Wyrok IC 124/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 124/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011r. w Katowicach sprawy z powództwa P. W. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.500zł (dwa tysiące pięćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 21 kwietnia 2011r.; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 4. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 500zł (pięćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 5. przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.428zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych), a w niej kwotę 828zł (osiemset dwadzieścia osiem złotych) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, zaś jego wniosek o przyznanie tych kosztów w wysokości podwójnej stawki minimalnej oddala; 6. oddala wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Sygn. akt I C 124/10 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód P. W. pozwem z dnia 16 lutego 2010r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w S. kwoty 150.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku oraz kosztów procesu. Nadto domagał się nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Areszcie Śledczym w S. przebywa od 4 września 2007r. do dnia dzisiejszego. Pozwany w powyższych okresach nie zapewnił mu warunków bytowych, jakie w myśl przepisów prawa powinien zapewnić osobie izolowanej. Ponosi, więc w szczególności odpowiedzialność za: • nadmierne przeludnienie oraz wynikający z tego brak należytego ich wyposażenia; • niewystarczająca ilość środków czystości, • brak prywatności nawet w czasie załatwiania potrzeb fizjologicznych; • ograniczone programy zajęciowe poza celą z uwagi na niewystarczającą ilość personelu i środków; • przeciążony system opieki zdrowotnej. W związku z powyższymi zarzutami powód został poddany przez cały okres izolacji niezgodnemu z prawem nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu w postaci niezapełnienia przez pozwanego humanitarnych warunków izolacji, do czego jest zobowiązany. Na uzasadnienie swych twierdzeń i zarzutów powód przywołał art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 91 ust.1 Konstytucji RP i Drugie oraz Siódme Sprawozdanie Ogólne Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom podnosząc, że doszło do wyrządzenia mu poważnej krzywdy przez pozwanego oraz szkody, co wymaga odszkodowania na podstawie art. 77 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w S. w odpowiedzi na pozew z dnia 30 kwietnia 2010r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na pozew k. 45 – 58). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podniósł, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek odpowiedzialności z tytułu wyrządzonej szkody, jak również w przypadku odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia. Powód przede wszystkim nie wykazał ani nie oznaczył wysokości szkody. Jeżeli powód żąda zadośćuczynienia winien wskazać i wykazać, jakie dobra osobiste zostały naruszone lub zagrożone działaniem pozwanego, istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy, związek przyczynowy między krzywdą a działaniem lub zaniechaniem oraz winę. Powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących przyznanie mu zadośćuczynienia. W ocenie pozwanego powód winien wykazać również przesłankę bezprawności przy naruszeniu dóbr osobistych. W okresie pobytu powoda Areszcie Śledczym w S. od 4 września 2007r. występowało przeludnienie i mogło ono dotyczyć powoda, natomiast w okresie od 20 listopada 2008r. osadzenie go w celach przeludnionych występowało jedynie sporadycznie. Ponadto zastosowanie znajdował art. 248 § 1 k.k.w., gdyż sam fakt występowania znacznego przeludnienia w zakładach karnych i aresztach śledczych stanowił o zaistnieniu okoliczności szczególnej, a stosowne zawiadomienia kierowano do sędziego penitencjarnego. Pozostałe warunki w Areszcie Śledczym w S. nie pozwalały uznać działania pozwanego za bezprawne. Powód osadzony był w celach należycie wyposażonych, które były okresowo poddawane dezynsekcji. Kącik sanitarny oddzielony był --- STRONA 3 --- od reszty celi murkiem do sufitu lub do wysokości 130 cm i posiadał drzwi, co pozwala na zachowanie intymności. Żywność miała zgodną z obowiązującymi normami temperaturę, kaloryczność i ilość. Działalność kulturalno – oświatowa prowadzona była przez wychowawcę w oparciu o miesięczne plany pracy i schematy ramowe zatwierdzone przez dyrektora jednostki. Osadzeni korzystali ze sprzętu świetlicowego. Radiowęzeł prowadził program własny emitowany przez sieć radiowęzłową. W kwestii opieki medycznej powód otoczony był prawidłową i fachową opieką. Jako astmatyk otrzymywał odpowiednie leki oraz poddawany był badaniom. Zgłosił on jedną skargę dotyczącą niewłaściwego leczenia i warunków bytowych, ale uznana ona została za bezzasadną. Pozwany poparł orzeczeniami SN twierdzenie, że samo niezachowanie normy 3 m 2 na osadzonego przy braku innych działań represyjnych nie może prowadzić do wniosku o niegodziwości warunków w celi. Ponadto w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja prawna dozwalająca na stosowanie konstytucyjnie zdyskwalifikowanego przepisu art.248§kkw, który utracił moc dopiero w dniu 6 grudnia 2009r. Brak jest zatem podstaw dla przyjęcia bezprawności działania pozwanego. W ocenie pozwanego brak jest jakiegokolwiek związku między wysokością kwoty żądanego zadośćuczynienia a rzekomą doznaną krzywdą. Zasądzone zadośćuczynienie nie może przekształcić się w źródło osobistego zysku dla osoby, której dobro osobiste zostało naruszone. Powód, zdaniem pozwanego, nie kieruje się dążeniem do zrekompensowania krzywdy ale interesem finansowym. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. W. liczy obecnie 29 lat. Od dnia 4 września 2007r. przebywał w Areszcie Śledczym w S. jako osoba tymczasowo aresztowana w związku z zarzutem przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. Z uwagi rodzaj zarzucanego powodowi przestępstwa (przeciwko wolności seksualnej na szkodę małoletniego) był on osadzony w celi nr 32, dla jego bezpieczeństwa. Cela ta liczy 8,25 m 2 , a powód przebywał w niej z dwoma innymi osadzonymi o podobnym statusie. Aktualnie od 2009r. odbywa karę uprzednio warunkowo zawieszoną w związku z usiłowaniem kradzieży (dowody: notatka służbowa Kierownika D. Ewidencji A.Ś w S. J. L. z 7.05.2008r. k. 73, zeznania powoda k. 150, zeznania św. K. M. k. 203). Powód cierpi na astmę oskrzelową. Od początku pobytu w Areszcie otrzymywał leki przeciwastmatyczne i nigdy nie miał żadnego ostrego ataku duszności. Dnia 9 kwietnia 2008r. wykonano u niego badanie spirometryczne, którego wyniki były pozytywne (dowód – notatka służbowa Kierownika ZOZ w A.Ś. w S. K. R. k. 72). W okresie od października 2007r. do listopada 2009r. Dyrektor Aresztu Śledczego w S., działając w oparciu o art. 248 § 1 k.k.w. informował Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach o tym, iż w związku z utrzymującym się przeludnieniem w Areszcie tym przebywa więcej skazanych i tymczasowo aresztowanych niż wynosi pojemność pomieszczeń mieszkalnych, przy czym z zawiadomienia skierowanego w marcu 2008r. wynikało, że wówczas liczba osadzonych oscylowała w okolicy 100 % ale z uwagi na remonty cel osadzeni umieszczani są w warunkach braku zachowania normy metrażowej. Od lutego 2009r. Dyrektor informował, także o kolejnym podejmowaniu decyzji w spawie umieszczenia osadzonych, na okres trzech miesięcy, w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 (dowody: zawiadomienia Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach o przeludnieniu w A.S. w S. k. 59-67). Działalność kulturalno-oświatowa w pozwanej jednostce penitencjarnej prowadzona była przez wychowawcę ds. kulturalno-oświatowych w oparciu o miesięczne plany pracy i schematy ramowe zatwierdzone przez Dyrektora Aresztu. Osadzeni korzystali ze sprzętu świetlicowego znajdującego się w poszczególnych oddziałach mieszkalnych. Uczestniczyli także w rozgrywkach piłki siatkowej, badmintona i tenisa stołowego. Działający na terenie Aresztu radiowęzeł prowadził własny program, w którym emitowano muzykę oraz retransmitowano programy radiowe, a --- STRONA 4 --- także nadawano audycje o tematyce wychowawczej i rozrywkowej. Biblioteka Aresztu dysponowała wypożyczanym osadzonym książkom i grom świetlicowym. Wymiana książek możliwa była cotygodniowo. Świetlice oddziałowe wyposażone są w stoły do tenisa stołowego i piłkarzyki. Były prowadzone spotkania religijne przez przedstawicieli wyznań rzymskokatolickiego, Wspólnoty Światków Jehowy i Kościoła (...). Powód nigdy nie dążył do uczestnictwa w zajęciach kulturalno-oświatowych, czy sportowych (dowody: notatka służbowa Kierownika D. Penitencjarnego A.Ś w S. T. G. z 6.04.2010r. k. 68-69, zeznania św. T. G. k. 205). Cele Aresztu Śledczego w S. zawierały sprzęt kwaterunkowy zapewniający każdemu osadzonemu osobne miejsce do spania, oświetlenie umożliwiające czytanie i wykonywanie pracy oraz okna spełniające rolę wentylacji naturalnej. Cele wyposażone były w sprzęt do sprzątania oraz poddawane były raz w miesiącu dezynsekcji przez podmiot wyspecjalizowany. Kąciki sanitarne oddzielone są od reszty celi murkiem do sufitu lub do wysokości 130 cm i posiadają drzwi, przy czym w kilku nielicznych celach kącik zabudowany jest ścianami z płyt, a w miejscu drzwi zamontowana jest zasłona. Jakość podawanych osadzonym posiłków jest kontrolowana przez przedstawicieli służby zdrowia. Remonty cel wykonywane są corocznie. W remontowanych celach wymieniono okna i wykładziny podłogowe. W celach nie ma wentylacji grawitacyjnej, gdyż kanały zostały zasypane w latach osiemdziesiątych. Wentylacja polega na otwieraniu okien. Środki do utrzymania celi w czystości osadzeni otrzymują 2 razy w miesiącu od 2 lat, wcześniej odbywało się to raz w miesiącu i mogło być niewystarczające, a w ocenie osadzonych było dla nich niewystarczające (dowody: notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w S. K. M. z 6.04.2010r. k. 70-71, zeznania św. K. M. k. 203-204, zeznania św. A. W. k. 89). Powód w czasie pobytu w A.Ś w S. złożył skargę, która była przedmiotem czynności wyjaśniających. W skardze zarzucił niezapewnienie mu odpowiednich leków i badania spirometrycznego, przeludnienie w celi, zbyt małą ilość okien w celi oraz wymuszone tłoczenie powietrza do ubikacji celi nr 32 z innego pomieszczenia. Zespół prowadzący czynności wyjaśniające przyjął, iż powód otrzymuje odpowiednie leki przeciwastmatyczne, nie miał ostrego ataku duszności, a 9 kwietnia 2008r. wykonano u niego badanie spirometryczne. Osadzenie go w celi nr 32 o pow. 8,25 m 2 z dwoma osobami, konieczne było przede wszystkim z uwagi na rodzaj popełnionego przez niego przestępstwa i nie pozostawało w sprzeczności z art. 248 k.k.w. Z kolei cela 32 jest pomieszczeniem, które zgodnie z obowiązującymi przepisami budowlanymi, wyposażone jest tylko w jedno okno, a ściana ubikacji zawiera otwór wentylacyjny o średnicy 15 cm. Zespół badający uznał zarzuty powoda za bezzasadne (dowód – sprawozdanie z czynności wyjaśniających dot. skargi powoda z 8.05.2008r. k. 74-75). W okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. od 4 września 2007r. do 16 lutego 2010r. przebywał on początkowo w celach o numerach: 32, 4, 39 – cele te przeznaczone były dla osób, które ze względów bezpieczeństwa wymagały ściślejszej izolacji (dowody: zeznania powoda 150, zeznania św. D. D. (1) k. 88). Następnie przebywał on w celach o numerach: 47 (aktualnie 56), 50, 37, 7, 46. Cele te, poza celami 39 i 4 nie spełniały normy 3m 2 powierzchni na jednego osadzonego. Nawet w przypadku celi 46 o dużych rozmiarach powierzchni ponad 25m 2 nie został zachowany normatyw, gdyż przebywało tam łącznie z powodem do stycznia 2010r. 12 osób, a później 10 osób. Z powodu przeludnienia w celach nie można było się swobodnie poruszać. Stół lub czasami dwa stoły do spożywania posiłków, ze względu na brak miejsca były ustawione przy ścianie, a w takiej sytuacji jednocześnie przy jednym stole mogły siedzieć wyłącznie 3 osoby. Nie ma zatem możliwości by wszyscy osadzeni w celi mogli jednocześnie zjeść podany im posiłek przy stole. Sytuacja taka była konfliktogenna, gdyż każdy z osadzonych chciał zjeść przy stole. We wszystkich wymienionych celach kąciki sanitarne oddzielone były od reszty celi murkiem do wysokości 130 cm lub do samego sufitu i zawierały zamykane drzwi. Zabudowane do sufitu kąciki sanitarne nie posiadały standardowej wentylacji, a ich namiastką był otwór w murku wychodzący na celę, tak że w celi unosił się fetor z toalety, zwłaszcza że cele te w ogóle nie posiadały wentylacji grawitacyjnej, a przewietrzyć je można było jedynie przez otwieranie okien. Z powodu braku wentylacji na ścianach cel rozwijał się widoczny grzyb. --- STRONA 5 --- Powód oraz inni osadzeni nigdy nie zostali poinformowani przez personel Aresztu o tym, iż przebywa z nimi osoba zakażona wirusem HCV (dowody: zeznania św. A. S. k. 87-88, zeznania św. D. D. (2) k. 88, zeznania św. A. W. k. 89, zeznania św. J. B. k. 148-149, zeznania św. A. M. 149-150, zeznania św. P. E. k. 177, zeznania św. A. A. k. 293, zeznania powoda k. 150-151). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że: • w Areszcie Śledczym w S. panowało w okresie pobytu powoda przeludnienie; • stan techniczny cel powoduje, że muszą być one na bieżąco remontowane; • cele nie posiadają odpowiedniej wentylacji. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom przesłuchanych świadków, które powyższe okoliczności potwierdzały. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach --- STRONA 6 --- karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga (...), i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga (...)). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr (...)). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. (skarga nr (...)) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr (...)) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, w których występuje wilgoć i grzyb oraz brak jest wentylacji może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może, więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art.24kc w związku z art. 448kc jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24§1kc, które muszą być spełnione łącznie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Zdaniem Sądu powód w rozpatrywanej sprawie wykazał, że w okresie objętych pozwem, pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności poprzez osadzenie go w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, przy braku wentylacji oraz braku możliwości spożywania posiłku przy stole, gdyż stanowiło to przejaw poniżającego traktowania. Takich, bowiem warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110§2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny. Powód nie wykazał jednak, że przebywając w Areszcie Śledczym w S. nie udzielono mu odpowiedniej opieki medycznej. Jak wynikało z poczynionych ustaleń faktycznych otrzymywał on przez cały czas od początku leki przeciwastmatyczne, za które w warunkach wolnościowych sam musiałby zapłacić, wykonano u niego badanie spirometryczne, którego wyniki wykazały zachowane normy, a nadto powód miał dostęp do lekarzy tak ogólnych jak i specjalistycznych. Ocena powoda co do niewłaściwego sposobu leczenia, była o tyle niezasadna, iż brak jakichkolwiek podstaw dowodowych dla przyjęcia pogorszenia jego stanu zdrowia. Równie niezasadny był zarzut braku poinformowania powoda przez służbę pozwanej jednostki penitencjarnej o tym, które z osób przebywających z nim w celi są nosicielami wirusa HCV. Informacja o stanie zdrowia danej osoby, jak słusznie podniósł pozwany, objęta jest tajemnicą lekarską, wobec czego powód nie może żądać takich informacji od pozwanego. W przypadku udzielenia takiej informacji przez personel pozwanego sytuację można by rozpatrywać w kategoriach naruszenia dobra osobistego osoby zakażonej. Ponadto żaden przepis k.k.w. nie zabrania umieszczania w jednej celi osób zdrowych z nosicielami HCV. --- STRONA 7 --- Nie zasługiwał również na uwzględnienie, kierowany przeciwko pozwanemu zarzut braku organizacji zajęć kulturalno- oświatowych. Te bowiem były prowadzone przez wychowawców, a nadto zgodnie z art. 135 § 2 k.k.w. prowadzona była wypożyczalnia książek, prasy oraz stwarzana możliwość korzystania z urządzeń audiowizualnych, jak i istniały świetlice wyposażone w gry i stół przeznaczony do tenisa stołowego. Ponadto istniała możliwość brania przez powoda udziału w zawodach sportowych, ten z kolei nie wyrażał chęci w tym kierunku, toteż i nie można wnioskować o braku zaspokojenia jego potrzeb w zakresie aktywizacji sportowej, czy rekreacyjnej. Bezpodstawny był także zarzut niedostarczenia przez pozwanego dostatecznej ilości środków czystości przeznaczonych do utrzymania higieny osobistej, gdyż kwestie reguluje rozporządzenie z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, które określa częstotliwość oraz ilość wydawanych osadzonym środków, a jak wynikało z zeznań świadków normy wynikające z tego aktu prawnego zostały zachowane, zatem niemożna poczytać działaniu pozwanego cechy bezprawności. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24kc przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki, w których był osadzony odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6kc w związku z art. 24kc). Według pozwanego, jego działanie w postaci osadzenia powoda w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Aresztu Śledczego w S. o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art.248kkw oraz §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459), a dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. syg. SK 25/07, gdyż stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art.248§1kkw nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresach, gdy przepis art.248§1kkw obowiązywał jest bardziej złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art.3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w S. wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art.91 ust.2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą na stosowanie, które powołuje się pozwany. Słusznie, bowiem podnosi on, że stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art.248§1kkw nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. syg. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. syg. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Z powyższego wynika, że w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w S. obowiązywał zarówno art.3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art.248§1kkw pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m 2 na jednego osadzonego. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodziła konieczność ustalenia wzajemnych korelacji między tymi przepisami. Przepis art.248§1kkw jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w --- STRONA 8 --- art.110kkw nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248§1kkw wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art.110kkw może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy jak i z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w S. w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. 40 tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248§1kkw. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. Mimo permanentnego przeludnienia nie informował sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Ograniczył się do przesłania sędziemu penitencjarnemu zbiorczych informacji o tym, iż nie jest spełniony normatyw wynikający z art.110kkw. W istocie, więc powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Przetrzymywanie powoda na takich zasadach, w takich warunkach przez ponad dwa i pół roku musi być uznane jako bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110§2kkw należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (brak wentylacji w przeludnionych celach, które na ścianach miały widoczny grzyb, a węzeł sanitarny nie posiadał odrębnego systemu wentylacji). Należy przy tym zauważyć, że przepis art. 248 k.k.w. wyłączony został z obrotu prawnego 6 grudnia 2009r., dlatego pobyt powoda w celi nr 46 po tej dacie, przy braku zachowania normy przestrzennej, wymagał zachowania bardziej rygorystycznie uregulowanego art. 110 § 2a-2e k.k.w., czego pozwany nawet nie próbował wykazać, zatem zachowanie personelu powoda należało uznać za bezprawne. Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr (...) i z tej samej daty nr (...)). A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art.24kc (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. sygn. akt II CSK 269/07). Zgodnie z treścią art. 448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Powód domagał się kwoty 150.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku w sprawie. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie --- STRONA 9 --- ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w Areszcie Śledczym w S. przebywał ponad dwa i pół roku, w tym z reguły w celach nie spełniających warunków 3m 2 na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 150.000zł za krzywdy doznane przez cały okres pobytu w areszcie jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2.500zł oddalił. Sąd zasądził od pozwanego taką kwotę z ustawowymi odsetkami od dnia 21 kwietnia 2011r. tj. dnia wydania wyroku na mocy art.481§1 i 2kc, gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c. Powód utrzymał się ze swym roszczeniem w 1,7 %, co zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) uzasadniałoby zasądzenie na rzecz pozwanego – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (której udział w procesie był obowiązkowy, bowiem sprawę rozpoznawał Sąd Okręgowy w I instancji) kosztów procesu w kwocie 3.539 zł. Jednak z uwagi na sytuację majątkową powoda, która legła także u podstaw zwolnienia go od kosztów sądowych, zasadnym było zastosowanie art. 102 k.p.c. Sąd uznał, iż powód obowiązany jest zwrócić pozwanemu tylko część kosztów, a to kwotę 500 zł i odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia. Na mocy art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze oraz § 2 ust 3 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika powoda, uwzględniając jednocześnie podatek od towarów i usług. Jednocześnie jednak oceniając niezbędny nakład pracy pełnomocnika powoda (jedno wystąpienie na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011r.), charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, Sąd uznał jego wniosek o zasądzenie opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w wysokości podwójnej stawki minimalnej za oczywiście bezzasadny i dlatego go oddalono. Sąd oddalił wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, albowiem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa nadanie wyrokowi takiego rygoru jest niedopuszczalne z mocy art. 335 § 2 k.p.c.