Teza / krótkie omówienie
zadoééuczynienia Sad uznal, 28 dobra osobiste powoda W postaci przede Wszystkim dobrego imienia, godnoéci iwolnoéci zostaiy W sposéb nie budzacy Watpliwoéci naruszone. Powéd bqdac zdolnym do pracy przez okres ponad 18 rn
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt IACa 519/11 W Y ROK VV IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2011 r. Sad Apelacyjny w Bialymstoku I Wydzial C3Wilny w skladzie: Przewodniczqcy Sgdziowie Protokolant SSA Elibieta Boruwska SA Hanna Rosiak Dqbrowslca (spr.] SO del. J. K. S, L. po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 1". W Bialymstoku na rozprawie sprawy z powédztwa D. S. (1) przeciwko Skarbowi Pmistwa Prokurator0w1'Okr¢;g0wemu w Olszfynie 0 zapfatg na skutek apelacji pozwanego 0d wyroku Sqdu Okrqgowego W Olsztynie z dnia 27 maja 2011 r. sygn. akt I C 104/10 I. zmienia zaskaréony wyrok w punkcie I i HIw ten sposéb, z'e oddala Sygn. akt IACa 519/11 W Y ROK VV IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny W składzie: Przewodniczący Sędziowie Protokoiant SSA Elżbieta Borowska SA Hanna Rosiak - Dąbrowska (Spit) SO del. J. K. S. Ł. po rozpoznaniu W dniu 16 listopada 2011 1". W Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa D. S. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowí Okręgowemu w Olsztynie 0 zapłatę na s1‹ute1< apelacji pozwanego od wyrolău Sądu Okręgowego W Olsztynie z dnia 27 maja 2011 r. sygn. akt I C 104/10 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I i IIIw ten sposób, że oddala
--- STRONA 2 ---
powédztwo i nie obciqia powoda kosztami procesu; II. oddala apelacjg w pozostalym zakresie; III. nie obciqia powoda kosztami procesu w insfancji odwofawczej. Sygn. akt I AC3 519/11 UZASADNIENIE D. S. (1) wnosil 0 zasqdzenie od Skarbu Paxistwa Prokuratury Olwggowej w Olsztynie kwoty 57.091,45 zl tyiulem naprawienia szkody polegajqcej na utraciemynagrodzenia, za okres od 181ipca 2005 r. do 21ut_ego 2007 r., na skutek zw01nienia ze sluéby W Izbie Celnej w O. p0 bezzasaclnym Wniesieniu przeciwko powodowi aktu oskarienia. Z tego samego tytulu i w tej samej wysokoéci D. S. {1} domagal six; réwniei zadoééilczyrlienia pieniqinego za doznanq krzywdq. . Skarb Pafistwa — Prokuratura Okreggowa w (...)wni6s} 0 oddalenie powédztwa powohljqc siq przede wsz.ystk1'm na brak bezprawnoéci dzialania prokuratury i wskazujqc, fie ocena dowodéw przez prokuratora, begdqca podstawq Wniesienia przez niego aktu oskarienia, nie moie byé rozpatrywana w kategoriach bezprawnoéci stanowigcej przesianke; odpowiedzialnoéci deliktowej Skarbu Paflstwa ze wzglqdu na Wyraiong wart. 7 k.p.k. zasadq swobodnej oceny dowodéw. Said Okre_.g0wy w (...}, wyrokiem z 27 rnaja 2011 r., zasqdzil 0d _ pczwanego na rzecz powoda kwoteg 93.'786,80 Z}, w pozostahej zaé czqéci powédztwo oddalil. Sad I instancji ustali}, fie D. S. (1)by1 zatrudnionyw Izbie Celnej W 0.. Od 12 stycznia 2004 r. zajmowal stanowisko 1<ier0wni1<a referatu grupy mobilnej w B.wWyc1zia1e Zwalczania Przestqpczoéci. Prokuratura Okreggowa w {...)wszcz&;}a przeciwko powodowi post:gpowanie karne, zarzucajqc mu popelnienie przestsgpstwa z art. 228 k.k., ‘W zwiqzku z podejrzeniern korupcyj nych kontaktéw celnikéw z przejéé granicznych w B.i G.. W czezwcu 2004 r. zastosowano wobec powoda érodek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Powéd zostal zatrzymany 8 czerwca 2004 r. i pozostawa} w areszcie od 9 czerwca do 2 lipca 2004 1". W zwiqzku Z ‘ przedstawieniem zarzutéw przez Prokuraturlg, Dyrektor Izby Celnej w 0., decyzjg z 6 lipca 2004 r., zawiesil powoda W pehfieniu obowiqzkéw siuibowych do 61ipca 2005 1". W dniu 31 maja 2005 r. Prokuratura Okreggowa w (...)wni0s}a przeciwko DJS. (1)akt oskarienia do Sqdu Rejonowego w Olsztynie przedstawiajqc mu trzy zarzuty, 1j., 2e: 1 w grudniu 2002 r. W 0., dziaiajzgc w ramach z géry powzicgtego zamiaru, w krétkich Odstgpach czasu, jako funkcjonariusz Izby Celnej W Q; kilkakrotnie przyj41 0d G. P. (1) korzyéé majzgtkowq w postaci co najmniej 5 A A butelek alkoholu (...) 0 poj emnoéci 1 litra kafida, w zamian za informacje dotyczqce kontroli celnych grup operacyjnych na przejéciach granicznych — tj . 0 czyn 2 art. 228 § 3 k.k. w zw. 2 art. 12 k.1<., ‘ A powództwo i nie obciąża powoda kosztami procesu; II. oddala apeiację w pozostałym zakresie; III. nie obciąża powoda kosztami procesu w instancji odwoławczej. Sygn. akt I ACa 519/11 UZASADNIENIE D. S. (1) wnosił 0 zasądzenie od Skarbu Państwa - Prokuratury Okręgowej w Olsztynie kwoty 57.091,45 zł tytułem naprawienia szkody polegającej na utraciewynagrodzenia, za okres od 181ipca 2005 r. do 2 lutego 2007 r., na skutek zwolnienia ze służby w Izbie Celnej w O. po bezzasadnym wniesieniu przeciwko powodowí aktu oskarżenia. Z tego samego tytułu i w tej samej wysokości D. S. (1) domagał się również zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. . Skarb Państwa - Prokuratura Okręgowa w (...)wniósł 0 oddalenie powództwa powołując się przede wszystkim na brak bezprawności działania prokuratury i wskazując, że ocena dowodów przez prokuratora, będąca podstawą wniesienia przez niego aktu oskarżenia, nie może być rozpatrywane W kategoriach bezprawności stanowiącej przesłankę odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa ze względu na wyrażoną wart. 7 k.p.k. zasadę swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy w (...}, wyrokiem z 27 maja 2011 r., zasądził od _ pozwanego na rzecz powoda kwotę 93.'786,80 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd I instancji ustalił, że D. S. (1]był zatrudnionyw Izbie Celnej W O.. Od 12 stycznia 2004 r. zajmował stanowisko kierownika referatu grupy mobilnej w B.w Wydziale Zwalczania Przestępczości. Prokuratura Okręgowa w (...)wszczęła przeciwko powodowi postępowanie karne, zarzucając mu popełnienie przestępstwa z art. 228 k.k., W związku z podejrzeniem korupcyj nych kontaktów celników z przejść granicznych W B.i G.. W czerwcu 2004 r. zastosowano wobec powoda środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Powód został zatrzymany 8 czerwca 2004 r. i pozostawał w areszcie od 9 czerwca do 2 lipca 2004 r. W związku z O przedstawieniem zarzutów przez Prokuraturę, Dyrektor Izby Celnej w O., decyzją z 6 lipca 2004 r., zawiesił powoda W pełnienia obowiązków służbowych do 6 lipca 2005 1". W dniu 31 maja 2005 r. Prokuratura Okręgowa w (...]wniosła przeciwko D.`S. (1)akt oskarżenia do Sądu Rejonowego W Olsztynie przedstawiając mu trzy zarzuty, tj., że: 1 - w grudniu 2002 r. w O., działając w ramach z góry powziętego zamiaru, W krótkich odstępach czasu, jako funkcjonariusz Izby Celnej WD; kilkakrotnie przyjął od G. P. (1) korzyść majątkową w postaci co najmniej 5 A A butelek alkoholu (...) o pojemności 1 litra każda, W zamian za informacje dotyczące kontroli celnych grup operacyjnych na przejściach granicznych - tj. o czyn z art. 228 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k., ` A
--- STRONA 3 ---
— W gruclniu 2003 1". W O.,ja1<0 funkcjonariusz Izby Celnej W 0., przyjqt od G. P. (1) korzyéé majgtkowq W kwocie 1.500 21 w zamian za umoiliwienie przej azdu bez Wtaéciwej odprawy celnej przez przejécie graniczne W B., W dniach 19 listopada 2003 r. i 2 grudnia 2003 r., autobusu marki V. 0 nr rejestracyj nyrn E...)/39, kierowanego przez Walentina lonova, przewoéqcego papierosy bez oznaciefi polskimi znakami skarbowymi akcyzy tj. 0 czyn z art. 228 § 3 1<.1<., W okresie 0d 19 listopada 2003 r. do 2 grudnia 2003 r. w 13., dzialajqc W ramach z géry powziqtego zamiaru, w krétkich odstegpach czasu, pomégl G. P. (1) i innym osobom wimporcie przez nich na terytorium RP z Obwodu Kaliningradzldego nie mniej nii 64.000 paczek papieroséw réinych marek, bez polskich znakéw skarbowych akcyzy obj1'gtych reglamentacjq 4 pozataryfowq 0 szacunkowej wartoéci ok. 332.800 zl, W ten sposéb, ie jako filnkcjonariusz Izby Celnej W O. zobowiqzal sit; do u}atwienia przejazdu przez przejécie graniczne poprzez zapewnienie pobieinej odprawy celnej autobusu V. 0 nr rej. [...}/39, kierowanego przez V. lonova przewoéqcego W/w A iloéci papieroséw i umoiliwit tenfie przejazd W dniu 19 Iistopada 2003 r., oraz zapewnit nadzér nad odprawzg celng innego nieustalonego funkcjonariusza celnego nad przejazdem przez przejécie graniczne tegoi pojazdu W clniu 2 gr.1d11ia 20 03 r., w wyniku czego naraiono Skarb Pafistwa na straty z tytuiu naleinego podatku akcyzowego W kwocie 645.528 zl i spowodowano uszczuplenie naleinoéci celnej W kwocie 58.982 2.}, tj. 0 czyn z art. 18 § 3 W zw. z art. 63 § 1k.k.s.i art. 86 § 2 l<.k.s. W zw. z art. 37 § 1 pk’: 1 1<.l<.s. W zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i W zw. z art. 6 § 2 k.1<.s. Zarzuty Wobec powoda oparto na podstawie Wyiaéniefi innego poclejrzanego G. P. (1) posi}kuja,c sis; Wyjaénieniami Wspétoskarionego A. M. (2). W zwiqzku z Wniesieniem aktu oskarienia przez Pr0ku1"aturc=;, decyzjq Dyrektora Izby Celnej W O. z 5 lipca 2005 r. powéd zostal zW01ni0ny ze sluiby. 2 Wyrokiem z 5 czerwca 2006 r. W sprawie sygn. II K735/05 Sad Rejonowy W Olsztynie uniewinnil p0W0da 0d zarzucanych mu czynéw. Wyrokiem z 19 grudnia 2006 r. Sqd Okrqgowy W (...), W sprawie VII Ka 1274/06, utrzymai powyzszy wyrok W mocy uznajqc apelacjr; prokuratora za oczywiécie bezzasadneg. W rezultacie powéd zostat przywrécony do sluiby w dniu 21ut<ago 2007 r. Zasadnoéé roszczenia odszkodowawczego Sqd ocenil na podstawie przeslanek z art. 417 § 1 1<.c., reguluj qcego zasady odpowiedzialnoéci Skarbu Pafistwa za niezgodne z prawem dzial/anie1‘L1b»zaniechanie przy wykonywaniu wiadzy publicznej. Przedmiotem rozwaiafi Sqd uczynii przed wszystkim to, czy dzia}ania Prokuratury Okrqgowej byty prawidlowe i czy zgromadzony w postegpowaniu przygotowawczym material dowodowy stanowil dostatebznq podstawz; do przyjqcia, 2e powéd rzeczywiécie p0pe}ni1 zarzucane mu przestzgpstwa, co uprawniaioby Wniesienie przeciwko niemu aktu oskarienia. Dzialania Prokuratury Sqd ocenii przez pryzmat na czelnych zasad procesu karnego, zawartych wart. 2 §L 1 pkt 1, art. 4, art. 5 § 2, art. 7 oraz art. 2971<.p.k. ' Zdaniern Sqdu I instancji, W czasie postgpowania przygotowawczego nie - w grudniu 2003 r. w O., jako funkcjonariusz Izby Celnej w O., przyjął od G. P. (1) korzyść majątkową w kwocie 1.500 zł w zamian za umożliwienie przejazdu bez właściwej odprawy celnej przez przejście graniczne w B., w dniach 19 listopada 2003 r. i 2 grudnia 2003 r., autobusu marki V. 0 nr rejestracyjnym (...)/39, kierowanego przez Walentina lonova, przewożącego papierosy bez oznaczeń polskimi znakami skarbowymi akcyzy - tj. o czyn z art. 228 § 3 k.1<., '- W okresie od 19 listopada 2003 r. do 2 grudnia 2003 r. W B., działając w ramach z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, pomógł G. P. (1) í innym osobom wimporcie przez nich na terytorium RP z Obwodu Kaliningradzkíego nie mniej niż 64.000 paczek papierosów różnych marek, bez polskich znaków skarbowych akcyzy objętych reglamentacją Ą pozataryfową 0 szacunkowej wartości ok. 332.800 zł, W ten sposób, że jako funkcjonariusz Izby Celnej w O. zobowiązał się do ułatwienia przejazdu przez przejście graniczne poprzez zapewnienie pobieżnej odprawy celnej autobusu V. 0 nr rej. (...)/39, kierowanego przez V. lonova przewożącego W/w A ilości papierosów i umożliwił tenże przejazd w dniu 19 listopada 2003 r., oraz zapewnił nadzór nad odprawa celna innego nieustalonego funkcjonariusza celnego nad przejazdem przez przejście graniczne tegoż pojazdu W dniu 2 grudnia 20 03 r., W wyniku czego narażone Skarb Państwa na straty z tytułu należnego podatku akcyzowego w kwocie 645.528 zł i spowodowane uszczuplenie należności celnej w kwocie 58.982 zł, tj. 0 czyn z art. 18 § 3 w zw. z art. 63 § 1k.k.s.i art. 86 § 2 k.k.s. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 1<.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. Zarzuty wobec powoda oparto na podstawie wyjaśnień innego podejrzanego G. P. (1) posiłkując się wyj aśnieníami współoskarżonego A. M. (2). W związku z wniesieniem aktu oskarżenia przez Prokuraturę, decyzją Dyrektora Izby Celnej w O. z 5 lipca 2005 r. powód został zwolniony ze służby. 2 Wyrokiem z 5 czerwca 2006 r. w sprawie sygn. II K735/05 Sąd Rejonowy w Olsztynie uniewinnił powoda od zarzucanych mu czynów. Wyrokiem z 19 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w (...), w sprawie VII Ka 1274/06, utrzymał powyższy wyrok w mocy uznając apelację prokuratora za oczywiście bezzasadną. W rezultacie powód został przywrócony do służby W dniu 2 lutego 2007 r. Zasadność roszczenia odszkodowawczego Sąd ocenił na podstawie przesłanek z art. 417 § 1 k.c., reguluj ącego zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie lub 'zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przedmiotem rozważań Sąd uczynił przed wszystkim to, czy działania Prokuratury Okręgowej były prawidłowe i czy zgromadzony w postępowaniu przygotowawczym materiał dowodowy stanowił dostateczną podstawę do przyjęcia, że powód rzeczywiście popełnił zarzucane mu przestępstwa, co uprawniałoby wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia. Działania Prokuratury Sąd ocenił przez pryzmat naczelnych zasad procesu karnego, zawartych wart. 2 §i 1 pkt 1, art. 4, art. 5 § 2, art. 7 oraz art. 297 k.p.k. ` Zdaniem Sądu I instancji, w czasie postępowania przygotowawczego nie -
--- STRONA 4 ---
zebrano iadnych bezpoérednich c10W0d0W, za wyjatkiem dowodu z poméwiefi G. P. (1), ktére Wskazywaiyby na Wine; D. S. (1). Nie znaleziono réwniei iadnych dowodéw poérednich, ktére w sposéb zadowalajacy potwierdziiyby twierdzenia G. P. [1] odnoénie popeinienia przestapstwa przez oskarionego. C0 Wiqcej relzlcje tego wspéloskarionego budziiy bardzo powaine Watpliwoéci co do ich wiarygodnoéci, bowiemiwielokrotnie zmienia} on Wersje Wydarzefi, jego twierdzenia miaiy charakter niespéjny inielogiczny, co nie pozwalaio na odtworzenie jakiegokolwlek sensownego przebiegu wydarzefi z udzialem powoda. Ponadto poszlaki, ktére ewentualnie mogiyby wskazywaé, ii powéd dopuécilby siq ktéregokolwiek z zarzucanych mu czynéww iaden sposéb nie Iaczyiy sia W zwarta caloéé z twierdzeniami G. P. (1). Prokurator mial moiliwoéé weryfikacji podejrzefl W oparciu 0 inns irédla dowodowe, a W szczegélnoéci poprzez Wykorzystanie materialéw z monitoringu Straiy Granicznej, lecz tego zaniecha}. Majac powyisze na Wzgladzie Sad uzna}, ie postqpowanie prowadzone przez prokuratura dotkniate byte istotnymi brakami dowodowymi. Wytoczenie aktu oskarienia przy nikiyrri i niewlarygodnyIn materiale obciaiajacyrn powoda byio W ocenie Sadu zbyt pochopnie i nastapilo z naruszeniem dyrektyw postapowania przygotowawczego, Qkreélonych Wart. 297 k.p.k. 3 W tym stanie rzeczy Sad Okreggowy uzna}, 20 dziaianie Prokuratury Okrqgowej W (...), na etapie Wniesienia aktu oskarienia, nosilo znamiona zachowania niezgodnego Z prawem. Na skutek postawienia zarzutéw p0W0d zostai zawieszony W pelnieniu obowiazkéw sluibowych, a W lconsekwencji dalszego prowadzenia postegpowania i Wniesienia aktu oskarienia, zwolniony ze siuiby. Dlatego tei szkoda W postaci utraconego Wynagrodzenia pozostawala W écistym zwiazku 2 dzialaniami pozwanego. Zasadzone odszkodowanie stanowilo sums; utraconego dochodu W okrasie 0d 18 lipca 2005 1*. do 2 lutego 2007 1". P0 uwzgladnieniu otrzymanych przez powoda éwiadczefi z Funduszu Pracy oraz Gwarantowanych Swiadczefi Socjalnych 1<W0ta odszkodowania zostaia ustalona na 36.695,35 Z}. Orzekajac W przedmiocie zadoééuczynienia Sad uznal, 28 dobra osobiste powoda W postaci przede Wszystkim dobrego imienia, godnoéci iwolnoéci zostaiy W sposéb nie budzacy Watpliwoéci naruszone. Powéd bqdac zdolnym do pracy przez okres ponad 18 rniesiqcy nie mégl rozwijaé sia zawodowo, albowiem Wobec toczacego sia p0stQp0Wania przygotowawczego zostai zwolniony ze shliby. Dodatkowo W Wyniku postawienia zarzutéw utfaci} ostatecznie praca, ktéra dawala mu satysfakcja. Z uwagi natomiast na charakter zarzucanego mu czynu miai on problem ze znalezieniem nowej pracy. Poza tym powéd przez okres trwania postapowania, zakoflczonego w 0statecz110éciuyrolciem uniewinniajacym, naraiony by} ha stres i 231} pod presja bezpodstawnego oskarienia. Odczuwal wstyd przed kolegami 2 pracy, sasiadami i rodzina. Sad mia1r0w11iez'_na wzglqdzie to, Ze mimo prawomocnego uniewinnienia 0d zarzucanego czynu powéd dopiero po dlugotrwaiej Walce przed sadami zdoiai p0Wr0cié do komérki organizacyjfiej, W ktérej pracowal przed zwolnieniem, do dzisiaj natomiast nie udalo mu sis; odzyskaé kierowniczego stanowiska. Majac na uwadze \*\r'SZ_YSiIk_iE3 przytoczone okolicznoéci, na podstawie art. 24 k.c. i art. 448 k.c., Sad zasadzil na rzecz p0W0da iadanq przez niego kwotq zebrano żadnych bezpośrednich dowodów, za wyjątkiem dowodu Z pomówień G. P. (1), które wskazywałyby na winę D. S. (1). Nie znaleziono również żadnych dowodów pośrednich, które w sposób zadowalający potwierdziłyby twierdzenia G. P. (1) odnośnie popełnienia przestępstwa przez oskarżonego. Co więcej relacje tego współoskarżonego budziły bardzo poważne wątpliwości co do ich wiarygodności, bowiem wielokrotnie zmieniał on wersje wydarzeń, jego twierdzenia miały charakter niespójny inielogiczny, co nie pozwalało na odtworzenie jakiegokolwiek sensownego przebiegu wydarzeń z udziałem powoda. Ponadto posziaki, które ewentualnie mogłyby wskazywać, iż powód dopuściłby się któregokolwiek z zarzucanych mu czynóww żaden sposób nie łączyły się w zwarta całość z twierdzeniarni G. P. (1). Prokurator miał możliwość weryfikacji podejrzeń W oparciu 0 inne źródła dowodowe, 8. W szczególności poprzez wykorzystanie materiałów z monitoringu Straży Granicznej, lecz tego zaniechał. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że postępowanie prowadzone przez prokuraturę dotknięte było istotnymi brakami dowodowymi. Wytoczenie aktu oskarżenia przy nikłyrn i niewiarygodnym materiale obciążającym powoda było w ocenie Sądu zbyt pochopnie i nastąpiło z naruszeniem dyrektyw postępowania przygotowawczego, określonych wart. 297 k.p.k. 3 W tym stanie rzeczy Sad Okręgowy uznał, że działanie Prokuratury Okręgowej w (...), na etapie wniesienia aktu oskarżenia, nosiło znamiona zachowania niezgodnego z prawem. Na skutek postawienia zarzutów powód został zawieszony w pełnieniu obowiązków służbowych, a w konsekwencji dalszego prowadzenia postępowania i wniesienia aktu oskarżenia, zwolniony ze służby. Dlatego też szkoda w postaci utraconego wynagrodzenia pozostawała w ścisłym związku z działaniami pozwanego. Zasądzone odszkodowanie stanowiło sumę utraconego dochodu w okresie od 18 lipca 2005 r. do 2 lutego 2007 r. Po uwzględnieniu otrzymanych przez powoda świadczeń z Funduszu Pracy oraz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych kwota odszkodowania została ustalona na 36.695,35 zł. - Orzekając w przedmiocie zadośćuczynienia Sąd uznał, że dobra osobiste powoda w postaci przede wszystkim dobrego imienia, godności iwolności zostały w sposób nie budzący wątpliwości naruszone. Powód będąc zdolnym do pracy przez okres ponad 18 miesięcy nie mógł rozwijać się zawodowo, albowiem wobec toczącego się postępowania przygotowawczego został zwolniony ze służby. Dodatkowo w wyniku postawienia zarzutów utracił ostatecznie pracę, która dawała mu satysfakcję. Z uwagi natomiast na charakter zarzucanego mu czynu miał on problem ze znalezieniem nowej pracy. Poza tym powód przez okres trwania postępowania, zakończonego w ostateczności wyrokiem uniewinniającym, narażony był na stres i żył pod presją bezpodstawnego oskarżenia. Odczuwał wstyd przed kolegami z pracy, sąsiadami i rodziną. Sad mial również na względzie to, że mimo prawomocnego uniewinnienia od zarzucanego czynu powód dopiero po długotrwałej walce przed sądami zdołał powrócić do komórki organizacyjnej, W której pracował przed zwolnieniem, do dzisiaj natomiast nie udało mu się odzyskać kierowniczego stanowiska. Mając na uwadze wswstkie przytoczone okoliczności, na podstawie art. 24 k.c. i art. 448 k.c., Sąd zasadził na rzecz powoda żądaną przez niego kwotę
--- STRONA 5 ---
57091,45 zi Apelacjq od tego wyroku Wniési pozwany zaskariajac go w czqéci uwzglqdniajacej powédztwo. Zaskarionemu rozstrzygniqciu zarzuci} naruszenie: 7. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjacie, ie zgromadzony material dowoclowy daje podstawy do uznania, ée doszio do namszenia débr osobistych powoda, a pozwanemu moina przypisaé wing; 4 2. prawa materialnego, f.j.: 1 ) , art. 417 k.c. poprzez niewiaéciwe zasitosowanie polegqiqce na przyjgciu, fie: E1) dziaianie pozwanego wobec powoda mialo charakter dzialania obiektywnie bezprawnego, a) ' szkoda powoda polega na utraconym wynagrodzeniu, jakie otrzymywalby gdyby nie zostal zwo Iniony ze sIuz'by za okres od 18 Iipca 2005 r. do dnia 2 Iutego 200712 pontniejszonym wylqcznie 0 19% podatek dochodowy od osébfizycznych. _ 2) art. 448 k.c. poprzez niewlaéciwe zastosowanie polegajqce na: 8) obarczeniu pozwanego odpowiedzialnoéciq za krzywdy powoda zaismiale pojego przywréceniu do pracy, G b) przyjqzciu, Ze doszfo do naruszenia débr osobistych, apozwanemu n102i11fl przypisaé wing, 0) _ przgjgciu, z7e dzialanie pozwanego wobec powoda mialo charakter dziafania obieklywnie bezprawnego. Z uwagi na powyisze pozwany wnosil 0 uchylenie zaskarionego wyroku w cafoéci i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sqdowi pierwszej instancji; ewen tualnie 0 zmiang zaskarionego ivyroku 1' oddalenie powédztwa w caloéci . ' SqdApeIac3_.,g'ny zwaz'yl, co nastegpuje: ' Apelacja byla zasadna. 57-091,45 zł- Apelację od tego wyroku wniósł pozwany zaskarżając go w części uwzględniającej powództwo. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 7. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zgromadzony materiał dowoclowy daje podstawy do uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a pozwanemu można przypisać winę; 4 2. prawa materialnego, tj.: 1 ) . art. 417 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegąƒące na przyjęciu, że: E1) działanie pozwanego wobec powoda miało charakter działania obiektywnie bezprawnego, tz) ` szkoda powodu polega na utraconym wynagrodzeniu, jakie otrzymywołby gdyby nie został zwo Iníony ze służby za okres od 18 lipca 2005 r. do dnia 2 lutego 2007 r. pomniejszonym wyłącznie o 19% podatek dochodowy od osóbfizycznych. _ 2) art. 448 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na: 8) obarczeniu pozwanego odpowiedzialnością za krzywdy powodu zaistniała pojego przywróceniu do pracy, ` D) przyjęciu, że doszło do naruszenia dóbr osobistych, apozwanemu można przypisać winę, C) _ przyjęciu, że działanie pozwanego wobec powoda miało charakter działania obiektywnie bezprawnego. Z uwagi na powyższe pozwany wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; ewen tualníe o zmianę zaskarżonego wyroku 1' oddalenie powództwa w całości . - ' SądApeIocgƒny zicożył, co następuje: ' Apelacja była zosadno.
--- STRONA 6 ---
Stan faktyczny sprawy by} niekwestionowany. Sad Apelacyjny podziela ustalenia. Sadu I instancji W tym zakresie i przyjmuje je za wlasne. Spér W niniejszej sprawie koncentrowai sis; Wokol oceny bezprawnoéci dzialania pozwanego, jako podstawowej przesianki odpowiedzialnoéci z art. 417 § 1 1<.c. i jej desygnatow, W kontekécie CZ‘yTi_I10§Ci podj Qtych W ramach postgpowania przygotowawczego i ich zgodnoéci z dyrektywarni procedury karnej. Cytowany Wyiej przepis Stanowi, ie za szkodq wyrzqdzonq przez niezgodne z prawem dziaianie lub zaniechanie przy wykonywaniu wladzy publicznej ponosi odpowiedzialnoéé Skarb Pafistwa lub jednostka samorzqdu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonujaca ti; wiadza z mocy prawa. Zawarty wart. 417 § 1 kc. 5 obowiazek odszkodowawczy jest efektem bezprawnoéci zaistniaiej w sferze publicznoprawnej. Z tego tea powodu bezprawnoéé, 0 ktorej mowa w tym przepisie, jako stanowiaca element stosunku 0 charakterze publicznoprawnyrn, nie mode byé utoisamiana z bezpraflvrioécia, begdaca elementem stosunkéw cywiinoprawnych. Na gruncie analizowanej regulacji pojqcie dziaiania niezgodnego z praWem jest zatern W\=._£iSZE nii tradycyjne uj acie bezprawnoéci na gruncie prawa cywilnego, ktore obejmuje obok naruszenia przopiséw prawa rowniei naruszenie norm moralnych i obyczaj owych, okreélanych torminem "zasad Wspolirycia spc1eczneg0"lub "dobrych obyczajéw". Oznacza wytacznie dziaiania lub zaniechania stanowiace zaprzeczenie zachowaniom uwzgladniajacym nakazy i zakazy wynikajace z konkretnej normy prawnej (por. wyrok Sadu Najwyészegoz 171L1teg0 2011 r., IV CSK 29 0/10, dotychczas nie publikowany oraz powolany W uzasadnieniu tego orzeczenia Wyrok Trybunatu Konstytucyjnegoz 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK 2001/8/256). Z art. 417 § 1 1<.c. Wynika Wprost, 2e firodlem szkody moie byé rowniefa bezczynnoéé Wladzy publicznej. W éwietle Wozeéniejszych rozwaiafl naleiy jednak podkreélié, :l.:e zaniechanie podjqcia przez Wladzq publiczna dzialafi zapevmiajgcych uprawnionej osobie realizacja jej praw podmiotowych jest be2.praWne tylko wowczas, gdy narusza skonkretyzowany W przepisach prawa obowiazek, ktérego wykonanie Wylaczyioby powstanie szkody (per. Wyrok Sadu Najwyészegoz 28 kwietnia 2005 r., 11/ CK 367/04, Biul. SN 2005/7/14). Przenoszac te rozwaiania na grunt niniejszej sprawy trzeba zauwaiyé, 20 powod nie Wskazai konkretnej normy prawnej, ktérej zastosowanie, badé zaniechanie zastosowania, przez p1"okurat01"a uchybialobyjego ustawouym obowiazkorn wynikajacym Z przepiséw Kodelcsu postqpowania karnego, ewentualnie Regulaminu Wewnatrznego urzqdowania powszechnych jednostekorganizacyjnych prokuratuxy (Rozporzadzenie Ministra Sprawiedliwoéci z dnia 27 sierpnia 20 07 r., /Oz.U. 2007, Nr 169, poz. 1189/). Szczegoiowo wyeksponowal je natorniast Sad I instancji i na ich podstawie sforrnutowai niej ako normatywny wzorzec prowadzenia postsgpowania przygotowawczego, do ktorego niedostosowane byly dziaiania Prokuratury Okragowej W (...). Ustosunkowujac sis; do przedstawionej przez Sad I instancjiioceny prawnej postopowania prokuratury, naleiy podkreé1ié,_Ze analizowane przez Sad przepisy k.p.k. sa W przewaiajacej czaéci noéniktiem, adresowanych do organéw écigania i sadéw orzekajacych W sprawach karnych, postulatéw ustawodawcy, majacych na Stan faktyczny sprawy był niekwestionowany._ Sąd Apelacyjny podziela ustalenia Sądu I instancji w tym zakresie i przyjmuje je za własne. Spór w niniejszej sprawie koncentrował się wokół oceny bezprawności działania pozwanego, jako podstawowej przesłanki odpowiedzialności z art. 417 § 1 1‹.c. i jej desygnatów, w kontekście czynności podjętych w ramach postępowania przygotowawczego i ich zgodności z dyrektywarni procedury karnej. Cytowany wyżej przepis Stanowi, że za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Zawarty wart. 417 § 1 kc. 5 obowiązek odszkodowawczy jest efektem bezprawności zaistniałej W sferze publicznoprawnej. Z tego też powodu bezprawność, o której mowa w tym przepisie, jako stanowiąca element stosunku o charakterze publicznoprawnyrn, nie może być utożsamiana z bezprawnością, będącą elementem stosunków cywilnoprawnych. Na gruncie analizowanej -regulacji pojęcie dzialania níezgodnego z prawem jest zatem węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczaj owych, określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Oznacza wyłącznie działania lub zaniechania stanowiące zaprzeczenie zachowaniem uwzględniającym nakazyi zakazy wynikające z konkretnej normy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższegoz 17 lutego 2o11 r., IV CSK 290/io, dotychczas nie publikowany oraz powołany w uzasadnieniu tego orzeczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz 4 grudnia 2001 r., SK 18/Oo, OTK 2001/8/256). Z art. 417 § 1 k.c. wynika wprost, że źródłem szkody może być również bezczynność władzy publicznej. W świetle wcześniejszych rozważań należy jednak podkreślić, że zaniechanie podjęcia przez władzę publiczną działań zapewniających uprawnionej osobie realizację jej praw podmiotowych jest bezprawnie tylko wówczas, gdy narusza skonkretyzowany w przepisach prawa obowiązek, którego wykonanie wyłączyłoby powstanie szkody (por. wyrok Sądu Najwyższegoz 28 kwietnia 2005 r., 11/ CK 367/04, Biul. SN 2005/7/14). Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że powód nie wskazał konkretnej normy prawnej, której zastosowanie, bądź zaniechanie zastosowania, przez prokuratora uchybiałoby jego ustawowym obowiązkom wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania karnego, ewentualnie Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostekorganízacyjnych prokuratury (Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r., /Oz.U. 2007, Nr 169, poz. 1189/). Szczegółowo wyeksponował je natomiast Sąd I instancji i na ich podstawie sforrnułował niej ako normatywny wzorzec prowadzenia postępowania przygotowawczego, do którego niedostosowane były działania Prokuratury Okręgowej w (...). - Ustosunkowując się do przedstawionej przez Sąd I instancjiloceny prawnej postępowania prokuratury, należy podkreślić,.że analizowane przez Sąd przepisy k.p.k. są w przeważającej części nośnikiem, adresowanych do organów ścigania i sądów orzekających w sprawach karnych, postulatów nstawodawcy, mających na
--- STRONA 7 ---
6 eelu zagwarantowanie efektywnoéci postepowania karnego iskllteczna oohrone osob Wystegpuj acych W tym postepowaniu w roinych rolach procesowych. Artykui l 2 §1 pkt 1 k.p.k. zawiera postulat, aby nikt niewinny nie poniosl odpowiedzialnoéci i aby nikt Winny tej odpowiedzialnoéci nie uszedl. Ten ostatni postulat wyraia skodyfikowana Wart. 10 k.p.k, zasada legalizmu zobowiqzujaca wszystkie organy iprocesowe do zapewnienia tego, Zeby nikt nie zosta} zwolniony od odpowiedzialnoéci za popelnione przestqpstwo. Przepis art. 2 k.p.k. ma charakter ogolny; nie reguluje toku postepowania W sprawach karnych, lecz okreéla jedynie eel, do osiagniqcia ktorego s1u2':a konkretne instrumenty procesowe zawarte Wi.I‘1I1YCh przepisach k.p.k. Podobnie rzecz sie ma Z regulacjq art. 4 k.p.k., formulujqcego ‘ zasade obiektywizmu. Podkreélié naieiy, fie Zaden z wymienionych przepiséw nie formuiuje konkretnych obowiazkow i W zwiazku z tym nie moxie byé przedmiotem zarzutu uchybienia przepisom postepowania (por. Kodeks postepowania karnego. K., T0111/, J. G., L.K. P., S. S., Z., 2006). Powiazany z tymi zasadami dyrektywami jest przepis art. 2971<.p.k. okreélajqcy réwniei ceie postepowania przygotowawczego. Najistotniejszy z punktu Widzenia stanu faktycznego sprawy jest § 1 pkt 4 tego przepisu, naldadajqcy na oskariyciela publicznego obowiazek vwjaénienia sprawy przed slderowaoiem aktu oskarienia do Sadu. Trzeba W tym miejscu zauwaiyé, Ze ustawodawca dopiero z _ dniem 12 lipca 2007 r. (Dz. U. Nr 64 poz. 432) powrocil do znanego Wczeéniejszemu ustawodawstwu karnoprocesowernu zaloienia, ie jednym z celow tego post:gpowania ma byé min. jui nie tylko Wyj aénienie okolicznoéci sprawy, ale Wszechstronne ich Wyj aénienie. W oczywisty sposéb miaio to powodowaé Wyisze jakoéciowo przygotowanie spraw przed slderowaniem skargi do sadu,ja1< rownieé siuiyé skuteczniejszej realizacji dyrektywy o konstytucyjnych korzeniach, aby osoba niewinna nie poniosia odpowiedzialnoéci karnej (art. 2 § 1 pkt 1 in fine k.p.k.). W okresie kiedy prowadzone byio postepowanie karne przeciwko poWodoWi przepis nakazywai jedynie "w3{]'aénienie okolicznoéci sprawy." Jak jué Wczeéniej zaznaczono przedmiotern deliktu organu wladzy publicznej rnoie byé jedynie naruszenie konkretnej normy nakazujacej (lub zakazujacej) dokonywania okreéionych czynnoéci W okreélonej sytuacji procesowej, nie zaé ogolne ceie postepowania karnego, dyrektywy i postulaty. 7 Istota zarzutu powoda sprowadzala sie glownie do twierdzenia, ie ‘W postepowaniu przygotowawczym prokurator dokonal niewlaéciwej oceny dowodow i bezzasadnie Wszczaj postepowanie przeciwko niemu, a nastqpnie sforrnulowai akt oskarienia, ktéry okazai sie byé nieuzasadniony. T0 za§ prowadzi do koniecznoéci oceny czynnoéci prokuratury pod katem tego, czy pozostaja one pod ochrona art. 7 k.p.k., ktorego naruszenie, W przeciwieristwie do Wczeéniej omawianych regulacji, moie skutecznie stanowié podstawe formulowania zarzutow naruszefiia prawa procesowego majacego Wpiyw na Wynik postepowania. Zgodnie z tym przepisem organy postepowania ksztaltuja swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych doWodoW, ocenianych swobodnie z uwzglednieniern zasad prawidtowego rozumowania oraz Wskazaii Wiedzy idoéwiadczenia Zyciowego. 6 celu zagwarantowanie efektywności postępowania karnego iskuteczną ochronę osób występuj ących w tym postępowaniu W różnych rolach procesowych. Artykuł I 2 §1 pkt 1 k.p.k, zawiera postulat, aby nikt niewinny nie poniósł odpowiedzialności i aby nikt winny tej odpowiedzialności nie uszedł. Ten ostatni postulat wyraża skodyfikowana wart. 10 k.p.k, zasada legalizmu zobowiązująca wszystkie organy procesowe do zapewnienia tego, żeby nikt nie został zwolniony od odpowiedzialności za popełnione przestępstwo. Przepis art. 2 k.p.1‹. ma charakter ogólny; nie reguluje toku postępowania w sprawach karnych, lecz określa jedynie cel, do osiągnięcia którego służą konkretne instrumenty procesowe zawarte W innych przepisach k.p.k. Podobnie rzecz się ma Z regulacją art. 4 k.p.k., formułującego Ą zasadę obiektywizmu. Podkreślić należy, że żaden z wymienionych przepisów nie formułuje konkretnych obowiązków i w związku z tym nie może być przedmiotem zarzutu uchybienia przepisom postępowania (por. Kodeks postępowania karnego. K., Tom /, J. G., L.K. P., S. S., Z., 2006). Powiązany z tymi zasadami - dyrektywami jest przepis art. 2971<.p.k. określający również cele postępowania przygotowawczego. Najistothiejszy z punktu widzenia stanu faktycznego sprawy jest § 1 pkt 4 tego przepisu, nakladający na oskarżyciela publicznego obowiązek wyjaśnienia sprawy przed slderowaniem aktu oskarżenia do Sądu. Trzeba w tym miejscu zauważyć, że ustawodawca dopiero z _ dniem 12 lipca 2oo7 r. (Dz. U. Nr 64 poz. 432) powrócił do znanego wcześniejszemu ustawodawstwu karnoprocesowemu założenia, że jednym z celów tego - - postępowania ma być m.in. już nie tylko wyjaśnienie okoliczności sprawy, ale wszechstronne ich wyjaśnienie. W oczywisty sposób miało to powodować wyższe jakościowo przygotowanie spraw przed skierowaniern skargi do sądu, jak również służyć skuteczniejszej realizacji dyrektywy' o konstytucyjnych korzeniach, aby osoba niewinna nie poniosła odpowiedzialności karnej (art. 2 § 1 pkt 1 in fine k.p.k,). W okresie kiedy prowadzone było postępowanie karne przeciwko powodowí przepis nakazywał jedynie "wyjaśnienie okoliczności sprawy." Jak już wcześniej zaznaczono przedmiotem delíktu organu władzy publicznej może być jedynie naruszenie konkretnej normy nakazującej (lub zakazującej) dokonywania określonych czynności W określonej sytuacji procesowej, nie zaś ogólne cele postępowania karnego, dyrektywy Í postulaty. 7 Istota zarzutu powoda sprowadzała się głównie do twierdzenia, że W postępowaniu przygotowawczym prokurator dokonał niewłaściwej oceny dowodów i bezzasadníe wszczął postępowanie przeciwko niemu, a następnie sformułował akt oskarżenia, który okazał się być nieuzasadniony. To zaś prowadzi do konieczności oceny czynności prokuratury pod kątem tego, czy pozostają one pod ochroną art. 7 k.p.k., którego naruszenie, w przeciwieństwie do wcześniej omawianych regulacji, może skutecznie stanowić podstawę formułowania zarzutów naruszenia prawa procesowego mającego wpływ na wynik postępowania. Zgodnie z tym przepisem organy postępowania kształtują swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy ii doświadczenia życiowego.
--- STRONA 8 ---
W oparciu o powyfisze kryteria wyraéane sa przede Wszystkirn Wnioski co do faktu popelnienia przez oskarionego (czy Wczeéniej podejrzanego) czynu stypizowanego jako czyn zabroniony Wedtug przepisow prawa karnego rnateriialnego. W procesie oceny dowodow, poj awiaja sie lub zostaja usuniete watpliwoéci co do Winy sprawoy. Regulacja ta pozostaje zatern éciéle powiazana z art. 5 k.p.k., kreujacym zasade domniemahia niewinnoéci i zasade rozstrzygania watpliwoéci na korzyéé l oskaréonego. Nie przyjmujac legalnej oceny dowodow ustawodawca nie wprowadzil regul ich Wartoéciowania w zaleinoéci od rodzaju firédila dowodowego. Dowéd z zeznari éwiadka, czy Wyj aéniezi oskarionego, jak kaidy inny, podlega ocenie z . uwzglednieniem dyrektyw vvynikajacych z zasady swobodnej oceny dowodéw (art. 7 k.p.k.). Nie jest to dowod, ani gorszy ani siabszy nii inne, choé W wielu wypadkach jest on niewatpliwie trudny do oceny. W sprawie prowadzonej przeciwko powodowi material go obciqéajacy stanowity W zasadzie Wyiacznie wyjaénienia innego podejrzanego G. P. (1), ktoremu powod miai utatwiaé proceder przemym papieroséw podczas odpraw celnych. G. P. (1) sam rownieé przyznai sie do popeinienia zarzucanych mu czynow zwiazanyeh Z organizowaniem przemy'tu~papie1"0s6W. Jak wynika 2 uzasadnienia zaskarfionego orzeczenia zasadnicze znaczenie przypisano . okolicznoéciorn zwiazanym ze skladaniem Wyj aéniefi przez tego oskarionego, ich lakonicznoéei, niezwexyfikowaniu tego dowodu W drodze innych cg/nnoéci procesowych, a ostatecznie zapadnieciu Wyroku uniewinniajqcego powoda. Niewatpliwie zeznania, czy Wyjaénienia przesiuchiwanych W sprawie osob Winny 8 podlegaé gruntownej Weryfikacji W ramach swobodnej oceny dowodow, a W szczegolnoéci W przypadku, gdy Wyiacznie na osobowych érodlach dowodowyeh opiera sie zarzut popeinienia przestepstwa. Jak wynika z zeznafi prokuratora Dagmary Kuépiel, prowadzacej postepowanie przygotowawcze W przedrniotowej sprawie, G. P. (1) od poczatku Wskazywai W procesie na role powoda przy uiatwianiu przemytu papierosow. Prokurator wskaza} wprawdzie, fie Wyjaénienia Wyziej Wymienionego byiy Wewnetrznie sprzeczne, jednak podkreélii tei, fie nie bylio podstaw do przyjecia, Ze podejrzany konfabuluje (k. 185). Wtych okolicznoéciach nie moina uznaé, Ze podstawy faktyczne, ktorymi dysponowaia prokuratura nie uzasadnialy Wszczecia postepowania in personam i nastepnie Wniesienia i popierania aktu oskarienia, tylko z tego wzgledu, ie W sprawie zostai wydany Wyrok uniewinniajacy. Poglad przeciwny godzi W zasade; swobodnej oceny dowodow przez organy écigania i zmierza do zaioaenia, ie wyznacznikiem prawidlowego prowadéenia Postepowania przygotowawczego jest calkowita (obiektywna) niepodwaialnoéé zgromadzonych W nim dowodéw, a co najmniej wzbudza watpliwoéci co do umiej scowienia granicy uznania zasadnoécii bezzasadnoéci prowadzenia postepowania przygotowawczego i Wniesienia aktu oskarienia. Naleiy bowiem Wskazaé, Ze W zasadzie kaady wyrok uniewinniajacy obnaia braki doWodoWe po stronie ositaréyciela i oznacza, Ze W rzeczywisfoéci nie zgromadzi} on Wystarczajacego materialu dowodowego lub tea, 2e blednie go ocenil. Trzeba jednak podkreélié, ie 11 podstaw wydania wyroku uniewinniajacego lazy (decydujaca z woli ustawodawcy) odmienna ocena doWodoW dokonana przez Sad przy zastosowaniu W oparciu o powyższe kryteria wyrażane są przede wszystkim wnioski co do faktu popełnienia przez oskarżonego (czy wcześniej podejrzanego) czynu stypizowanego jako czyn zabroniony według przepisów prawa karnego materialnego. W procesie oceny dowodów, poj awiają się lub zostają usunięte wątpliwości co do winy sprawcy. Regulacja ta pozostaje zatem ściśle powiązana z art. 5 k.p.k., kreującym zasadę domniernania niewinności i zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść I oskarżonego. Nie przyjmując legalnej oceny dowodów ustawodawca nie wprowadził reguł ich wartościowania w zależności od rodzaju źródła dowodowego. Dowód z zeznań świadka, czy wyjaśnień oskarżonego, jak każdy inny, podlega ocenie z , uwzględnieniem dyrektyw wynikających z zasady swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.). Nie jest to dowód, ani gorszy ani słabszy niż inne, choć W wielu wypadkach jest on niewątpliwie trudny do oceny. W sprawie prowadzonej przeciwko powodowi materiał go obciążający stanowiły w zasadzie wyłącznie wyjaśnienia innego podejrzanego G. P. (1), któremu powód mial ułatwiać proceder przemytu papierosów podczas odpraw celnych. G. P. (1) sarn również przyznał się do popełnienia zarzucanych rnu czynów związanych z organizowaniem przemytu papierosów. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia zasadnicze znaczenie przypisane . okolicznościorn związanym ze składaniem wyjaśnień przez tego oskarżonego, ich lakoniczności, niezweiyfikowaniu tego dowodu W drodze innych cąfnności procesowych, a ostatecznie zapadnięciu wyroku uniewinniającego powoda. Niewątpliwie zeznania, czy wyjaśnienia przesłuchiwanych w sprawie osób winny 8 podlegać gruntownej weryfikacji w ramach swobodnej oceny dowodów, a w szczególności w przypadku, gdy wyłącznie na osobowych źródłach dowodowych opiera się zarzut popełnienia przestępstwa. Jak wynika z zeznań prokuratora Dagmary Kuśpiel, prowadzącej postępowanie przygotowawcze W przedmiotowej sprawie, G. P. (1) od początku wskazywał w procesie na rolę powoda przy ułatwianiu przemytu papierosów. Prokurator wskazał wprawdzie, że wyjaśnienia wyżej wymienionego były wewnętrznie. sprzeczne, jednak podkreślił też, że nie bylo podstaw do przyjęcia, że podejrzany konfabuluje (k. 185). Wtych okolicznościach nie można uznać, że podstawy faktyczne, którymi dysponowała prokuratura nie uzasadnialy wszczęcia postępowania in personam i następnie wniesienia i popierania aktu oskarżenia, tylko z tego względu, że w sprawie został wydany wyrok uniewinniający. Pogląd przeciwny godzi w zasadę swobodnej oceny dowodów przez organy ścigania i zmierza do założenia, że wyznacznikiem prawidłowego prowadzenia Postępowania przygotowawczego jest całkowita (obiektywne) niepodważalnośč zgromadzonych w nim dowodów, a co najmniej wzbudza wątpliwości co do umiejscowienia granicy uznania zasadnoścíi bezzasadnoścí prowadzenia postępowania przygotowawczego i wniesienia aktu oskarżenia. Należy bowiem wskazać, że w zasadzie każdy wyrok uniewinniający obnaża braki dowodowe po stronie oskarżyciela i oznacza, że w rzeczywistości nie ,zgromadził on wystarczającego materialu dowodowego lub też, że błędnie go ocenił. Trzeba jednak podkreślić, że 11 podstaw wydania wyroku uniewinníającego1eży(decydująca z woli ustawodawcy) odmienna ocena dowodów' dokonana przez Sąd przy zastosowaniu
--- STRONA 9 ---
tyeh samych regu} art. 7 k.p.k. Za ugruntowany naleiy uznan’: poglad, is zgodne z prawem czynnoéci organow écigania iwymiaru sprawiedliwoéci zwiazane zwypelnianiem ich ustawowych obowiazkow nie nabieraja charakteru dzialafi nielegalnych tylko przez to, ie postepowanie karne zostaje zakoficzone uniewinnieniem. Odmienna ocena dowodow nie przesadza 0 nielegalnoéci tych czylmnoéci (zob. wyrokTrybuna1u Konstytucyjnego z dnia 26/ipca 2006 r., SK 21/ 04, OTKA 200617/88). W judykaturze Wskazuje siq tea, ie nie rnoina wykluczyé, 2e W okreélonych przypadkach Wszczecie i prowadzenie przeciwko osobie postqpowania karnego bedzie moglo byé uznane za czyn niedozwolony W rozumieniu przepiséw art. 417 k.c. Byloby tak jednakie Wtedy, gdyby postepowanie wszczeto lub prowadzono przy oczywistym (nie budzacym Watpliwoéci, raialcym, rzucajacym sie W oczy przyp. Sadu Apel.) braku dowodéw 9 Winy, ze éwiadomoécia, sfabrykowania takich dowodéw, boz zachowania po dstawowych praepiséw procedury itp. Natomiast nie jest Wystarczajaca podstawa poszukiwania odpowiedzialnoéci Skarbu Paflstwa na podstawie czy to art. 417 k.c., czy tea np. art. 77 ust. 1 Konstytucji RP sama okolicznoéé, Ze W postepowaniu sadowyrn oskarionego uniewinniono od zarzutu popeinienia zarzuconego mu czynu (por. vxyrok Sadu Najwyiszego Z 16 stycznia 1978 r., I Gr428/77, LEX nr 8052, wyrok Sadu Apelacyjnego W Poznaniu z 19 maja 2005 r., IAGa (...), LEX nr 166820). Gdyby zaé przyjaé, ie bezprawne zachowanie Prokuratury polegato na zaniechaniu, na co Wskazuj e Sad 01<I‘QgOWfy'WYII1i8l1i3jE1C ezynnoéei procesowe, ktorych mog} dokonaé prokurator, ale tego nie uczynii, to przypomnieé trzeba, ie zaniechanie dziaiania przez W'i3dZQ publiczna powstaje tylko Wowczas, gdy narusza skonkretyzowany W przepisach prawa obowiazek, ktorego Wykonanie wyiaczyioby powstanie szkody. Nie powstaje zaé na skutek nieskorzystania z kornpetencji. Maj aopowyasze na Wzgledzie Sad Apelacyjny nie podziela stanowiiska Sadu I instancji, fie zaehowanie prokuratora prowadzacego éledztwo przeciwko powodowi byio bezprawne W rozumieniu art. 417 kc. Brak przeslanki bezprawnoéci dziaiania nie pozwala na uwzglednienie roszczeft powoda, W tym aadania zapiaty zadoééuczynienia z tytuiu naruszenia débr osobistych. Trafnie zatem podnosi pozwany, it Sad Okregowy niewiaéciwie zastosowal prawo materialne, tj. art. 417 § 1 i art. 448 k.e. Nié zostala tea bowiem Wykazana Wina w zachowaniu prokuratora, lrtora jest przesianka roszczenia 0 zasadzenie zado§éuczy"nienia (por. Wyrok Sadu Najwyaszego z dnia 24 stycznia 2008 r. I E...) 319/07, LEX nr 448025). To, fie dzialania Prokuratury Okregowej w (...)by}y zgodne z prawem,‘ nie oznacza oczywiécie, is nie mogty one staé sit; irédiem szkody lub krzywdy po stronie powoda. Nie ulega jednak watpliwoéci, 2e z leiacym po stronie Pafistwa iwnstytucyjnym obowiazkiern zapewnienia bezpii:czer'1s.tWa i porzqdku publicznego Wiaie sie ryzyko prowadzenia postepowania karnego W wypadku popelnienia przestepstwa, ktore ponosza Wszyscy obywatele W interesie dchrony dobra Wspolnego, a ktore Wiaie sie niekiedy z koniecznoécia znoszenia pewoych dolegliwoéci, ktore nie rodza jednak obowiazku kompensacyjnego pafistwa, w Wypadku, gdy nie moina przypisaé im znamionibezprawnoéci (tak Sad Najwyiszy W tych samych reguł art. 7 k.p.k, Za ugruntowany należy uznać pogląd, że zgodne z prawem czynności organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości związane zwypełnianiem ich ustawowych obowiązków nie nabierają charakteru działań nielegalnych tylko przez to, że postępowanie karne zostaje zakończone uniewinnieniem. Odmienna ocena dowodów nie przesądza o nielegalności tych czynności (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26/ipca 2006 r., SK 21/04, OTK-A 200617/88). W judykaturze wskazuje się też, że nie można wykluczyć, że w określonych przypadkach wszczęcie i prowadzenie przeciwko osobie postępowania karnego będzie mogło być uznane za czyn niedozwolony w rozumieniu przepisów art. 417 k.c. Byłoby tak jednakże wtedy, gdyby postępowanie wszczęte lub prowadzono przy oczywistym (nie budzącym wątpliwości, rażąlcym, rzucającym się W oczy - przyp. Sądu Apel.) braku dowodów 9 winy, ze świadomością sfabrykowania takich dowodów, bez zachowania podstawowych przepisów procedury itp. Natomiast nie jest wystarczającą podstawą poszukiwania odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie czy to art. 417 k.c., czy też np. art. 77 ust. 1 Konstytucji RP sama okoliczność, że w postępowaniu sądowym oskarżonego uniewinniono od zarzutu popełnienia zarzuconego mu czynu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1978 r., I Gr428/77, LEX nr 8052, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 19 maja 2005 r., IAGa (...), LEX nr 166820). Gdyby zaś przyjąć, że bezprawne zachowanie Prokuratury polegało na zaniechaniu, na co wskazuje Sąd Okręgowy wymieniając czynności procesowe, których mógł dokonać prokurator, ale tego nie uczynił, to przypomnieć trzeba, że zaniechanie działania przez władzę publiczną powstaje tylko wówczas, gdy narusza skonkretyzowany w przepisach prawa obowiązek, którego wykonanie wyłączyłoby powstanie szkody. Nie powstaje zaś na skutek nieskorzystania z kompetencji. Maj ącvpowyższe na względzie Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że zachowanie prokuratora prowadzącego śledztwo przeciwko powodowi było bezprawne w rozumieniu art. 417 k.c. Brak przesłanki bezprawności działania nie pozwala na uwzględnienie roszczeń powoda, W tym żądania zapłaty zadośćuczynienia z tytulu naruszenia dóbr osobistych. Trafnie zatem podnosi pozwany, iż Sąd Okręgowy niewłaściwie zastosował prawo materialne, tj. art. 417 § 1 i art. 448 k.c. Nie została też bowiem wykazane. wina w zachowaniu prokuratora, która jest przesłanką roszczenia 0 zasądzenie zadośćuczynienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 r. I [...) 319/07, LEX nr 448025). To, że działania Prokuratury Okręgowej w (...)były zgodne z prawem, nie oznacza oczywiście, że nie mogły one stac się źródłem szkody lub krzywdy po stronie powoda. Nie ulega jednak wątpliwości, że z leżącym po stronie Państwa konstytucyjnym obowiązkiem zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego wiąże się ryzyko prowadzenia postępowania karnego w wypadku popełnienia przestępstwa, które ponoszą wszyscy obywatele w interesie óchrony dobra wspólnego, a które wiąże się niekiedy z koniecznością znoszenia pewnych dolegliwości, które nie rodzą jednak obowiązku kompensacyjnego państwa, w wypadku, gdy nie można przypisać im znamionbezprawności (tak Sąd Najwyższy w
--- STRONA 10 ---
powoianym Wczeéniej Wyroltu z 17111tego 2011 r.). Okolicznoéci niniejszej sprawy Wskazuja, fie takie Wiaénie dolegliwoéci dotkneiy powoda. 10 Majacpowyisze na Wzgledzie uznaé naleiy, ie pozwany nie ponosi, co do zasady, odpowiedzialnoéci zarowno W zakresie roszczefl odszkodowawczych, jak i iadania zadoééuczynienia. Dlatego tei zbedne jest ustosunkowywanie sie do pozostaiych zarzutow zawartych w apelacji. ' Z tych przyczyn Sad Apelacyjny, na mocy art. 386 §1 k.p.c. i art. 385 l<.p.c., orzekl jak w sentencji. O kosztach proeesu orzeczono na podstawie art. 102 l<.p.c. rnajac na uwadze charakter sprawy. powołanym wcześniej wyroku z 17 lutego 2011 r.). Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że takie właśnie dolegliwości dotknęły powoda. 10 Mającpowyższe na względzie uznać należy, że pozwany nie ponosi, co do zasady, odpowiedzialności zarówno W zakresie roszczeń odszkodowawczych, jaki żądania zadośćuczynienia. Dlatego też zbędne jest ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów zawartych w apelacji. ' Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny, na mocy art. 386 §1 l<.p.c. í art. 385 l<.p.c., orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 l‹.p.c. mając na uwadze charakter sprawy.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Wyrok#Sąd Apelacyjny w Białymstoku#IACa 519/11 W Y ROK VV IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2011 r. Sad Apelacyjny w B#art. 228 k.k.#art. 228 § 3 k.k.#art. 12 k.#art. 12 k.k.#art. 37 § 1 pk#art. 7 § 1 k.k.s.#art. 6 § 2 k.#art. 7 oraz#art. 228 § 3 k.#art. 86 § 2 k.k.s.#art. 37 § 1 pkt#art. 6 § 2 k.k.s.#art. 417 § 1 k.c.#art. 297 k.p.k.#art. 24 k.c.#art. 448 k.c.#art. 233 § 1 k.p.c.#art. 417 k.c.#art. 2 k.p.k.#art. 4 k.p.k.#art. 2 § 1 pkt 1 in#art. 7 k.p.k.#art. 2 k.p.#art. 5 k.p.k.#art. 77 ust. 1 Konstytucji#art. 417 kc.