Postanowienie IACa 168/12 WYROK

--- STRONA 1 --- .:._:_ , IQ ~   1'4 ’:'73§§' 'If_ 3; ._ I*.=. 1'._;: '=f;_F £1 k=,==;;,4 ;!3|§';1 "'~.1;é.=1.1 1.I w * *"' .;,* Sygn. akt: IACa 168/12 WYROK '51,‘ ._,_=‘..»_=\J ,1: ;1\~‘=J2:~_§*:‘—@$€_ F/U1“ _' \ "~; |\\ 1a%§i‘\\\ @4|<‘ “$7 CJUEE W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ . ‘ Sqd Apelacyj ny w Gdafisku I Wydzial Cywilny w sldadziez Przewodniczqcy: SSA Zbigniew Merchel Sqdziowie: SA Boguslawa Sieruga SA Marek Machnij (spr.) Protokolantr st. sekr. sa,d. Sylwia Lubiewska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2012 r. W Gdafisku na rozprawic sprawy z powédztwa Dnia s maja 2012 r przeciwko Skarbowi Pafistwa ~ Zaldadowi Karnemu w : i Zaldadowi Karnemu W S 0 zap1a1:v; na skutek apelacji pozwanego 0d wyroku. Sqdu Okrqgowego W Gdafisku z dnia I7 listopada 2011 r. sygn. alct I C 1199/08 1) zmieniazaskarzony wyrok w punkc;i_e I (pierwszym) 0 tylc tylko, Ze kwotq: 8.000 (osiem tys1¢cy) zi zasqdza na rzecz powoda * Od pozwanego Skarbu Pafistwa  Zakladu Karnego w—  ‘ '  ' 2) oddala apelacjq W pozostalymzakresie, 3) oddala wniosek pozwanego 0 .za$qdzenie od powoda zwrotu kosztéw postqpowania apelacyjnego. _ Na oryginale Wl£1§CiW6 podpisy. .:._:_ . ;Š ¬ ' - 1'-4 ':`:1ê§' '-If-_ 3-; ._ I*.=. 11-,;: 'Ł-Ż';_-' Ł., ka;-,';,4 ¿ł'3|§';¬ " '-'-'„--z;- ¿.=1-.f Ł.-.' w *" W .›,* Sygn. akt: IACa 168/12 WYROK 'ie' „_,_=*..»_=\J zi: ;2\~*-=Jl"-.Ł==-*-@$š_ F/Up' _` Ă 1;-' |\\ rś§i`\\\ =4|<" “Ÿ cłučä W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ _ ` Sąd Apeiacyj ny W Gdańsku Í Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zbigniew Merchel Sędziowie: SA Bogusława Sieruga SA Marek Machnij (spr.) Protokolantr st. sekr. sąd. Sylwia Lubiewska po rozpoznaniu W dniu 8 maja 2012 r. W Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Dnia 8 maja 2012 r przeciwko Skarbowi Państwa ~ Zakładowl Karnemu W _ i Zakładowi Karnemu W ú o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego W Gdańsku z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I C 1199/08 1) zmieníazaskarzony wyrok w punkcie I (pierwszym): 0 tyle tylko, że kwotę 8.000 (osiem tysięcy) zł zasądza na rzecz powoda å Od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego W- - ^ ' ' " 2) oddala apelację W pozostałym-zakresie, 3) oddala wniosek pozwanego o :zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postepowania apelacyjnego. _ Na oryginale właściwe podpisy. --- STRONA 2 --- Sygn. akt: I ACa 168/12 Uzasadnienie: Powédg Wniésl 0 zasqdzenie 0d pozwanego Skarbu Pafistwa — Za ldadu Karnego W_kW0ty 100.000 Z1 na podstawie art. '77 us_t. 1 Konstytucji R26 czypospolitej Polskiej Oraz art. 448 W ZW. 2: art. 23 i art. 24 k.c. tytu%em zadoééuczynienia za naruszenie débr osobistych Wskutek niezapewnienia rnu humanitarnych i praWid10 wych warunkéw odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, W szczegélnoéci przez przel*qd nienie W celi, brak nalezytego Wyposazenia cel, Wlaéciwych warunkéw zdrowotnydh, socjainych i lbezpieczefistwa osobistego, przez co by% poddany W okresie osadzenia poni Zajapemu i nieiudzkiemu_tra.kt0Waniu. Twierdzil, Ze Wskutek niezapewnienia naiezytej opieki zdrowotnej, braku odpowiednich Warunkéw higienicznych i stosowania uZyWa. nych butéw i innego sprzfigtu kwaterunkowcgo zostalr zarazony grzybicai oraz WSKLULBK streséw d0sta% nerwicy. . Pozwany Wni6s% 0 oddalenie powédztwa. Zaprzeczyl twierdzeniom powoda, d0ty czaccj/m Warunkéw odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, Wyj aéniaj QC, i2 W Warunkach utrzymujapego siq przeludnienia jego zachowanie byio zgodne z treéciq an. 248 k.k.W., a Wyposazenie eel i Warunki odbywania kary pozbawienia Wolnoéci przez powoda byiy zgodne 2 obowiqzujapymi przepisami, a powéd nie udowodnfl podstawy faktycznej zg%0 szonego Zqdania. W toku procesu na Wniosek powoda dodatkowo Wezwany z0sta% do udzizflu W sprawie Zaidad Karny W _, ktéry Wniési 0 oddalenie p0Wc'>dztWa, kwestionujap swojq odpowiedzialnoéé Wobec powoda tak co do zasady, jak i co do Wysokoéci. Sqd Okrqgowy W Gdafisku Wyrokiern z dnia 17 listopada 2011 r. zasqdzil od po zwanego Skarbu Pafistwa  Zaldadu Karnego W_i Zakitadu Karnego W _ na rzecz powoda kwotq 8.000 21, oddalil powédztwo W pozostaifym zakresie i odstqpfi ocl obciagenia powoda kosztami postcgpowania. Z dokonanych W sprawie ustalefi Wynika, Ze powéd odbywai kart; pozbawienia Wolnoéci W Zakiadzie Kamym W — 0d dnia 7 lipca 2006 r. do dnia 3 kwietnia 2008 r. i 0d dnia 16 lipca. 2008 r_. do 27 listopada 2009 r. W blizej Wskazanych okresach prze bywal zardwno W celach, W ktérych powierzchnia przypadajqca na jednego osadzonego przelcraczah1 3 m2, jak W celach, ktérych ta powierzchnia byia mniejsza niz 3 1112. Zaldad Sygn. akt: I ACa 168/12 Uzasadnienie: Powód: wniósł 0 zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Za- kładu Karnego W-kwoty 100.000 zł na podstawie art. '77 ust. l Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej oraz art. 448 w zw. z art. 23 i art. 24 k.c. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wskutek niezapewnienia rnu humanitarnych i prawidło- wych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, W szczególności przez przelud- nienie w celi, brak należytego wyposażenia cel, właściwych warunków zdrowotnych, socjalnych i bezpieczeństwa osobistego, przez co był poddany W okresie osadzenia poni- zającemu i nieludzkiemutraktowaniu. Twierdził, ze wskutek níezapewnienia należytej opieki zdrowotnej, braku odpowiednich Warunków higienicznych i stosowania uzywa- nych butów i innego sprzętu kwaterunkowcgo został zarażony grzybica oraz wskutek stresów dostał nerwicy. _ Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zaprzeczył twierdzeniom powoda, doty- czącym warunków odbywania kary pozbawienia wolności, wyjaśniając, iz w warunkach utrzymującego się przeludnienia jego zachowanie było zgodne z treścią art. 248 k.k.w., a wyposażenie cel i warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda były zgodne z obowiązującymi przepisami, a powód nie udowodnił podstawy faktycznej zgło- szonego żądania. W toku procesu na wniosek powoda dodatkowo wezwany został do udziału w sprawie Zakład Karny w _, który wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując swoją odpowiedzialność wobec powoda tak co do zasady, jak i co do wysokości. Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 listopada 2011 r. zasądził od po- zwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w_i Zakładu Karnego w _ na rzecz powoda kwotę 8.000 zł, oddalił powództwo W pozostałym zakresie i odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że powód odbywał _karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym W _ od dnia 7 lipca 2006 r. do dnia 3 kwietnia 2008 r. í od dnia 16 lipca 2008 r. do 27 listopada 2009 r. W bliżej wskazanych okresach prze- bywał zarówno W celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego przekraczała 3 mz, jak w celach, których ta powierzchnia była mniejsza niz 3 mz. Zakład --- STRONA 3 --- S n.akt:IACal I12 2 Kamy wgzawiadamial Sod Okregowy W Gdazfisku 0 umieszczaniu osadzonych W celach W ktoryoh powierzchnia na osobe byla mniejsza nit 3 1112. Cele mieszkalne, W ktorych przebywat powod, byly pfawidlowo Wyposaione W sprzet kwaterunkowy, ich stan techniozny i sanitarny byi dobry, a Wyposazenie byto dostosowane do iloéci osadzo nych. W okresie od dnia 3 kwietnia 2008 r. do dnia 8 Iipoa 2008 r. powod przebywak W Zakladzie Karnym W _ Nie jest mozliwe ustalenie, W jakich celach powod Wowczas byi osadzony i iie osob W nich przebywaio razem z nim. Sqd penitencjarny bl}/% jednak zawiadamiany 0 przeludnieniach W oelach. Takze W tym Zakiadzie Karnym cele bylty prawidlowo WypOS8.ZOI16 W standardowy sprzet kwaterunkowy Wynikajqcy z obo Wiqzujqoych przepisow. §rodki ozystoéoi byiy dostarczane zgodnie 2 przepisami. Osadzeni raz W tygodniu brali kqpiei, na co dziefi mieli W celi dostep do umywalki z zimnq WOdE1, a na proébe mieli dostep do ciepiej Wody. Swojq bielizne prali We W%a snym zakresie, a poéciel, reoznik, kooe i ubrania Wiezienne sq prane przez administracje W pralni na terenie jednostki. Powod otrzymat odziez Wieziennq zlozonq ze spodni i blu zy. Nie otrzymat obuwia Wieziennego. Buty uzywane sq zawsze dezynfekowane przed ich Wydaniem kolejnemu osadzonemu. Podczas pobytu W Zaldadzie Karnym W_Wykryto u powoda W dniu 30 maja 2008 r. grzybice paznokci stop. Grzybica mogta powstaé u niego W Wyniku u2yWa nia starego obuwia lub zagrzybionych kocow. Powod byt Ieozonyw zakladaoh karnych z grzybioy. Zostata ona u niego Wyieczona i obecnie nie Wystepuja_ u niego jej obj awy. Ak tualnie nie jest zmuszony przyjmowaé Zadnych lekow. Nie jest mozliwe ustalenie okresu, jaki uplynaj od zakazenia plytki paznokciowej do pojawienia sie obj awow klinicznych, poniewaz W dokumentaoji medycznej nie ma doktadnego opisu stanu miejscowego W ehwili Wykrycia grzybicy. Zrniany organiczne W centralnym uktadzie nerwowym powoda powstaty praWdo podobnie Wskutek wieloletniego alkoholizmu i majq nieodwracalny charakter. Leczenie powoda W trakoie odbywania kazy pozbawienia Wolnoéci nie Wiqzato sie "2 bolem i cier pieniem, przyozynilo sie do poprawy komfortu jego Zycia i dawato mozliwoéé zaniecha nia spozywania alkoholu. Nie mozna stwierdzié, 2e przyozynq powstania objawow cho roby byty tylko stresogenne Warunki pobytu W zakladzie karnym. S n.akt:IACal »'12 2 Karny wgzawiadarniał Sąd Okręgowy W Gdańsku o umieszczaniu osadzonych w celach w których powierzchnia na osobę była mniejsza niż 3 m2. Cele mieszkalne, w których przebywał powód, byly prawidłowo wyposażone W sprzęt kwaterunkowy, ich stan techniczny i sanitarny był dobry, a wyposażenie było dostosowane do ilości osadzo- nych. W okresie od dnia 3 kwietnia 2008 r. do dnia 8 lipca 2008 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w _ Nie jest możliwe ustalenie, w jakich celach powód wówczas był osadzony i ile osób w nich przebywało razem z nim. Sąd penitencjarny był jednak zawiadamiany o przeludnieniach W celach. Takze w tym Zakładzie Karnym cele były prawidłowo wyposażone w standardowy sprzęt kwaterunkowy wynikający z obo- wiązujących przepisów. Środki czystości były dostarczane zgodnie z przepisami. Osadzeni raz w tygodniu brali kąpiel, na co dzień mieli w celi dostęp do umywalki z zimną wodą, a na prośbę mieli dostęp do ciepłej wody. Swoją bieliznę prali we wła- snym zakresie, a pościel, ręcznik, koce i ubrania więzienne są prane przez administrację w pralni na terenie jednostki. Powód otrzymał odziez więzienną złożoną ze spodni i blu- zy. Nie otrzymał obuwia więziennego. Buty uzywane są zawsze dezynfekowane przed ich wydaniem kolejnemu osadzonemu. 'Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w_wykryto u powoda W dniu 30 maja 2008 r. grzybicę paznokci stóp. Grzybica mogła powstać u niego w wyniku uzywa- nia starego obuwia lub zagrzybionych koców. Powód był leczonyw zakładach karnych z grzybicy. Została ona u niego wyleczona i obecnie nie występują u niego jej objawy. Ak- tualnie nie jest zmuszony przyjmować żadnych leków. Nie jest możliwe ustalenie okresu, jaki upłynął od zakażenia plytki paznokciowej do pojawienia się objawów klinicznych, ponieważ w dokumentacji medycznej nie ma dokładnego opisu stanu miejscowego w chwili wykrycia grzybicy. Zmiany organiczne W centralnym układzie nerwowym powoda powstały prawdo- podobnie wskutek wieloletniego alkoholizmu i mają nieodwracalny charakter. Leczenie powoda w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności nie wiązało się "z bólem i cier- pieniem, przyczyniło się do poprawy komfortu jego zycia i dawało mozliwość zaniecha- nia spożywania alkoholu. Nie można stwierdzić, ze przyczyną powstania objawów cho- roby były tylko stresogenne warunki pobytu w zakładzie karnym. --- STRONA 4 --- Sygn, akt: I ACa t68!l2 3 Ustalone okoiioznosoi wynikaly ze ztozonyoh przez pozwanego dokumentow, a takze z opinii sddowo —1eka;rskiej oraz zeznafi swiadkow i powoda. Dowody z dokumen tow i zeznafi funkcjonariuszy pozwanego zostaty uznane za wiarygodne, natomiast ze znania powoda jedynie ozesoiowo co do tego, W jakich oelaoh on przebywat oraz 2e W trakoie odbywania kary pozbawienia wolnosci zaohorowat na grzybice paznokci stop_i przebiegu jej Ieczenia. A Na podstawie zeznafi powoda ustalono, iz W czasie pobytu W Zaktadzie Karnym W . "r gkorzystal on czeéciowo 2 Wtasnej odziezy i obuwia, a przed Wyj azdem do Z.ak1a du Karnego W —0trzyn1a1 paczke Z ubraniem i obuwiern, W ktorym pojeohat do tego Zaktadu, W zwidzku z ozym nie pobierat W nim obuwia. W Zakladzie Karnym W _zg1asza% dolegliwosci nogi, sinienie palca oraz powstawanie przebarwiefm skory i paznokoia, ale lekarz powiedziai, Ze nie mu nie jest. Dopiero W _1ekarz stWier dzil, iz ma on grzybioe. Otrzymal tabletki oraz piyny i 1nas§c': do slnarowania nogi. Leoze nie byto kontynuowane W —W paidzierniku 2008 r. iekarz stwierdzit, Ze leozenie jest zakoflczone, to znaozy, i2 grzybicajest zaleozona, bo nie cla sie jej usundé na state. _ Sqd Okregowy odmowit Wiarygodnosoi zezna11io111 powoda i swiadkom, ktorzy byli osadzeni razern z nim, co do zlych Warunkow odbywania kary (oprocz okolicznosoi dotyozqoyoh przeludnienia W oelach), poniewaz te zeznania byly nieobiektywne i Wyra Zaly jedynie Wtasne ooeny tych osob na temat Warunkow paouj qcych W zaktadach kar nych. Opinia bieglych z Gdafiskiego Uniwersytetu Medyoznego zostata uznana za Wid rygodnat. Wynika z niej, Ze grzybica mogla powstaé u powoda Wskutek uzywania starego obuwia lub zagrzybionych kooow. Grzybica paznokoi stop najczesciej przebiega bez objawowo i nie jest przyczynq dolegliwoéci. Nie powinna utrudniaé powodowi normal nego funkcj onowania, ale ze Wzgledow estetycznych moze powodowaé obnizenie jakoéci Zyoia. Aktualnie nie Wystepujq u niego objawy grzybicy paznokci stop. Leczenie prze ciwgrzybicze moze Wiqzaé sie z ryzykiem Wystqpienia niepozqdanych objawow, takich jak: {agodne zaburzenia Zotqdkowo —je1itoWe, odchylenia W parametraohwattroby. Biegli Wskazali, 2e skoro grzybice rozpoznano u powoda W dniu 30 maja 2008 r., to do za_kaze nia doszlo przed tq data, ale nie moina wypowiedzieé sie, jak dlugo trwaiy jej objawy, zanim trafit do lekarza i nie mozna ustalié okresu, ktory uptynaj od zakazenia ptytki pa znokciowej do pojawieoiasie objawow klinicznych. Okres ten jest indywidualnie zmien Sygn. akt: I 1-'\Ca ł68fl2 3 Ustalone okoliczności wynikały ze złożonych przez pozwanego dokumentów, a także z opinii sadowo -lekarskiej oraz zeznań świadków i powoda. Dowody z dokumen- tów i zeznań funkcjonariuszy pozwanego zostały uznane za wiarygodne, natomiast ze- znania powoda jedynie częściowo co do tego, W jakich celach on przebywał oraz ze w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności zachorował na grzybicę paznokci stópi przebiegu jej leczenia. i Na podstawie zeznań powoda ustalono, iż W czasie pobytu w Zakładzie Karnym w . "r :korzystał on częściowo z własnej odzieży i obuwia, a przed wyjazdem do Zakła- du Karnego W _otrzymał paczkę z ubraniem i obuwiem, W którym pojechał do tego Zakładu, W związku z czym nie pobierał W nim obuwia. W Zakładzie Karnym W _zgłaszał dolegliwości nogi, sinienie palca oraz powstawanie przebarwień 'skóry i paznokcia, ale lekarz powiedział, ze nic mu nie jest. Dopiero w _lekarz stwier- dził, iz ma on grzybicę. Otrzymał tabletki oraz płyny i maść do smarowania nogi. Lecze- nie było kontynuowane w _W październiku 2008 r. iekarz stwierdził, ze leczenie jest zakończone, to znaczy, iż grzybicajest zaleczona, bo nie da się jej usunąć na stałe. _ Sąd Okręgowy odmówił wiarygodności zeznaniom powoda i Świadkom, którzy byli osadzeni razem z nim, co do złych warunków odbywania kary (oprócz okoliczności dotyczących przeludnienia w celach), poniewaz te zeznania były nieobiektywne i wyra- zały jedynie własne oceny tych osób na temat warunków panujących W zakładach kar- nych. Opinia biegłych z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego została uznana za wia- rygodną. Wynika z niej, że grzybica mogła powstać u powoda wskutek używania starego obuwia lub zagrzybionych koców. Grzybica paznokci stóp najczęściej przebiega bez- objawowo i nie jest przyczyną dolegliwości. Nie powinna utrudniać powodowi normal- nego funkcjonowania, ale ze względów estetycznych może powodować obniżenie jakości zycia. Aktualnie nie występują u niego objawy grzybicy paznokci stóp. Leczenie prze- ciwgrzybicze może wiązać się z ryzykiem wystąpienia niepożądanych objawów, takich jak: łagodne zaburzenia zołądkowo - jelitowe, odchylenia w parametrach wątroby. Biegli wskazali, ze skoro grzybicę rozpoznano u powoda w dniu 30 inaja 2008 r., to do zakaze- nia doszło przed tą data, ale nie można wypowiedzieć się, jak długo trwały jej objawy, zanim trafił do lekarza i nie można ustalić okresu, który upłynął od zakażenia płytki pa- znokciowej do pojawienia się objawów klinicznych. Okres ten jest indywidualnie zmien- --- STRONA 5 --- Sygn. akt: I AC‘; 168,112 4 _ ny i zalezy od Wielu ozynnikow. Zaawansowanie jej objawow moze Wskazywao na diu goso okresu od zakazenia, jednak W dokumentaoji medycznej brak jest dolciadnego opisu stanu miejscowego, Wobec czego trudno ooenié stopiefi klinioznego zaawansowania zmian W chwili rozpoznania grzybicy u powoda. Pozostaie sohorzenia zgizaszane przez powoda nie maja zwiazku z Warunkami od bywania kary pozbawienia Woinosoi, lecz Wynikaja przede Wszystkim z jego Wie1oletnie go alkoholizmu. _ _ ": Roszozenie powoda zostaio uznane przez Sad Okregowy za czesciowo uzasadnio ne W oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 W zw. z art. 448 k.o. Sad ten stwierdzii, Ze Wyka zana zostaia bezprawnosé zachowania pozwanego jedynie W odniesieniu do zakaienia powoda grzybica paznokci stop. Doszio do niego bowiem niewatpliwie podczas odbyWa nia przez powoda kary pozbawienia Wolnosci, skoro zaczai on zgiaszao dolegliwosoi niemal po uplywie dwoch lat od osadzenia go W zakiadzie karnym. Wozesniej, tj. przy przyjeciu i W czasie odbywania kary, nie stwierdzono zas u niego zmian grzybiozych. Pozwany jest Wieo odpowiedzialny za zakazenie powoda. Do zakaienia doszio W Wyniku bezprawnego zachowania pozwanego. Powinien on bowiem zapewnié osadzonemu odpowiednie Warunki bytowe podczas odbywania ka ry pozbawienia Wolnosoi, W tym odpowiedni stan sanitarny i nalezyte Warunki higieny. Zaldad karny ma obowiazek zapewnio osadzonemu odzieé, obuwie, a takze kooe o od powiedniej jakosci, przede Wszystkim czyste i niezagrzybione. Skoro do zakazenia po Woda doszlo W ozasie odbywania kary pozbawienia Wolnosoi, to nalezy przyj ao, i2 nasta; piio to W Wyniku bezprawnego zachowania pozwanego, ktory Wbrew swoj emu oboWiaz 1<oWi nie zapewnil mu Wtasciwych Warunkow higienioznyoh. Nie jest mozliwe ustalenie, W ktorym Zakiadzie Kamym doszio do zakazenia po Woda grzybica. Powod zgiosii Wprawdzie dolegliwosci W Zakladzie Karnym W _  ale nie Wiadomo, jak diugo wystepowaiy u niego objawy grzybicy, zanim trafii do lekarza. Z uwagi na brak dokiadnego opisu zmian chorobowych W chwili rozpoznania grzybicy nie mozna ooenio stopniaich klinieznego zaawansowania. Nalezy Wieo przyj ad, ze do zakazenia mogio dojso zarowno W Zakladzie Kamym W _ jak i W—  Powod nie otrzymai Wprawdzie W tym ostatnim Zaktadzie obuwia Wieziennego i uzywai Wiasnego obuwia, ale byio to zgodne z przepisarni i nastapiio za akceptacja ad Sygn. akt: ł ACa_ 168./12 4 _ ny i zalezy od wielu czynników. Zaawansowanie jej objawów może wskazywać na dłu- gość okresu od zakażenia, jednak W dokumentacji medycznej brak jest dokładnego opisu stanu miejscowego, wobec czego trudno ocenić stopień klinicznego zaawansowania zmian w chwili rozpoznania grzybicy u powoda. Pozostałe schorzenia zgłaszane przez powoda nie mają związku z warunkami od- bywania kary pozbawienia wolności, lecz wynikają przede Wszystkim z jego wieloletnie- go alkoholizmu. _ _ ":' Roszczenie powoda zostało uznane przez Sąd Okręgowy za częściowo uzasadnio- ne W oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Sąd ten stwierdził, że wyka- zana została bezprawność zachowania pozwanego jedynie W odniesieniu do zakażenia powoda grzybica paznokci stóp. Doszło do niego bowiem niewątpliwie podczas odbywa- nia przez powoda kary pozbawienia wolności, skoro zaczął on zgłaszać dolegliwości niemal po upływie dwóch lat od osadzenia go W zakładzie karnym. Wcześniej, tj. przy przyjęciu i w czasie odbywania kary, nie stwierdzono zaś u niego zmian grzybiczych. Pozwany jest więc odpowiedzialny za zakażenie powoda. Do zakażenia doszło w wyniku bezprawnego zachowania pozwanego. Powinien on bowiem zapewnić osadzonemu odpowiednie warunki bytowe podczas odbywania ka- ry pozbawienia wolności, w tym odpowiedni stan sanitarny i należyte warunki higieny. Zakład karny ma obowiązek zapewnić osadzonemu odzież, obuwie, a także koce o od- powiedniej jakości, przede wszystkim czyste i niezagrzybione. Skoro do zakażenia po- woda doszło W czasie odbywania kary pozbawienia wolności, to należy przyjąć, iż nastą- piło to w wyniku bezprawnego zachowania pozwanego, który wbrew swojemu obowiąz- kowi nie zapewnił mu właściwych warunków higienicznych. Nie jest mozliwe ustalenie, w którym Zakładzie Karnym doszło do zakażenia po- woda grzybica. Powód zgłosił wprawdzie dolegliwości W Zakładzie Karnyin w _ _ ale nie wiadomo, jak długo występowały u niego objawy grzybicy, zanim trafił do łekarza. Z uwagi na brak dokładnego opisu zmian chorobowych w chwili rozpoznania grzybicy nie można ocenić stopnia ich klinicznego zaawansowania. Należy więc przyjąć, że do zakażenia mogło dojść zarówno W Zakładzie Kamym w _ jak i w- -¬ Powód nie otrzymał Wprawdzie W tym ostatnim Zakładzie obuwia więziennego i używał własnego obuwia, ałe było to zgodne z przepisami i nastąpiło za akceptacją ad- --- STRONA 6 --- §§[gn. akt: 1 ma 168112 5 ministracji obu jednostek penitencjarnych, Wobeo czego przyjeiy one na siebie odpoWie dzialnoso za ten stan rzeczy. Brak mozliwosoi ustaienia, W ktorym Zakiadzie Kamym doszto do zakazenia po Woda, nie ma znaczenia dla ustalenia odpowiedzialnosei pozwanego Z uwagi na zasade jednolitosci Skarbu Pafistwa. Dochodzone roszczenie Wiaie sie z dzia1a1noscia Skarbu Pafistwa reprezentowanego przez rozne jednostki organizaoyjne, Wiec nawet gdyby nie mozna byto ustalio, W jaldm stopniu kazda z nich przyozynila sie do powstania szkody, 1noZ1iWe jest zasadzenie zadosouczynienia od Skarbu Par'1stWa. Biorac pod uwage fakt naruszenia dobr osobistych powoda W postaci prawa do ochrony Zdrowia, Sad Okregowy uzna1, Ze adekwatnym Zadosouczynieniem jest W spra Wie kwota 8.000 21. Odpowiada ona rodzajowi naruszonego dobra i ustalonym oko1icz nosciooi, W tym rozmiarowi krzywdy. Stanowi odozuwaina rekompensate krzywdy nie maj atkowej, zwiazanej z uciailiwoscia leczenia, szykanami ze strony Wspoiosadzonych i dyskomfortem Wynikajaoym ze zmian estetyoznych ptytek paznokciowyoh. Leczenie powoda nie bylo jednak d1ugotrWa1e i nie Wiazaio sie z dolegliwosoiami, Wynikaj aoymi z zazywania lekoW. Stan zdrowia powoda jest obecnie taki sam przed ohoroba. Zadane za dosouozynienie W kwooie 100.000 Z1 bylo Wieo razaoo Wygorowane, a jej uwzglednienie prowadzitoby do nieuzasadnionego Wzbogacenia powoda. Niezasadny jest zarzut przedawnienia, zgioszony przez Zakiad Karny W D  Niezaleznie od terminu zgloszenia Zadania Wobee tego Zaktadu, pozwany Skarb Paostwa, zgodnie z zasada jednolitosci, od poczatku byi reprezentowany praWid1oWo, Wieo nie ma znaczenia. poiniej sze oznaozenie drugiej j ednostki organizaoyjnej. W pozostatym zakresie powod nie Wykazal bezprawnosci zachowania pozwanego W odniesieniu do odpowiedzialnosci odszkodowawczej z tytu1u przeludnienia W celach i ioh nienalezytego Wyposazenia. Nie wykazai takze, i2 do pogorszenia jego stanu psy ohicznego doszio z powodu z1ych Warunkow odbywania kary pozbawienia Wolnosci. Po nadto postepowanie pozwanego Wobeo powoda by1o zgodne z obowiazujacymi przepi sami, W tym art. 110 § 2 i art. 248 § 1 1<.k.W. = Jako podstawa prawna rozstrzygniecia Wskazane zostaiy przepisy art. 23, art. 24 i art. 448 k.o., a orzeczenia o kosztach procesu  art. 102 k.p.c. Powyzszy Wyrok zostal zaskarzony apelacja przez obie jednostki organizaoyjne Ęygn. akt: 1 Ąga 168,02 5 ministracji obu jednostek penitencjarnych, Wobec czego przyjęły one na siebie odpowie- dzialność za ten stan rzeczy. Brak mozliwości ustalenia, w którym Zakładzie Karnym doszło do zakażenia po- woda, nie ma znaczenia dla ustalenia odpowiedzialności pozwanego z uwagi na zasadę jednolitości Skarbu Państwa. Dochodzone roszczenie wiąże się z działalnością Skarbu Panstwa reprezentowanego przez różne jednostki organizacyjne, Więc nawet gdyby nie inozna było ustalić, w jakim stopniu każda z nich przyczyniła się do powstania szkody, możliwe jest zasądzenie zadośćuczynienia od Skarbu Państwa. Biorąc pod uwagę fakt naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci prawa do ochrony zdrowia, Sąd Okręgowy uznał, że adekwatnym zadośćuczynieniem jest W spra- wie kwota 8.000 zł. Odpowiada ona rodzajowi naruszonego dobra i ustalonym okolicz- nościom, W tym rozmiarowi krzywdy. Stanowi odczuwalną rekompensatę krzywdy nie- majątkowej, związanej z uciążliwością leczenia, szykanami ze strony współosadzonych i dyskomfortem wynikającym ze zmian estetycznych płytek paznokciowych. Leczenie powoda nie było jednak długotrwałe i nie wiązało się z dolegliwościami, wynikającymi z zażywania leków. Stan zdrowia powoda jest obecnie taki sam przed chorobą. Ządane za- dośćuczynienie w kwocie 100.000 zł było więc rażąco wygórowane, a jej uwzględnienie prowadziłoby do nieuzasadnionego Wzbogacenia powoda. Niezasadny jest zarzut przedawnienia, zgłoszony przez Zakład Karny W B _ Niezależnie od terminu zgłoszenia żądania wobec tego Zakładu, pozwany Skarb Państwa, zgodnie z zasadą jednolitości, od początku był reprezentowany prawidłowo, Więc nie ma znaczenia późniejsze oznaczenie drugiej jednostki organizacyjnej. W pozostałym zakresie powód nie wykazał bezprawności zachowania pozwanego w odniesieniu do odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu przeludnienia W celach i ich nienależytego wyposażenia. Nie wykazał także, iż do pogorszenia jego stanu psy- chicznego doszło z powodu złych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Po- nadto postępowanie pozwanego wobec powoda było zgodne z obowiązującymi przepi- sami, W tym art. 110 § 2 i art. 248 § 1 k.k.w. = Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia wskazane zostały przepisy art. 23, art. 24 i art. 448 k.c., a orzeczenia o kosztach procesu ¬- art. 102 k.p.c. Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez obie jednostki organizacyjne --- STRONA 7 --- §vgn. akt: I AC8. 168112 6 pozwanego Skarbu Pafistwa. Zakiad Karny W :ZaskarZy1 Wyrok W ozesoi uwzgledniaj aoej powodztwo i orzekajacej o kosztach procesu. Skarzaoy zarzuoii: 1) naruszeriie przepis ow postepowania, ktore rnialo Wp1yW na Wynik sprawy: a) art. 233 § 1 i art. 328 § 2 1<.p.o. przez przekroczenie granio swobodnej ooeny doWo doW i ioh Wybiorcza ocene Wskutek pominieoia twierdzefi samego powoda, 2 1<to iyoh Wynikaio, ze zgiaszai dolegliwosci zwiazane z sinieniem palca oraz Wystep:o » ‘s Waniem przebarwiefi skory i paznokcia (tj. objawow grzybioy) jeszcze przed przy byciem do tego Zakiadu, W zwiazku z czym Wadliwie ustaiono, iz do zakazenia po Woda grzybica mogio doj so takze W tym Zakiadzie, b) art. 67 § 2 1<;.p.c. przez uznanie, Ze zgodnie z zasada jednoiitosci Skarbu Paostwa jego odpowiedzialnosci Wobec powoda, pomimo i2 W sprawie W ogole nie mote on ponosio tej odpowiedzialnos’oi, 2) naruszenie prawa materiainego: a) art. 23 l<.c. przez przyjeoie, Ze naruszyi on dobro osobiste powoda bezprawnym dziaianiem W postaoi zakazenia go grzybioa, podozas gdy taka okoiioznoso nie zo staia udowodniona, b) art. 448 1<.o. przez biedna Wykiadnie, polegajaca na przyznaniu powodowi zadoso uczynienia za doznana krzywde pomimo nieudowodnienia, Ze do jego zakafzenia faktyoznie doszio podozas odbywania kary pozbawienia Wolnosci i Wskutek niezba dania przesianek przyznania zadosouczynienia W postaci bezprawnego i zaWinione _ go zachowania pozwanego oraz nieuwzglednienia charakteru odpowiedzialnosci za Wyrzadzenie szkody na osobie, a ponadto przez przyznanie poWodoWi zadosouczy nienia pomimo nieznaoznego rozmiaru jego krzywdy. Skarzacy Zakiad Karny W _ domagai sie zmiany zaskarzonego Wyroku przez oddalenie powodztwa W caiosoi i zasadzenie od powoda na jego rzecz kosztow procesu Wediug norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarzonego Wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecia o kosztach postepoWa nia odwoiawczego. i ' Pozwany Zakiad Karny W_Zfl1"ZUC11I . 1) biad W ustaleniach faktycznych, przyjetyoh za podstawe rozstrzygniecia, poiegajacy na biednym zaiozeniu, Ze doszio do zarazenia powoda grzybioa stop W tym Zakiadzie i 2e §vgn. akt: I ACa l68›"l2 6 pozwanego Skarbu Państwa. Zakład Karny W :Zaskarżył wyrok w części uwzględniaj ącej powództwo i orzekającej o kosztach procesu. Skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało Wpływ na wynik sprawy: a) art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowo- dów i ich wybiórczą ocenę wskutek pominięcia twierdzeń samego powoda, z któ- tych wynikało, że zgłaszał dolegliwości związane z sinieniem palca oraz występo- › '› waniem przebarwień skóry i paznokcia (tj. objawów grzybicy) jeszcze przed przy- byciem do tego Zakładu, W związku z czym wadliwie ustalono, iż do zakażenia po- woda grzybicą mogło dojść także w tym Zakładzie, b) art. 67 § 2 k.p.c. przez uznanie, że zgodnie z zasadą jednolitości Skarbu Państwa jego odpowiedzialności wobec powoda, pomimo iż W sprawie W ogóle nie może on ponosić tej odpowiedzialności, 2) naruszenie prawa materialnego: a) art. 23 k.c. przez przyjęcie, że naruszył on dobro osobiste powoda bezprawnym działaniem w postaci zakażenia go grzybicą, podczas gdy taka okoliczność nie zo- stała udowodniona, b) art. 448 k.c. przez błędną wykładnię, polegającą na przyznaniu powodowi zadość- uczynienia za doznaną krzywdę pomimo nieudowodnienia, że do jego zakażenia faktycznie doszło podczas odbywania kary pozbawienia wolności i wskutek niezba- dania przesłanek przyznania zadośćuczynienia W postaci bezprawnego i zawinione- _ go zachowania pozwanego oraz nieuwzględnienia charakteru odpowiedzialności za wyrządzenie szkody na osobie, a ponadto przez przyznanie powodowi zadośćuczy- nienia pomimo nieznacznego rozmiaru jego krzywdy. Skarżący Zakład Karny W _ domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarzonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowa- nia odwoławczego. ć ` Pozwany Zakład Karny w_zarzucił: _ 1) błąd W ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym założeniu, że doszło do zarażenia powoda grzybicą stóp W tym Zakładzie i że --- STRONA 8 --- S§5gn.a1rt: I ACa 168112 7 istnieje zwiazek przyczynowy miedzy zaniechaniem pozwanego a powstaniem tego sohorzenia u powoda, Wskutek ozego Wadliwie przyjeto jego odpowiedziainosé W sprawie, ' 2) niewiasciwa ooene zebranego W sprawie materiaiu dowodowego, prowadzaca do uzna nia, ze pozwany nie zapewnii powodowi Wiasoiwych Warunkow do prowadzenia hi gieny, co skutkowaio Wystapieniem u niego grzybicy stop, pomirno iz nie Wynika to z materiaiu dowodowego, _ 3) sprzecznosé istotnycii ustaleii Sadu pierwszej instancji z trescia zebranego materiaiu dowodowego przez przyjecie, ze opinia bieglych jest niekorzystna dla pozwanego i potwierdza zadanie powoda co do terminu zarazenia grzybica, 4) biedna analize prawna oo do odpowiedzialnosci soiidarnej srariones fisci przez przyje cie, ze Wine ponosi takze Zakiad Karny W Q chociaz jego Wina nie zostaia Wy kazana WjH_1(1€_j1<IO1W181( czesci. SKHFZBJIY Zflkiad Karny W _takze Wniosi o zmiane zaskarzonego Wyroku przez oddalenie powodztwa W oaiosci, ewentualnie o uohylenie zaskarzonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. PoWod Wniosi o oddalenie apelacji. Sad Apelacyjny zwazyi, co nastepuje: Apeiaoja jest jedynie czesciowo uzasadniona. Pozwany byi reprezentowanyw sprawie ostatecznie przez dwie jednostki organi zacyjne: Zakiad Karny W it Zakiad Kamy W —. Nie spowodowaio to rozbicia pozwanego na dwa podmioty, W zwiazku z czym zarowno zaskarzone orzecze nie o dochodzonym zadaniu, jak i rozstrzygniecie Wydane W postepowaniu apeiacyjnym odnosi sie jednolicie do obu sz‘arz'0nesfisci. Wobec tego, pomimo ze Wyrok zosta1zasl<ar zony odrebnie przez kazda z jednostek organizacyjnych pozwanego, W sprawie chodzi W istocie o jedna apelacje W imieniu i na rzecz tego samego podmiotu. Powoduje to, ze nie zaieznie od zasadnosoi zarzutow i argumentacji przytoczonych przezposzczegolnych skarzaoych Sad Apelacyjny nie orzekai oddzielnie W stosunku do kazdego z nich, W szozegolnosoi nie mogi orzec o oddaleniu apelaoji jednej z tyoh jednostek i jednoozesnie o uwzglednieniu apelaeji drugiej z nich (por. postanowienie Sadu Najwyzszego z dnia 28 styoznia 1970 r. sygn. akta II CR 44_Sf68, OSNC 1970, nr 10, poz. 190). Sygn_ akt: I ACa 168112 7 istnieje związek przyczynowy między zaniechaniem pozwanego a powstaniem tego schorzenia u powoda, wskutek czego wadliwie przyjęto jego odpowiedzialność w sprawie, ' 2) niewłaściwą ocenę zebranego W sprawie materiału dowodowego, prowadzącą do uzna- nia, ze pozwany nie zapewnił powodowi właściwych warunków do prowadzenia hi- gieny, co skutkowało wystąpieniem u niego grzybicy stóp, pomimo iz nie wynika to z materiału dowodowego, _ 3) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu pierwszej instancji z treścią zebranego materiału dowodowego przez przyjęcie, że opinia biegłych jest niekorzystna dla pozwanego i potwierdza żądanie powoda co do terminu zarażenia grzybica, 4) błędną analizę prawną co do odpowiedzialności solidarnej sraríones fiscí przez przyję- cie, ze winę ponosi takze Zakład Karny W Ę chociaż jego wina nie została wy- kazana W jakiejkolwiek części. Skarżący Zakład Karny W _także wniósł o zmianę zaskarzonego wyroku przez oddalenie powództwa W całości, ewentualnie 0 uchylenie zaskarzonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powód wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zwazył, co następuje: Apelacja jest jedynie częściowo uzasadniona. Pozwany był reprezentoWany¬w sprawie ostatecznie przez dwie jednostki organi- zacyjne: Zakład Karny .W Ę Zakład Kamy W _. Nie spowodowało to rozbicia pozwanego na dwa podmioty, w związku z czym zarówno zaskarżone orzecze- nie o dochodzonym zadaniu, jak i rozstrzygnięcie wydane W postępowaniu apelacyjnym odnosi się jednolicie do obu stafionesfisci. Wobec tego, pomimo że wyrok został zaskar- żony odrębnie przez każdą z jednostek organizacyjnych pozwanego, w sprawie chodzi W istocie o jedną apelację W imieniu i na rzecz tego samego podmiotu. Powoduje to, że nie- zaleznie od zasadności zarzutów i argumentacji przytoczonych przezposzczególnych skarzących Sąd Apelacyjny nie orzekał oddzielnie W stosunku do' każdego z nich, W szczególności nie mógł orzec o oddaleniu apelacji jednej z tych jednostek i jednocześnie o uwzględnieniu apelacji drugiej z nich (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia -1970 r. sygn. akta II CR 44_5/68, OSNC 1970, nr 10, poz. l90). --- STRONA 9 --- gvgn. akr 1 ACE1 l§8!12 3 Nie oznacza to jednak, ze W sprawie, W ktorej Wystepuje jednoozesnie dWa lub Wiecej jednostek organizacyjnyoh Skarbu Pafistwa, W ogole nie ma znaozenia, z dzia1aI noscia ktorej z nich Wiaze sie dochodzone roszczenie. Zgodnie z powszeohnie przyjmo Wanym pogiadem doktryny i orzecznictwa z art. 67 § 2 k.p.c. Wynika bowiem, ze sad ma obowiazek dbao o zapewnienie Wtasciwej reprezentaoji procesowej S1C&1‘13L1P&f1S1WE'l, ozy Ii powinien dazyé do tego, aby W prooesie dziaiaia za Skarb Paiistwa taka jednostka or ganizacyjna, z ktorej dziaialnoscia Wiaze sie dochodzone W sprawie roszczenie. Z jedoej strony polega to na koniecznosci Wezwania do udzialu W sprawie Wiasciwej srarz'on;m fisci, a z drugiej strony na uwzgiednieniu powodztwa na rzecz lub przeoiwko tylko takiej jednostoe, z ktorej dziaialnoscia Wiaze sie roszczenie bez Wzgledu na to, i1e staz‘z'cmesfiscz' Wystepowaio W sprawie. Jezeli jednak zadanie Wiaze sie 2 dziaiainoscia kilku jednostek Skarbu Paiistwa, sad nie ustala zakresu odpowiedzialnosci kazdej z nioh, lecz zasadza iaoznie zadanie od Skarbu Pafistwa reprezentowanego przez Wszystkie jednostki P0110 szace W sprawie odpowiedzialnoso (por. Wyroki Sadu Najwyzszego z dnia 29 lipoa 1970 r. sygn. akt II CR 301/70, OSNC 1971, nr 2, poz. 55 i z dnia 13 kwietnia 1983 r. sygn. akt IV CR 66/83, OSNC 1984, nr 1, poz. 5). Powyzsza zasada ma zastosowanie W Wypadku, gdy odpowiedziainoso ponosi j ed noczesnie dwa lub Wieeej jednostek organizacyjnyoh Skarbu Paiistwa Wystepujaoych W prooesie. Nie oznacza to, ze W razie Wystepowania W procesie kilku srariorzesfisci sad nie ma obowiazku jednoznacznie ustalié, ktora z nich ponosi odpowiedzialnosé oraz ze te jednostki nie rnoga kwestionowao swojej odpowiedzialnosci. Ta ostatnia kwestia nie ma jednak Wpij/Wu na odpowiedzialnoso Skarbu Pafistwa jako takiego. Nie skutkuj e zW1asz cza oddaleniem powodztwa Wobec tej srationem fisci, ktora nie ponosi odpoWiedzia1no sci. W niniejszej sprawie dopuszozaine by1o zatem podniesienie przez Zakiad Karny W _zarzutoW kwestionuj acych jego odpowiedzialnoso Wobec powoda za zarazenie go grzybica. Zarzuty te sa uzasadnione. Skarzacy Zakiad Kamy W _ trafnie za rzuoil Sadowi pierwszej instancji Wyprowadzenie z dokonanych ustaleo fakztycznych Wa dliwyoh Wnioskow co do niemozliwosoi ustalenia, ktora srario fisci ponosi W sprawie przypisana przez Sad Okregowy odpowiedzialnosé wobeo powoda za zakazenie go grzy bioat. Skarzacy zasadnie Wskazai na pominiecie przez ten Sad Wiasnych ustalefi, do1<ona nych na podstawie zeznaii powoda, z ktorych wynikaio, ze j uz przed przekwaterowaniem şvgn. akt' 1 ĄCa l§8!12 S Nie oznacza to jednak, ze W sprawie, W której występuje jednocześnie dwa lub więcej jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, w ogóle nie ma znaczenia, z działal- nością której z nich wiąże się dochodzone roszczenie. Zgodnie z powszechnie przyjmo- wanym poglądem doktryny i orzecznictwa z art. 67 § 2 k.p.c. wynika bowiem, ze sąd ma obowiązek dbać o zapewnienie właściwej reprezentacji procesowej Skarbu Państwa, czy- li powinien dążyć do tego, aby W procesie działała za Skarb Państwa taka jednostka or- ganizacyjna, z której działalnością wiąże się dochodzone w sprawie roszczenie. Z jednej strony polega to na konieczności wezwania do udziału W sprawie właściwej sfarz'0ndm flsci, a z drugiej strony na uwzględnieniu powództwa na rzecz lub przeciwko tylko takiej jednostce, z której działalnością wiąże się roszczenie bez względu na to, ile statz'onesfiscz` występowało W sprawie. Jeżeli jednak żądanie wiąże się z działalnością kilku jednostek Skarbu Państwa, sąd nie ustala zakresu odpowiedzialności każdej z nich, lecz zasądza łącznie żądanie od Skarbu Państwa reprezentowanego przez wszystkie jednostki pono- szące W sprawie odpowiedzialność (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1970 r. sygn. akt Il CR 301/70, OSNC 1971, nr 2, poz. 55 i z dnia 13 kwietnia 1983 r. sygn. akt IV CR 66/83, OSNC 1984, nr 1, poz. 5). Powyższa zasada ma zastosowanie W wypadku, gdy odpowiedzialność ponosi j ed- nocześnie dwa lub więcej jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa występujących w procesie. Nie oznacza to, ze w razie występowania w procesie kilku sraržonesƒisci sąd nie ma obowiązku jednoznacznie ustalić, która z nich ponosi odpowiedzialność oraz ze te jednostki nie mogą kwestionować swojej odpowiedzialności. Ta ostatnia kwestia nie ma jednak wpływu na odpowiedzialność Skarbu Państwa jako takiego. Nie skutkuje zwłasz- cza oddaleniem powództwa wobec tej srationem ƒžsci, która nie ponosi odpowiedzialno- ści. W niniejszej sprawie dopuszczalne było zatem podniesienie przez Zakład Karny W _zarzutów kwestionuj ących jego odpowiedzialność wobec powoda za zarażenie go grzybicą. Zarzuty te są uzasadnione. Skarżący Zakład Karny w _trafnie za- rzucił Sądowi pierwszej instancji wyprowadzenie z dokonanych ustaleń faktycznych wa- dliwych wniosków co do niemożliwości ustalenia, która srarío fisci ponosi W sprawie przypisaną przez Sąd Okręgowy odpowiedzialność wobec powoda za zakażenie go grzy- bicą. Skarżący zasadnie wskazał na pominięcie przez ten Sąd własnych ustaleń, dokona- nych na podstawie zeznań powoda, z których wynikało, że j uz przed przekwaterowaniem --- STRONA 10 --- I1. aktt:IACa 168112 9 go do Zakiadu Karnego W_ istniaiy u niego takie objawy (zasinienie paloa sto py, przebarwienia skory i piytki paznokoia), ktore swiadoza o tym, iz byi on Wtedy zaka zony grzybioa. Mozna zatem uznao, ze ze znacznie Wyzszym prawdopodobieostwem zo s'ta1 on zakazony grzybioa podczas kilkuletniego pobytu W Zakiadzie Karnym W _ a W Zakiadzie Karnym W_nastapi1o jedynie jej Wykryoie oraz przede Wszyst kim podjeto jej leczenie. Z twierdzeii powoda Wynika bowiem, ze W zasadzie istniaia mozliwosfo Wykrycia tej choroby juz W Zakiadzie Karnym W poniewaz zgiaszai W/W objawy Iekarzowi, ktory jednak je zignorowai. Nie mozna zatem odmowio raoji za rzutom naruszenia art. 233.§ 1, art. 328 § 2 i art. 67 § 2 k.p.c. Taki poglad nie stoi W sprzecznosci ze sporzadzona W sprawie opinia biegiych. Wynika z niej, ze biegli nie moga Wypowiedzieo sie stanowczo co do chwili zakazenia powoda grzybioa z uwagi na brak Wystarczajacych inforrnacji W jego dokumentacji me dyoznej. Jednak z ich Wypowiedzi na temat przyozyn i przebiegu grzybicy mozna przy jao, ze istnienie przed przybyoiem powoda do Zakiadu Kamego W —objaWoW tej choroby przemawia za uznaniem, ze prawdopodobiefistwo zakazenia go W Zakiadzie Karnym W ~jest Wysokie W tak duzym stopniu, ktory pozwaia oaikowicie Wy1<1u ozyo, aby mogio do niego dojso takze ewentualnie W drugim Zakiadzie Karnym, W kto iym powod przebywai stosunkowo krotko przed ohwila stwierdzenia choroby. PraWdo podobieristwo zakazenia go W Zakiadzie Karnym W _ jest bowiem znikome przy uwzglednieniu z jednej strony okresu niezbednego do rozwoju zewnetrznych obja Wow grzybioy, a z drugiej strony istnienia tych objawow juz podczas Wczesniejszego po bytu W Zakiadzie Karnym W Q. j Te okolicznosci przemawiaja za stwierdzeniern, ze do zakazenia powoda grzybica doszio podozas pobytu W Zakiadzie Karnym W _ przed przeniesieniem go do Za kiadu Karnego W_ Skutkowaio to zmiana zaskarzonego Wyroku polegajaca na nadaniu mu brzmienia Wskazujacego, ze odpowiedzialnosé Wobec powoda ponosi jedy nie Zakiad Karny W—  Pozostaie zarzuty apelaoyjne Zakiadu Karnego W_ sa Wiec bezprzedmio toWe. Skoro bowiein W tym Zakiadzie nie doszio do zakazenia powoda grzybioa, to nie ma znaczenia prawidiowoso szozegoiowych .usta1e1i i Wnioskow Sadu Okregowego, do tyczaoych Warunkow pobytu powoda W tym Zak1adzie' Karnym i Wywiazania sie jego funkojonariuszy z obowiazkow zapewnienia powodowi nalezytych Warunkow sanitar ri. akt:IACa 168112 9 go do Zakładu Karnego W_ istniały u niego takie objawy (zasinienie palca sto- py, przebarwienia skóry i płytki paznokcia), które świadczą o tym, iż był on wtedy zaka- żony grzybicą. Można zatem uznać, że ze znacznie wyższym prawdopodobienstwem zo- stał on zakażony grzybicą podczas kilkuletniego pobytu W Zakładzie Karnym W _ a W Zakładzie Karnym w_nastąpiło jedynie jej wykrycie oraz przede wszyst- kim podjęto jej leczenie. Z twierdzeń powoda Wynika bowiem, że W zasadzie istniała możliwość wykrycia tej choroby już W Zakładzie Karnym W ponieważ zgłaszał W/W objawy lekarzowi, który jednak je zignorował. Nie można zatem odmówić racji za- rzutom naruszenia art. 233.§ 1, art. 328 § 2 i art. 67 § 2 k.p.c. Taki pogląd nie stoi W sprzeczności ze sporządzoną W sprawie opinią biegłych. Wynika z niej, że biegli nie mogą wypowiedzieć się stanowczo co do chwili zakażenia powoda grzybicą z uwagi na brak wystarczających informacji W jego dokumentacji me- dycznej. Jednak z ich wypowiedzi na temat przyczyn i przebiegu grzybicy można przy- jąć, że istnienie przed przybyciem powoda do Zakładu Karnego W _objawów tej choroby przemawia za uznaniem, że prawdopodobieństwo zakażenia go W Zakładzie Karnym W _jest Wysokie W tak dużym stopniu, który pozwala całkowicie wyklu- czyć, aby mogło do niego dojść także ewentualnie W drugim Zakładzie Kamym, w któ- rym powód przebywał stosunkowo krótko przed chwilą stwierdzenia choroby. Prawdo- podobieństwo zakażenia go W Zakładzie Karnym W _ jest bowiem znikoine przy uwzględnieniu z jednej strony okresu niezbędnego do rozwoju zewnętrznych obja- wów grzybicy, a z drugiej strony istnienia tych objawów już podczas wcześniejszego po- bytu W Zakładzie Karnyrn W Q. j Te okoliczności przemawiają za stwierdzeniem, że do zakażenia powoda grzybicą doszło podczas pobytu W Zakładzie Karnym W _ przed przeniesieniem go do Za- kładu Karnego W- Skutkowało to zmianą zaskarżonego wyroku polegającą na nadaniu mu brzmienia wskazującego, że odpowiedzialność wobec powoda ponosi jedy- nie Zaklad Karny W- - Pozostałe zarzuty apelacyjne Zakładu Karnego w_ są więc bezprzedmio- towe. Skoro bowiem W tym Zakładzie nie doszło do zakażenia powoda grzybicą, to nie ma znaczenia prawidłowość szczegółowych ustaleń i wniosków Sądu Okręgowego, do- tyczących Warunków pobytu powoda W tym Zakładzie'Karny1n i Wywiązania się jego funkcjonariuszy z obowiązków 'zapewnienia powodowi należytych warunków sanitar- --- STRONA 11 --- Sygn.akt:1A§;al§8r'12 1O nych i higi enicznych. Zarzuty apelacyjne Zakiadu Karnego W asst natomiast bezpodstawne. Sad Olcregowy trafnie ocenii, ze z uwagi na dlugoso okresu pobytu powoda W tym Zakiadzie oraz 1JI‘8.1(jfl1{1C111{O1W161< informacji W dokumentaoji powoda 0 istnieniu u niego grzybicy W chwili jego przybycia do Zakiadu lub W ozasie jego pobytu Wskazuje na to, ze powod nie przybyi do tego Zakiadu zakazony grzybica. Odmiemie twierdzenia slcarzacego, od Wotujace sie do trybu zycia powoda, sa caikowicie hipotetyczne i niepoparte dowodarnj. Nie moga zatem podwazyo pogladu Sadu pierwszej instancji, ktory W tych oko1iczno sciach jest logiczny i przekonujacy. Chybiona jest argumentacja skarzacego odwoiujaca sie do niemoziiwosci przypi sania mu odpowiedzialnosci za zachorowanie powoda na grzybice. Bezpodstawne jest powolywanie sie na zapewnienie powodowi odpowiednich srodkow czystosci i higieny osobistej oraz odpowiedniej odziezy i obuwia. Pozwany pomija bowiem okolicznoso, ze przyczyna zakazenia grzybica nie jest samoistnie niezachowywanie odpowiedniej higieny lub niekorzystanie z dostarczonych skazanemu przez zakiad karny srodkow czystosci, Iecz Wiaze sie to z Wystepowaniem W srodowisku zarazkow chorobotworczych (np. za rodnikow grzybow). Dotyczyio to zwiaszcza stosowania uzywanych butow, W tym obu Wia uzywanego Wczesniej przez inne osoby, a takze brudnych, uzywanych 1<ocoW. Istotne jest ponadto, ze W Warunkach odbywania kary pozbawienia Wolnosci poWod, jako osa~ dzony, pozbawiony byi nie tylko mozliwosci Wyboru miejsca pobytu i osob, z ktorymi przebywai, ale takze Wyboru noszonego odziezy i obuwia, abstrahuj ac od ewentualnych paczek odziezowych otrzymywanych od osob bliskich. Na pozwanym spoczywai Wiec obowiazek dotozenia naiezytej starannosci, aby pomieszczenia, W ktorych przebywai powod i rzeczy, ktore pozwany Wydawai mu do uzywania, byiy Wolne od drobnoustrojow ohor0botWorczyeh.jOdnosi sie to m. in. do grzybicy, ktora z jednej strony  jak Wskazywali W toku procesu przedstawiciele samego pozwanego — jest bardzo powszechnie Wystepuj acym schorzeniem, a z drugiej strony ma stosunkowo ciezki charakter, a zwiaszcza jest trudna do caikowitego Wyieczenia. Sad Apelacyjny krytycznie ocenia praktyke Wydawania osadzonym obuwia uzy Wanego Wczesniej przez innych Wiezniow. Watpliwosci budzi bowiem, czy stosowana przez pozwanego dezynfekcja jest Wystarczajaco skuteczna do zniszczenia zarazkow Sygn. akt: l A5 ;a l§8›"12 10 nych i higienicznych. Zarzuty apelacyjne Zakładu Karnego W asa, natomiast bezpodstawne. Sąd Okręgowy trafnie ocenił, że z uwagi na długość okresu pobytu powoda w tym Zakładzie oraz brak jakichkolwiek informacji W dokumentacji powoda 0 istnieniu u niego grzybicy w chwili jego przybycia do Zakładu lub w czasie jego pobytu wskazuje na to, że powód nie przybył do tego Zakładu zakażony grzybicą. Odmienne twierdzenia skarżącego, od- wołujące się do trybu życia powoda, są całkowicie hipotetyczne í niepoparte dowodarnfi. Nie mogą zatem podważyć poglądu Sądu pierwszej instancji, który w tych okoliczno- ściach jest logiczny i przekonujący. Chybiona jest argumentacja skarżącego odwołująca się do niemozliwości przypi- sania mu odpowiedzialności za zachorowanie powoda na grzybicę. Bezpodstawne jest powoływanie się na zapewnienie powodowi odpowiednich środków czystości i higieny osobistej oraz odpowiedniej odzieży i obuwia. Pozwany pomija bowiem okoliczność, że przyczyną zakażenia grzybicą nie jest samoistnie niezachowywanie odpowiedniej higieny lub niekorzystanie z dostarczonych skazanemu przez zakład karny środków' czystości, lecz wiąże się to z występowaniem w środowisku zarazków chorobotwórczych (np. za- rodników grzybów). Dotyczyło to zwłaszcza stosowania używanych butów, W tym obu- wia używanego wcześniej przez inne osoby, a także brudnych, używanych koców. Istotne jest ponadto, że w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności powód, jako osa- dzony, pozbawiony był nie tylko możliwości wyboru miejsca pobytu i osób, z którymi przebywał, ale także wyboru noszonego odzieży i obuwia, abstrahuj ąc od ewentualnych paczek odzieżowych otrzymywanych od osób bliskich. Na pozwanym spoczywał więc obowiązek dołożenia należytej staranności, aby pomieszczenia, w których przebywał powód i rzeczy, które pozwany wydawał mu do używania, były wolne od drobnoustrojów chorobotwórczyeh.jOdnosi się to m. in. do grzybicy, która z jednej strony -jak wskazywali w toku procesu przedstawiciele samego pozwanego - jest bardzo powszechnie występującym schorzeniem, a z drugiej strony ma stosunkowo ciężki charakter, a zwłaszcza jest trudna do całkowitego wyleczenia. Sąd Apelacyjny krytycznie ocenia praktykę wydawania osadzonyrn obuwia uzy- wanego wcześniej przez innych więźniów. Wątpliwości budzi bowiem, czy stosowana przez pozwanego dezynfekcja jest wystarczająco skuteczna do zniszczenia zarazków --- STRONA 12 --- S 1. akt:1ACa 163112 11 grzybicy. Iest to tym bardziej istotne, ze W Warunkach Wieziennych ryzyko zachorowania na grzybioe rnoze byo nawet Wyzsze niz na Wolnosci, slcoro osadzeni przebywaja W spe cyficznych Warunkach zyciowych i zdrowotnjlch, a pozwany sam zauwaza, ze rnoga oni nie zachowj,/Wad niezbednej dbaiosci 0 Wiasciwa higiene osobista. Okolicznosci te prze mawiaja W zasadzie przeciwko powtornemu Wykorzystaniu uzywanej przez innych ska zanych odziezy lub obuwia. Jezeli zas z powodu ich uzywania doj dzie do narazenia Wiez nia na zachorowanie, to takie zachowanie pozwanego nalezy ocenié jako bezprawne. Spowodowanie takiego zakazenia nie miesci sie bowiem W granicach dolegliwosci zwia; zanych iinmanentnie z odbywaniem kary pozbawienia Wolnosci. Bezpcdstawne sa takze zarzuty kwestionujace rozmiar krzywdy powoda, a tym sainym Wysokoso przyznanego zadoséuczynienia. Poza samym spowodowaniem rozstro ju zdrowia, Wynikajacego z zakazenia grzybica oraz dolegliwosci zwiazanych z co naj mniej kilkumiesiecznym ieczeniem, na zwiekszenie rozmiaru tej krzywdy Wpiywa takze Wzgiad na negatywne zachowanie funkcjonariuszy Zaldadu Karnego Wobec powoda. Kiedy bowiem zgiaszal on lekarzowi Wieziennemu swoje dolegliwosci, zwiazane z grzy bica, nie uzyskai od niego pomocy, lecz zostai odesiany ze stwierdzeniem, ze nic ziego sie nie dzieje. Zreszta, W dokurnentacji medycznej nawet tego nie odnotowano, co miaio istotny Wpiyw na moziiwosé ustalenia, od jak dawna powod zachorowai. Nie moze to jednak dziaiao na niekorzyso powoda, ictory nie moze odpowiadao za zaniedbania i nie prawidiowosci pozwanego W prowadzeniu jego dokumentacji medycznej. Podkresiié naiezy, ze powod, jako osadzony, nie miai mozliwosci Wyboru lekarza ani skorzystania z porady innego lekarza. Byt caikowicie zdany na decyzje pozwanego. Wiazaio sic; to nie tylko z poozuciem bezradnosci i lekcewazenia, ale takze W faktycznym opoznieniem prawidiowego leczenia, do ktorego doszio dopiero dzieki temu, ze powod zostai przetransportowany do innego Zakladu Karnego, W ktorym W zasadzie niezW1ocz nie rozpoznano u niego grzybice i rozpoczeto jej leczenie. W Zakiadzie Karnym W 1 ' byio ono jedynie kontynuowane po powrocie z Zakiadu Karnego W_ Cier pienia fizyczne i psychiczne powoda, zwiazane z zakazeniem go grzybicai pozniejszym zachowaniem Zakiadu Karnego W — nie byio Wiec nieznaczne, a przyznane mu zadosouczynienie W zadnym razie nie moze zostaé uznane za razaco Wygorowane. W konsekwencji Sad Apelacyjny doszedi do przekonania, ze dokonane przez Sad O1zregowy ustaienia faktyczne i Wnioski prawne sa zgodne z trescia zebranego W sprawie S 1. akt:lACa 168312 11 grzybicy. Iest to tym bardziej istotne, że w warunkach więziennych ryzyko zachorowania na grzybicę może być nawet wyższe niż na wolności, skoro osadzeni przebywają W spe- cyficznych warunkach życiowych i zdrowotnych, a pozwany sam zauważa, że mogą oni nie zachowywać niezbędnej dbałości 0 właściwą higienę osobistą. Okoliczności te prze- mawiają w zasadzie przeciwko powtómemu wykorzystaniu używanej przez innych ska- zanych odzieży lub obuwia. Jeżeli zaś z powodu ich używania dojdzie do narażenia więź- nia na zachorowania, to takie zachowanie pozwanego należy ocenić jako bezprawne. Spowodowanie takiego zakażenia nie mieści się bowiem w granicach dolegliwości zwią- zanych immanentnie z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Bezpodstawne są także zarzuty kwestionujące rozmiar krzywdy powoda, a tym samym wysokość przyznanego zadośćuczynienia. Poza samym spowodowaniem rozstro- ju zdrowia, wynikającego z zakażenia grzybicą oraz dolegliwości związanych z co naj- mniej kilkumiesięcznym leczeniem, na zwiększenie rozmiaru tej krzywdy wpływa także wzgląd na negatywne zachowanie funkcjonariuszy Zakładu Karnego wobec powoda. Kiedy bowiem zgłaszał on lekarzowi więziennemu swoje dolegliwości, związane z grzy- bicą, nie uzyskał od niego pomocy, lecz został odesłany ze stwierdzeniem, że nic złego się nie dzieje. Zresztą, w dokumentacji medycznej nawet tego nie odnotowano, co miało istotny wpływ na możliwość ustalenia, od jak dawna powód zachorował. Nie może to jednak działać na niekorzyść powoda, który nie może odpowiadać za zaniedbania i nie- prawidłowości pozwanego w prowadzeniu jego dokumentacji medycznej. Podkreślić należy, że powód, jako osadzony, nie miał możliwości wyboru lekarza ani skorzystania z porady innego lekarza. Był całkowicie zdany na decyzje pozwanego. Wiązało się to nie tylko z poczuciem bezradności i lekceważenia, ale także w faktycznym opóźnieniem prawidłowego leczenia, do którego doszło dopiero dzięki temu, że powód został przetransportowany do innego Zakładu Karnego, w którym w zasadzie niezwłocz- nie rozpoznano u niego grzybicę i rozpoczęto jej leczenie. W Zakładzie Kamym W Ü - było ono jedynie kontynuowane po powrocie z Zakładu Kamego w_ Cier- pienia fizyczne i psychiczne powoda, związane z zakażeniem go grzybicąi późniejszym zachowaniem Zakładu Karnego w _ nie było więc nieznaczne, a przyznane mu zadośćuczynienie w żadnym razie nie może zostać uznane za rażąco wygórowane. W konsekwencji Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne "i wnioski- prawne są zgodne z treścią zebranego w sprawie --- STRONA 13 --- Sygn. akt: 1 AC1: 163112 materiz1}u dowodowego i powohanymi przez ten Sqd przepisami prawa materialnego. P0 zwany Skarb Pafistwa; reprezentowany przez Zakiad Kamy W :, naruszy% bowiem bczprawnie dobra osobiste powoda W postaci zdrpwia, Wywohljags u niego krzywdq, pod legajqcq naprawicniu W drodze zasqdzonego na jego rzccz zadoééuczynienia. Sqd Apala cyjny przyjaj zatem te ustalenia i Wnioski za wlasne, uznajqc, Ze pozwany nie zd0%a% sku tecznie podwazyé ich prawidkowoéci. Majap powyzsze na uwadze, Sqd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. dokonai czqéciowej zmiany zaskarzonego wyroku, wynikajapej z uznania, ze jedynie Zaldad Kar ny wsponosi odpowiedziainoéé Wobec powoda. W pozosteflym zakresie apelacja pozwanego zostaia. oddalona na mocy art. 385 k.p.c. Ponadto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. a contrario oddalono Wniosek pozwanego 0 zwrot kosztéw postsgpowania ape1a cyjnego, poniewaz co do zasady przegrai on sprawq W tej instancji, gdyz zmiana Wyroku nie spowodowata istotnej zmiany zakresu jego odpowiedzialnoéci Wobec powoda. l J;h_‘§*;;i;.......»~.§' lg’ ":1 _ ; _l , , , .1 w:=:s2s:v=:s wzzgsabgr =1»? .;;‘=‘§»'~, ". ..=  ..*.. iiiziiu. .:'~;?.;e=>2:=i WM '@, “M... . =,_, "‘ ‘ ’ \§~§3§'i1’£3t3.§"§fi.:.'i1 ./5.,=._‘=';._ ‘ fig .| "' ;' N R R "§'U'.L*&:fi%lr’z1p.ézna Nggda ’c'k"‘»._, M ,../,—‘I;?%.w’ "‘I’ ' ':1 " “.__I" I2.“ _?\\§q_ [Mr ‘‘M '11 .. |. M, "'\>........1" ‘,<"""“";'\ “"='~_ “M ,"' e= / <:§___ 1:.“r ,./N,’ ._.____.. 2 _ ‘~\ _ = ‘‘I‘E'~,;. F ‘I".___ ,._ z *=.<'.":.°“ Sygn. akt: 1ACa l63¿'l2 materiału dowodowego i powołanymi przez ten Sąd przepisami prawa materialnego. Po- zwany Skarb Państwa", reprezentowany przez Zakład Karny w :, naruszył bowiem bezprawnie dobra osobiste powoda w postaci zdrowia, wywołując u niego krzywdę, pod- legającą naprawieniu w drodze zasądzonego na jego rzecz zadośćuczynienia. Sąd Apela- cyjny przyjął zatem te ustalenia i wnioski za własne, uznając, że pozwany nie zdołał sku- tecznie podważyć ich prawidłowości. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. dokonał częściowej zmiany zaskarżonego wyroku, wynikającej z uznania, że jedynie Zakład Kar- ny ws ponosi odpowiedzialność wobec powoda. W pozostałym zakresie apelacja pozwanego została oddalona na mocy art. 385 k.p.c. Ponadto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. a conrraržo oddalono wniosek pozwanego o zwrot kosztów postępowania apela- cyjnego, ponieważ co do zasady przegrał on sprawę w tej instancji, gdyż zmiana wyroku nie spowodowała istotnej zmiany zakresu jego odpowiedzialności wobec powoda. I faę,„_*äł,1f;._....„„.ř' 'ia' `f=„_ _ , _I , , _. .f wzascziaa şietatasy 'Mi _-:;`.'ā`-'¬, ". ..= . .„'... řāíßåu. --'-.-:'~=..*.'?.-;';=>'›.r=t sa, '±„ ..,,¬ . =„, "* t ” sekretariatu -.-Ą.,-='..`='-;__ ` _ńş .I " ;' N Ę R `”'Ê' `Ü".i'h:śtŠaibpitna Nçäda .'=-¬`“'--¬,.„ „ ,..f,-"Š,-¿ŸÊf.~'f -”"" ' ".'= ' „__'f' I-;.¿şā¿ '?\`ę¿_ Íflyr =›¬„_ 'n .. |-. _,,, ""-›.......-.--"" .,|‹"'¬"""": "'="'_ .,_,ą` -,"' rz / ci„__' 'F.fr ,.-3,,... ._.__~_.. „H_ \¬` _ = ``ͬE'«,z. ,.-- Ł:-„___ ,._ 1 '=.='."a.°”