Postanowienie IC 1200/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Kraków dnia 17 października 2012 r. Sąd Okręgowy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 1200/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Kraków dnia 17 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Wojciech Żukowski (del.) Protokolant: starszy protokolant Marzena Stępkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa M… M… przeciwko S… S… o nakazanie, zakazanie i o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powódki M… M… na rzecz pozwanego S… S…. kwotę 2777 (słownie: dwa tysiące siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Pozwem z dnia 30 czerwca 2011 r. powódka M… M… wniosła o: - nakazanie pozwanemu S… S… aby zamieścił w prasie lokalnej (dzienniku o zasięgu lokalnym), na stronie internetowej www … oraz w wydawanej przez pozwanego gazetce – informatorze Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… – oświadczenia o następującej treści: „w związku z informacjami opublikowanymi przeze mnie S… S… na stronie internetowej www…. oraz w gazetce Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… , które ukazały się przed wyborami samorządowymi w 2010 roku, oświadczam, że wszelkie zamieszczone tam informacje dotyczące rzekomych nieprawidłowości w Gminie M… , które miały miejsce za rządów Wójta M… M… są nieprawdziwe. W związku z powyższym przepraszam Panią M… M… za opublikowanie na jej temat nieprawdziwych informacji, które ukazały się na łamach gazetki Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy M… , którego byłem i nadal jestem przewodniczącym oraz na administrowanej przeze mnie stronie internetowej www…. ” z zaznaczenie, że powyższe oświadczenie winno znaleźć się na pierwszej stronie gazety – dziennika o zasięgu lokalnym gazetki Stowarzyszenia oraz na stronie www…. w formacie nie mniejszym niż ¼ strony, - zasądzenie od pozwanego S… S… na rzecz powódki M… M… kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia. Na uzasadnienie żądania pozwu podano, że pozwany jako przewodniczący Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… wydał przed wyborami samorządowymi w 2010 r. gazetkę informacyjną, w której zawarł szereg zarzutów dotyczących rzekomego niewłaściwego sprawowania władzy oraz złego gospodarowania mieniem gminnymi przez dotychczasową wójt – powódkę. Informacje te zupełnie mijają się z prawdą i naruszają dobre imię powódki jako dobrego gospodarze i samorządowca. Po pierwsze, mija się z prawdą zarzut nieudolności w pozyskiwaniu środków unijnych przez Gminę M… pod rządami powódki i związane z tym twierdzenia pozwanego jako w roku 2009 r. kiedy wiele polskich gmin pozyskało z Unii grube miliony Gmina M… zdołała zdobyć zaledwie 101 tys. zł. plasując się na szarym końcu rankingów samorządu. Mija się również z prawdą zarzut jakoby wg. autorów rankingu dziennika R… przeciętna polska gmina pozyskała ok. 1000 zł. na jednego mieszkańca. Mija się również z prawdą obliczenie jakoby w przeliczeniu na mieszkańca Gminy M… średnia pozyskanych środków z UE wynosiła zaledwie 8 złotych. Po drugie mijają się z prawda zarzuty postawione przez pozwanego o rzekomym niedoinwestowaniu przez powódkę jako wójta oświaty, sportu i kultury. Powód twierdzi bowiem, że w związku z gigantycznym zadłużeniem gminy brakuje pieniędzy na oświatę. Szkoły w Gminie M… są niedoinwestowane, mają problemy z podstawowymi wydatkami, a stan obiektów oświatowych stale się pogarsza. Uczniowie szkół w całej gminie mają do dyspozycji jeden gibmus co powoduje, że niektóre dzieci tracą na dojazd do szkoły półtorej godziny. W gminie brakuje świetlic dla dzieci i młodzieży. Gmina nie oferuje młodzieży żadnych sposób spędzania wolnego czasu, nie promuje sportu i rekreacji. Co roku, drastycznie obniża się budżet --- STRONA 3 --- GOK-u – jednego z najlepszych ośrodków kultury w M… . Od wielu lat obiecuje się rozbudowę obiektów sportowych – między innymi w M… i K… . Po trzecie szkalujące powódkę i nieprawdzie są informacje o podporządkowani ówczesnej Rady Gminy M… (kadencja 2006-2010) ówczesnemu wójtowi oraz o rzekomym ignorowaniu głosu mieszkańców i dbania przez powódkę jedynie „o swój wizerunek”. Podany przez pozwanego przykład ignorowania mieszkańców Gminy przez „odcięcie jednej z dzielnic M… (przy DAFie) od centrum miejscowości po remoncie z… ” jest przykładem świadomego wprowadzania w błąd czytelników. Droga popularnie zwana „Z… ” czyli droga krajowa nr 7 jest w zarządzie GDDKiA a nie jest drogą gminną. Po czwarte mija się z prawdą zarzut pozwanego jakoby w 2009 r. naprawiono ok. 2,2 km dróg (mamy 68 km dróg gminnych) i nie istnieje plan określający zakres i kolejność remontów dróg oraz zarzut, że w ubiegłym roku wykonano tylko 160 m chodnika. Po piąte nieprawdziwe i wyrządzające krzywdę powódce jest twierdzenie jakoby władze Gminy M… wydawały za czasów powódki niezgodne z prawem decyzje, gdyż sugeruje, że wszystkie decyzje w latach 2002-2010 były niezgodne z prawem, co jest oczywistą nieprawdą. W ocenie powódki oświadczenie o nieprawdziwości w/w informacji winno również zostać zamieszczone w całym kolejnym numerze gazetki informacyjnej Stowarzyszenia i na stronie startowej www…. oraz w formie ogłoszenia o wielkości ¼ pierwszej strony dziennika o zasięgu lokalnym gdyż w takiej sytuacji oświadczenie pozwanego dotrze do potencjalnie tej samej liczby czytelników. Z uwagi na skalę naruszeń, powstanie negatywnych konsekwencji niewymiernych finansowo po stronie powódki, utratę dobrego imienia i cierpienia psychicznej powódki i nadwątlenie jej autorytetu powódka wnosi o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 30.000 zł. co stanowić w przybliżeniu trzymiesięczne wynagrodzenie wójta za czasów kadencji powódki. W złożonej w dniu 20 października 2011 r. odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew zarzucił, ze nie jest biernie legitymowany w sprawie, albowiem nie jest autorem kwestionowanych przez powódkę treści ani wydawcą informatora M… ani administratorem strony internetowej www,… Oświadczył, że jest Przewodniczącym Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… ale nie ponosi odpowiedzialności jako osoba fizyczna za całokształt działalności Stowarzyszenia. Zarzucił nadto, ze informacja o kwocie wykorzystanych środków z budżetu UE pochodzi z zarządzenia wójta gminy z dnia 31 maja 2010 r. wydanego przez powódkę. Wypowiedź dotycząca niedoinwestowania oświaty, sportu i kultury nie jest w stanie naruszyć niczyich dóbr osobistych a nadto stanowi ocenę. Dotacje na utrzymanie GOK istotnie zmniejszały się, natomiast wypowiedź dotycząca podporządkowania Rady Gminy Wójtowi odnosi się do stosunków faktycznych, które przejawiały się w podporządkowaniu niektórych radnych. Opinia o podporządkowaniu zresztą niczyich dóbr osobistych nie narusza. W czasie pełnienia funkcji wójta przez pozwaną miało --- STRONA 4 --- miejsce lekceważenie głosu mieszkańców ich postulatów i opinii. Natomiast władze Gminy M… rzeczywiście wydały w przeszłości niezgodne z prawem decyzje. Pozwany zarzucił, ze krytyczne opinie podniesione w artykułach dotyczące całokształtu funkcjonowania gminy nie zniesławiają konkretnej osoby fizycznej i nie naruszają niczyich dóbr osobistych. W piśmie z dnia 2 grudnia 2011 r. powódka powołała na uzasadnienie żądania pozwu okoliczność, ze w liście otwartym z dnia 9 listopada 2011 r. do Prezydenta RP pozwany w sposób uporczywy szkaluje powódkę sugerując po raz kolejny że jej wina jest przecięcie Gminy M… „Z… ” ergo że jej winą jest, że giną na niej ludzie, używając zwrotu „chybione decyzje finansowe” w odniesieniu do polityki finansowej Gminy M… w latach gdy powódka była wójtem oraz kwestionuje zasadność przyznania powódce przez Prezydenta Złotego Krzyża Zasługi za zasługi dla społeczności lokalnej i rozwoju samorządności. W ten sposób pozwany stara się zdyskredytować powódkę nie tylko w oczach społeczności lokalnej ale także w oczach władz państwowych. Ponadto z inicjatywy między innymi pozwanego zasiadającego w Komisji Rewizyjnej Rady Gminy M… zawiadomiono Prokuraturę Rejonową w W. o możliwości popełnienia przez powódkę rzekomych przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu, ale prokuratura odmówiła wszczęcia w tej sprawie postępowania nie znajdując ku temu podstaw i nie podzielając insynuacji między innymi pozwanego. W piśmie z dnia 7 lutego 2012 r. pozwany zarzucił, że Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy M… nie prowadzi działalności wydawniczej w żadnej formie, w tym w szczególności nie wydaje gazetki – informatora, stąd też publikacja we wskazanej przez powódkę formie nie jest możliwa. Nadto powódka była w czasie wydania materiału informacyjnego Wójtem Gminy M… a pozwany kandydatem na radnego, a w dacie sporządzania listu otwartego do Prezydenta RP był radnym, co ma istotne znaczenie dla oceny granic dozwolonej krytyki, zaś informacje zawarte w materiałach informacyjnych oraz na stronach internetowych Stowarzyszenia nie przekroczyły granic dozwolonej krytyki. Na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. pełnomocnik powoda oświadczył, że podstawą żądania pozwu są wyłącznie wypowiedzi pozwanego zawarte w broszurze „M… ”. W piśmie z dnia 24 lutego 2012 r. powódka sprecyzowała, ze podstawą żądania pozwu są nieprawdziwe wypowiedzi pozwanego naruszające dobra osobiste powódki zawarte zarówno w broszurze informacyjnej Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… jak i zawarte w późniejszym liście otwartym do Prezydenta RP. W piśmie z dnia 1 czerwca 2012 r. powódka zarzuciła, że pozwany w dalszym ciągu i z coraz większą zawziętością dopuszcza się naruszeń dóbr osobistych powódki publikując kolejny list szkalujący dobre imię i osiągnięcia powódki – tym razem skierowany do Wojewody M… . W liście z dnia 23 marca 2012 r. pozwany sugeruje, że Gmina M… była w 2010 r. najbardziej zadłużoną gminą w Polsce, że ulice w Gminie M… były węższe niż gdzie indziej a w gminie były braki w dostawach wody. --- STRONA 5 --- Kwestionuje nadto zasadność przyznania powódce przez Prezydenta Złotego Krzyża Zasługi za zasługi dla społeczności lokalnej i rozwoju samorządności. W piśmie z dnia 16 czerwca 2012 r. powódka rozszyła powództwo w ten sposób, że wniosła o: - nakazanie pozwanemu zaniechania dalszych naruszeń dóbr osobistych powódki poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji dotyczących zarówno sytuacji finansowej Gminy M… za rządów M… M… jak i rzekomych nieprawidłowości które miały miejsce w gospodarowaniu i zarządzaniu Gminą M… za rządów M… M… , - nakazanie pozwanemu aby zamieścił w prasie lokalnej (dzienniku o zasięgu lokalnym), na stronie internetowej www…. oraz w odrębnym liście skierowanym do Wojewody M… oświadczenie o treści: „W związku z rozpowszechnianiem przeze mnie S… S… w liście do Wojewody M… z dnia 23 marca 2012 roku informacji dotyczących rzekomych nieprawidłowości w Gminie M… za rządów M… M… , a w szczególności informacji jakoby Gmina M… była najbardziej zadłużoną gmina w Polsce 2010 roku – niniejszym oświadczam, iż wszelkie zawarte tam przeze mnie informacje są nieprawdziwe i nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Wobec powyższego wyrażam głębokie ubolewanie, że informacje o tej treści, mijające się z prawdą, zostały zawarte w liście do Wojewody M… z dnia 23 marca 2012 roku” z zaznaczeniem, że powyższe oświadczenie wino znaleźć się na pierwszej stronie gazety – dziennika o zasięgu lokalnym, na stronie www…. – w formacie nie mniejszym niż ¼ strony, a także w odrębnym liście skierowanym do Wojewody M… . Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2012 r. pełnomocnik powódki zmienił żądanie pozwu zawarte w piśmie z 29 czerwca 2011 r. i w piśmie z dnia 15 czerwca 2012 r. w ten sposób, że oświadczenia tam wskazane mają być dokonane w trzech dziennikach to jest : „D… ”, w „G… ” i w „G… ”. W piśmie z dnia 22 czerwca 2012 r. powódka sprecyzowała żądanie nakazanie zaniechania poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji w ten sposób, ze wniosła o: - zakazanie rozpowszechniania przez pozwanego nieprawdziwej informacji jakoby „W 2010 roku Gminna M… była najbardziej zadłużoną gmina w Polsce”, a sama gmina za rządów M… M… była w „dramatycznej sytuacji finansowej”; zaś sytuacja zapaści finansowej była wynikiem nieudolności w zarządzaniu gminą” – albowiem są to informacje nieprawdziwe, sugerujące jakoby M… M… zadłużyła Gminę M… najbardziej w Polsce w roku 2010 ora, że doprowadziła nieudolnym zarządzaniem do zapaści finansowej Gminy, - zakazanie pozwanemu publikowania nieprawdziwych informacji sugerujących jakoby decyzje w sprawach majątkowych gminy – które w ocenie pozwanego były nietrafione – takie jak np. „nietrafiona rozbudowa Urzędu Gminy oraz budowa gigantycznego gimnazjum w M… nieadekwatnego do potrzeb i nie uwzględniającego wskaźników demograficznych (…)” obciążały ówczesną Wójt M… . - zakazanie pozwanemu publikowania nieprawdziwych informacji sugerujących jakoby „obraz infrastruktury pozostawiony przez poprzednie władze Gminy to w dużej --- STRONA 6 --- części dziurawe, wąskie drogi bez chodników, niewystarczająca ilość wody, dostęp do kanalizacji dla mniej niż 30% mieszkańców” – albowiem sugerują one jakoby w Gminie M… drogi były węższe niż gdzie indziej, czy tez były bardziej dziurawe niż gdzie indziej co oczywiście nie polega na prawdzie. - zakazanie pozwanemu publikowania nie znajdującej poparcia w faktach tezy, jakoby „Gmina M… nie wykorzystała wielkiej szansy, jaka w latach 2007-2010 dawały fundusze unijne”. Wypowiedź ta jest szkodliwa, albowiem sugeruje bowiem, że po 2010 r. już nie ma środków unijnych, o których uzyskanie można się w gminie starać, a ponadto w latach 2006-2010 tj. za kadencji powódki Gmina M… była liderem wśród gmin wiejskich w pozyskiwaniu środków z UE. Zmodyfikowała nadto żądania zawarte w pozwie i w piśmie z dnia 15 czerwca 2012 r. w ten sposób, ze oświadczenie pozwanego winno ukazać się w D… i G… a także w Biuletynie Informacyjnym Gminy M… – Głos Gminy M… . W piśmie z dnia 24 lipca 2012 r. pozwany wniósł o oddalenie rozszerzonego powództwa. Na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. pełnomocnik powódki sprecyzował, że że żądania zgłoszone w piśmie z 15 czerwca 2012 roku są bezprzedmiotowe i nie są objęte żądaniem pozwu, natomiast uzupełnienie żądania pierwotnego pozwu stanowią żądania zawarte w piśmie z 22.06.2012r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W publikacji zatytułowanej „M…. ” na pierwszej stronie znajduje się podpisana imieniem i nazwiskiem S…. S… jako Przewodniczącego Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… o treści „W Gminie M… potrzebne są gruntowne zmiany. Pierwsza z nich, to konieczność wyprowadzenia Gminy z gigantycznego długu, do którego doprowadziły 10-letnie rządy obecnego Wójta. O długu i o kilku innych sprawach, o których powinni wiedzieć mieszkańcy (a czego nie dowiedzą się z „Głosu Gminy M… ”) piszemy w tej gazetce.”. W publikacji tej znajdują się nadto wypowiedzi następującej treści, niepodpisane imieniem i nazwiskiem: „Nieudolne pozyskiwanie środków unijnych Gmina M… nie wykorzystuje wielkiej szansy na rozwój jaka dają dotacje Unii Europejskiej. W roku 2009, kiedy wiele polskich gmin pozyskało z Unii grube miliony, Gmina M… zdołała zdobyć zaledwie 101 tys. zł. plasując się na szarym końcu rankingów samorządów. Według rankingu sporządzonego przez dziennik Rzeczpospolita przeciętna polska gmina pozyskała ok. 1000 zł. na jednego mieszkańca. Najlepsi uzyskiwali znacznie więcej (np. N… – 8,5 tys. zł./mieszkańca czy M… – 9,9 tys. zł), najgorsi – zdecydowanie mniej, bo ledwie kilkanaście złotych. Tymczasem z naszych obliczeń wynika, że Gmina M… nie uzyskała nawet tych kilkunastu złotych „na głowę”. Wziąwszy bowiem pod uwagę, że Gminę M… zamieszkuje około 12 tys. ludzi, wystarczy wykonać proste dzielenie, z którego wynika, że nasza Gmina pozyskała zaledwie 8 zł. na osobę !” --- STRONA 7 --- „DZIURAWE, ZNISZCZONE DROGI Zbyt mało dróg jest remontowanych. W 2009 r. naprawiono ok. 2,2 km dróg (mamy 68 km dróg gminnych). Nie istnieje plan określający zakres i kolejność remontów dróg.” „BRAK CHODNIKÓW Mieszkańcy Gminy od lat bezskutecznie domagają się chodników. W ślimaczy sposób posuwa się budowa chodnika na bardzo ruchliwej ul. Z… w M… , który miał być zbudowany – wg obietnicy Wójta – do końca 2008 r. W ubiegłym roku wykonano tylko 160 m chodnika. Sąsiednie gminy (np. Ś… G… ) już dawno uporały się z tym problemem.” „NIEDOINWESTOWANIE OŚWIATY, SPORTU I KULTURY W związku z gigantycznym zadłużeniem gminy brakuje pieniędzy na oświatę. Szkoły w Gminie M… są niedoinwestowane, maja problemy z podstawowymi wydatkami, a stan obiektów oświatowych stale się pogarsza. Uczniowie szkół w całej Gminie mają do dyspozycji tylko jeden gimbus, co powoduje, że niektóre dzieci tracą na dojazd do szkoły półtorej godziny. W Gminie brakuje świetlic dla dzieci i młodzieży. Gmina nie oferuje młodzieży żadnych sposobów spędzania wolnego czasu, nie promuje sportu i rekreacji. Co roku drastycznie obniża się budżet GOK-u – jednego z najlepszych ośrodków kultury w M… . Od wielu lat obiecuje się rozbudowę obiektów sportowych – między innymi w M… i K… .” „NIEPRAWIDŁOWOŚCI PRZY WYDAWANIU DECYZJI Władze Gminy wydają niezgodne z prawem decyzje. Na przykład decyzję w sprawie wydanej „wuzetki” na budowę osiedla P… w L… musiało unieważnić Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a Sąd Administracyjny unieważnił jeden z Planów Zagospodarowania Przestrzennego.” „RADA GMINY PODPORZĄDKOWANA WÓJTOWI Radni nie mają nic do powiedzenia. Uchwały są przegłosowywane bezdyskusyjnie stosunkiem głosów najczęściej 14:1. Przewodniczący Rady i prawie wszyscy Radni są ulegli Wójtowi. Rada Gminy uchwala wszelkiego rodzaju strategie, plany rozwoju lokalnego, plany odnowy miejscowości, ale nic z tego nie wynika, bo nie są w ogóle wdrażane.” LEKCEWAŻENIE GŁOSU MIESZKAŃCÓW Wójt dba przede wszystkim o swój własny wizerunek, a nie o realizacje potrzeb mieszkańców. Składa dziesiątki obietnic wyborczy, których później nie spełnia. Dyskryminuje osoby o odmiennym zdaniu. Przykładem ignorowania mieszkańców jest odcięcie jednej z dzielnic M… (przy D…) od centrum miejscowości po remoncie zakopianki. Mieszkańcy zostali pozbawieni przejścia przez drogę. Nie o otrzymując pomocy ze strony władz Gminy są zmuszeni do szukania wsparcia m. in. u Rzecznika Praw Obywatelskich. Niewygodne pisma mieszkańców nie są odczytywane na sesjach Rady Gminy, np. pismo podpisane przez prawie 300 mieszkańców w sprawie chodnika”. Ponadto w publikacji znajduje się tekst pod tytułem „PRZED WYBORAMI SAMORZADWYMI” podpisany przez S… R… , niepodpisane teksty zawierające przedstawienie wzrostu zadłużenia Gminy M… , niepodpisany tekst „PROGRAMY PALCEM NA WODZIE PISANE” zawierający krytykę wykonywania programów inwestycyjnych uchwalanych przez Radę Gminy, niepodpisany tekst „MY CHCEMY --- STRONA 8 --- GIMNAZJUM” zawierający krytykę sposobu realizacji zamierzenia inwestycyjnego w postaci budowy gimnazjum, niepodpisany tekst „SALA KULTUROWO – WYSTAWOWA ZA 5 MLN ZŁ!” zawierający krytykę celowości inwestycji polegającej na budowie sali kulturowo – oświatowej oraz niepodpisany tekst „KANALIZACJA DLA NIELICZNYCH” zawierający krytykę stanu sieci kanalizacyjnej i działań Gminy w związku z nią podejmowanych. Ponadto w publikacji zawarte zostało zaproszenie mieszkańców do wskazania ważnych zmian, które powinny nastąpić w Gminie, wskazanie adresu internetowego adresu forum Stowarzyszenia oraz wskazanie adresu e-mail i adresu pocztowego Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… . Publikacja została przygotowana przez kilka osób z kolegium Stowarzyszenia w oparciu o informacje, które pojawiały się na zebraniu Stowarzyszenia. Redakcją publikacji zajmował się S… R… i on dostarczył większość tekstów. Dowód: - publikacja, k. 12-14 - przesłuchanie świadka J… N… , k. 111-112 - przesłuchanie świadka J… G… , k. 112-113 - zeznania świadka K… M… k. 462-464 W dniu 9 listopada 2011 r. S… S… opublikował list otwarty do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej. W liście tym znalazły się następujące wypowiedzi: „Mieszkam w małej miejscowości pod K… . Jestem przewodniczącym Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… . Nasza gmina została kiedyś podzielona przez tzw. „z… ”. Droga ta ma status „drogi szybkiego ruchu”, natomiast zapomniano o tym, że mieszkają przy niej ludzie i codziennie mają potrzebę przejścia na druga stronę ulicy. Na tej drodze zginęło wielu mieszkańców, w tym kilku moich sąsiadów. W całej gminie mamy do dyspozycji tylko jeden wiadukt i jedną kładkę dla pieszych, przy czym do kładki nie ma dojścia. Niedawno odwiedził mnie kolega z Kanady, który przeżył szok widząc przebiegających przez szosę pieszych. My już do tego się przyzwyczailiśmy, do tego, że państwie polskim życie i zdrowie ludzkie nie jest najważniejsze. W ubiegłym roku w naszej gminie nastąpiła duża mobilizacja społeczna, czego skutkiem była wymiana wójta i dużej części rady gminy. Nowy wójt i nowa rada (zostałem także radnym) próbują wydobyć gminę z kryzysu. Jeszcze w ubiegłym roku byliśmy najbardziej zadłużoną gminą w Polsce. Obecnie próbujemy poradzić sobie z zapaścią finansowa i chybionymi inwestycjami, które pozostały po naszych poprzednikach. Wielu mieszkańców gminy przeżyło konsternację, gdy dowiedziało się o decyzji Pana Prezydenta z 20 grudnia 2010 r. (już po wyborach samorządowych) o nadaniu Złotego Krzyża Zasługi „za zasługi w działalności na rzecz społeczności lokalnej” dla byłego wójta i byłego przewodniczącego rady oraz brązowych krzyży dla byłego wice wójta, przewodniczącego komisji rewizyjnej i przewodniczącego komisji budżetowej. Osoby te miały swój poważny udział w doprowadzeniu gminy na skraj bankructwa. Żyjemy w państwie, gdzie nagrody i kary dostaje się w zależności od tego, czy się stoi po „właściwej” stronie, Byli wójtowie założyli gminne koło (…), więc ordery się należały?” --- STRONA 9 --- Ponadto w liście znajdują się wypowiedzi dotyczące katastrofy lotniczej w Smoleńsku oraz dotyczące stanu demokracji. Dowód: - odpis listu, k. 62-63 W piśmie z dnia 23 marca 2012 r. skierowanym do J… M… – Wojewody M… , S… S… , jako Przewodniczący Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… zawarł następujące sformułowania: „Jednocześnie proszę o wyjaśnienie, jakie były motywy odznaczenia Złotymi Krzyżami Zasługi pani M… M… – byłego wójta Gminy M… oraz pana M… S… – byłego przewodniczącego Rady Gminy M… ? W 2010 roku Gmina M… była najbardziej zadłużoną gminą w Polsce. Informacja o dramatycznej sytuacji finansowej była podawana przez szereg mediów w Polsce. W ocenie wielu mieszkańców sytuacja zapaści finansowej była wynikiem nieudolności w zarządzaniu gminą. (…) Większość tych pieniędzy przeznaczono na duże inwestycje: nietrafioną rozbudowę Urzędu Gminy (5,4 mln zł) oraz budowę gigantycznego gimnazjum w M… nieadekwatnego do potrzeb i nie uwzględniającego wskaźników demograficznych (wydano 11 mln zł). (….) Obraz infrastruktury pozostawiony przez poprzednie władze Gminy, to w dużej części dziurawe, wąskie drogi bez chodników, niewystarczająca ilość wody, dostęp do kanalizacji dla mniej niż 30% mieszkańców. Gmina M… nie wykorzystała wielkiej szansy jaka w latach 2007-2010 dawały fundusze unijne.” Dowód: - odpis pisma, k. 504-505 W dniu 10 sierpnia 2011 r. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Rady Gminy M… B… G… złożyła w Prokuraturze Rejonowej w W. zawiadomienia o popełnieniu przez M… M… na szkodę Gminy M… przestępstwa z art. 296 § 1 k.k. oraz o popełnieniu przez M… M… na szkodę Gminy M… przestępstwa z art. 305 § 2 k.k. Postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. Prokurator zatwierdził postanowienie Komendy Powiatowej Policji w K., po rozpoznaniu zawiadomienia B… G… odmówiła wszczęcia śledztwa w sprawach: - rażącej niegospodarności w trakcie procedury przygotowawczej oraz realizacji budowy „Gimnazjum i Hali Sportowo – Widowiskowej w M… ” zaistniałej w okresie od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2005 r. do 10.12.2010 r. w M… woj. M… . o przest. z art. 296 § 1 k,k. - naruszenia prawa w trakcie przygotowania konkursu na opracowanie „Koncepcji Architektonicznej budowy „Gimnazjum i Hali Sportowo – Widowiskowej w M… ” oraz przetargu na projekt budowlany tej inwestycji, co doprowadziło do znacznej szkody majątkowej gminy M… zaistniałego w okresie od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2005 r. do 10.12.2010 r. w M…. woj. M… tj. o przest. z art. 300 § k.k. wobec stwierdzenia, że czyny nie zawierają znamion czynów zabronionych. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy w W. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 30 września 2011 r. z tą zmianą, że w zakresie czynu 2 ustalił --- STRONA 10 --- kwalifikację z art. 305 § 2 k.k. a za podstawę w tym zakresie przyjął art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Dowód: - akta 2 Ds. 1004/11 Orzeczeniem z dnia 5 czerwca 2012 r. Regionalna Komisja Orzekająca przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w K… uznała M… M… za odpowiedzialną za naruszenie dyscypliny finansów publicznych polegające na zaciągnięciu zobowiązań z przekroczeniem zakresu upoważnienia określonego uchwałą budżetowa na rok 2010 i na rok 2011 i na tej podstawie wymierzyła M… M… karę upomnienia. Dowód: - odpis orzeczenia, k. 694-698 W zarządzeniu z dnia 31 maja 2010 r. Wójt Gminy M… poinformował, że w roku 2009 Gmina M… wykorzystała środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej na kwotę 101.770,60 zł. Dowód: - wydruk zarządzenia, k. 53-54 - pismo zastępcy Wójta Gminy M… , k. 428 W latach 2000-2010 doszło do uchylenia szeregu decyzji administracyjnych Wójta Gminy M… przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze lub sąd administracyjny. Dowód: - pismo wójta Gminy M… , k. 146 - decyzje i orzeczenia sądowe, k. 147-198 Zadłużenie Gminy M… na koniec kadencji powódki jako wójta wynosiła około 19 milionów złotych. Stosunek długów Gminy M… w stosunku do wykonanych dochodów w II kwartale 2010 r. wynosił 59,2%. Analogiczny wskaźnik wykazywała w tym okresie gmina B… . Były to najwyższe wskaźniki zadłużenia. W IV kwartale 2010 r. najwyższy wskaźnik wykazywała gmina K… i wynosił on 106 %. Na dzień 31 grudnia 2010 r. łączna kwota długu gminy M… wynosiła 58,2% wykonanych dochodów. Natomiast najwyższy ten współczynnik w M… występował w wypadku gminy R… i wynosił 62,5%. Dowód: - zeznanie świadka S… R… , k. 108, - zeznanie świadka A… N… , k. 110 - prognozy długu publicznego, k. 199-215 - informacja Ministerstwa Finansów, k. 613 - informacja Regionalnej Izby Obrachunkowej w K… k. 678 --- STRONA 11 --- Budowa boiska w M… była zapowiadana od 2006 r. W wieloletnim planie inwestycyjnym uchwalonym przez Radę Gminy M… w dniu 1 marca 2007 r. przewidziano na lata 2006-2009 budowę boiska w M… i K… . W budżecie na 2010 r. na budowę boiska w M… i K… zostało przeznaczone w budżecie kwota 20000 zł. Zrealizowano za kwotę 14000 zł. odtworzenie obsuniętej skarpy przy boisku w M… . Budowa obu boisk nie była zakończona w 2010 r. Dowód: - odpis planu inwestycyjnego, k. 217-222 - publikacje prasowe, k. 223-224 - pismo wójta Gminy M… , k. 225 - pismo, k. 368 Dotacja z budżetu Gminy M… dla Gminnego Ośrodka Kultury w M… zmniejszyła się z kwoty 592145 zł. w 2009 r. do kwoty 492542 zł. w roku 2010. Dowód: - sprawozdania, k. 370 W okresie sprawowania przez powódkę funkcji wójta w Gminie M… dzieci do gimnazjów były dowożone jednym gimbusem. Dowód: - zeznanie świadka S… R… , k. 108, - zeznanie świadka A… N… , k. 110 - zeznania świadka W… N… , k .711-712 - pismo, k. 373 W Gminie M… : - w roku 2008 r. planowano wydatki na oświatę w kwocie 10316453 zł. z czego nie wykonano z powodu braku środków kwoty 119338 zł. - w roku 2009 r. planowano wydatki na oświatę w kwocie 11866237 zł. z czego nie wykonano z powodu braku środków kwoty 1318338 zł. - w roku 2010 r. planowano wydatki na oświatę w kwocie 11629991 zł. z czego nie wykonano z powodu braku środków kwoty 139148,56 zł. W latach 2008-2009 dyrektorzy szkół zgłaszali do Wójta Gminy M… zapotrzebowania na wykonanie prac remontowych w szkołach. W 2009 r. wójt i jego zastępca apelowali o wstrzemięźliwość w wydatkach. W M… w 2010 r. uruchomiono świetlicę. W latach 2008-2010 pracownicy szkół skarżyli się, że brakuje środków na nowe pomoce dydaktyczne, ale środki na podstawową działalność szkół (wynagrodzenia, sprzątanie, dostawy mediów) były zabezpieczone. Dowód – pismo Wójta Gminy M… , k. 371 - odpisy pism, k. 375-381 - zeznania świadka W… N… , k .711-712 --- STRONA 12 --- W roku 2009 w Gminie M… wyremontowano (z pominięciem remontów cząstkowych) 2185 metrów bieżących dróg gminnych oraz w ramach zadań inwestycyjnych przebudowano drogę na długości 340 metrów bieżących. W kadencji 2006-2010 wykonano 163 metry bieżące chodnika przy ul. Z… . Dowód – pisma Wójta Gminy M… , k. 383, k. 397 Mieszkańcy Gminy M… zgłaszali do Wójta Gminy wnioski dotyczące budowy chodników (w tym chodnika na ul. Z….), wyegzekwowania budowy kładki przez trasę z K… do Z… . Problemy dotyczące przejścia przez tę trasę były omawiane na komisjach problemowych Rady Gminy i na posiedzeniach Rady Gminy. Problem polegał na tym, że część mieszkańców nie ma dojścia do istniejącej kładki i po rozmowach powódki z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad ustalono, że Gmina wykupi grunt, a dyrekcja wybuduje drogę, czego jednak w 2010 r. nie zrealizowano, tak że do wybudowanej kładki nie było dojścia. Odbyło się zebranie z właścicielami działek, przez które miała przebiegać droga do kładki, niektórzy z nich zgłaszali wygórowane żądania. Po wybudowaniu kładki odbył się na trasie z K… do Z… protest mieszkańców. Podczas zebrania w szkole dotyczącego budowy chodnika powódka nie odpowiadała na niektóre pytania, uważając że już odpowiedzi na nie wcześniej udzieliła oraz pomijała pytania niektórych osób, a na pytania innych osób odpowiadała. Dowód – odpisy pism, k. 387, 389-396, 399-400 - zeznania świadka A… N… , k. 110-111 - zeznania świadka S… R… , k. 108-109 - zeznania świadka B… Ż… , k. 461-462 - zeznania świadka K… M… , k. 462-464 - zeznania świadka J… G… , k. 516-517 W stosunku do J… G… M… M… odniosła się podczas wizyty w Urzędzie Gminy w sposób, który J… G… odebrała jako nieprzyjemny i uznała, że ma to związek z jej zaangażowaniem w sprawę przejścia przez trasę z K… do Z… . Dowód: - zeznania świadka J… G… , k. 516-517 Postulaty Stowarzyszenia L… w odniesieniu do Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy M… zostały w przeważającej części nieuwzględnione. Postulaty zostały przedstawione na Radzie Gminy. M… M… była wnioskom mieszkańców L… i Stowarzyszenia przeciwna ponieważ ich uwzględnienie wiązało się dużymi odszkodowaniami ze strony Gminy. --- STRONA 13 --- Dowód: - pismo, k. 398 - zeznania świadka S… R… , k. 108-109 - przesłuchanie świadka J… N… , k. 111-112 - przesłuchanie świadka J… G… , k. 112-113 M… M… została wybrana wójtem Gminy M… w wyborach z 2006 r. z poparcia Komitetu Wyborczego Wyborców Porozumienie dla Gminy M…. . Do Rady Gminy w tych wyborach zostało wybranych z poparcia tego samego komitetu 11 radnych na ogólną liczbę 15 radnych. M… M… jako wójt miała poparcie większości radnych Rady Gminy M… . Zdarzało się, że radni głosowali wbrew rekomendacji wójta w kwestia kolejności budowy dróg czy remontów szkół. Członkowie rodzin dwóch radnych byli zatrudnieni w szkołach prowadzonych przez Gminę. Dowód: - informacje, k. 405-408 - zeznania świadka S… R… , k. 108-109 - zeznania świadka P… S… , k. 110 - zeznania świadka A… N… , k. 110-111 - zeznania świadka W… K… , k. 109 - zeznania świadka Ł… S… , k. 113 - zeznania świadka K… M… , k. 462-464 Średnia szerokość dróg w Gminie M… wynosi 3,40 m. Nawierzchnię asfaltową ma 45 km dróg, nawierzchnię tłuczniową 39 km dróg a nawierzchnie gruntowa 18,5 km dróg. W roku 2008 i 2010 miały miejsce przerwy w dostawie wody w Gminie M… . Do sieci kanalizacyjnej przyłączonych jest 27,59% nieruchomości. Dowód: - pisma zastępcy Wójta, k. 643, k. 647, 654 - wydruk e-maila, k. 648 - pismo Wójta, k. 649 - apel Wójta, k. 650 - informacje, k. 651-653 Przy ustalaniu stanu faktycznego oparł się sąd na dowodach z dokumentów prywatnych które jako niekwestionowane co od ich prawdziwości stanowiły dowód na okoliczność treści oświadczeń w nich zawartych. Oparł się sąd również na dowodzie z dokumentów urzędowych które stanowiły dowód na okoliczności urzędowo w nich stwierdzone. Dał sąd wiarę zeznaniom świadków J… N… , J… G… , K… M… , S… R… , A… N… , W… N… , B… Ż… , J… G… , P… S… i W… K… . Zeznania te co do istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie okoliczności nie popadają w sprzeczność z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Nie dał sąd wiary zeznaniom S…. R… co do okoliczności, jakoby zadłużenie Gminy M… wynosiło 17 --- STRONA 14 --- milionów złotych na koniec kadencji powódki, albowiem kwota ta w rzeczywistości wynosiła około 19 milionów złotych, co wynika z zeznań pozostałych świadków. Pominięto dowody z publikacji prasowych dotyczących wysokości zadłużenia Gminy M… , albowiem kwestie te zostały w sposób dokładny wyjaśnione poprzez przedłożenie uchwał budżetowych i informacji z Ministerstwa Finansów i Regionalnej Izby Obrachunkowej w K… . Oddalono wniosek pozwanego o przesłuchanie świadka G… S… albowiem okoliczności, o których świadek miał zeznawać (k. 410) miały charakter ocen, a nie zeznań o obiektywnie istniejących faktach. Oddalono wniosek powódki o przesłuchanie świadków M… S… i T… K… , albowiem wniosek o ich przesłuchanie zgłoszono z uchybieniem terminowi z art. 207 § 3 k.p.c. zakreślonemu na rozprawie w dniu 8 lutego 2012 r. (k. 113/2), a nadto powódka, pomimo wezwania na rozprawie w dniu 18 czerwca 2012 r. (k. 517) nie sprecyzowała dostatecznie tez dowodowych poprzez wskazanie konkretnych okoliczności faktycznych, o których świadkowie mieliby zeznawać ograniczając się jedynie do wypowiedzi ocennych, podczas gdy zeznania świadków służyć mają ustaleniu konkretnych faktów, a nie przedstawianiu przez świadków własnych ocen stanu faktycznego. Oddalono wniosek powódki zgłoszony na ostatniej rozprawie o przesłuchanie stron, albowiem pełnomocnik powódki nie wskazał w ogóle okoliczności faktycznych, o których strony miałyby zeznawać. Nie uwzględniono wniosku powódki o zobowiązanie Gminy M… do przedłożenia dokumentów, albowiem powódka, wbrew uregulowaniu zawartemu w art. 250 § 1 zd. 2 k.p.c. nie wykazała, że dokumentów tych sama uzyskać nie może. Sąd zważył co następuje: Zgodnie natomiast z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 par. 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie za art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. --- STRONA 15 --- Ostatecznie określone i sprecyzowane żądanie pozwu obejmuje żądania opublikowania przez powoda oświadczeń i zakazanie pozwanemu rozpowszechniania względnie publikowania informacji określonych w piśmie z dnia 22 czerwca 2012 r. oraz zasądzenia zadośćuczynienia. Powódka podstawy tych żądań upatruje w tym, że szereg wskazanych przez nią wypowiedzi pozwanego powoduje utratę dobrego imienia, cierpienia psychiczne powódki i nadwątlenie jej autorytetu. Naruszenie dóbr osobistych miało nastąpić wskutek opublikowania szeregu wypowiedzi powoda w publikacji przedwyborczej Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… , dwóch listach otwartych oraz zawiadomieniu o popełnieniu przez powódkę przestępstwa. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że wśród kwestionowanych przez powódkę wypowiedzi znajduje się szereg krytycznych ocen odnoszących się mniej lub bardziej pośrednio do działalności publicznej powódki jako wójta gminy oraz powołanie szeregu faktów na uzasadnienie takich ocen. Jeżeli chodzi o wypowiedzi o faktach jako naruszające dobra osobiste zakwalifikować należy głoszenie nieprawdziwych faktów odnoszących się do danej osoby. Oceny natomiast – w odróżnieniu od wypowiedzi o faktach – nie nadają się do kwalifikacji według kryterium prawdy lub fałszu. Zatem nie jest wykonalne badanie, czy wypowiedzi ocenne naruszają dobra osobiste ze względu na to, że są niezgodne z prawdą. To czy kwestionowane przez powódkę krytyczne wypowiedzi rzeczywiście naruszyły dobra osobiste powódki może wynikać z analizy takich elementów tych wypowiedzi jak ich rzeczowość, stosowność oraz forma, w jakiej została wyrażone, biorąc nadto pod uwagę kontekst ich wygłoszenia. Nie można bowiem przyjąć, że każda krytyczna wypowiedź jest równoznaczna z naruszeniem godności osoby, której dotyczy. W ramach kontekstu wypowiedzi uwzględnić natomiast w szczególności należy to, że kwestionowane w niniejszej sprawie wypowiedzi odnoszą się do działalności publicznej powódki. Gwarantowana przez art. 54 Konstytucji RP oraz art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. wolność wyrażania opinii nabiera szczególnie istotnego znaczenia w odniesieniu do wypowiedzi odnoszących się do spraw publicznych. Polityk musi się bowiem zawsze liczyć z tym, że jego działalność publiczna może podlegać ocenom krytycznym. Nie jest rolą sądu decydowanie, czy oceny krytyczne działalności publicznej określonej osoby są uzasadnione czy nie. Wyrażanie krytycznych ocen działalności publicznej określonej osoby, nawet jeżeli zainteresowany ocenia tą krytykę subiektywnie jako głęboko niesprawiedliwą i krzywdzącą, nie stanowi naruszenia dóbr osobistych zainteresowanego, w szczególności nie stanowi naruszenia dobrego imienia i czci zainteresowanego, o ile oceny te nie zostały sformułowane w celu zelżenia, znieważenia lub poniżenia osoby, do której się odnoszą. Zakazywanie, czy w inny sposób represjonowanie, negatywnych ocen działalności publicznej mieszczących się w powyżej zakreślonych granicach byłoby równoznaczne z niedopuszczalna cenzurą wypowiedzi. W ocenie sądu wszystkie kwestionowane przez powódkę wypowiedzi mieszczą się w powyżej opisanych granicach. Wypowiedzi zawarte w publikacji przedwyborczej Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… zawierają wprawdzie szereg negatywnych ocen sposobu zarządzania Gminą M… w okresie, gdy powódka pełniła funkcje wójta. Podpisana imieniem i nazwiskiem powoda wypowiedź o treści „ W Gminie M… potrzebne są gruntowne zmiany. Pierwsza z nich, to konieczność wyprowadzenia --- STRONA 16 --- Gminy z gigantycznego długu, do którego doprowadziły 10-letnie rządy obecnego Wójta. O długu i o kilku innych sprawach, o których powinni wiedzieć mieszkańcy (a czego nie dowiedzą się z „Głosu Gminy M… ”) piszemy w tej gazetce. ” jest wypowiedzią krytyczną, ale zarazem wyważoną i spokojną. Powódka nie zaprzeczała, że w okresie sprawowania przez nią funkcji wójta zadłużenie Gminy M… rzeczywiście istniało a jego wysokość i proporcja w stosunku do dochodów Gminy wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Nie można w tym kontekście uznać aby oceny wyrażone przez pozwanego tak co do wielkości długu jak i co do potrzeby gruntownych zmian były całkowicie oderwane od faktów. W wypowiedzi tej natomiast brak jest jakiejkolwiek elementów, które należałoby ocenić jako obiektywnie zmierzające do poniżenia lub znieważenia powódki. Pozostałe wypowiedzi zawarte w tej publikacji nie były podpisane przez powoda i z tego tylko tytułu, że powód wchodzi w skład organów stowarzyszenia, które publikację opublikowało, nie sposób wywodzić, że pozwany – a nie wydające stowarzyszenie – ponosi odpowiedzialność za treść tych wypowiedzi. Z zeznań świadków wynika bowiem, że autorem większości wypowiedzi zawartych w publikacji Stowarzyszenia był nie pozwany, ale S… R… . Niezależnie od powyższego również treść tych wypowiedzi dóbr osobistych powódki nie naruszała. Zarzut nieudolności w pozyskiwaniu środków unijnych w okresie pełnienia przez powódkę funkcji wójta należy również zakwalifikować jako negatywną ocenę a nie jako stwierdzenie faktu. Uzasadniono tę ocenę wskazując na kwotę pozyskanych środków w 2009 r. i dzieląc ją przez liczbę mieszkańców gminy. Wysokość tej kwoty pochodzi z zarządzenia opublikowanego przez wójta Gminy M… w dniu 31 maja 2010 r. Powoływany przez powódkę zarzut, ze kwota wskazana w tym zarządzeniu jest kwotą środków wydatkowanych, a nie środków pozyskanych (która to druga kwota miała być według twierdzeń powódki wyższa) nie oznacza, że kwestionowana przez powódkę informacja jest nieprawdziwa. Z punktu widzenia adresatów publikacji – wyborców – bardziej istotne jest bowiem to, ile pozyskanych środków zostało wydane przez Gminę na cele związane z jej działalności, aniżeli kwota wprawdzie pozyskana, ale nie wydatkowana. Natomiast iloraz tej kwoty i niekwestionowanej przez powódkę liczby mieszkańców rzeczywiście daje kwotę zbliżoną do 8 złotych na jednego mieszkańca. Nie można zatem uznać aby powyższa wypowiedź zawierała informacje niezgodne z prawdą. Negatywna ocena działań gminy w tym zakresie została wyrażona w sposób nie naruszający czyichkolwiek dóbr osobistych. Natomiast informacja dotycząca danych z rankingu dziennika R… , nawet jeżeliby prawdzie nie odpowiadała, nie była w stanie dóbr osobistych powódki naruszyć, albowiem nie odnosiła się ani personalnie do powódki ani do jej najszerzej nawet ujętej działalności publicznej. Nie można również uznać, ze naruszają dobra osobiste powódki sformułowania w publikacji Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… dotyczące niedoinwestowania oświaty, sportu i kultury. Wypowiedź dotycząca „niedoinwestowania” tych zadań również stanowi subiektywną ocenę wypowiadającego i jako taka zweryfikować się nie daje. Kwestia, czy w Gminie tej brakuje czy nie brakuje świetlic dla dzieci i młodzieży jest również zagadnieniem ocennym i jako takim nie podlegającym weryfikacji. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można natomiast uznać, aby fakty powołane na uzasadnienie tych ocen były niezgodne z rzeczywistością. Z zeznań świadków i dokumentów wynika, że dowóz dzieci do szkół --- STRONA 17 --- w Gminie M… rzeczywiście zapewniał tylko jeden gimbus. Wydatki na edukację w latach 2008-2010 były mniejsze w stosunku do planowanych w uchwałach budżetowych z uwagi na brak środków. Budowa boisk w M… i K… była zapowiadana, jednakże do 2010 r. nie została wykonana. Natomiast dotacja dla Gminnego Ośrodka Kultury w M… została zmniejszona w budżecie na 2010 r. w stosunku do budżetu na 2009 r. o około 100.000 zł. a zatem o około 1/6. Taki stan rzeczy należy ocenić jako dostatecznie uzasadniający wygłoszenie krytycznej oceny zawartej w publikacji Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… . Ta wypowiedź krytyczna została również sformułowana w sposób wyważony i spokojny i nie zawiera elementów, które należałoby ocenić jako obiektywnie zmierzające do poniżenia lub znieważenia powódki. Brak jest również podstaw do uznania, że wypowiedź dotycząca podporządkowania Rady Gminy powódce w kadencji 2006-2010 naruszała dobra osobiste powódki. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że w kadencji tej większość radnych została wybrana korzystając z poparcia tego samego stronnictwa politycznego co powódka kandydując na stanowisko wójta. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w sposobie głosowania radnych, co do zasady zgodnym z propozycjami kierowanymi do Rady przez powódkę. Tego typu zgodność może być przez osoby postronne, w szczególności zaś przez osoby z innego stronnictwa politycznego lub majce odmienne od powódki poglądy na sprawy publiczne, postrzegana w kategoriach zależności, zaś poparcie udzielane działalności wójta przez radę gminy oceniane jako wyraz dominacji wójta nad radą. Wyrażenie takiej oceny w materiale związanym z kampanią wyborczą nie wykracza poza dopuszczalne granice polemiki politycznej i nie może być zakwalifikowane jako naruszenie dóbr osobistych osób, których działalność w ten sposób została oceniona. Podobnie ocenić należy zarzuty dbania przez powódkę jedynie o swój wizerunek i ignorowania mieszkańców gminy. Dyskurs polityczny, w szczególności prowadzony w toku kampanii wyborczej, jest z natury rzeczy silnie polemiczny i opiera na wyrażaniu negatywnych ocen osób ocenianych jako polityczni konkurenci. Zarzuty nadmiernego skupienia polityka na kwestiach własnego wizerunku oraz utraty kontaktu z reprezentowaną przezeń wspólnotą obywatelską należą do standardowych i typowych ocen krytycznych wyrażanych w kampanii wyborczej i jako takie nie powinny być traktowane jako naruszające cześć czy godność ich adresata. Jak nadto wynika z ustalonego stanu faktycznego działania podejmowane przez powódkę w celu zapewnienia bezpiecznego przejścia przez trasę K… – Z… nie zakończyły się sukcesem w kadencji powódki, co dostatecznie uzasadnia dopuszczalność podniesienia w materiale wyborczym krytycznych zarzutów wobec powódki opartych na tym fakcie. Natomiast zarzut dyskryminowania osób mających odmienne od powódki poglądy znajdował uzasadnienie w sposobie potraktowania przez powódkę J… G… , który to sposób J… G… odebrała jako pozostający w związku z jej zaangażowaniem w sprawę przejścia przez „Z… ”. Pozwana wykazał natomiast, że zawarte w publikacji informacje o tym, że w 2009 r. w Gminie M… naprawiono około 2,2 kilometrów dróg i wykonano tylko 160 metrów chodnika przy ul. Z… są prawdziwe. Z informacji udzielonej przez wójta Gminy M… wynika bowiem, że w roku 2009 w Gminie M… wyremontowano (z pominięciem remontów cząstkowych) 2185 metrów bieżących dróg gminnych oraz w ramach zadań inwestycyjnych przebudowano drogę na długości 340 metrów bieżących, a w kadencji --- STRONA 18 --- 2006-2010 wykonano 163 metry bieżące chodnika przy ul. Z… , a zatem wielkości jedynie w nieistotny sposób różniące się od tych, jakie w kwestionowanej publikacji zostały powołane. Pozwany przedstawiając szereg orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K… oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wykazał również, że w trakcie kadencji powódki były wydawane rozstrzygnięcia administracyjne, które podlegały uchyleniu w wyższej instancji, a zatem że istniały podstawy do podniesienia zarzutu, że w okresie tym wydawano decyzje niezgodne z prawem. Natomiast zarzut powódki, jakoby wypowiedź ta sugerowała, że wszystkie decyzje w latach 2002-2010 były niezgodne z prawem jest daleko idącą nadinterpretacją wypowiedzi zawartej w kwestionowanej publikacji. Wykazanie przez pozwanego prawdziwości powyżej określonych faktów powołanych w kwestionowanej publikacji samo w sobie wyklucza możliwość uznania, że wypowiedzi powołujące się na te fakty stanowią naruszenie dóbr osobistych powódki. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych przez powódkę w stosunku do zawartych w liście otwartym powoda z dnia 9 listopada 2011 r. do Prezydenta RP wypowiedzi krytycznych zauważyć należy co następuje. Jako bezzasadny ocenić należy zarzut jakoby pozwany szkalował powódkę sugerując po raz kolejny że jej winą jest przecięcie Gminy M… „Z… ” ergo że jej winą jest, że giną na niej ludzie. Kwestii przejścia przez tę trasę jest wprawdzie poświęcona znaczna część przedmiotowego listu otwartego, jednakże nigdzie w tym liście nie pada zarzut aby przecięcie Gminy M… „Z… ” było winą powódki, ani tym bardziej nie pada zarzut, że winą powódki jest to, że na trasie tej giną ludzie. Fakty dotyczące przejścia przez „Z… ” wprawdzie niewątpliwie zostały powołane przez pozwanego w celu bliższego umotywowania jego negatywnej oceny odznaczenia powódki. Jednak, wobec niewątpliwego faktu, że w trakcie kadencji powódki mimo zaangażowania władz Gminy problem tego przejścia rozwiązany nie został, powód mógł zasadnie powołać to niepowodzenia w celu zilustrowania przyczyn dla których decyzję o odznaczeniu powódki ocenia krytycznie. W liście otwartym padają rzeczywiście wypowiedzi, że gmina M… była najbardziej zadłużoną gminą w Polsce, oraz że obecne władze próbują poradzić sobie z zapaścią finansową i chybionymi inwestycjami, które pozostały po poprzednikach, tj. między innym po okresie pełnienia funkcji wójta przez powódkę. Stwierdzenie, że gmina M… była najbardziej zadłużoną gminą w Polsce ocenić należy jednak również jako wypowiedź ocenną, gdyż jest nieostra i jako taka nie podlega weryfikacji. O stanie zadłużenia można bowiem mówić w odniesieniu do różnych kryteriów (np. wielkość długu w stosunku do dochodów, wielkość długu w przeliczeniu na jednego mieszkańca, wielkość długu liczona kwotowo). Z przedstawionej przez pozwanego informacji z Ministerstwa Finansów wynika, że w II kwartale 2010 r. dług gminy M… w stosunku do dochodów wynosił 59,2% i był to wskaźnik w tym czasie najwyższy, obok gminy B… . Użycie zatem takiego sformułowania zinterpretować należy jako wyraz przekonań pozwanego co do rozmiarów zadłużenia gminy M… i w konsekwencji nie można tej wypowiedzi traktować jako wypowiedzi naruszającej dobra osobiste powódki, tym bardziej, że niewątpliwie zadłużenie gminy M… w ostatnim okresie kadencji powódki jako wójta obiektywnie ocenić należy jako bardzo duże. --- STRONA 19 --- Podobnie jako niepodlegającą weryfikacji ocenę należy potraktować podniesiony w tym piśmie zarzut podejmowania przez poprzednie władze gminy M… , a zatem również i przez powódkę, „chybionych decyzji finansowych”. Już sam fakt, że w tym okresie doszło do tak znacznego zadłużenia Gminy stanowi dostateczne uzasadnienie do wyrażania krytycznych ocen sposobu zarządzania jej finansami. Natomiast użyte przez pozwanego sformułowania opinii krytycznych nie są w stosunku do powódki w żaden sposób obraźliwe. Powyższy stan rzeczy wyklucza możliwość zakwalifikowania tych wypowiedzi jako naruszających dobra osobiste powódki. Zawarte w tym liście otwartym wypowiedzi kwestionujące zasadność przyznania powódce przez Prezydenta Złotego Krzyża Zasługi za zasługi dla społeczności lokalnej i rozwoju samorządności stanowią wyraz opinii powoda w tej kwestii, którą to opinię powód ma prawo wyrażać w świetle powyżej powoływanych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż nie naruszają one godności ani dobrego imienia powódki. Podobnie przedstawia się z wypowiedziami powoda zawartymi w liście z dnia 23 marca 2012 r. Jak już wyżej wskazano wypowiedź pozwanego dotycząca wysokości zadłużenia Gminy M… stanowi opinię ocenną powoda, znajdującą uzasadnienie w wykazanych przez pozwanego faktach i wyrażoną w formie nie uchybiającej godności czy innym dobrom osobistym powódki. Podobnie zakwalifikować należy wypowiedzi dotyczące jakości dróg, ilości wody, dostępu do kanalizacji. Z przedstawionych przez pozwanego dowodów wynika jakie są parametry dróg w Gminie M… , jaka część nieruchomości jest przyłączona do sieci kanalizacyjnej oraz że w latach 2008 i 2010 miały miejsce przerwy w dostawach wody. To, czy określona osoba ocenia ten stan rzeczy jako niezadowalający – jak to czyni powód – jest rezultatem oczekiwań, doświadczeń i standardów reprezentowanych przez wyrażającego taką negatywną opinię. Różne osoby mogą ten sam stan rzeczy ocenić pozytywnie lub negatywnie. Natomiast opinii pozwanego przedstawionej w liście z dna 23 marca 2012 r. nie można– w kontekście danych zawartych w piśmie Gminy – ocenić jako kompletnie oderwanych od realnie istniejących faktów, co czyni dopuszczalnym głoszenie takiej opinii. Użyte zaś przez pozwanego sformułowania tych opinii, mimo że krytyczne, nie są w stosunku do powódki w żaden sposób obraźliwe. Powyższy stan rzeczy wyklucza możliwość zakwalifikowania tych wypowiedzi jako naruszających dobra osobiste powódki. Zawarte w liście z dnia 23 marca 2012 r. wypowiedzi kwestionujące zasadność przyznania powódce Złotego Krzyża Zasługi za zasługi dla społeczności lokalnej i rozwoju samorządności stanowią wyraz opinii powoda w tej kwestii, którą to opinię powód ma prawo wyrażać, a w liście tym uczynił to w formie nie naruszającej godność lub dobre imię powódki. Nie można w końcu dopatrzeć się naruszenia dóbr osobistych powódki przez pozwanego w fakcie zgłoszenia przez Komisję Rewizyjną Rady Gminy M… zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej w W. o możliwości popełnienia przez powódkę przestępstw. Pozwany nie kwestionował wprawdzie, że wchodzi w skład Komisji Rewizyjnej. Jednakże zawiadomienie to zgłosiła w imieniu Komisji jej Przewodnicząca a z materiału dowodowego nie wynika, jaka właściwie była rola pozwanego przy podejmowaniu przez Komisję decyzji o dokonaniu takiego --- STRONA 20 --- zawiadomienia. Sam fakt uczestnictwie w Komisji nie oznacza bowiem, że wszystkie działania przez ten organ podejmowane należy automatycznie przypisywać każdemu z jej członków, lecz należało powiązać zarzucane naruszenie dóbr osobistych powódki ze zindywidualizowanymi działaniami podejmowanymi przez pozwanego w trakcie pełnienia przez niego funkcji członka Komisji. Niezależnie od tego, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć że powód współuczestniczył w podejmowaniu decyzji o zgłoszeniu takiego zawiadomienia chociażby w postaci głosowania za poparciem tego wnioskiem, to brak jest podstaw do przyjęcia, że skierowanie takiego zawiadomienia stanowi naruszenie dóbr osobistych powódki. W piśmie zawierającym zawiadomienie zawarte są wprawdzie poważne zarzuty kierowane pod adresem powódki, a zarazem z rozstrzygnięcia prokuratora oraz postanowienie sądu wynika, że w ocenie tych organów zarzuty zawarte w tym zawiadomieniu są bezzasadne. Należy mieć na uwadze, że na Komisji Rewizyjnej Rady Gminy jako na instytucji samorządowej ciąży niewątpliwie obowiązek zawiadomienia prokuratora lub Policji o przestępstwie na szkodę Gminy, o którym dowiedziała się w związku ze swoją działalnością. Skoro w ocenie członków Komisji Rewizyjnej powódka w toku wykonywania swoich obowiązków jako wójta dopuściła się przestępstwa, to Komisji powinna była stosowne zawiadomienie do Prokuratury zgłosić. Dokonując takiej czynności zarówno Komisja jak i jej członkowie działali w granicach prawem przewidzianych, zaś rolą prokuratura i sądu jest dokonanie oceny, czy podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawczego na podstawie takiego zawiadomienia rzeczywiście istnieją. O naruszeniu dóbr osobistych można by w takiej sytuacji mówić dopiero wtedy, gdyby zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nastąpiło ze świadomością, że przestępstwa w rzeczywistości nie popełniono a zarazem w celu dokuczenia i nękania osoby, w stosunku do której zarzut zostałby postawiony. Taki stan rzeczy jednakże ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika. To, że ocena osób formułujących zawiadomienie co do kwalifikacji zachowań powódki jako przestępstwa okazała się błędna, albowiem zarówno prokurator jak i sąd jej nie podzielili, nie determinuje aby z tego tylko powodu wskutek złożenia przez Komisję Rewizyjną zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do właściwego do oceny tych kwestii organu doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki. Skuteczne dochodzenie roszczeń zgłoszonych w pozwie w niniejszej sprawie zależne jest od tego, aby rzeczywiście doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki doszło a odpowiedzialność za to ponosił pozwany. Z przyczyn powyżej wskazanych ocenić należy, że do zarzucanego w pozwie naruszenia dóbr osobistych powódki nie doszło. W konsekwencji powództwo podlegało oddaleniu w całości o czym orzeczono w pkt I sentencji na podstawie art. 24 par. 1 i art. 448 k.c. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając je w pkt II wyroku od przegrywającej proces powódki na rzecz wygrywającego pozwanego. Na zasądzone koszty złożyły się: - wynagrodzenie pełnomocnika powoda (360 zł. w zakresie żądań niepieniężnych oraz 2400 zł. w zakresie żądania zapłaty) tj. kwota 2760 zł. - opłata skarbowa od pełnomocnictwa: 17 zł. w sumie kwota 2777 zł. --- STRONA 21 --- Sygn. akt I ACa 87/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek Sędziowie: SSA Barbara Górzanowska SSA Piotr Rusin Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M… M… przeciwko S… S… o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I C 1200/11 oddala apelację i zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 270 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 22 --- Sygn. akt I ACa 87/13 Uzasadnienie Powódka M… M… wniosła o: - nakazanie pozwanemu S… S… , aby zamieścił w prasie lokalnej (dzienniku o zasięgu lokalnym), na stronie internetowej www…. oraz w wydawanej przez pozwanego gazetce – informatorze Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… – oświadczenia o następującej treści: „w związku z informacjami opublikowanymi przeze mnie S… S… na stronie internetowej www…. oraz w gazetce Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… , które ukazały się przed wyborami samorządowymi w 2010r., oświadczam, że wszelkie zamieszczone tam informacje dotyczące rzekomych nieprawidłowości w Gminie M… , które miały miejsce za rządów Wójta M… M… są nieprawdziwe. W związku z powyższym przepraszam Panią M… M… za opublikowanie na jej temat nieprawdziwych informacji, które ukazały się na łamach gazetki Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy M… , którego byłem i nadal jestem przewodniczącym oraz na administrowanej przeze mnie stronie internetowej www… . Powódka wskazała że powyższe oświadczenie winno znaleźć się na pierwszej stronie gazety – dziennika o zasięgu lokalnym, gazetki Stowarzyszenia oraz na stronie www…. w formacie nie mniejszym niż ¼ strony. Wniosła również o zasądzenie od pozwanego S… S… na jej rzecz kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu pozwu powódka podała, że pozwany jako przewodniczący Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… wydał przed wyborami samorządowymi w 2010 r. gazetkę informacyjną, w której zawarł szereg zarzutów dotyczących rzekomego niewłaściwego sprawowania przez nią jako wójta władzy oraz złego gospodarowania mieniem gminnymi. Jej zdaniem informacje te mijają się z prawdą i naruszają jej dobre imię jako dobrego gospodarza i samorządowca. Zarzuty te dotyczyły takich kwestii jak pozyskanie przez Gminę M… znacznie mniejszych od innych gmin środków unijnych, rzekomego niedoinwestowania przez nią jako wójta oświaty, sportu i kultury, podporządkowania sobie ówczesnej Rady Gminy, ignorowania głosu mieszkańców, nie remontowania dróg oraz niewykonywania chodników, a także wydawania niezgodnych z prawem decyzji. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, że nie jest biernie legitymowany w sprawie, albowiem nie jest autorem kwestionowanych przez powódkę treści, ani wydawcą informatora M… ani też administratorem strony internetowej www,… . Oświadczył, że jest Przewodniczącym Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… , ale nie ponosi odpowiedzialności jako osoba fizyczna za całokształt działalności Stowarzyszenia. Zarzucił nadto, że informacja o kwocie wykorzystanych środków z budżetu UE pochodzi z zarządzenia wójta gminy z dnia 31 maja 2010 r. wydanego przez powódkę. Wypowiedź dotycząca niedoinwestowania oświaty, sportu i kultury nie jest w stanie naruszyć niczyich dóbr osobistych, a nadto stanowi ocenę. Natomiast dotacje na utrzymanie GOK istotnie zmniejszały się. Z kolei wypowiedź dotycząca podporządkowania Rady Gminy Wójtowi odnosi się do stosunków faktycznych, które przejawiały się w podporządkowaniu niektórych radnych, w związku z czym niczyich dóbr osobistych nie narusza. W czasie --- STRONA 23 --- pełnienia funkcji wójta przez powódkę miało miejsce lekceważenie głosu mieszkańców, ich postulatów i opinii. Natomiast władze Gminy M… rzeczywiście wydały w przeszłości niezgodne z prawem decyzje. Pozwany zarzucił, że krytyczne opinie podniesione w artykułach dotyczące całokształtu funkcjonowania gminy nie zniesławiają konkretnej osoby fizycznej i nie naruszają niczyich dóbr osobistych. W piśmie z dnia 22 czerwca 2012 r./ k. 523-528 akt/ powódka ostatecznie sprecyzowała żądanie pozwu wnosząc o : - zakazanie rozpowszechniania przez pozwanego nieprawdziwej informacji jakoby „w 2010 r. Gmina M… była najbardziej zadłużoną gmina w Polsce”, a sama gmina za rządów M… M… była w „dramatycznej sytuacji finansowej”; zaś sytuacja zapaści finansowej była wynikiem nieudolności w zarządzaniu gminą”, albowiem są to informacje nieprawdziwe, sugerujące jakoby M… M… zadłużyła Gminę M… najbardziej w Polsce w roku 2010 oraz, że doprowadziła nieudolnym zarządzaniem do zapaści finansowej gminy, - zakazanie pozwanemu publikowania nieprawdziwych informacji sugerujących, jakoby decyzje w sprawach majątkowych gminy, które w ocenie pozwanego były nietrafione – takie jak np. „nietrafiona rozbudowa Urzędu Gminy oraz budowa gigantycznego gimnazjum w M… nieadekwatnego do potrzeb i nie uwzględniającego wskaźników demograficznych (…)” obciążały ówczesną Wójt M… , - zakazanie pozwanemu publikowania nieprawdziwych informacji sugerujących jakoby „obraz infrastruktury pozostawiony przez poprzednie władze gminy to w dużej części dziurawe, wąskie drogi bez chodników, niewystarczająca ilość wody, dostęp do kanalizacji dla mniej niż 30% mieszkańców” Twierdziła przy tym albowiem sugerują one, jakoby w Gminie M… drogi były węższe, niż gdzie indziej, czy też były bardziej dziurawe, niż gdzie indziej, co oczywiście nie polega na prawdzie, - zakazanie pozwanemu publikowania nie znajdującej poparcia w faktach tezy, jakoby „Gmina M… nie wykorzystała wielkiej szansy, jaka w latach 2007-2010 dawały fundusze unijne”. W jej ocenie wypowiedź ta jest szkodliwa, albowiem sugeruje, że po 2010 r. już nie ma środków unijnych, o których uzyskanie można się w gminie starać, a ponadto w latach 2006-2010 tj. za kadencji powódki Gmina M… była liderem wśród gmin wiejskich w pozyskiwaniu środków z UE. Powódka domagała się także, aby oświadczenie pozwanego ukazało się w D… G… , a także w Biuletynie Informacyjnym Gminy M… – Głos Gminy M… . Wskazała, że tak określone żądanie wraz z tym, zawartym w piśmie inicjującym postępowanie, stanowi ostateczną treść jej żądań skierowanych przeciwko S… S… ./ k. 712 akt / Pozwany wniósł o oddalenie tak rozszerzonego powództwa. Wyrokiem z dnia 17 października 2012r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.777 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych: W publikacji zatytułowanej „M… ” na pierwszej stronie znajduje się podpisana imieniem i nazwiskiem S… S… jako Przewodniczącego Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… informacja o treści: „W Gminie M… potrzebne są gruntowne zmiany. Pierwsza z nich, to --- STRONA 24 --- konieczność wyprowadzenia gminy z gigantycznego długu, do którego doprowadziły 10- letnie rządy obecnego wójta. O długu i o kilku innych sprawach, o których powinni wiedzieć mieszkańcy (a czego nie dowiedzą się z „Głosu Gminy M… ”) piszemy w tej gazetce.” Znajdują się w niej nadto wypowiedzi, niepodpisane imieniem i nazwiskiem, dotyczące nieudolnego pozyskiwanie środków unijnych przez Gminę M… , dziurawych i zniszczonych dróg w gminie, braku chodników, niedoinwestowania oświaty, sportu i kultury, nieprawidłowości przy wydawaniu decyzji, podporządkowania radnych wójtowi oraz lekceważenia głosu mieszkańców. Publikacja ta została przygotowana przez kilka osób z kolegium Stowarzyszenia w oparciu o informacje, które pojawiały się na zebraniu Stowarzyszenia, natomiast redakcją publikacji zajmował się S… R… i on dostarczył większość tekstów. W dniu 9 listopada 2011 r. S… S… opublikował list otwarty do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej. W liście tym znalazły się następujące wypowiedzi: „Mieszkam w małej miejscowości pod K… . Jestem przewodniczącym Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… . Nasza gmina została kiedyś podzielona przez tzw. „zakopiankę”. Droga ta ma status „drogi szybkiego ruchu”, natomiast zapomniano o tym, że mieszkają przy niej ludzie i codziennie mają potrzebę przejścia na druga stronę ulicy. Na tej drodze zginęło wielu mieszkańców, w tym kilku moich sąsiadów. W całej gminie mamy do dyspozycji tylko jeden wiadukt i jedną kładkę dla pieszych, przy czym do kładki nie ma dojścia. Niedawno odwiedził mnie kolega z Kanady, który przeżył szok, widząc przebiegających przez szosę pieszych. My już do tego się przyzwyczailiśmy, do tego, że w państwie polskim życie i zdrowie ludzkie nie jest najważniejsze. W ubiegłym roku w naszej gminie nastąpiła duża mobilizacja społeczna, czego skutkiem była wymiana wójta i dużej części rady gminy. Nowy wójt i nowa rada (zostałem także radnym) próbują wydobyć gminę z kryzysu. Jeszcze w ubiegłym roku byliśmy najbardziej zadłużoną gminą w Polsce. Obecnie próbujemy poradzić sobie z zapaścią finansowa i chybionymi inwestycjami, które pozostały po naszych poprzednikach. Wielu mieszkańców gminy przeżyło konsternację, gdy dowiedziało się o decyzji Pana Prezydenta z 20 grudnia 2010 r. (już po wyborach samorządowych) o nadaniu Złotego Krzyża Zasługi „za zasługi w działalności na rzecz społeczności lokalnej” dla byłego wójta i byłego przewodniczącego rady oraz brązowych krzyży dla byłego wice wójta, przewodniczącego komisji rewizyjnej i przewodniczącego komisji budżetowej. Osoby te miały swój poważny udział w doprowadzeniu gminy na skraj bankructwa. Żyjemy w państwie, gdzie nagrody i kary dostaje się w zależności od tego, czy się stoi po „właściwej” stronie, byli wójtowie założyli gminne koło (…), więc ordery się należały?” W piśmie z dnia 23 marca 2012 r. skierowanym do J… M… – Wojewody M… , S… S… jako Przewodniczący Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… zawarł następujące sformułowania: „Jednocześnie proszę o wyjaśnienie, jakie były motywy odznaczenia Złotymi Krzyżami Zasługi pani M… M… – byłego wójta Gminy M… oraz pana M… S… – byłego przewodniczącego Rady Gminy M… ? W 2010 r. Gmina M… była najbardziej zadłużoną gminą w Polsce. Informacja o dramatycznej sytuacji finansowej była podawana przez szereg mediów w Polsce. W ocenie wielu mieszkańców sytuacja zapaści finansowej była wynikiem nieudolności w zarządzaniu gminą. (…) Większość tych pieniędzy przeznaczono na duże inwestycje: nietrafioną rozbudowę Urzędu Gminy (5,4 mln zł) oraz budowę gigantycznego gimnazjum w M… nieadekwatnego do potrzeb i nie uwzględniającego wskaźników demograficznych (wydano 11 mln zł). (….) Obraz infrastruktury pozostawiony przez --- STRONA 25 --- poprzednie władze Gminy, to w dużej części dziurawe, wąskie drogi bez chodników, niewystarczająca ilość wody, dostęp do kanalizacji dla mniej niż 30% mieszkańców. Gmina M… nie wykorzystała wielkiej szansy jaka w latach 2007-2010 dawały fundusze unijne.” W dniu 10 sierpnia 2011 r. Przewodnicząca Komisji Rewizyjnej Rady Gminy M… B… G… złożyła w Prokuraturze Rejonowej w W. zawiadomienia o popełnieniu przez M… M… na szkodę Gminy M… przestępstwa z art. 296 § 1 k.k. oraz o popełnieniu przez nią na szkodę Gminy M… przestępstwa z art. 305 § 2 k.k. Postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. prokurator zatwierdził postanowienie Komendy Powiatowej Policji w K., która po rozpoznaniu zawiadomienia B… G… odmówiła wszczęcia śledztwa w sprawach: rażącej niegospodarności w trakcie procedury przygotowawczej oraz realizacji budowy „Gimnazjum i Hali Sportowo – Widowiskowej w M… ” zaistniałej w okresie od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2005 r. do 10.12.2010 r. w M… woj. M… tj. o przest. z art. 296 § 1 k,k. oraz naruszenia prawa w trakcie przygotowania konkursu na opracowanie „Koncepcji Architektonicznej budowy „Gimnazjum i Hali Sportowo – Widowiskowej w M… ”, a także przetargu na projekt budowlany tej inwestycji, co doprowadziło do znacznej szkody majątkowej Gminy M… zaistniałego w okresie od bliżej nieustalonego dnia i miesiąca 2005r. do 10.12.2010 r. w M… woj. M… tj. o przest. z art. 300 § k.k., wobec stwierdzenia, że czyny nie zawierają znamion czynów zabronionych. Sąd Rejonowy w W. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 30 września 2011 r. z tą zmianą, że w zakresie czynu 2 ustalił kwalifikację z art. 305 § 2 k.k. a za podstawę w tym zakresie przyjął art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.. Poza tym Sąd Okręgowy ustalił, iż orzeczeniem z dnia 5 czerwca 2012 r. Regionalna Komisja Orzekająca przy Regionalnej Izbie Obrachunkowej w K… uznała M… M… za odpowiedzialną za naruszenie dyscypliny finansów publicznych polegające na zaciągnięciu zobowiązań z przekroczeniem zakresu upoważnienia określonego uchwałą budżetowa na rok 2010 i na rok 2011 i na tej podstawie wymierzyła M…. M… karę upomnienia. W zarządzeniu z dnia 31 maja 2010 r. wójt Gminy M… poinformował, że w roku 2009 Gmina M… wykorzystała środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej na kwotę 101.770,60 zł. W latach 2000-2010 doszło do uchylenia szeregu decyzji administracyjnych wójta Gminy M… przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze lub sąd administracyjny. Zadłużenie Gminy M… na koniec kadencji powódki jako wójta wynosiło około 19 milionów złotych, na dzień 31 grudnia 2010 r. łączna kwota długu gminy M… wynosiła 58,2% wykonanych dochodów, natomiast najwyższy ten współczynnik w M… występował w wypadku gminy R… i wynosił 62,5%. Dotacja z budżetu Gminy M… dla Gminnego Ośrodka Kultury w M… zmniejszyła się z kwoty 5.92145 zł. w 2009 r. do kwoty 4.92542 zł. w roku 2010. W okresie sprawowania przez powódkę funkcji wójta w Gminie M… dzieci do gimnazjów były dowożone jednym gimbusem. W 2008r planowano wydatki na oświatę w kwocie 10.316.453 zł, z czego nie wydatkowano , z powodu braku środków, kwoty 119.338 zł, w roku 2009 r. planowano wydatki na oświatę w kwocie 11.866.237 zł, z czego nie wydano z tego samego powodu kwoty 1.318.338 zł. W roku kolejnym planowano wydatki na oświatę w kwocie 11.629.991 zł, z czego nie zrealizowano kwoty 139.148,56 zł, W 2009r wyremontowano (z pominięciem remontów cząstkowych) 2.185 metrów bieżących dróg gminnych oraz w ramach zadań inwestycyjnych przebudowano drogę na --- STRONA 26 --- długości 340 metrów bieżących, w kadencji 2006-2010 wykonano 163 metry bieżące chodnika przy ul. Z… . W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że w świetle art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. nie doszło do zarzucanego w pozwie naruszenia dóbr osobistych powódki. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego- w jego ocenie - nie budzi wątpliwości, że wśród kwestionowanych przez powódkę wypowiedzi znajduje się szereg krytycznych ocen odnoszących się mniej lub bardziej pośrednio do działalności publicznej M… M… jako wójta gminy oraz powołanie szeregu faktów na uzasadnienie takich ocen. Jednakże jeżeli chodzi o wypowiedzi o faktach, jako naruszające dobra osobiste zakwalifikować należy głoszenie nieprawdziwych okoliczności odnoszących się do danej osoby. Oceny natomiast – w odróżnieniu od wypowiedzi o faktach – nie nadają się do kwalifikacji według kryterium prawdy lub fałszu. Zatem nie jest wykonalne badanie, czy wypowiedzi ocenne naruszają dobra osobiste ze względu na to, że są niezgodne z prawdą. To czy kwestionowane przez powódkę krytyczne wypowiedzi rzeczywiście naruszyły jej dobra osobiste powódki może wynikać z analizy takich elementów tych wypowiedzi jak ich rzeczowość, stosowność oraz forma, w jakiej została wyrażone, biorąc nadto pod uwagę kontekst ich wygłoszenia. Nie można bowiem przyjąć, że każda krytyczna wypowiedź jest równoznaczna z naruszeniem godności osoby, której dotyczy. W ramach kontekstu wypowiedzi uwzględnić natomiast w szczególności należy to, że kwestionowane w niniejszej sprawie wypowiedzi odnoszą się do działalności publicznej powódki. Gwarantowana przez art. 54 Konstytucji RP oraz art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. wolność wyrażania opinii nabiera szczególnie istotnego znaczenia w odniesieniu do wypowiedzi odnoszących się do spraw publicznych. Polityk musi się bowiem zawsze liczyć z tym, że jego działalność publiczna może podlegać ocenom krytycznym. Nie jest rolą Sądu decydowanie, czy oceny krytyczne działalności publicznej określonej osoby są uzasadnione czy nie. Wyrażanie krytycznych ocen tej działalności, nawet jeżeli zainteresowany ocenia tę krytykę subiektywnie jako głęboko niesprawiedliwą i krzywdzącą, nie stanowi naruszenia dóbr osobistych zainteresowanego, w szczególności nie stanowi naruszenia dobrego imienia i czci zainteresowanego, o ile oceny te nie zostały sformułowane w celu zelżenia, znieważenia lub poniżenia osoby, do której się odnoszą. Zakazywanie, czy w inny sposób represjonowanie, negatywnych ocen działalności publicznej mieszczących się w powyżej zakreślonych granicach byłoby równoznaczne z niedopuszczalną cenzurą wypowiedzi. W ocenie Sądu Okręgowego wszystkie kwestionowane przez powódkę wypowiedzi mieszczą się w powyżej opisanych granicach. Wypowiedzi zawarte w publikacji przedwyborczej Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… zawierają wprawdzie szereg negatywnych ocen sposobu zarządzania Gminą M… w okresie, gdy powódka pełniła funkcje wójta. Podpisana imieniem i nazwiskiem powoda wypowiedź o treści „ W Gminie M… potrzebne są gruntowne zmiany. Pierwsza z nich, to konieczność wyprowadzenia Gminy z gigantycznego długu, do którego doprowadziły 10-letnie rządy obecnego Wójta. O długu i o kilku innych sprawach, o których powinni wiedzieć mieszkańcy (a czego nie dowiedzą się z „Głosu Gminy M… ”) piszemy w tej gazetce. ” jest wypowiedzią krytyczną, ale zarazem wyważoną i spokojną, nie zmierzającą do poniżenia lub znieważenia powódki. Pozostałe wypowiedzi zawarte w tej publikacji nie były podpisane przez pozwanego i w związku z tym nie sposób stwierdzić, że ponosi on odpowiedzialność za ich treść. --- STRONA 27 --- Niezależnie od powyższego, można zasadnie twierdzić, iż także i one dóbr osobistych powódki nie naruszyły. Zarzut nieudolności w pozyskiwaniu środków unijnych w okresie pełnienia przez powódkę funkcji wójta należy również zakwalifikować jako negatywną ocenę a nie jako stwierdzenie faktu. Uzasadniono ją, wskazując na kwotę pozyskanych środków w 2009 r. i dzieląc ją przez liczbę mieszkańców gminy. Nie można również uznać, ze naruszają dobra osobiste powódki sformułowania w publikacji Stowarzyszenia Mieszkańców Gminy M… dotyczące niedoinwestowania oświaty, sportu i kultury. Wypowiedź dotycząca „niedoinwestowania” tych zadań również stanowi subiektywną ocenę wypowiadającego i jako taka zweryfikować się nie daje. Kwestia, czy w gminie brakuje świetlic dla dzieci i młodzieży jest również zagadnieniem ocennym i jako takie nie podlega weryfikacji. Brak jest również podstaw do uznania, że konstatacja dotycząca podporządkowania Rady Gminy powódce w kadencji 2006-2010 naruszała dobra osobiste powódki. Natomiast pozwany przedstawiając szereg orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K… oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wykazał również, że w trakcie kadencji powódki były wydawane rozstrzygnięcia administracyjne, które podlegały uchyleniu w wyższej instancji, a zatem istniały podstawy do podniesienia zarzutu, że w okresie tym wydawano decyzje niezgodne z prawem. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez powódkę w stosunku do zawartych w liście otwartym pozwanego z dnia 9 listopada 2011 r. do Prezydenta RP wypowiedzi krytycznych Sąd I instancji wykluczył możliwość zakwalifikowania ich jako naruszających dobra osobiste powódki. Zawarte w tym liście wypowiedzi kwestionujące zasadność przyznania powódce przez Prezydenta Złotego Krzyża Zasługi za zasługi dla społeczności lokalnej i rozwoju samorządności stanowią wyraz opinii pozwanego w tej kwestii, którą to opinię ma on prawo wyrażać w świetle powyżej powoływanych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż nie naruszają one godności ani dobrego imienia powódki. Podobnie rzecz się ma z wypowiedziami pozwanego zawartymi w liście z dnia 23 marca 2012 r. Nie dopatrzył się także Sąd I instancji naruszenia ich w fakcie zgłoszenia przez Komisję Rewizyjną Rady Gminy M… zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej w W. o możliwości popełnienia przez powódkę przestępstw. Pozwany nie kwestionował wprawdzie, że wchodzi w skład Komisji Rewizyjnej. Jednakże zawiadomienie to zgłosiła w imieniu Komisji jej Przewodnicząca, a z materiału dowodowego nie wynika, jaka właściwie była rola pozwanego przy podejmowaniu przez Komisję decyzji o jego dokonaniu. Niezależnie od tego, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć że pozwany współuczestniczył w podejmowaniu decyzji o zgłoszeniu takiego zawiadomienia, chociażby w postaci głosowania za poparciem tego wnioskiem, to brak jest podstaw do przyjęcia, że skierowanie takiego zawiadomienia stanowi naruszenie dóbr osobistych. Należy bowiem mieć na uwadze, że na Komisji Rewizyjnej Rady Gminy jako organie Rady Gminy spoczywa niewątpliwie obowiązek zawiadomienia Prokuratora lub Policji o przestępstwie na szkodę jednostki samorządowej, o którym dowiedziała się w związku ze swoją działalnością. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 98 §1 kpc. Apelacje od tego orzeczenia złożyła powódka, zaskarżając je jedynie w takim zakresie o ile obejmowało ono oddalenie roszczenia niemajątkowego M… M… . Taki jej zakres wyraźnie na pytanie Przewodniczącego oznaczył na rozprawie apelacyjnej jej pełnomocnik procesowy / k. 759 akt/ --- STRONA 28 --- Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach : - naruszenia prawa procesowego, a to art. 227 kpc w zw. z art. 217 §1 kpc , który miał zostać zrealizowany poprzez- w ocenie powódki jak to określiła , nadmiernie rygorystycznym, oddaleniu zgłoszonych przez nią wniosków dowodowych w tym dowodu z przesłuchania stron oraz - sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie powódki jest on usprawiedliwiony dlatego, że Sąd niższej instancji nietrafnie uznał, że wypowiedzi pozwanego zawarte zarówno w liście otwartym do Prezydenta RP jak i w piśmie do Wojewody M… mówiące o tym, iż gmina M… jest najbardziej zadłużoną gminą w Polsce wadliwie zostały zakwalifikowane przez Sąd Okręgowy jako ocenne , a przez to nie mogące być uznanymi za twierdzenia o niezgodnym z prawdą fakcie, wypowiedziane przez S… S… w złej wierze i celowo. W oparciu o te zarzuty powódka domagała się zamiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia żądania pozwu oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania za obydwie instancje. W motywach apelacji M… M… wskazywała, że użycie przez pozwanego w tych dwóch dokumentach wskazanego wyżej określenia było niezgodnym z prawdą twierdzeniem o faktach , które zostało przez niego sformułowane celowo. Trzeba przy tym, zdaniem apelującej wziąć pod uwagę , że źródła tej konstatacji, jako prawdziwej niezasadnie Sąd Okręgowy upatruje piśmie Ministra Finansów w sytuacji w której, zgodnie z obowiązującymi przepisami , organem nadzoru finansowego na jednostkami samorządu terytorialnego jest Regionalna Izba Obrachunkowa. Z jej kolei pisma z 30 sierpnia 2012r wynikała ich nieprawdziwość t skoro nie wymienia ono Gminy M… jako najbardziej zadłużonej Gminy w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia 2010r, wskazując jako taki , inny podmiot samorządu terytorialnego. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył : Środek odwoławczy M… M… nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu. Chybiony jest zarzut skonturowany na negacji decyzji procesowej Sądu I instancji z dnia 3 października 2012r, którą oddalił on wnioski dowodowe apelującej zarówno o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków M… S… , T… K… , R… S… i G… S… / k. 712 akt/ jak i dowodu z przesłuchania stron / k. 713 akt/ Wskazując pierwszej kolejności na fakt, że w ramach tego zarzutu powódka nie przedstawiła argumentacji mogącej wspierać twierdzenie, iż oddalając te wnioski Sąd rzeczywiście naruszył wskazane w tym zarzucie normy procesowe i to w sposób mający istotny wspływ na wynik sprawy , poprzestając na ogólnikowym twierdzeniu o nadmiernym rygoryzmie [ formalizmie ] przy jej podjęciu, przede wszystkim należy zauważyć, iż oparcie apelacji na tym zarzucie nie może być brane pod rozwagę, przy ocenie poprawności prawnej rozstrzygnięcia Sądu I instancji w ramach kontroli instancyjnej. --- STRONA 29 --- Oto bowiem po wydaniu tej treści postanowienia dowodowego obecny na rozprawie podczas przebiegu której zapadło, profesjonalny pełnomocnik M… M… nie podniósł zarzutu opartego na normie art. 162 kpc./ k. 713 v akt / Zaniechanie to, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyklucza możliwość skutecznego sformułowania zarzutu apelacyjnego u którego podstaw znajdować by się miała negacja takiego orzeczenia Sądu niższej instancji. Również drugi z postanowionych zarzutów nie jest zarzutem usprawiedliwionym. Powódka formułuje go jako zarzut sprzeczności ustaleń z treścią materiału dowodowego. Jednak, gdy wziąć pod uwagę argumenty jakie zostały przez nią powołane by go uzasadnić stwierdzić należy, że w istocie stanowi on środek zakwestionowania nie sposobu dokonania ustaleń faktycznych ale oceny skonstatowanych faktów , doniosłych dla rozstrzygnięcia. W szczególności tej oceny, która dotyczy sformułowań w dokumentach skierowanych przez S… S… do Prezydenta RP i Wojewody M… w tych ich fragmentach w których wskazywał on, iż gmina M… jest gmina najbardziej w Polsce zadłużoną. W ocenie apelującej stwierdzenia te są nieprawdziwe, sformułowane celowo i w złej wierze. Taka motywacja, daje podstawę do usprawiedliwionego wniosku, iż w istocie powódka nie neguje dokonanych przez Sąd niższej instancji ustaleń, ich kompletności czy zgodności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i dlatego też ustalenia te, jako niewadliwe , Sąd II przyjmuje za własne. Uzasadnienie to, mimo, że M… M… nie formułuje w apelacji żadnych zarzutów materialno prawnych każe odnieść się do zagadnienia czy rzeczywiście zawarte przez pozwanego we wskazanych przez apelującą dokumentach stwierdzenia o tym, iż gmina M… była najbardziej zadłużoną gminą w Polsce mogły być takimi, które mogły naruszać dobra osobiste powódki. Przeciwko takiej ocenie przemawiają następujące argumenty. Po pierwsze złożona w aktach informacja Ministra Finansów z dnia 18 lipca 2012r / k. 613 akt/ skierowana do pozwanego w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, wskazuje, iż według danych za drugi kwartał 2010r najwyższy wskaźnik zadłużenia [ według przyjętych zasad jego wyliczenia ] spośród gmin w Polsce , miała rzeczywiście gmina, której wójtem wówczas była M… M… . Informacja ta miała charakter dokumentu urzędowego, który korzysta m. in. z domniemania prawdziwości jego treści. Zatem pozwany na jego podstawie mógł budować własne oceny i opinię o takim poziomie zadłużenia jednostki samorządowej w której mieszka, przekazując je in. w dokumentach kierowanych tak do Prezydenta RP. I Wojewody M… . To, że na podstawie innych kryteriów bądź w innych okresach czasowych , gmina nie była wykazywana jako najbardziej zadłużona pozostaje bez znaczenia dla oceny zachowania pozwanego z punktu widzenia zasadności roszczenia powódki. Po drugie stwierdzenia S… S… , na jakie powołuje się powódka w apelacji, w obu tych dokumentach nie maja charakteru wobec jej osoby napastliwego, czy jakikolwiek inny sposób, przez użytą formę zmierzającego do ubliżenia jej czy --- STRONA 30 --- wywołania poczucia poniżenia. Nie mogły zatem zostać uznane za naruszające jej dobra osobiste. Wobec tego stanowisko prawne Sądu I instancji, który powództwo zmierzające do ich ochrony oddalił, było prawidłowe. Z podanych wyżej przyczyn, Sąd Apelacyjny orzekł o oddaleniu apelacji, na podstawie art. 385 kpc. O kosztach postępowania Sąd II instancji rozstrzygnął na podstawie n art. 98 §1 w zw. z art. 108 §1 i 391 §1 kpc , stosując w zakresie ich rozkładu pomiędzy stronami, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy. Na kwotę należną S… S… z tego tytułu od przeciwniczki procesowej złożyła się suma 270 złotych , odpowiadająca stawce minimalnej wynagrodzenia zastępującego go radcy prawnego , ustalonej na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002r { DzU Nr 163 poz. 1349 z późn. zm.]