Wyrok IC 1322/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 1322/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Fiałkowska - Sobczyk Protokolant: Andżelika Kubiec po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa S. B. przeciwko Skarbowi Państwa (...) w W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu za I instancję; III. przyznaje ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego we Wrocławiu) na rzecz adwokata A. L. kwotę 3 600 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług w kwocie 792 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt IC 1322/09 UZASADNENIE Powód S. B. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - (...) w W. kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną ze strony pozwanej krzywdę za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci prawa do respektowania i poszanowania życia osobistego i godności ludzkiej. Nadto powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej 20 000 zł na rzecz Domu Dziecka w L.. W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż strona pozwana, umieszczając powoda w celi, której powierzchnia na jednego skazanego jest mniejsza niż 3 m 2 , naruszyła prawo powoda do humanitarnego traktowania. W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie w celach mieszkalnych wskazanego w pozwie (... ) w W.. Powód zarzucił stronie pozwanej, iż z uwagi na osadzenie go w --- STRONA 2 --- warunkach nieludzkich i przebywanie w (... ) w W. w okresie od 21 listopada 2003 r. do 8 sierpnia 2008 r. i od 9 sierpnia 2009 r. do chwili obecnej, utracił zdrowie psychiczne i fizyczne. Rozstrój zdrowia ((...), (...)) wywołana została u powoda S. B. nie tylko wskutek nadmiernego przeludnienia cel, ale także z uwagi na osadzenie powoda - wbrew jego woli - w celi dla osób palących. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana podniosła w pierwszej kolejności oparty na przepisie art. 442 1 §1 k.c. zarzut przedawnienia co do żądań dotyczących zdarzeń sprzed lat trzech wstecz od dnia wniesienia pozwu w niniejszej sprawie. Ponadto, w ocenie strony pozwanej, powód nie udowodnił przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej, wynikających z przepisu art. 448 k.c., do których to przesłanek nalezą: działanie lub zaniechanie sprawcy krzywdy, istnienie tej krzywdy i jej rozmiar, związek przyczynowy pomiędzy krzywdą a zachowaniem sprawcy, wina sprawcy. Funkcjonariusze Służby Więziennej działali wobec powoda w ramach swoich uprawnień ustawowych i ich działaniu nie można w żaden sposób przypisać niezgodności z prawem. Brak zatem w niniejszej sprawie bezprawności funkcjonariuszy państwowych Strona pozwana podkreśliła, iż z uwagi na przepis art. 248 §1 k.k.w. działanie administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego powoda mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było też nacechowane złą wolą lub próbą dyskryminacji powoda z jakichkolwiek względów subiektywnych. Pobyt w (...), wiążę się, w ocenie pozwanego, z różnymi dolegliwościami i ograniczeniami w postaci pogorszenia standardu życia. Osoba osadzona musi liczyć się tymi dolegliwościami i ograniczeniami. --- STRONA 3 --- Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez (...) w W. wskazał nadto, iż powód S. B. od dawna nie przebywa już w przeludnionej celi. Od wielu lat jest zatrudniony odpłatnie, w związku z czym przez ponad 10 godzin na dobę przebywa poza celą. Do czasu pobytu poza celą dodać należy godzinne spacery, udział w zajęciach kulturalnych i sportowych, widzenia, spotkania religijne, łaźnię i in. Zdaniem strony pozwanej pobyt powoda w celi ograniczał się jedynie do godzin nocnych. Strona pozwana podkreśliła także, iż twierdzenia powoda o jego złym stanie zdrowia związanym z powierzchnią cel mieszkalnych w przeliczeniu na jedną osobę są nieprawdziwe. Dobry stan zdrowia został potwierdzony przez kierującego powoda S. B. do pracy lekarza. Z ostrożności procesowej strona pozwana podniosła, iż nie prawdą jest, aby w okresie przebywania powoda w (...) w W. warunki odbywania kary pozbawienia wolności - były niehumanitarne. Cele mieszkalne były należycie wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, każdy osadzony wyposażony zostaje w bieliznę do spania oraz środki czystości. W celi skazani mogą mieć radia, telewizory, konsole do gier komputerowych itp. W placówce znajduje się duża biblioteka, organizowane są zajęcia kulturalno - oświatowe dla osadzonych. (...) posiada dużą świetlicę, która pełni także rolę sali gimnastycznej. Na każdym spacerniku znajdują się boiska i siłownie. W każdej celi osadzeni mają dostęp do telewizji publicznej. W celach są umywalki, a toaleta odgrodzona jest drzwiami. Osadzeni korzystają z cotygodniowej łaźni, a dla osób ubogich, (...) posiada darmowe środki czystości. Kantyna dla skazanych jest należycie zaopatrzona w artykuły żywnościowe i higieniczne. (…) zapewnia należytą opiekę medyczną oraz umożliwia kontakty z osobami bliskimi. Ponad 500 skazanych pracuje na zewnątrz (...) albo na terenie zarządzanym przez Gospodarstwo (...) - Zakład (...) przy (...) w W. oraz Przedsiębiorstwo Państwowe (...). --- STRONA 4 --- Zdaniem strony pozwanej, działania podejmowane przez Dyrektora (...) w W., zmierzające do przeznaczania coraz to nowych pomieszczeń (...) na cele mieszkalne nie były bezprawne i podejmowane były w oparciu o nadal obowiązujący art. 248 §1 k.k.w. Powołana regulacja prawna dopuszcza umieszczenie skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 . Obowiązkiem administracji (...) jest powiadomienie o takiej sytuacji Sędziego Penitencjarnego, której to powinności strona pozwana zadośćuczyniła. Pozwany (... ) podniósł także, że przeludnienie cel mieszkalnych jest okresowe, gdyż liczba osadzonych w poszczególnych celach jest zmienna. Niezależnie od tego, przeludnienie (...) nie zwalnia jego funkcjonariuszy z obowiązku przyjęcia do niego osoby skierowanej przez uprawnione do tego organy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód S. B. jest osobą kilkakrotnie karaną za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, jak również przeciwko mieniu. W związku z popełnieniem w/w przestępstw S. B. wielokrotnie odbywał karę pozbawienia wolności w (...). W okresie od dnia 7 marca 2003 r. do dnia 6 marca 2007 r. i od dnia 7 kwietnia 2007 r. do dnia 8 sierpnia 2008 oraz od dnia 10 sierpnia 2009 r. do dnia 12 stycznia 2010 r., a także od dnia 9 kwietnia 2010 r. do lipca 2010 r. S. B. odbywał karę pozbawienia wolności w (...) w W.. (dowód: akta osobopoznawcze S. B.); W okresie przebywania w (...) w W. S. B. przebywał na 10 oddziałach mieszkalnych w 23 różnych celach. 22 z tych cel o powierzchni od 15 - 16,95 m 2 , były przeznaczone dla 5 osadzonych, natomiast jedna cela (o powierzchni 19,35 m 2 ) była przeznaczona dla 6 osadzonych i mieściła się w oddziale szpitalnym. --- STRONA 5 --- Wszystkie z w/w cel wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy oraz w kącik sanitarny w postaci wydzielonego pomieszczenia zamykanego drzwiami i oświetlonego. Osadzeni mogli użytkować w celach sprzęt RTV - telewizory, gry komputerowe, odtwarzacze DVD i CD, radiomagnetofony. Powód korzystał z posług religijnych, brał udział w nabożeństwach, spotykał się z kapłanem. Skazani mają dostęp do zajęć kulturalno - oświatowych, mogą korzystać z biblioteki oraz świetlicy centralnej stanowiącej halę gimnastyczną, na której organizowane są zawody i zajęcia sportowe. Osadzeni mają dostęp do siłowni, boiska sportowego, spacerniaka. Nadto, w (... ) w W. funkcjonuje centrum (... ) i organizowane są kursy przyuczające do zawodów. Powód brał udział w zajęciach przygotowujących do wykonywania określanego zawodu. W (...) w W. na wysokim poziomie funkcjonuje także opieka medyczna w postaci kilkunastu lekarzy zatrudnionych na umowę zlecenie. Są to funkcjonariusze Służby Więziennej.. (dowód: zeznania świadka R. C. (1), k. 107 - 107/o.); W (...) w W. powód był zatrudniony odpłatnie. W ciągu dnia, w związku z zatrudnieniem przebywał poza celą mieszkalną. Powód dbał o siebie oraz o swoją kondycję fizyczną, uprawiał sport. S. B. nie leczy się (...), ani też (...), nie zażywa także żadnych leków o działaniu (...). (dowód: przesłuchanie powoda S. B., k. 123 - 123/o); Stan zaludnienia w celach, w których osadzony był S. B. był zmienny z uwagi na rotację osadzonych spowodowaną zwolnieniami i przeniesieniami do innych (...). W niektórych okresach powód przebywał w celach, w których na --- STRONA 6 --- jednego osadzonego przypadało mniej aniżeli 3 m 2 . (okoliczności bezsporne); Cele (...) w W. bywają przeludnione. (...) ma obowiązek przyjęcia każdego osadzonego kierowanego przez Sąd Karny do odbycia kary na podstawie nakazu przyjęcia. (... ) czyni starania w celu przekształcania pomieszczeń o innym przeznaczeniu w cele mieszkalne. (dowód: fakt notoryjny); Obecnie S. B. odbywa karę pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 2 miesięcy m.in. za przestępstwa kradzieży i kradzieży z włamaniem, popełnionych w warunkach recydywy i przebywa w (...) w J. Koniec odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności datowany jest na dzień 8 kwietnia 2013 r. Powód został przeniesiony do (...) w J. na swój wniosek oraz na wniosek wychowawcy, z uwagi na konflikty z innymi osadzonymi, którzy uważali go za „konfidenta". Dalsze przebywanie S. B. groziło narażeniem bezpieczeństwa powoda. (dowód: akta osobopoznawcze S. B.). Sąd zważył, co następuje: Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20 000 zł na rzecz Domu Dziecka w L.. Powód podniósł, iż źródłem powstania po jego stronie krzywdy jest bezprawne, w jego ocenie, zachowanie ze strony administracji (...) w --- STRONA 7 --- W., polegające na naruszeniu prawa powoda do zapewnienia w celi warunków bytowych nieurągających godności człowieka i zgodnych z obowiązującymi normami prawnymi. Podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił zatem przepis art. 417 k.c., oraz art. 23, w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Jak wynika z twierdzeń powoda zawartych w pozwie, podstawę faktyczną jego roszczeń stanowią zdarzenia mające miejsce w okresie od dnia 7 marca 2003 r. do dnia 6 marca 2007 r. i od dnia 7 kwietnia 2007 r. do dnia 8 sierpnia 2008 oraz od dnia 10 sierpnia 2009 r. do dnia 12 stycznia 2010 r., a także od dnia 9 kwietnia 2010 r. do lipca 2010 r. kiedy to powód S. B. był osadzony w (... ) w W.. Główny zarzut powoda sprowadzał się do twierdzenia, iż strona pozwana naruszyła w stosunku do powoda obowiązujące normy powierzchniowe przypadające na jednego osadzonego w celi, jak również zasady prawidłowego zakwaterunkowania więźniów (osoby palące z niepalącymi). W wyniku w/w naruszeń strony pozwanej doszło u powoda do pogorszenia się zdrowia fizycznego i psychicznego. Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako "niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Na marginesie można w tym miejscu podkreślić, iż Kodeks cywilny przed nowelizacją z 2004 r. określał odpowiedzialność państwa i jednostek samorządu terytorialnego za zachowania funkcjonariuszy państwowych i samorządowych (za cudze czyny). Art. 417 k.c. w obecnym brzmieniu przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej za jej własne działania i zaniechania. Przy określeniu zasady odpowiedzialności podstawowe znaczenie ma treść art. 77 ust. 1 --- STRONA 8 --- Konstytucji RP, zgodnie z którą odpowiedzialność za niezgodne z prawem działania organów władzy publicznej nie wymaga zawinienia sprawcy szkody. Tę regułę przejął przepis art. 417 k.c., który również uniezależnia od winy władz publicznych przypisanie im obowiązku naprawienia szkody. W piśmiennictwie, przypisanie odpowiedzialności za sam skutek bezprawnego zachowania, a więc niezależnie od oceny strony podmiotowej, określane jest mianem odpowiedzialności na zasadzie ryzyka albo odpowiedzialności na zasadzie bezprawności. Jeżeli niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej wyrządziło uszczerbek w dobrach osobistych, ale nie stanowi deliktu ujętego w przepisie art. 445 k.c. (np.: naruszające godność, niehumanitarne warunki stworzone osobie pozbawionej wolności lub tymczasowo aresztowanej), nie jest konieczne ustalenie winy podmiotu, dla przypisania mu odpowiedzialności na podstawie art. 417 w zw. z art. 448 k.c. Przeciwne stanowisko, uwzględniające przesłankę winy, nie zapewnia minimalnego standardu ochrony określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, który wskazuje jedynie przesłankę bezprawności i nie różnicuje postaci szkody. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest zatem przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Należy jednak przede wszystkim stwierdzić, iż strona pozwana podniosła w pierwszej kolejności zarzut przedawnienia roszczenia powoda objętego żądanie pozwu. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w --- STRONA 9 --- zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. W art. 442 1 § 1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie powoda przedawnione było jedynie w części, tj. w stosunku do okresu pobytu w (... ) w W. mającego miejsce przed dniem 10 sierpnia 2004 r. W stosunku do pozostałego okresu osadzenia zastosowanie znajduje zatem nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. --- STRONA 10 --- Powód wniósł pozew w niniejszej sprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. (stempel na kopercie) i jak zostało podniesione, jego zarzuty dotyczą przebywania jako osadzonego w (...) w W. w okresie od dnia 7 marca 2003 r. do dnia 6 marca 2007 r. i od dnia 7 kwietnia 2007 r. do dnia 8 sierpnia 2008 oraz od dnia 10 sierpnia 2009 r. do dnia 12 stycznia 2010 r., a także od dnia 9 kwietnia 2010 r. do lipca 2010 r. Stosując przepis art. 442 1 k.c. oraz 3 letni termin przedawnienia objętych żądaniem roszczeń, należy stwierdzić, iż roszczenie powoda o zadośćuczynienie z tytułu czynu niedozwolonego jakim miało być naruszenie dóbr osobistych powoda przez stronę pozwaną, nie było w całości przedawnione. W dniu wniesienia pozwu przedawnione było jedynie (poza w/w roszczeniem odnoszącym się do okresu pobytu powoda w więzieniu przed dniem 10 sierpnia 2004 r.) w stosunku do okresu pobytu powoda we wskazanej jednostce trwającego do dnia 1 grudnia 2006 r. Słusznie zarzucił zatem pełnomocnik strony pozwanej, iż w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie roszczenie powoda było w części przedawnione. Przedmiotem dalszych rozważań objęte są zatem zdarzenia związane z pobytem powoda w (...) w W. od dnia 2 grudnia 2006 r. Przechodząc do dalszych rozważań należy stwierdzić, iż przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest w świetle regulacji zawarte w art. 417 k.c. przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. wprowadza między innymi --- STRONA 11 --- obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w (... ) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania 0 swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym - w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia". Wypada także odnotować w tym miejscu przepis art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), który stanowi, że do podstawowych zadań Służby Więziennej należy "zapewnienie osobom skazanym na kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej". W uzasadnieniu projektu Kodeksu Karnego stwierdzono: "Myślą przewodnią nowego prawa karnego musi być ochrona godności człowieka zarówno --- STRONA 12 --- jako pokrzywdzonego, jak 1 sprawcy przestępstwa (...)" (s. 1). Stąd art. 3 k.k. stanowi: "Kary oraz inne środki przewidziane w tej ustawie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka." Można przyjąć, iż przepis art. 4 § 1 jest rozwinięciem tego właśnie przepisu k.k. [T. Szymanowski, Godność sprawcy przestępstwa w nowym prawie karnym, "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 1995, nr 10, s. 29 i n.]. Zatem godność ludzka to również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie niepozbawionej wolności. Samo więc osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą - brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka - osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 §2 k.k.w. Przepis artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, mówi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis ten nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobistego, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem - tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu --- STRONA 13 --- Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6).). Zatem na powodzie spoczywał w sprawie niniejszej ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celi, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Strona pozwana przyznała natomiast, że sposób odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia był w przypadku powoda stanem przejściowym. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może bowiem dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m 2 , jednakże jedynie na czas określony. Strona pozwana podkreśliła natomiast, że przeludnienie cel jest zjawiskiem występującym nie tylko w pozwanej placówce, ale i we wszystkich (...) i (...) w Polsce, z uwagi na fakt, iż (...) nie mają wpływu na możliwość odmowy przyjęcia do nich osób skazanych, nawet wówczas, gdy (... ) taki, po dostosowaniu wszelkich możliwych pomieszczeń na cele mieszkalne, jest przeludniony. (... ) podniósł, nadto, iż warunki bytowo - sanitarne występujące w (... ) są standardowe. Podniesione przez stronę okoliczności, nie mają wpływu na ocenę zasadności umieszczania skazanych w celach przeludnionych wobec tego, iż, jak już zostało stwierdzone, wina sprawcy nie jest przesłanką jego odpowiedzialności za zachowanie bezprawne, naruszające dobra osobiste osoby pokrzywdzonej. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym w również (...) w W., jak i ograniczony budżet Państwa Polskiego przeznaczony na poprawę warunków bytowych w więziennictwie w Polsce, nie zwalniają zatem strony pozwanej z odpowiedzialności i nie mogą prowadzić do wniosku, iż podjęte przez nią działania ograniczania powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest konkretny (...), który być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie --- STRONA 14 --- przez ten (...) reprezentowany i który poprzez tenże (...) do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego dopuścił. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w (...) w W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej stanowią naruszenie jego dóbr osobistych w postaci jego godności. Powyższe nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 20 000 zł na wskazany przez powoda cel społeczny. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenie na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 120 000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Z uwagi na nieznaczną intensywność naruszenia dóbr osobistych powoda, nieuzasadnione jest także zasądzenie od strony pozwanej kwoty 20 000 zł celem przekazania jej na wskazany przez powoda cel społeczny. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód S. B. nie jest człowiekiem mającym pierwszy raz do czynienia z więziennictwem. Uprzednio powód --- STRONA 15 --- przebywał już w (...), będąc skazanym za przestępstwa przeciwko mieniu. W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwo, za które obecnie odbywa karę, czynił to mając świadomość, z uwagi na wcześniejsze pobyty w (...), jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej, a mimo to sam dopuścił do powrotu do więzienia. Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, recydywisty penitencjarnego, który z doświadczenia osobistego wie jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo -sanitarne w (...). Co należy również podkreślić, powód skarży się na krzywdę której doznał ze strony (...) w związku z przeludnieniem celi, w której przebywał w kontekście naruszenia jego prawa do swobody i prywatności, przy czym należy zauważyć, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane już choćby z uwagi na fakt, iż cele (... ) rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. Warto też podkreślić, że podczas pobytu w (...) w W. powód był zatrudniony odpłatnie, co wiązało się z pobytem poza celą przez większą część dnia. Powód mógł także opuszczać pomieszczenie mieszkalne przeludnionej celi, korzystając z zajęć dostępnych na terenie (...). Osadzeni mieli bowiem możliwość przebywania na sali gimnastycznej (świetlicy), w bibliotece, w kaplicy, na saperze, w łaźni itp. Nie potwierdził się zarzut powoda w postaci wywołania przez stronę pozwaną u S. B. rozstroju zdrowia fizycznego i psychicznego. Powód nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność odbytego w (...) w W. leczenia (...) i (...) związanego z pobytem w przeludnionych celach, choć na nim w tej mierze spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Powód nie wykazała także jaki wpływ na jego zdrowie miało osadzenie go z więźniami palącymi tytoń i czy istotnie tak było. Nadto, sam powód --- STRONA 16 --- zeznał, że nie uskarżał się administracji (... ) na jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne, dbał o swoje - uprawiał sport, a jego stan nie pogorszył się w związku z pobytem w (...) w W.. Chybiony był także zarzut powoda w postaci naruszenia przez (... ) w W. prawa do intymności przez umieszczenie w przeludnionych celach bez zapewnienia w nich odpowiednich warunków sanitarnych i kwaterunkowych. Słuchany w sprawie świadek R. C. (2) - funkcjonariusze służby więziennej zatrudniony w (...) w W. zeznał, że we wszystkich celach, znajdowało się odpowiednie do liczby osadzonych wyposażenia (łóżka, stoliki, krzesła). Osadzeni mogli swobodnie korzystać ze sprzętu RTV oraz ze sprzętu komputerowego. We wszystkich celach, w których przebywał powód toaleta stanowiła część oddzieloną drzwiami. W pomieszczeniu celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, jak również więźniowie mogli otrzymać niezbędne dla zachowania higieny osobistej oraz higieny pomieszczenia mieszkalnego, środki czystości. Potwierdził to także słuchany w drodze pomocy sądowej powód S. B.. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi to, że powód, przed wytoczeniem powództwa, nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne. Jego skargi dotyczyły stosunku innych osadzonych do powoda. Z akt osobopoznawczych S. B. wynika, iż powód, z uwagi na konflikt z otoczeniem, w trakcie pobytu w (...) w W. przebywał w 23 celach, na kilku różnych oddziałach. Ostatecznie S. B. na swój wniosek został przeniesiony do (... ) w J., gdyż dalsze przebywanie w (...) w W., z uwagi na postrzeganie powoda przez innych współwięźniów jako tzw. „konfidenta" mogło narazić bezpieczeństwo powoda. W ocenie Sądu powyższe okoliczności wskazują, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Powód bowiem, wykorzystując przewidzianą przepisem art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. możliwość alternatywnego lub kumulatywnego żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty na wskazany prze niego --- STRONA 17 --- cel społeczny, określił wysokość tego świadczenia na rażąco niskim poziomie w stosunku do żądanego na swoją rzecz zadośćuczynienia. Warto też zwrócić uwagę, na niewspółmierną wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia, w odniesieniu do intensywności naruszenia dóbr osobistych ze strony pozwanego (...). Wszystkie powyższe okoliczności, wskazują zatem, że powództwo (sformułowane zresztą w sposób szablonowy) ma charakter wyłącznie fiskalny. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia oraz świadczenia na rzecz Domu Dziecka za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 §2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (...) w W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych regulacji prawnych i norm europejskich jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa i zaangażowania ogromnych środków finansowych. Choć warunki, w których osadzony był powód naruszały jego godność i prawo do prywatności, stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Przy czym Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są --- STRONA 18 --- nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli itp. powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał kierując się normą art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami procesu nie było uzasadnione. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie powód był w całości zwolniony od kosztów sądowych i Sąd przyznał powodowi pełnomocnika z urzędu, który złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, na podstawie § 19 w zw. z §6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono jak w punkcie III sentencji wyroku.