Postanowienie IC 1301/10 Dnia 1 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następujący

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 1301/10 Dnia 1 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Zbigniew Krupa Protokolant: Renata Wojtylak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. w N. sprawy z powództwa M. W. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o odszkodowanie I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda M. W. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7 200,00 zł (siedem tysięcy dwieście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- III. Przyznaje ze środków Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz s. c. C. M. G. Kancelaria Prawnicza (…) N., ul. (…) kwotę 8 856,00 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych 00/100), w tym 1656,00 zł (jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt sześć złotych) podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sygn. akt I C 1301/10 UZASADNIENIE wyroku z dnia 1 grudnia 2011 r. W ostatecznie precyzowanym stanowisku, M. W. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. zadośćuczynienia w kwocie 200.000 zł, a nadto zasądzenia na rzecz Domu Dziecka w J. kwoty 10.000 zł. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania, nadto jego pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego świadczonego powodowi z urzędu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym w którym przebywał, nie spełniały podstawowych standardów wynikających z przepisów prawa. Znaczne przeludnienie cel, brak ich należytego wyposażenia - w tym w środki czystości, a nadto brak wydzielonych kącików sanitarnych, właściwej wentylacji oraz „ordynarne” zachowanie funkcjonariuszy pozwanej jednostki spowodowały, że odbywana przez powoda kara pozbawienia wolności stała się nieproporcjonalnie dolegliwa, a sam został poddany nieludzkiemu i niehumanitarnemu traktowaniu. Strona pozwana Skarb Państwa - Zakład Karny w N., zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała, że powód w żaden sposób nie wykazał przesłanek jej odpowiedzialności, w szczególności nie wyjaśnił precyzyjnie charakteru swojego roszczenia. Odnosząc się do żądań pozwu wskazała, że działanie administracji penitencjarnej mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Pozwana zagwarantowała powodowi należytą przestrzeń, a w warunkach przeludnienia w okresie blisko trzech lat odbywania kary, powód przebywał przejściowo i krótkotrwale. Również w tym przypadku zastosowane zostały wszelkie procedury przewidziane przez prawo. Podniosła, że również warunki cel w jakich powód był osadzony, nie pozwalają uznać jej działań za bezprawne. Powód miał bowiem zapewnione wszystkie prawa wynikające z obowiązujących w tym względzie przepisów. Cele mieszkalne wyposażone były w sprzęty niezbędne do normalnego funkcjonowania osadzonych i zgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w --- STRONA 3 --- zakładach karnych i aresztach śledczych. Również wentylacja w zakładzie była i jest sprawna, co potwierdzają wyniki okresowej kontroli przewodów kominowych. Wbrew twierdzeniom powoda, pozwana zapewniła powodowi odpowiednie warunki do utrzymywania higieny osobistej, o czym świadczą wyniki kontroli warunków osadzenia przeprowadzanych regularnie przez sędziego penitencjarnego. Także powód podczas pobytu w pozwanej jednostce nie składał żadnych skarg dotyczących poprawy warunków bytowych, higienicznych czy sanitarnych, ani też nie formułował żadnych oczekiwań co do wyposażenia celi czy ilości środków czystości. Pozwana wskazała, że administracja jednostki zapewniała powodowi szereg zajęć o charakterze kulturalno-oświatowym, w których powód mógł swobodnie uczestniczyć i z których korzystał. Powód okresowo objęty był też zatrudnieniem, a administracja przychylnie odniosła się też do wniosku powoda o objęcie go nauczaniem, z czego jednak ostatecznie zrezygnował. Pozwana podejmowała nadto starania mające na celu skorzystanie przez powoda z terapii odwykowej. Również twierdzenia powoda w zakresie niewłaściwego zachowania funkcjonariuszy nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Powód był kilkukrotnie karany dyscyplinarnie ze względu na niewłaściwą postawę w stosunku do pracowników pozwanej jednostki, a podczas ich interwencji kierował wobec nich liczne groźby celem zaniechania przez nich dokonywania czynności służbowych. W postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu uznał zresztą, że powód nie przejawia żadnej aktywności w procesie swojej readaptacji. Odnosząc się do samej wysokości dochodzonych kwot strona pozwana wskazała, że żądania te są całkowicie pozbawione uzasadnienia. Powód w niniejszej sprawie zaniechał przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu mogącego potwierdzić, iż podjęte w stosunku do niej działania z zakresu władzy publicznej noszą znamiona czynu zawinionego. Strona pozwana podniosła także zarzut przedawnienia roszczeń powoda. Powód słuchany informacyjnie podczas rozprawy głównej podtrzymał zgłoszone żądania. Sprecyzował, iż w każdej celi były takie same warunki, przy czym częściowo zakwestionował przedłożone przez pozwaną zestawienie cel. Twierdził, iż w celach nie funkcjonowała wentylacja, kąciki sanitarne zabezpieczone były płytą pilśniową o wysokości 1,80 m, przy czym była ona podniesiona nad podłogą o 30 cm. Niewystarczający był też przydział środków higienicznych, a konserwacja podłóg obywała się śmierdzącą pastą. Nie wszystkie cele miały bezpośredni dostęp do ujęcia ciepłej wody, które znajdowało się na korytarzu i jej ilość była ograniczona. Wskazał, iż porcje posiłków jakie otrzymywał były wprawdzie wystarczające, jednakże ich jakość była słaba. Zakład Karny nie zapewniał również odpowiedniej opieki medycznej, a na wizytę u specjalisty czekało się od 2 tygodni do miesiąca. Krępujące było również korzystanie z łaźni (protokół z rozprawy z dnia 1 czerwca 2011 r. k. 119-121 ). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 4 --- M. W. przebywał w Zakładzie Karnym w N. w okresie od 25 lipca 2006 r. do 8 lipca 2009 r. W początkowym do 3 listopada 2006 r. powód przebywał w celi o nr (…) o powierzchni 19,30 m 2 w której przebywało 6 osadzonych. Następnie do 11 stycznia 2007 r. powód osadzony był w celi (…) o powierzchni 27,21 m 2 , w której zamieszkiwało 10 osób, przy zaludnieniu 2,72 m 2 powierzchni mieszkalnej na osobę. Do 5 lipca 2007 r. powód osadzony został w celi nr (…) o powierzchni 24,01 m 2 , gdzie zamieszkiwało od 4 do 10 osób, w tym w okresie od stycznia 2007 r. do kwietnia 2007 r. zaludnienie celi kształtowało się w granicach 2,40-2,67 m 2 . Następnie, do 25 lipca 2007 r. powód przebywał w celi nr (…) o powierzchni 27 m 2 , gdzie przebywało okresowo od 4-6 osadzonych, kolejno zaś w celu o nr (…) o powierzchni 22,33 m 2 , gdzie przebywało 6-7 osób, a przejściowo - w okresie 25-26 lipca 2007 r., 3-8 sierpnia 2007 r. i 9-17 sierpnia 2007 r. - 8 osadzonych (przy zaludnieniu 2,79 m 2 ), a następnie ponownie w celi nr (…) z 10 osadzonymi. W okresie od 21 sierpnia 2007 r. do 30 sierpnia 2007 r. powód przebywał samotnie w celi o nr (…) (o powierzchni 8,82 m 2 ), a do 18 września 2007 r. w celi o nr (…) o powierzchni 12,42 m 2 z 4 osadzonymi. W okresie do 9 października 2007 r. powód osadzony został w celi o nr (…) (o powierzchni 27,20 m 2 ), przy czym w okresie od 20 września przebywał okresowo z 10-11 osadzonymi (zaludnienie w granicach 2,47- 2,72 m 2 ). Kolejno odbywał karę w celi nr (…) z 4 osobami, w okresie od 12 października 2007 r. do 26 października 2007 r. samotnie w celi o nr (…) o powierzchni 8,82 m 2 , zaś w okresie od 26 października 2007 r. do 27 lutego 2008 r. w celi o nr (…) o powierzchni 13,02 m 2 - z 4-5 osadzonymi (2,60 m 2 - 3,25 m 2 ). W okresie do 10 kwietnia 2008 r. powód przebywał w celi o nr (…) o powierzchni 18,40 m 2 , z 5-6 osadzonymi, do 1 lipca 2008 r. - w celi (…) o powierzchni 17,50 m 2 z 6 osadzonymi i ponownie w celi nr 201 z 6 osobami. W okresie od 1 sierpnia 2008 r. do 17 lutego 2009 r. powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w N. Po powrocie, do 19 marca 2009 r. przebywał w celi nr (…) z 6 osadzonymi, zaś do 8 lipca 2009 r. w celi nr (…) z 6 osobami. (dowód: wykaz cel w których odbywał karę pozbawienia wolności powód - informacja z Zakładu Karnego w N. z dn. 10.03.2011 r. k. 42-44) Cele mieszkalne Zakładu Karnego w N. są i były do siebie podobne - zarówno co do ich wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy, jak też oświetlenia, wentylacji i układu kącika sanitarnego. W okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce, każdy osadzony dysponował oddzielnym łóżkiem i miejscem do spożywania posiłków, ponadto cele wyposażone były w taborety, szafki oraz środki niezbędne do utrzymania czystości w celi w ilości odpowiedniej do aktualnej liczby osób przebywających w celi. We wszystkich celach mieszkalnych wydzielony był węzeł sanitarny, zapewniający całkowitą intymność. Znajdowało się w nich odpowiednie wyposażenie i armatura. Drzwi wydzielonych kącików zamykane były od wewnątrz, a wysokość zabudowy warunkowana była historycznym charakterem budowy – łukami sufitowymi. Ciepła woda do kącików sanitarnych doprowadzona była w Pawilonie (…) oraz oddziału (…) --- STRONA 5 --- Pawilonu (…). W pozostałych oddziałach Pawilonu (…) osadzeni mieli możliwość korzystania z ciepłej wody, pobieranej z ujęcia zlokalizowanego na korytarzu. Cele wyposażone były w niezbędne oświetlenie żarowe i otwierane okna, które zapewniały dostęp światła. Ponadto, na indywidualną prośbę, mogła być skazanemu przyznana lampka do czytania. Zasłony okienne tzw. blendy, w przypadku ich ochronnego zastosowania, montowane były w sposób umożliwiający swobodną wymianę powietrza przez okno i nie stanowiły bariery dla światła dziennego. Wentylacja i przewietrzanie cel odbywało się poprzez stolarkę okienną i drzwiową. Ponadto w większości cel mieszkalnych istniały kratki wentylacji grawitacyjnej, niektóre zabezpieczone w sposób uniemożliwiający nielegalne kontakty pomiędzy osadzonymi z różnych poziomów budynku. Odpowiednie ogrzewanie zapewniała instalacja centralnego ogrzewania, która podlegała regularnej konserwacji. Posiłki dostarczane były bezpośrednio do cel mieszkalnych w specjalnych wykonanych ze stali nierdzewnej i hermetycznie zamykanych pojemnikach o odpowiedniej izolacyjności termicznej. Gramatura, kaloryczność i zawartość składników odżywczych oraz warzyw odpowiadały normom wyżywienia przewidzianych w przepisach. W pozwanym Zakładzie Karnym systematycznie przeprowadzane były corocznie przeglądy przewodów wentylacyjnych i kominowych. Kontrole w latach 2006-2009 r. nie wykazały nieprawidłowości stanu technicznego przewodów wentylacyjnych i kominowych. (dowód: informacja z Zakładu Karnego z dn. 14.02.2011 r. k. 45, protokoły z okresowej kontroli przewodów kominowych k. 66-69) W zakresie zajęć kulturalno-oświatowych, powód dysponował możliwością zagospodarowania czasu wolnego w różnorodny sposób. Każdy osadzony miał możliwość korzystania z zasobów biblioteki zakładowej oraz zajęć w świetlicy oddziału. Administracja zakładu prenumerowała prasę codzienną, dostarczaną codziennie do każdej celi. Dla osadzonych organizowane były również cyklicznie konkursy i turnieje, które emitowane były za pomocą radiowęzła. Za jego pośrednictwem nadawane były również informacje na temat nowych uregulowań prawnych dotyczących pomocy społecznej i pomocy postpenitencjarnej. Osadzeni mieli również możliwość uczestnictwa w zajęciach rekreacyjnych organizowanych w specjalnie przeznaczonej do tego celu sali. Istniała także możliwość wypożyczenia do celi mieszkalnej różnorodnych gier stolikowych. Mimo pozytywnie rozpatrzonego wniosku powoda o nauczanie w Zakładzie Karnym w W., ostatecznie M. W. zrezygnował z nauki. Kolejny wniosek rozpatrzono odmownie ze względu na brak wolnych miejsc. Ponadto w okresie od 1 sierpnia 2006 r. do 3 listopada 2006 r. powód zatrudniony był w charakterze porządkowego w wymiarze pół etatu. (dowód: pismo działu penitencjarnego Zakładu Karnego w N. z dn. 10.02.2011 r. k. 46, notatka służbowa z dn.18.02.2011 r. k. 80) --- STRONA 6 --- W sprawozdaniach z wizytacji za lata 2006-2009 dokonywanych przez sędziego penitencjarnego, nie stwierdzono nieprawidłowości w warunkach bytowych skazanych. Zakład Karny zapewniał niezbędną opiekę medyczną, tak podstawową jak i specjalistyczną. W jednostce stopniowo wykonywane były kolejne prace modernizacyjne. Wyposażenie cel mieszkalnych Zakładu Karnego w N., w których powód odbywał karę pozbawienia wolności, było zgodne z normami określonymi w stosownych przepisach. Całodniowe wyżywienie osadzonych zróżnicowane było pod kątem doboru potraw, wieku osadzonych oraz wskazań lekarza. Dla osadzonych stosowane były przewidziane prawem normy żywieniowe. Niezbędne środki higieny osobistej wydawane były osadzonym przy przyjęciu, a później zaś, raz w miesiącu w ilościach przewidzianych stosownymi przepisami. (dowód: sprawozdania z wizytacji ZK w N. przeprowadzonych w dniach: 17,19 i 24.02.2010 r. k. 47-55, 05-06.02.2009 r. k. 70-79, 1-13.02.2007 r. k. 158-167) Powód nie składał nigdy skarg co do poprawy warunków bytowych, higienicznych czy sanitarnych. (dowód: notatka służbowa z dn.18.02.2011 r. k. 80) Pozwana co miesiąc informowała sędziego penitencjarnego o skali przeludnienia. W okresie przebywania powoda w Zakładzie Karnym w N., zaludnienie kształtowało się na poziomie od 505 do 515 osadzonych, co stanowiło 129,4% do 132% pojemności Zakładu. (dowód: informacje Zakładu Karnego w N. o stanie zaludnienia k. 56-65) W okresie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym powód był wielokrotnie karany dyscyplinarni za naruszenie porządku wewnętrznego oraz nieprzestrzeganie kodeksu karnego wykonawczego, w tym dwukrotnie poprzez umieszczenie w celi izolacyjnej. (dowód: kserokopie wniosków o wymierzenie powodowi kar dyscyplinarnych k. 95-103) Powód ma aktualnie 27 lat, wykształcenie podstawowe. Był kilkukrotnie karany sądownie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Brzesku z dnia 20 sierpnia 2003 r. została mu wymierzona kara dwóch lat pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata za przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. - na poczet której zaliczony został okres rzeczywistego pozbawienia wolności w postaci tymczasowego aresztowania od dnia 26 października 2005 r. do 11 stycznia 2006 r. Postanowieniem z dnia 20 marca 2006 r. kara ta została wprowadzona do wykonania. Z kolei wyrokiem tego Sądu z dnia 25 października 2004 r. powodowi została wymierzona kara sześciu miesięcy pozbawienia wolności z zawieszeniem na trzy lata za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. Ponadto wyrokiem z dnia 11 stycznia 2006 r. powodowi wymierzono karę łączną trzech lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 16 kwietnia 2009 r. odmówiono warunkowego przedterminowego zwolnienia z --- STRONA 7 --- odbycia reszty kary pozbawienia wolności z uwagi na brak pozytywnej prognozy społeczno-kryminologicznej. (dowód: orzeczenia Sądu Rejonowego w Brzesku, w tym: postanowienie z dnia 27.10.2005 r. w sprawie o sygn. (…) o tymczasowym aresztowaniu, wyrok z dnia 20.08.2003 r. w sprawie (…) wraz z postanowieniem w sprawie (…) z dnia 20.03.2006 r. k. 90-92, wyrok z dnia 25.10.2004 r. w sprawie (…) k. 88-89, wyrok z dnia 11.01.2006 r. k. 84-87, postanowienie tut. Sądu z dn. 16.04.2009 r. k. 81) Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o przedłożone do sprawy dokumenty urzędowe, które sporządzone zostały przez uprawnione organy w zakresie posiadanych przez nich kompetencji, a których autentyczność i wiarygodność nie była przez żadną ze stron kwestionowana, nie budziła też wątpliwości Sądu. Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda zgłoszone w piśmie z dnia 30 czerwca 2011 r. o zobowiązanie strony pozwanej do przedłożenia wskazanej w nim dokumentacji i informacji. Przepis art. 248 k.p.c. dotyczy dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia ale również tych, znajdujących się w posiadaniu podmiotu do której kierowane jest wezwanie, zatem przede wszystkim istniejących. Dokumenty i informacje żądane przez powoda, dyspozycji tego przepisu nie spełniały. Wskazać przy tym należy, iż podstawę rozstrzygnięcia stanowi konkretny stan faktyczny, oparty na przedstawionej przez powoda podstawie faktycznej roszczenia a znajdujący odzwierciedlenie w zgromadzonym zgodnie z inicjatywą dowodową stron w myśl art. 6 k.c. oraz art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. materiale dowodowym, o czym niżej. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Cywilnoprawna ochrona dóbr osobistych opiera się na dwóch przesłankach: naruszenia lub zagrożenia dobra osobistego oraz domniemania bezprawności czynu naruszającego dobro osobiste. Stosownie bowiem do art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany ceł społeczny. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia Sąd zważył, iż powód wiąże odpowiedzialność Skarbu Państwa z odbywaniem przez niego kary wolności w Zakładzie Karnym w N. począwszy od 25 lipca 2006 r., z kilkumiesięczną przerwą - do 8 lipca 2009 r., --- STRONA 8 --- natomiast pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 30 listopada 2010 r. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż zgłoszone przez powoda roszczenia mają charakter majątkowy i jako takie podlegają przepisom o przedawnieniu (art. 117 k.c.) mimo tego, że roszczenie o zadośćuczynienie jest związane z roszczeniem o ochronę dóbr osobistych, które przedawnieniu nie podlega (vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. II CZ 31/07, Legalis). Do tej kategorii roszczeń zastosowanie znajdują przepisy art. 442 1 k.c. Stosownie do jego treści, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Z brzmienia art. 2 ustawy wprowadzającej ten przepis z dniem 10 sierpnia 2007 r. wynika jednak, iż nowa regulacja terminów przedawnienia obejmuje jedynie roszczenia, które nie uległy jeszcze przedawnieniu na mocy dotychczasowej regulacji art. 442 k.c. Zgodnie z jego treścią - w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007 r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięć od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Z powyższego wynika, iż kwestią kluczową dla określenia momentu przedawnienia przedmiotowego roszczenia jest ustalenie wymagalności roszczenia (art. 120 k.c.) tj. momentu, w którym powód powziął kumulatywnie wiadomość o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, ta bowiem data wyznacza początek biegu przedawnienia. W okolicznościach niniejszej sprawy świadomość powoda wystąpienia czynnika zewnętrznego wywołującego krzywdę i istnienia podmiotu odpowiedzialnego za nią były zbieżne. Przebywając bowiem w tym czasie w warunkach izolacji penitencjarnej, które jego zdaniem uwłaczały godności, powód miał świadomość szkody i osoby zobowiązanej do jej naprawienia. Stąd też roszczenia M. W. z tytułu majątkowej ochrony dóbr osobistych - w ocenie Sądu uległy przedawnieniu - za okres od 25 lipca 2006 r. do 30 listopada 2007 r. najpóźniej z dniem wniesienia pozwu w niniejszej sprawie. Należało bowiem uznać, że pewne niedogodności związane z pobytem w pozwanym Zakładzie Karnym, ujawniały się w różnych okresach pobytu powoda w pozwanej jednostce, a wynikając z różnych przyczyn, stanowiły byt samodzielny, wyznaczając własne trzyletnie terminy przedawnienia. W toku postępowania nie zostało zaś wykazane by powód podejmował tego typu działania, w świetle których mogłoby dojść do przerwania biegu przedawnienia tych roszczeń. Niezależnie od uznania, że roszczenia powoda we wskazanym zakresie uległy przedawnieniu, powództwo i tak nie zasługiwało na uwzględnienie. Wskazać należy, iż rozpoznanie roszczenia o ochronę dóbr osobistych wymaga nie tylko ustalenia i dokonania oceny, czy i jakie dobro osobiste żądającego --- STRONA 9 --- ochrony zostało naruszone, ale również stwierdzenia bezprawności działania sprawcy bądź też wystąpienia okoliczności bezprawność tę wyłączających, przy czym stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., podjętej w składzie siedmiu sędziów, odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy w żadnym wypadku od winy (sygn. akt III CZP 25/11, BSN 3/2011). W niniejszym postępowaniu powód podnosił, iż warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. uwłaczały jego godności. Podnosząc zarzut przebywania w „nieludzkich warunkach” i niehumanitarnego traktowania, M. W. wskazywał na przeludnienie, brak należytego wyposażenia cel, złe warunki higieniczne panujące w celach oraz „ordynarne” w stosunku do niego zachowanie funkcjonariuszy. Odnosząc się do tych twierdzeń wskazać należy, iż odbywanie kary pozbawienia wolności może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osoby pozbawionej wolności jedynie przy braku zapewnienia minimum warunków bytowych zagwarantowanych obowiązującymi przepisami. Taka sytuacja nie miała zaś miejsca w niniejszej sprawie. Należy mieć przy tym na względzie, iż przepis art. 24 § 1 k.c. posługuje się konstrukcją domniemania bezprawności, co oznacza że ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na stronie pozwanej. Na dochodzącym ochrony ciąży jedynie obowiązek wykazania faktu naruszenia lub zagrożenia jego dobra osobistego. Bezprawne w rozumieniu art. 24 k.c. jest działanie sprzeczne z jakąkolwiek normą prawną bez względu na to o przepisy prawa jakiego działu prawa i jakiej rangi chodzi, jeżeli tylko sprzeczność ta prowadzi do naruszenia dobra osobistego. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się m.in. działanie w ramach porządku prawnego, które jednak - by wyłączyć bezprawność - musi być dokonane w granicach określonych tym porządkiem prawnym. W przypadku jednostki organizacyjnej jaką jest Zakład Karny, odpowiedzialność cywilną pozwanej na podstawie art. 24 k.c. może uzasadniać bezprawna działalności przedstawicieli tej jednostki, jeżeli działanie godzące w dobra osobiste pokrzywdzonego dokonane zostało w ramach działania na jej rzecz i w jej imieniu. Każda osoba pozbawiona wolności zachowuje swe prawa i wolności gwarantowane Konstytucją, z wyjątkiem prawa do wolności osobistej. Poszanowanie godności należy do fundamentalnych zasad porządku konstytucyjnego, zgodnie z którą, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30 Konstytucji). Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonywanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Szczególną doniosłość powyższej zasady na gruncie prawa karnego wykonawczego podkreśla także przepis art. 4 § 1 k.k.w., który statuuje zasadę --- STRONA 10 --- humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności, przy równoczesnym poszanowaniu ich godności. Przepis art. 110 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym w okresie pobytu powoda w pozwanym Zakładzie stanowił, iż minimalna norma powierzchni celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2 . W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w analizowanym okresie odbywania kary pozbawienia wolności, powód przejściowo przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego nie odpowiadała normie minimalnej 3 m 2 , wynikającej z art. 110 k.k.w. Okoliczność ta nie tylko nie była kwestionowana przez pozwanego, ale została wprost potwierdzona w przedłożonym zestawieniu cel w jakich powód odbywał karę (k. 44). W tym kontekście, w działaniu strony pozwanej polegającym na umieszczeniu powoda w celach przeludnionych nie można jednak przypisać waloru bezprawności. Przepisy obowiązującego wówczas prawa przewidywały równoczesne odstępstwo od minimalnych standardów powierzchniowych wyznaczonych normą z art. 110 k.k.w. Obowiązujący do dnia 6 grudnia 2009 r. artykuł 248 k.k.w., w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umożliwiał bowiem dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła poniżej 3 m 2 . Przepis ten zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego. Jak wynika z ustaleń, w Zakładzie tym występowało okresowe przeludnienie w celach, sięgające 132 % dopuszczalnej normy (według 3 m 2 na skazanego), o czym regularnie zawiadamiano sędziego penitencjarnego, przesyłając mu stosowne informacje. W okresie objętym żądaniem pozwu, norma art. 248 k.k.w. obowiązywała w polskim porządku prawnym, wobec powyższego działanie strony pozwanej było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Stanowisko, że osadzenie skazanego w celi w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 - przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w. - było zgodne z prawem, wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. sygn. II CSK 269/07, Lex nr 440384. W orzecznictwie prezentowane są jednak poglądy, że samo stwierdzenie braku naruszenia normy z art. 248 k.k.w., bez oceny całokształtu zachowań pozwanego względem powoda pod kątem nałożonych stosownymi normami wymogów zakazujących niehumanitarnego traktowania - przy analizie przesłanki bezprawności działania, koniecznej do przyjęcia odpowiedzialności naruszyciela dóbr osobistych - nie jest pełne (vide: m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 maja 2009 r. sygn. I ACa 247/09 Lex nr 508523; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. I ACa 499/07, Lex 488132). Również Europejski Trybunał Praw Człowieka w swoim wyroku z dnia 19 kwietnia 2001 r. w sprawie Peers przeciwko Grecji (sprawa 28524/95, LexPolonica nr 398773) stwierdził, iż sposób traktowania, by znaleźć się w zakresie regulacji art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, statuującej zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania, musi osiągnąć pewien minimalny poziom dolegliwości. Ocena tego minimum jest relatywna i zależy od wszechstronnej, --- STRONA 11 --- całościowej analizy warunków, w jakich kara ta była odbywana, takich jak długość trwania traktowania, następstwa psychiczne i fizyczne oraz, w niektórych przypadkach, płeć, wiek, stan zdrowia ofiary. Dokonując oceny, czy kara lub traktowanie jest „poniżające” w rozumieniu art. 3 powołanej Konwencji, należy wziąć pod uwagę, czy w zamierzeniu ma poniżyć i upokorzyć daną osobę oraz czy, w odniesieniu do następstw, wywarło negatywny wpływ na jej osobowość w sposób sprzeczny z jej art. 3. Zauważyć również wymaga, iż w europejskiej przestrzeni prawnej nie funkcjonuje żadne wiążące pojęcie standardów w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności, żaden też akt rangi międzynarodowej, którego stroną jest Polska nie narzuca również ujednoliconej normy powierzchni celi przypadającej na skazanego. Twierdzenia pozwu dotyczyły również warunków osadzenia niespełniających minimalnych norm bytowych, były one jednak w tym zakresie bardzo ogólnikowe, nie zawierały szczegółowych danych które pozwoliłyby na poczynienie stanowczych ustaleń i dokonanie ocen. Powód podczas wstępnego przesłuchania wskazał wprawdzie kilka nazwisk osób, które mały przebywać z nim w tej samej celi, nie zgłosił jednak wniosku dowodowego o ich przesłuchanie. M. W. nie tylko nie przedstawił dowodów na poparcie w tym zakresie swych twierdzeń, ale również nie podjął inicjatywy by dostarczyć Sądowi dowodów w postaci swoich zeznań. Brak było przy tym podstaw do podejmowania inicjatywy dowodowej z urzędu. Rzecz bowiem w tym że, wobec zaprzeczenia tym twierdzeniom przez stronę pozwaną (poza okolicznością okresowego niewielkiego przeludnienia cel, która stanowiła w istocie okoliczność bezsporną) to na powodzie, jako osobie dochodzącej roszczeń, spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c., art. 232 k.p.c.). Obowiązek wykazania obejmował zatem fakty dotyczące szczególnie uciążliwych warunków odbywania kary. Zgodnie z treścią zd. 2 art. 110 k.k.w., cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W niniejszej sprawie postępowanie nie wykazało, by wyposażenie cel nie spełniało przewidzianych norm i występowały jakieś odstępstwa od określonych przepisami zasad. Powód nie wykazał zresztą również nieprawidłowości w zakresie ustaleń dotyczących numerów cel, ich rodzaju oraz okresu pobytu. Tymczasem strona pozwana sporządziła zestawienie na podstawie wiarygodnej, aktualnej dokumentacji, którą niezbędnym zakresie załączyła do odpowiedzi na pozew. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego - w tym w pełni obiektywnych sprawozdań z wizytacji pozwanego Zakładu Karnego - wprost też wynika, że wszystkie cele mieszkalne wyposażone były w odpowiedni i adekwatny do zaludnienia sprzęt kwaterunkowy oraz środki utrzymania czystości. Również warunki sanitarne i higieniczne w celach mieszkalnych, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności były zgodne z przepisami kodeksu karnego wykonawczego, regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności i --- STRONA 12 --- rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, co znalazło odzwierciedlenie w wynikach przeprowadzanych wizytacji. Normy techniczne w celach mieszkalnych były spełnione - w tym co do wyposażenia cel w sprzęt kwaterunkowy i środki czystości, a ich stan był na bieżąco kontrolowany i w miarę potrzeb uzupełniany. Więźniowie mieli też odpowiednie warunki do utrzymania higieny, nie można bowiem za takie nie uznać kącików sanitarnych wykonanych z trwałych, nieprzejrzystych i przymocowanych na stałe konstrukcji należycie wyposażonych w niezbędną armaturę. W celach w których przebywał powód zapewnione było także odpowiednie oświetlenie. Pomieszczenia te były oświetlane zgodnie z wewnętrznymi przepisami, a dopływ światła czy powietrza zapewniały też okna. Nie można również uznać, że w celach brak było jakiejkolwiek wentylacji. Istniała bowiem nie tylko wentylacja grawitacyjna ale dopływ powietrza zapewniany był również przez okna, do których osadzeni mieli swobodny dostęp. Postępowanie nie wykazało też, by w zakresie wyżywienia występowały jakieś odstępstwa od określonych przepisami zasad. Nie bez znaczenia pozostaje, iż osadzenie w zakładzie karnym immanentnie wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które stanowią zresztą element wykonywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie jest środkiem represyjnym. Zakłady karne mają jednak służyć przede wszystkim izolacji skazanych, nie zaś zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Powszechnie wiadomym jest również, że w polskim więziennictwie od kilkunastu lat panują trudne warunki, które w miarę posiadanych środków finansowych, są stopniowo poprawiane. Powód winien zatem liczyć się z dolegliwościami i ograniczeniami wynikającymi z pozbawienia wolności. Nieuniknione niedogodności przebywania w odosobnieniu - w przypadku powoda, łagodzone były zresztą nie tylko przez dostęp do licznych zajęć rekreacyjnych ale także poprzez możliwość pracy podczas osadzenia - z której korzystał czy dokształcania zawodowego, z którego zdecydował się ostatecznie zrezygnować. Nawet zatem wynikające z zaniżonych standardów, nieznaczne i tymczasowe utrudnienia w zakresie pozyskiwania na bieżąco ciepłej wody w trakcie pobytu powoda w pozwanej jednostce, nie mogły w żaden sposób uzasadniać twierdzeń powoda o poniżającym traktowaniu. Powód nie zdołał zresztą wykazać również by takowe traktowanie przejawiało się w zachowaniu funkcjonariuszy względem niego. Wręcz odwrotnie, to M. W. wielokrotnie naruszał obowiązujący w Zakładzie porządek, za co kilkukrotnie wymierzane mu były kary porządkowe, w tym dwukrotnie najsurowsza - w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej. Przede wszystkim jednak prezentowana przez niego w trakcie odbywania kary postawa, zadecydowała o negatywnej decyzji Sądu w przedmiocie udzielenia warunkowego przedterminowego zwolnienia z reszty kary. Mając na uwadze powyższe, z uwagi na fakt, iż nie zostały spełnione przesłanki ochrony dóbr osobistych powoda, gdyż działania pozwanej jednostki nie miały charakteru bezprawnego, tym samym powodowi nie przysługiwała ochrona z art. 24 k.c. Sam fakt okresowego przebywania w przeludnionych celach nie --- STRONA 13 --- skutkował przyjęciem takiej opresyjności, która uzasadniałaby doznanie krzywdy podlegającej kompensacie zadośćuczynieniem. O dokonaniu naruszenia dobra osobistego decyduje bowiem obiektywna ocena konkretnych okoliczności, a nie subiektywne odczucie osoby zainteresowanej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 1996 r. I ACr 341/96 OSA 1997/7-8 poz. 43 str. 42). W konsekwencji zaktualizowaniu nie uległy również przesłanki oparte na treści art. 448 k.c., brak było zatem podstaw uzasadniających zasądzenie na rzecz powoda żądanych kwot. Z tych względów powództwo podlegało w całości oddaleniu. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło w oparciu o art. 98 k.p.c. Mając na uwadze wynik sprawy, na zasadzie art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90 poz. 594 ze zm.) Sąd zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarby Państwa kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adwokata ze spółki C. M. G. Kancelaria Prawnicza w kwocie 8.856 zł - w tym 1.656 zł tytułem podatku VAT, stosownie do § 6 pkt 7 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2001 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał ze środków Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu.