Wyrok IAC21 938/10

--- STRONA 1 --- $1 ~‘> Sygn. akt: IAC21 938/10 ' 2. r';‘.\ ‘ ' :.~  A ‘~$, '/Kl;'1r n*“\ ‘ .~'1\“$\ ~ 32* _‘Nigé ?‘<‘;: ‘1 WYROK . ' ’ W IMIENIU RZECZYPOSPOLITE] POLSKIE] Dnia 4 stycznia 2011 r. Sqcl Apclacyjny W Lodzi I Wydzial Cywzlny W skladgic:  » Przewoclniczqcy: SSA Mgfgorzata Stanek (spz.) ' Sgdziowie: SSA Alicia Myszkowska _ SSA K1zyszt0fDepczy1’1ski 1 Protokolantz stazysta Magda Udeh  po rozpoznaniu W dniu 4 stycznia 2011 r. W Lodzi na rozprawic ' sprawy 2 powédztwa C‘ K. _ przcciwko Skarbowi Pafistwa  Dyrektorowi Zakl'adu Karnego w P. 0 zaplatmg , na skutck apelacji sttony pozwanej i od wyroku Sadu Olmgzgowego w Plopku .: Z am 23 lipca 2010 r. sygn. akt I c 1938/09 ’ oddala apelacjg. 1 »..._........,..=.<<..._._._...__._._.__l_ af O Sygn. akt: ÍACa 938/10 ` Y. f'¿`.\ .' ' :.¬ - A "~±, '],"{"*„'f \¦*`\ ` .-~'u“x¬„ ¬ ¦2f'~ _ílłíë '?'<`;¦ W WYROK . ' O W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIE] Dnia 4 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny W Łodzi I Wydział Cýwzlny W składzie: - › Przewodniczący: SSA Małgorzata Stanek (spf.) ' Sędziowie: SSA Alicia Myszkowska _ SSA Krzysztof Depczyński â Protokołant: stażysta Magda Udeh - po rozpoznaniu 'dv dniu 4 stycznia 2011 r. W Łodzi na rozprawie " sprawy z powództwa C* K. _ przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego W P- 0 zapłatę , na skutek apelacji strony pozwanej Š od wyroku Sądu Okręgowego w Płoeku .Z z ania 23 1_1p@a2o1`0 f. Syg11.ak±1c19s8/09 ' oddala apelację. 1 --..›-.„..¬.¬--.........„=..-«....¬._-.¬...__._._.__l_ --- STRONA 2 --- A._._ c I ACO 938/10 UZASADNIENIE W dniu 18 wrzeénid 2009 r. Cg K1 wys’rqpi’r z pozwem przeciwko Skdrbowi Pdhsiwd  Dyrekforowi ZCl|(’lOdU Kdmemu w P’ o ZOp‘1'ClT$ kwoiy 250.000,00 2+ ty1‘u+em ZClC{O§éUCZyl'1I6l"liO zd nieludzkie i niehumdnifdrne wdrunki, w kférych przebywcfl podczds odbywdnid kdry w ZK P <31 w szczegéinoéci, ii by’: osddzony w tym czdsie w ceidch, W kiérych nd skuiek przeludnienid skdzdni nie mieli zdgwdrdniowdnych 3 m2 DOWi€IZChfii nd jednego osddzonego. Odwofcfi sie miedzy innymi do dn‘. 3 Europejskiej Konwencji Prdw Czmwiekd i Podsidwowych W0lno§ci.. Podczds hwdnid [OOSTQDOWOHIG wniés’r doddikowo 0 zdsqdzenie ndwiqzki nd rzecz Funddcji ,,Lex Rostrum" w Wdrszdwie.   W koficowym swoirn sfdnowisku powéd zmodyfikowcfi powédzfwo W Ten sposéb, if: wniésq‘ 0 zddoééuczynienie w‘ kwocie 30 wsiecy 2%. . Pozwdny wniés+ o odddlenie powédzfwd. P0’rwierdzi+ fd|<’r pfzebywdnid pozwdnego Vw celdch, w kférych no skufek duke] liczby osddzonych dosz+o do pmeiudnienid E wieiniowie muszq przebywdé w wicgkszej iiczbie oséb W celdch przezndczonych did mniejszej liczby. 0 KCIZGYFT1 farzypddku, gdy osddzony zos’rd’r umieszczony W celi, w kiérej powierzchnid nd jednq osobe b\/+01 mniejszd nii 3 m2 by’: informowdny SQCIZICI peniiencjdmy. Kdidd ceio w pozwdnym Zdidodzie Kdrnym jest Wy'pOSGZOl'1O w kqcik sdnfidrny, weze+ sdnifdrny ordz posiddd wyposdienie okreéknne w rozponzqdzeniu Mi_fiiS’[fC1 Sprdwiedliwoéci z 17 pdidziernikd 2002 r. w sprdwie wdrunkéw bytowych oséb osddzonych w zdkmddch kdrnych i dreszidch éledczych. A _ Sfdn SC1FliT(I1mY Zdkmdu by% przedmiofem konfroli, ktére nie UjC1WnPry izddnych zdniedbdfi. Godnoéé OSODISTCI nie zos’rd+d w idden sposéid 1 ß._._ c I ACC! 938/10 UZASADNIENIE W dniu 18 września 2009 r. C! K1 wysłqpił z pozwem przeciwko Skarbowi Pansiwa - Dyreklorowi Zakładu Karnemu W P- o zapłaię kwoly 250.000,00 zł 'ryłułern zadośćuczynienia za nieludzkie i niehumaniiarne warunki, W kłórych przebywał podczas odbywania kary w .ZK P- a W szczególności. iż był osadzony W 'rym czasie w celach, W klórych na skulek przeludníenia skazani nie mieli zagwaranlowanych 3 m2 powierzchni na jednego osadzonego. Odwołał się miedzy innymi do arł. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podsławowych Wolności.. .Podczas in/vania pasie-powania wniósł dodałkowo o zasadzenie nawiazki na rzecz Fundacji „Lex Roslrum" w Warszawie. - - W końcowym swoim slanowisku powód zmodyfikował powóolzłwo w len sposób, iż wniósł o zadośćuczynienie w' kwocie 30 łysięcy zł. . Pozwany wniósł o oddalenie powódziwa. Poiwierdził foki przebywania pozwanego iw celach, w których na skułek duzej liczby osadzonych doszło do pizeludnienia i więźniowie musza przebywać w większej liczbie osób W celach przeznaczonych dla mniejsze] liczby. 0 każdym przypadku, gdy osadzony zosłał umieszczony w celi, W kiórej powierzchnia na jedna osobę była mniejsza niz 3 m2 był informowany sędzia peniiencjarny. Każda cela W pozwanym Zakładzie Karnym jest wyposażona w kacik saniiarny, węzeł saniiarny oraz posiada Wyposażenie określone W rozporządzeniu Minislra Sprawiedliwości z .l7 .października 2002 r. W sprawie warunków byłowycn osób osadzonych w zakładach karnych i areszłacn śledczych. Ą _ -Slan saniłarny Zakładu był przedrniołem koniroli, które nie ujawniły zadnych zaniedban. Godność osobista nie zosłała w żaden sposób 1 --- STRONA 3 --- ..€ = Q l Y’ 1 noruszono. Pozwony nie dopuécfl sie nowef nojmniejszego stopnio Winxfij."_'_;i. dopefnfl on obowiqzku dochowonio noleiyiej sioronnoéci, okay.zopewnié§.j"_'"§I osodzonym powierzchnie 3m2. Osodzeni nnoio zopewnione u pozwonego___.."...:E;I;_;1:_:  w’ro§<:iwe worunki byiowe i reoiizocje wszelkich prow, More wynikojqZ<.@§§§§g§;;_ > obowiqzujqcych pzzepisow. Ze sprowozdon z wizyiocji Zoi<’rodu Kornego ' 5* sodziego peniienciornego wyniko, %2 w Zoldrodzie prowodzono jesf dzio+olno§'<E' C .. .. :11 '3."3'= '" ' “F C x. kuliurolno “ oéwiotowo i nie mo zostmeien, co do jego funkcji"i=1"'F‘ funkcjonowonio; Skozoni mojq odpowiedniq opieko lekorskq, 'ceie"s'q"_"__,¢_ Wyposoione w +<sz1<@ pieirowe, s’ro1‘y, Toboreiy, posiodojq woniylocje, kforq sprowdzo firrno zewnofrzno. Dlofego noleiy uznoé, ii pozwony dzio’:o’r zgodnie _ odmowy przyjocio 2 uwogi no brok miejsc ZOi<WOT9fOWC1|'1iC1 W jednosfce. Zoskorionyrn Wyrokiem z dnio 23 lipco 2010 roku, Sod Okrogowy W P zosqdzi+_od Skorbu Ponsiwo  Dyreidoro Zoklrodu Komego W Pno: TZGCZ Ci KQ kwoto 4000 z+o’rych ’:y’ru+ern zodoéouczynéenio, oddotitl powodziwo W pozos’ro+e} czoéci. ' _ F’oWy:Zsze rozshzygniooie zopocflo no podsfowie usiolen fok’r\,/cznych. ktore Sqd Apeiocyjny podzielo i pmyjmuje zo W%osne. . Sod Okrogowy us’roli’r miedzy innymi, 2e powod (3.; KI W_ Zok1‘odzie Kornym W P_ przebywcut od dnio 8 poidzierniko 2004r. do dnio dzisiejszego. Powod priebywoi W celoch, W kion/ch liczbo osodzonych by’ro' . WiQ|(SZC1 nit przewidziono dlo celi 0 done] powierzchni. W ZK W P’ od  2000r. ufrzymuje sio prze‘1udnienie. Kierownic’rWo Zoldodu Kornego reo!izoWo’ro . obowiqzek powiodomienio»peniiencjornego, przekozujqc mu Enformocje o Iiczbie osodzonych przebyWo§qcych w ' celoch. W kforych powierzchnio przypodojqcych no jednq osobo by/+0 mniejszo nit 3m2. Ceie W ZK P Wyposoione loy%y W kocik soniforny z sedesem 1 umywdlkq 2 bieiocq zimnd Wodq oroz z krotkq weniylocyjnq. W celoch by’ry foiko pieirowe z rneiolu 2 moierocomi. Zozwyczoj dwo s’ro1‘y i ioboreiy oroz szofki no przybory 2 1'51’ "'11" .._.;__; .;; 1 _,.. := *2"  1' u . 5 z obowiqzujqcymi przepisorni, o Zoden przepis prowo nie doje uprownienio do " .1. . 1 __: 2 .;: F A F = . F , M 1< e. ' . | . W ‘;:. .§,:_=|_ 1: “ _ _|_ Tc :'..i :1 * " cl c k 5 5| 5.. ;" B C L L‘ C C I1 T 2 P 1 1 I ¬.! '= .z l Y' 1 naruszona. Pozwany nie dopuścił się nawet najmniejszego stopnia winy"`fij-.".'_-2 dopełnił on obowiazko dochowania należytej staranności, aby_zapewnićĘ.--}"_-'-'=-fi osadzonym powierzchnię 3m2. Osadzeni maja zapewnione- u pozwanego_____-'.--..¿-¿;.í;_;?'.-:_: - właściwe warunki bytowe i realizacje wszelkich praw. które wynikojq----z±.¿§¿¿§@§;¿_ ± obowiazujacych przepisów. Ze sprawozdań z wizytacji Zakładu Karnego ' 5* sędziego penitencjarnego wynika, iż- w Zakładzie prowadzona jest działainošč C __ __ :Í_Ĺ `5_"¿'= -'" '- _`f` C x.- kulturalno « oświatowa i nie ma zastrzeżeń, co do jego funkcji-'i=:--"'--F' funkcjonowania; Skazani maja odpowiednia opiekę lekarska, 'cele"s'a"_"_-__.z_ wyposażone W łóżka piętrowe, stoły, taborety, posiadaja wentylację. która- sprawdza firma zewnętrzna. Dlatego należy uznać, iż pozwany działał zgodnie- _ odmowy przyjęcia z uwagi na brak miejsc zakwaterowania W jednostce. Zaskarżonyrn wyrokiem z dnia 23 lipca 20iO roku, Sad Okręgowy w P- zasadził.od Skarbu Panstwa - Dyrektora Zakładu Karnego W P_na. rzecz CO KŁ kwotę 4000 złotych tytułem zadośćuczynienia, oddalił. powództwo W pozostałej części. ' _ Powyższe rozstrzygnięcie zapadła na podstawie ustaleń faktycznych. które Sad Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne. . Sad Okręgowy ustalił między innymi, że powód C.; KI W_ Zakładzie Karnym w P- przebywał od dnia 8 pażdziernika 200-fir. do dnia- dzisiejszego. Powód przebywał w celach, w których liczba osadzonych była' . większa niż przewidziana dla celi 0 danej powierzchni. W ZK w P- od -. 2000r. utrzymuje się przeludnienie Kierownictwo Zakładu Karnego reaiizowało _ obowiazek powiadomienia»penitencjarnego, przekazując mu informacje o liczbie osadzonych przebywających w Q celach, w których powierzchnia przypadajacych na .jedna osobę była mniejsza niż 3m2. Cele W ZK P- wyposażone były w k`acik sanitarny z sedesem i umywalka z bieżaca zimna woda oraz z kratka wentylacyjna. W celach były łóżka piętrowe z metalu z materacami. Zazwyczaj dwa stoły i taborety oraz szafki na przybory 2 ='.*_'Ĺ¿ "'Ĺ=-" ____¿__¿ .;¿¿' .-,._- := ›-›_" - 1' u _ ¿ z obowiazujacymi przepisami, a żaden przepis prawa nie daje uprawnienia do ' .›. _ ¬_ __: . _;Ĺ F A F =' _ ;_ , „ l< r. '- _ | _ W- *¦:. .§_ş__|_ 1: Å _ -_,_ tc :'..Ĺ :Í Ą I' cl c k S 5| Ű.. j" B C L L' C C ll T 2 ł l 1 I --- STRONA 4 --- toolefiowe. Cele rnoino by%o Wiehzyé oiwierojqc okno. Dooh/W éwiofio dziennego i oéwieflenie sziuczne byw wysiorczojqce do czyionio 1 pisonio. W celoch zoinstolowone sq gniozdo elekiryczne umoi1iWio}qce osodzonyrn korzysionie z odbiornikow tetewizyjnych i gnzolrek. Brudne éciony, sufit i kqciki sonfiorne Wymogdry remoniéw. Osodzeni z ZK W P. ofrzyrnujq 3 posikki dziennie, W Tym jeden cieph/. No terenie Zokkodu Kornego “mie‘szczoc‘sie 2 gobinety iekorskie, gobinet siomoioiogiczny, zoioiegowy, opieko, pokoj socjolny, oroz izbo cnowch. Osodzeni rnojqc dosiep do iekorzy (W Tym lekorzy specjolisfow) oroz psychologow. Osodzeni mojq moiliwoéé ,,W1dzen". So dio nich orgonizowone zoiecio kulturotno  oéwiotowe i okoiicznoéciowe Imprezy. Bibiioteko W Zoidodzie Kornym liczy 10.236 Woluminow. Osodzeni komystojq dziennie z jedndgodzinnego spoceru no 10ciu polocn spocerowycn. W ocenie Sqdu piexwszej insioncji powodziwo jesi czeéciowo uzos'odnione.  .  Podsiowq odpowiedziolnoézci |'oozWonego Skorbu 'Pons’rWo~]es’r on. 417kc. S’ronoWi on, ii zo szkode wyrzqdzonq pmez niezgodne z prowem "dzio%onie lub zoniecnonie przy wykonywoniuW’rodzy pu'oiiczn'e1___ponosi odpowiedzioinoéo Skorb Ponsiwo iub jednosiko somorzqdu tenfroriolnego lub inno osobo prowno Wykonujqco fe Wmdze z mocy prowo. Kwesfie Worunkow, W jokich powinni przebywoé osodzeni normuje on. HO §. 2 kkW., Wed%ug kiorego powierzchnio W cell mieszkolnei, przypodojqco no skozonego, Wynosi nie rnniei nii 3rn2. Cele Wyposofzone sie W odpowiedni sprzet kwoterunkowy zopewniojqcy skozonernu osobne rniejsce do sponio, odpowiednie: Worunki nigieny, dosioieczny C310p’£$/W powietrzo i odpowiedniq do pory roku Temperoiure, Wed%ug norm okreélonych dlo pomieszczen mieszkolenych, o Tokie oéwieflenie odpowiednie do czyionio EWX/kony\/vonio procy. Noionfiiost zgodnie 2 on. 248 kkw W ’szczegc’>inie uzosodnionycn wypodkoch Dyrektor Zoktodu Kornego tub Aresziu Sledczego moie umieécio osodzonych, no czos okreélony, W Worunkoch, ktorych powierzchnio W ceii no jednq osobe. Wynosi 3 toaletowe. Cele można było wietrzyć otwierajac okna. Dopływ światła dziennego i oświetlenie sztuczne były Wystarczajace do czytania i pisania. W celach zainstalowane sa gniazda elektryczne urnozliwiajace osadzonym korzystanie z odbiorników telewizyjnych i grzałek. Brudne ściany, sufit i kaciki sanitarne wymagały remontów. Osadzeni z ZK W P. otrzyrnuja 3 posiłki dziennie, W tym jeden ciepły. Na terenie Zakładu Karnego l'mie*szczac'się 2 gabinety lekarskie. gabinet stomatologiczny, zabiegowy, apteka, pokój socjalny, oraz izba chorych. Osadzeni majac dostęp do lekarzy (W tym lekarzy specjalistów) oraz psychologów. Osadzeni maja możliwość ,,widzen”_ Sa dla nich organizowane zajęcia kulturalna - oświatowe i okolicznościowe imprezy. Biblioteka W Zakładzie Karnym liczy 10.236 woluminów. Osadzeni korzystaja dziennie z jednagodzinnego spaceru na 10-ciu polach spacerowych. W ocenie Sadu pierwszej instancji powództwo jest częściowo uzasadnione. ' . - Podstawa odpowiedzialności pozwanego Skarbu 'Panstwajest art. 4i7kc. Stanowi on. iz za szkodę wyrzadzona pmez niezgodne z prawem "działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu--władzy -publicznej .ponosi odpowiedzialność Skarb Panstwa lub jednostka samorzadu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonujaca tę władzę z mocy prawa. Kwestie warunków, W jakich powinni przebywać osadzeni normuje art. HO §. 2 kkw._ według którego powierzchnia W celi mieszkalnej. przypadajaca na skazanego. wynosi nie mniej niż 3m2_ Cele wyposażone się W odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniajacy skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie: warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednia do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania iwykonywania pracy. Natomiast zgodnie z art. 248 kkw W szczególnie uzasadnionych wypadkach Dyrektor Zakładu Karnego lub Aresztu .Śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, W warunkach. których powierzchnia W celi na jedna osobę. Wynosi 3 --- STRONA 5 --- mnie] nii 3m2. 0 loklm umleszczeniu noleiy loezzwlocznle powiodomio sedziego penilencjornego. W § usl. 4 rozpomqdzenio Minislro sprowledliwoéci z 19 kwielnio 2006 r. W sprowie lrybu poslepowonio Wloéciwycn orgonow W Wypodku, gdy llczbo osodzonycn W zoklodocn kornych l oreszloch éledczych przekroczy W skoll kroju ogélnq pojemnoéé lych zoldodow (Dz. U. Nr 65, poz. 459), wydonego no podslowie »orfr,;__248 § 2 kkw, wskozono, it W wypodku Wykorzyslonlo mlejsc zokwolerowonio Wdodolkowycn celoch rnleszkolnych osodzonycn moino umieéclé, no czos okreélony, W Worunkoch, klorych powierzchnio W cell no jed no osobe wynosi mniej nii 3m2. . Sod Okregowy Wskozol, ie kwesfle ocnrony dobr osobislych i przyznowonio zodo§c':uczynienio 2 lylulu ich noruszenlo. normuje orl. 23 l<.o. l 448 |<.c. A 2 Odnoénle orzeczniolwo dolyczqcego problernu Worunkow, Wjoklch powlnny priebywoé osoby pozbowione ’ Wolnoécl Sod pie:Wsze} insloncji slwierdiil, Ze oroblem przeludnlenio w celoch i Worunkow, W jol<ich przebywojo skozoni byl jui przedmiolem wypowiedzi judykolury i To zorowno Sqdu Nojwyiszego jok E Trylounolu Konsfyluoyjnego. W Wyroku SN 2 28 lulego 2007 r., V CSK 431/06; wskozono, Ze osodzenie skozonego odbywojocego kore pozbowlenio wolnoéci W przelodnlonej cell, W ldorej nle oddzielono urzodzen sonilornych od reszly pomleszczenio i nle zopewniono Wszyslkim skozonym osobnego rnlejsco do sponlo, rnoie slonowio noruszenle dolor osobislych W posloci godnoécl I prowo do inlymnoéci oroz uzosodnioé odpowledziolnoéé Skorlou Ponslwo no podslowle orl. 24 i 448 kc, zoé cleior dowodu, ie worunki W zoklodzie kornym odpowiodoly obowiqzujqcym normom i nie closzlo do noruszenio dobr osobislych spoczywo no pozwonym (orl. 6 W miqzku z orl. 24 |<.c}. Z kolei W orzeczenlu 2 2 poidziernlko 2007 r., ll CSK 269/07 Sod Nojwyiszy wskozol, ii zopewnienie. przez ponslwo godziwych Worunkow odbywonio kory pozbowienlo wolnoéci jesl jednym z podslowowych Wymogon dernokrolycznego ponslwo prownego, jednokie osodzenie skozonego W cell 4 ’*¢*fiwmwvwfi lwwlr W,$41 A. I‘!!!f3 9"€lw.‘¢! E‘E 1 lé.‘ l g. sr mniej niż 3m2_ O takim umieszczeniu nateży bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnega W § ust. 4 rozporządzenia _Ministra sprawiedliwości z 19 kwietnia 2006 r. W sprawie trybu postępowania właściwych _organów W wypadku, gdy liczba osadzonych W zakładach karnych í aresztach śledczych przekroczy W skali kraju ogólna pojemność tych zakładów (Dz. U. Nr 65. poz. 459), wydanego na podstawie- -art¿_.248 § 2 kkw, wskazano, iż W wypadku wykorzystania miejsc zakwaterowania wydodatkowych celach mieszkalnych osadzonych" można umieścić, na czas określony, W warunkach, których powierzchnia W celi na jedna osobę wynosi mniej niż 3m2_ _ Sad Okręgowy wskazał, że kwestię ochrony dóbr osobistych i przyznawania zadośćuczynienia z tytułu ich naruszenia. normuje art. 23 k.c_ i 448 |<.e. i Ą Odnośnie orzecznictwa dotyczacego probłernu warunków. wjakich powinny przebywać osoby pozbawione ' wolności Sad pierwszej- instancji stwierdził, że problem przeludnienía W celach i warunków. W jakich- przebywaja skazani był już przedmiotem wypowiedzi judykatury i to zarówno Sadu Najwyższego jak i Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku SN z 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06; wskazano, że osadzenie skazanego odbywajacego karę pozbawienia wolności W przetudnionej celi, W której nie oddzielone urzadzen sanitarnych od reszty pomieszczenia í nie zapewnione wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 kc, -zaś ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiazujacym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych spoczywa na pozwanym (art. 6 W N/íazku z art. 24 k.c}. Z kolei W orzeczeniu z 2 pażdziernika 2007 r., ll CSK 269/O7 Sad Najwyższy wskazał. iż zapewnienie. przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego panstwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi 4 '*t*=*-='=tn*=ri's2t'fi'-'±'r"r"'ł¬ł' lßwrrłr ;W-,-,Q ,_ Pl!!-fři sim Ê-*E 1 ts: l Ê. sr --- STRONA 6 --- 1 1 1 111 n o lo F? an =m W nkl do 24 tszy Lory ;66 cell W Worunkoch, W l<’rc'>r\/ch powierzchnlo no iednq osobe Wynosilo mniei nli 3 m2, przy spelnieniu przeslonek ol<re§lonych W orl. 248 § 3 |<.l<.W.. jesl zgodne z prowem. Wyroklem z 26 rnojo 2008 r., SK 25/07 Trybunol Konslylucyjny slwlerdzll, ii orl. 248 § l kkw jest niezgodny zorl. 40; orl. 4l usl. 4 i orl. 2 Konsiyiucii Rzeczypospolile] Polskiej i odroczyl ulrole przez orl. 248 § I lckw rnocyobowiqzujqcej no okres 18 miesiecy lj. do 6 grudnlo 2009 r. Sod Okregowy Wskozol, 2e zgodnie Z poglqdem powszecnnie przyjelym W orzeczniclwie Trybunolu Konslylucyjnego i Sqdu Nojwyiszego ‘Wrozie okreélenio DYZGZ Trylounoi Konstylucyjny lerminu ulroly mocy obowlqzujqcej Dl'Z6DlSU uznonego zo nlezgodny z Konslylucjl, sod slosuje len pnzepis do oceny zdorzen, klore noslqpilry przed lym Terminem Tolgie Wowczos, gdy orzeko po ulrocie rnocy obowiqzujqcej lego przepisu (lok SN W Wyroku z 20 kwielnio 2006 r., IV CSK 28/06, podobnie uchwolo SN z dnio 3 llpco 2003 r., lllCfZP 43/03, z dnio 24 sfycznio 2UU4 r., ill CZP l l2/0'3, Wyrok 2 dnio 20 kwlelnio 2006r., IV CSK 28/06]. *:Sqol pierwszej lnsloncjl zouwoiyl ponodlo, Ze kweslio zopewnienio osoloom osodzonyrn W zoklodoch kornych odpowiednich Worunkow loylowych jesl nie Tylko przednniolem regulocji prowo krojowego. ole rownlei zoslolo poruszono W oldoch prowo rnledzynorodowego, 'l<lor\/ch slronq jesl Rzeczypospolilo Polsko. Zosodnicze znoczenie mo luloj Europejsko Konwencjo o Ochronle Prow Czlrowieko i Podslowowych Wolnoéci spolzqdzonej 4 llslopodo l950 r. W Rzymie (Dz. U. z 1993 r.,‘n‘r 61. ooz. 284). o W szczegoinoécl no orl. 3 le] Konwencji. Zgodnie z tym przepisem nikl nie mote byé poddony lonurom onl nieludzklemu lob ponlzojqc:emu‘ troklowonlu olbo l<o§oniu. W ozzeczniclwle Europejskiego Trybunolo Prow Czlowieko, no gruncle orl. 3 EKPCZ Wlelokrolnie przyjmowono, ii przeludnienie W cellfzwloszczo W polqczeniu .z ulrudnieniomi W doslepie do oplekl rnedycznej czy do érodkow umoiliwiojqcych zochowonle higieny mote s’ronoWi<_': noruszenle orl. 3 EKPCZ. Zdonlem Sodu plerwszej insloncji lo linio orzeczniczo jesl lei podlrzymywono 4 ' 5 1 1 1 ;ji h o ro Tę an =m w nki do 24 Łszy Lary ;ran celi w warunkach, w których powierzchnia na jedna osobę wynosiła mniej niż 3 m2, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § i k.k.w., jest zgodne z prawem. Wyrokiem z 26 maja 2008 r., SK 25/O7 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 248 § i kkw jest niezgodny zart. 40; art. 4l ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i oolroczył utratę przez art. 248 § I kkw mocy 'obowiązującej na okres 18 miesięcy tj. do ó grudnia 2009 r. Scjd Okręgowy wskazał, że zgodnie z poglqdem powszechnie przyjętym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sqdu Najwyższego uw-razie określenia przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy obowicjzujqcej przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucji, sad stosuje ten przepis do oceny zdarzeń, które nastąpiły przed tym terminem także wowczas, gdy orzeka po utracie mocy obowiązującej tego przepisu [tak SN w wyroku z 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 28/06, podobnie uchwała SN z dnia 3 lipca 2003 r., lilCfž.'P 43/03, z dnia 24 stycznia 2UU4 r., ill CZP i T2/03, wyrok z dnia 20 kwietnia 2006'-r., IV CSK 28/06). '-:Sad pierwszej instancji zauważył ponadto, że kwestia zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych odpowiednich warunków bytowych jest nie tylko przedmiotem regulacji prawa krajowego. ale również została poruszona w aktach prawa międzynarodowego, 'ktorych strona jest Rzeczypospolita Polska. Zasadnicze znaczenie ma tutaj Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej 4 listopada T950 r. w Rzymie (Dz. U. z 1993 r.,`nr ói, poz. 284), a w szczególności na art. 3 tej Konwencji. 'Zgodnie z tym przepisem nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżajac-:-emu traktowaniu albo karaniu. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, na gruncie art. 3 Eł<PCz wielokrotnie przyjmowana, iż przeludnienie w celiƒzwłaszcza w połączeniu .z utrudnieniami w dostępie 'do opieki medycznej czy do środków umożliwiających zachowanie higieny może stanowić naruszenie art. 3 El<PCz. Zdaniem Sadu 'pierwszej instancji ta linia orzecznicza jest też podtrzymywana 4 " 5 --- STRONA 7 --- W nowszym orzecznlclwie, W szczegolnoéci W olzeczeniu z 6 grudnio 2007 r., W sprowie Brogodireonu przeciwko Rumunlo, nr 2088/04, gdzie slwlerdzono, E2 polqczony skulek przeluolnienio W {czeslo nlehlgienicznych) soloch sypiolnych 0 duiej powiemchni, nlewlele ruchu oroz nieodpowiednl doslep do urzqdzen urnoiliwlojqcych umycie sie, moie loyc szkodliwy dlo Wieinlow. Wyslorczo lo, by umoiliwic Tn/bunolowi przyjecle, l2 worunki W Wiezleniu, W szczegolnoécl przeludnieme i brok higieny"o,roz_ innych urzqdzen odpowiednich do slonu Zdrowio skoliqcego, spowocfowofy U skcuiqcego cierplenle osiqgojqce prog nieludzklego i poniizojqcego lroklowonlo zokozonego przez or’r. 3 Konwencji. Oczywiécie, nie koicle zle lroklowonie rodzi problem noruszenio on‘. 3 EKPCZ. gdyi musi ono przekroczoc pewien poziom dolegliwoéci, klory powinien byc oceniony przez pryzmol lokich okolicznoéci jok czog poniiojqcego lroklowonlo, skulkl fizyczne ipsychiczne czy lei okolicznoéci odnoszqce Sie do osoby ooszkodowonej lyrn lroklowoniem [orzeczenie z 25 Wrzeénio l997 r.} Audin przeclwko Turcji. nr 57/ 1996/676/866]. W sprowie Lind przeciwko Rosli (Wyrok z 6 grudnio 2007 r., sprowo nr 25664/05) ETPCZ uznol jednokie, ii doszlo do noruszenlo or’r. 3 EKPCZ, olbowiem skoriqcy byl osodzony W celi, gdzle no koidego pozloowlonego pmypodolo mnlej nit 3 m2, po czym zoslol przenieslony do cell, W l<’rére}. gdzie zoludnienie Wynosilo 2,1 m2 no osobe. przy czym muslol on przebywoc W celi cold dobe, nie ilczqc jedne} godziny zolec no zewnqlrz. Fold, ii byl on zmuszony orzebywoc. spoc i korzysloc 2 urzqdzen sonitornych wroz z lok znocznq lloéclq innych Wieiniow, by’: dlo ETPCZ Wysforczojqcy do slwierdzenio, I2 spowodowolo lo u nlego clerpienie przekroczojqce nleunlkniony poziom cienoienio zwiqzony z odbywoniem kory pozbowlenio Wolnoécl, W szczegélnofici slroch. udreke oroz dolegliwoécl mogocego go upokorzoc. Tok Wlec jui some osodzenle W Worunkoch, W klorycn no osodzonego plzypodo mniej nit 3 m2 plzez dluiszy czos prowodzl do noruszenio orl. 3 EKPC2. ~ ' 6 .= .~?;?s't2;=.1;'§.’= .,. .. 'iL= _\. . 1 .' "?’< '5 5’ 5i '1 .= ‘P. ‘,2 '1? I . .‘ 4;; 13:‘ FL 'i|_. EI .\. 5;. , _; l"_. _=r: »2; >'._  .33} , 3  w nowszym orzecznictwie, w szczególności w orzeczeniu z ó grudnia 2007 r., w sprawie Bragadireanu przeciwko Rumunia, nr 2088/04, gdzie stwierdzono, iż połączony skutek przeiudnienia W (często niehigienicznych) salach sypialnych 0 dużej powierzchni, niewiele ruchu oraz nieodpowiedni dostęp do urządzeń umożliwiających umycie się, może być szkodliwy dla więźniów. Wystarcza to, by umożliwić Tn/bunhałowi przyjęcie, iż warunki w więzieniu, w szczególności przeiudnienie i brak higieny' oraz innych urządzeń odpowiednich do stanu zdrowia skarżącego, spowodowały U skarżącego cierpienie osíągające próg nieludzkiego i poniżającego traktowania zakazanego przez art. 3 Konwencji. Oczywiście, -nie każde złe traktowanie rodzi problem naruszenia art. 3 EKPCZ, gdyż musi ono przekraczać pewien poziom dolegliwości, który powinien być oceniany przez pryzmat takich okoliczności jak czas poniżającego traktowania, skutki fizyczne ipsychiczne czy też okoliczności odnoszące się do osoby poszkodowanej tym traktowaniem [orzeczenie z 25 września T997 r., Audin przeciwko Turcji, nr 57/ 1996/676/866). W sprawie l_ind przeciwko Rosji (wyrok z 6 grudnia 2007 r., sprawa nr 25664/05) ETPCZ uznał jednakże, iż doszło do naruszenia art. 3 El<PCz, albowiem skarżący był osadzony w celi, gdzie na każdego pozbawionego pmypadało mniej niż 3 m2, po czym został przeniesiony do celi, w której, gdzie zaludnienie wynosiło 2,i m2 na osobe, przy czym musiał on przebywać w celi całą dobę, nie licząc jednej godziny zajęć na zewnątrz. Fakt, iż był on zmuszony przebywać, spać i korzystać z urządzeń sanitarnych wraz z tak znaczną ilością innych więźniów, był .dla ETPCZ wystarczający do stwierdzenia, iż spowodowało to u niego cierpienie przekraczające nieunikniony poziom cierpienia związany z odbywaniem kary pozbawienia wolności, w szczególności strach, udrękę oraz dolegliwości mogącego go upokarzać. Tak więc już samo osadzenie w warunkach, w których na osadzonego przypada mniej niż 3 m2 przez dłuższy czas prowadzi do naruszenia art. 3 EKPCZ. › ` 6 .' -¬~Ê;rsÊz¿=.r;'§ř*= -_,_ __ `iŁ'= ;_ |' 3 .' "Ÿł 'Ê F ai 'Ł .= 52'. „Z 'iż I . .H s;_'. 13:; ;L 'ir-_. Ł'-Ę --¬\. sr. › _; ›--,. _=r: ›-2-1 ›'._ ' 532"- , 2-' ' --- STRONA 8 --- Zdoniem Sqdu |oien/vszei insloncji przepis orl. 248 kl<W moie byc slosowony Wyjqlkowo, W pliypodku zoislnlenio pewnych szczegolnycn, nleplzewldzionych W normolnym loku okollcznoéci. Przyklodem. lokicn szczegolnych okolicznoécl uzosodniojqcych zrnnlejszenie nornwy 3 m2 mote byc no. oworio unlemoillwiojqco czosowe l<olzy~s~’ronie4zmczeéci cel donego zoklodu kornego czy Wskozony przez Trybunol Konslylucyjny W Wyroku z 26 mojo 2008 r. nogly, znoczocy Wzrosl llczby przestepsfw. Przepls len nie powinien byc lroklowony joko podslowo zezwolojqco no slole. nieogronlczone W czosie odslepslwo od orl. 110 kkw, W szczegolnoécl }ol<o remedium no permonenlnie ulrzymujqce sie przeludnienle W zoklodocn kornych, co nleslely sfolo sle normq W polsklcn reolloch. W ocenie Sqdu Okregowego wniosek len jesl lym bordzlej zosodny, ii Wynikojqco Z orl. H0 kkw powierzchnio 3 m2 jest jedno z nojnifzszych W Europle, nie Pnoino Wiec oprobowoé, oloy To l lol<ni_sl<o normo by/lo slole %omon"o. W lokich Wypodkocn noleiy Uznoc, if: doszlo do noruszenio dolor osoloiélycn osodzonych. Zdoniem Sqdu plerwszej insloncji proponowony sposolo Wyklodnl orl. 248 l<l<w prowodzi nie lylko do osidgnii'3cio' reiullolu zgodnoécl Wyklodni prowo krojowego W éwlelle Wioiqcego Rzeczypospolilq Polsko prowo miedzynorodowegd, ole zgodno jesl rownlei zwegulomi Wyklodnl lezykowej i syslernowej. W szczegolnoéci dolyczy lo zokozu Wyklodnl per non esl, do czego prowodzi nleuwzglednlenie W lreéci orl. 248 l<l<W ZWl'O'l'U "W szczegolnle uzosodnionych przypodkoch" l ozzyjecle, ii umoiliwio on foklycznle nlepodlegojqce iodnej 'l<onlro‘1i~ogronlczonle fEJOWi€lZGl’lI"1l Zyciowej osob pozbowionycn Wolnoéci. 4 Sod Okregowy zoprezenlowol ppglqd, Ze podslowq uchylenlo loezprownoéci poslepowonio Dyrektoro Zoklodu Kornego W P. nie moie loyc § 2 usl. 4 rozpolzqdzenio Minislro Sprowiedliwoéci z 19 kwielnio 2006 r. W sprdwle lrybu poslepowonio Wloéciwycn orgonow W Wypodku, gdy liczbo osodzonych W zoklodoch kornych lub rneszlocln éledczych przekroczy W skoii 7 3»/lf" Zdaniem Sądu pierwszej instancji przepis art. 248 kkw może być stosowany -wyjątkowo, w przypadku zaistnienia pewnych szczególnych, nieprzewidzianych w normalnym toku okoliczności. Przykładem. takich szczególnych okoliczności uzasadniających zmniejszenie normy 3 m2 może być np. awaria uniemożliwiające czasowe ‹ko‹rzy~s~tanie‹-zwczęści cel danego zakładu karnego czy wskazany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 maja 2008 r. nagły, znaczący wzrost liczby przestępstw. Przepis ten nie powinien być traktowany jako podstawa zezwalająca na stałe, nieograniczone w czasie odstępstwo od art. ii0 kkw, w szczególności jako remedium na permanentnie utrzymujące się przeludnienie w zakładach karnych, co niestety stało się normą w polskich realiach. W ocenie Sądu Okręgowego wniosek ten jest tym bardziej żasadny, iż wynikająca z art. ii0 kkw powierzchnia 3 m2 jest jedną z najniższych w Europie, nie można więc aprobować, aby ta i takniska norma była stale łamana. W takich wypadkach należy uznać, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji proponowany sposób wykładni art. 248 kkw prowadzi nie tylko do osiągnięcia' 'rezultatu zgodności wykładni prawa krajowego w świetle wiążącego Rzeczypospolitą Polską prawa międzynarodowego.. ale -zgodna jest -również z-'regułami wykładni językowej i systemowej. W szczególności dotyczy to zakazu wykładni per non est, do czego prowadzi nieuwzględnienie w treści art. 248 kkw zwrotu "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" i przyjęcie, iż umożliwia on faktycznie niepodlegające żadnej 'kontro~ii~~~-o-gr-ani-czanie‹ powierzchni życiowej osób pozbawionych wolności. 4 Sąd .Okręgowy zaprezentował pogląd, że podstawą uchylenia bezprawności postępowania Dyrektora Zakładu Karnego w P- nie może być § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z i9 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku. gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub mesztach śledczych przekroczy w skali 7 sxir --- STRONA 9 --- . . f.=_i_E_;:.I  _.1_., ‘5 ._  .. .._.'\_M‘_? .4... .____fi. 5:.;.=%  M . ..=. ;‘,§ ' 1 2. ' =' ~1.=_j. ; 5 ..j _; 2?“K _ i .~= . 1 okres. 4' \ kroju ogolno pojemnoéc lych zoklcodow (Dz. U. Nr 65. poz. 459]. Ten ...<j;'|<1:f'___.._ prowny mo ronge rozporzqdzenlo, o nie uslowy. Zgodnie Wiec 2 orl. 178 U31;I'1..I._. 21:1?I ' " ..».~: _ , slopler u.~ 1:: . .._ _:_', Konslyfucjl sqd nie jesi nlm zwlozony. . Oslolecznle Sqd plerwszei lnsloncji doszed+ do Wnlosku. 2e_';;.j'g§;gjj":;.;Y kwolo okolicznoécioch loklycznych rozooznowonej sprowy doszlo do noszeg door osobislych powodo. Byl on cdlugolw»/ole [przez okres co DOIIQ‘ osodzony W cell, W klorej nie olzeslrzegono Wymogu zogworontowoniq;I§,.§:?j§.f'5§?}if 3 kw owierzchnl No koszlc koidemu pozbowlonemu Wolnoéci minimum m . p . . _ osodzenio W worunkoch przeludnlenio doéwiodczyl on ulrudnien W oloclc . 1?: =. , 2 kqciko sonllornego, klory muslol dzielic z wlekszq llczbq Wspolwleinlow. _l'*llZ_.§=j:;.:§.'f'_§;_ DIEM mlololoy lo miejsce W przypodku przeslrzegonio normy ujele] W on. l 10 § 2 zodo oroz doznol ulrudnlen W spoiywoniu posilkow. Osodzenle W uzno orzeludnienio nie oylo spowodowone jokimié szczegolnyrni okolicznoécionilIf§_._§..;{;'%;§'_.4151" odwrolnle Wynikolo z polilyki penllencjornej ponslWo,.l<lore nie zopewnilo;_'_.__i.§;_:;.;§;==4  =. (9;. W‘/Q‘ wsc odpowiednlej liczby zoklodow . kornych. kloro pozwololoby zogworonlowonie orow osodzonych przyznonym ich W on‘. 41 _ usl;f Konslylucji oroz orl. H0 § 2 l<|<W. No skulek lego doszlo do noruszeni_o=._;j.}f=.;;_.§_:;§_<f__ Czl godnoécl powodo Ii prowo do prywolnoéci. Uzosodnio lo przyznon_l_e:__:___':____ powodowl zodoécuczynienio W oporclu 0 on. 448 kc. '  Odnoszqc: sie do podnieslonego przez pozwonego zorzulu broku Winy 2e I wk . po Islrony pozwonego Dyrekloro Zoklodu Kornego. Sod Okregowy Wskozol, gpl zosodo odpowiedziolnoéci Skorbu Ponslwo, Wynikojoco 2 orl. 4l7 l<.c., nae Wymogo Wykozywonlo Wlny funkcjonoriuszo, o jedynle Wykozonio, ie Kc dziolonle bylo niezgodne 2 prowenn. Zorzul len, Wobec lego. nie mogk ‘oyc nl skuleczny. Zdoniem Sqdu Okregowego W rozpoznowonei sprowie zodoécuczynlenie powjnno Wynosié 4.000 zlolycn ~ jesl lo kwolo ooslodojqco reolnq Worlo§c ekonomiczno, uwzglednio ono chorokler noruszonego dobro ' ‘S __ _____. _ sl S :_Y' _ . f,-=_¦_E_;:.I _ _¿řĹ__, Ę __ - ._ .._.^_M`_? .¿._. .`_„¬|,¿¿¿. Z-Ê-_z.=j.ž - ur _- _-.=.- zip- ` 1 2-. ' ¦›` ~1_=_-j. ; z' _.j _: :P-K _ E -.¬, _ r okres, 4' \›' kraju ogólną pojemność tych zakładow (Dz. U. Nr 65, poz. 459). Ten .._<jj`j¿›¿'______ prawny ma rangę rozporządzenia, a nie ustawy. Zgodnie więc z art. 178 U-gr¿..-I.'_i.-..i,_. :;j_:_:: ' -' ,.'=~: _ , Støpler r'_~ 1:: _- _ __ _:_', Konstytucji sąd nie jest nim związany. _ Ostatecznie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, żr=;ś_`;;_j`-'\`_,›j;r_j§':¿_ş? kwota okolicznościach taktycznych rozpoznawanej sprawy doszło do naszeg dóbr osobistych powoda. Był on, długotrwale [przez okres co DOIÍQ' osadzony w celi, w której nie przestrzegano wymogu zagwarantowaniqĘ,_Ęjj§.Í`f§ř`,Ę 8 kw Owrerzchnr na koszrz każdemu pozbawionemu wolności minimum m _ p _ _ _ osadzenia w warunkach przeludnienia doświadczył on utrudnień w obcir ._ ±'¿_~: =_- _ z kącika sanitarnego, który musiał dzielić z większą liczbą współwiężniów. _r'iiz_-_`Ĺ=;:§-_Ĺ-Ê,-'¿I-'_ir-¿ DIGM miałoby to miejsce w przypadku przestrzegania normy ujętej w art. i i0 § 2 zado oraz doznał utrudnien w spożywaniu posiłków. Osadzenie w uzna przeludnienia nie było spowodowane jakimiś szczególnymi okolicznościami;Ÿ`_'_Š_§___§Ĺ_¿{;'ł¿Ę'__iiíf odwrotnie wynikało z polityki penitencjarnej' panstwa,_które nie zapewniło-;_'__-__¿_&;_¿_¿:;==r - =. rg;-_ W\/Q' we odpowiedniej liczby zakładów .- karnych, która pozwalałaby zagwarantowanie praw osadzonych przyznanym ich w art. 41 _ ust..-I Konstytucji oraz art. ii0 § 2 kkw. Na skutek tego doszło do naruszeni_a=__;j_}f=_¿¿_-,§_:;§_<f__ Czł godności. powoda ni prawa do prywatności. Uzasadnia to przyznan_r_e__=___':_`__ powoaowi zadośćuczynienia w oparciu o art. 448 kc. ' - Odnosząc się do podniesionego przez pozwanego zarzutu braku winy ze f ror -_ po strony pozwanego Dyrektora Zakładu Karnego, Sąd Okręgowy wskazał, gp. zasada odpowiedzialności Skarbu Państwa, wynikająca z art. 4l7 k.c., nie wymaga wykazywania winy funkcjonariusza, a jedynie wykazania, że Kc działanie było niezgodne 2 prawem. Zarzut ten, wobec tego, nie mogł być ni skuteczny. Zdaniem Sądu Okręgowego w rozpoznawanej sprawie zadośćuczynienie powinno wynosić 4.000 złotych ~ jest to kwota posiadająca realną wartość ekonomiczną, uwzględnia ona charakter naruszonego dobra ' 'S __ _____. _ sl S :_Ĺ" --- STRONA 10 --- 1 okres, przezjoki powod przeloywol W Worunkoch orzeludnienio, o lokie Iego sloplen. W pozoslolym zokresle powodzlwo podlegolo oddoleniu, gdyi Zqdono l<Wo’ro b\/1o Wygorowono 1 nie uwzglednloiqco reoliow ekonomlcznych noszego sooleczenslwo 1 byloby lo swolslo premlo dlo osoby, kloro noruszylo porzodek prowny I zosody obowiozujqce W fyrn spoleczenslwie. No podslowie orl. 102 kpc 1 on. 113 usl. 4 uslowy zi dn. 28 lipco 2005 r. o koszloch sqdowych W sprowoch cywilnych (Dz. U. nr 167 poz. 1398) Sod nle oloclcgiyl powodo koszlomi procesu 1 sqdowymi rnojqc no Wzgledzie po pielwsze jego syluocje rodzlnno 1 moiqlkowq, po druole lokl, ii Wysokoéc Zodoééuczynlenlo zosqdzonego no podslowie orl. 448 kc noleiy W lslocle do uznonio Sqdu l po lrzecie, 12 niezoleinie od zgloszenlo iqdonio W zbyl Wygorowonym rozmiolze, some powodzlwo co do isloly zoslolo uznone zo zosodne.  W opelocji pozwony Skorb Ponslwo zoskoriyl powyizszy Wyrok W czeécl I1. W zokresie old 1 13 1 zorzucojqc: ‘ _ ' l. noruszenle prowo molerlolnego  on; 3 l<onwencjl o Ocnronie Prow Czlowieko 1 Podslowowych Wolnoécl sporzqdzonej W dnlu 4 llslopodo 1950 roku W Rzymie [D2, U. z 1993 r. nr 61, |ooz. 284) przez niewloéciwe zoslosowonle popzzez przyjecle, 2e powod by’: W Zoklodzle Kornym W P_ lroklowony W sposob nleludzkll ponliolqcy, ll. noruszenie prowo molerlolnego 4 orl. 248 § l W zw. z orl. 110 § 2 Kodeksu komego Wykonowczego przez nlezoslosowonle poplzez przyjecle, 2e nie Wylqczo on b9Zpl'ClWl’10§CI'pOZWClf1eg0, ‘ Ill. noruszenle prowo rnolerlolnego  on. 448 415 W zw. z orl. 24 k.c. przez I _\___ niewloéciwe zoslosowonle poplzez przyjecle, Ze'W oporciu o uslolony W sprowieslonfoklyczny moiliwe jest slwierdzenle zolslnlenlo Wszyslklch I3l'Z8SIC1l'1€I( odpowiedzlolnoécl 2 lylulu zodoécuczynlenio, 9 II :|, | .,} . .. ll .ii ... I . » I 2 i I 1 .,| I I ll! i‘: € 1 l I :5 .,< EI I I I E III’? .1‘ I, I I l. |Ill .|. rl :1 I 4 Ilg Ii I. Hr II III It : I Q » l ll E 1 ll. ls I I Il ‘I . I I r i I: k | I I III I11 I 5 i s I 1 Fl. 1. I i I ,...1»....._ .........4.W 11 ll ‘I l II a ‘I r 5 . | i. _. I S. I I i okres, przezjaki powód przebywał w warunkach przeludnienia. a także jego stopień. W pozostałym zakresie powództwo podlegała oddaleniu, gdyż żądana kwota była wygórowana i nie uwzględniająca realiów ekonomicznych naszego społeczeństwa i byłaby to swoista premia dla osoby, która naruszyła porządek prawny i zasady obowiązujące wtym społeczeństwie. Na podstawie art. 102 kpc i art. ll3 ust. 4 ustawy zy dn. 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr ió7 póz. 1398) Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu i sądowymi mając na względzie po pierwsze jego' sytuację rodzinną i majątkową, po drugie takt, iż wysokość zadośćuczynienia zasądzanego na podstawie art. 448 kc należy w istocie do uznania Sądu i po trzecie, iż- niezależnie od zgłoszenia żądania w zbyt wygórowanym rozmiarze, samo powództwo co do istoty zostało uznane za zasadne. ' W apelacji pozwany Skarb Państwa zaskarżył powyższy wyrok w części tj. w zakresie pkt l i 3 i zarzucając: * _ ` l. naruszenie 'prawa materialnego - art. 3-- K-onwen-cji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w dniu 4 listopada 1950 roku w Rzymie (Dz. U. z T993 r. nr ói, poz. 284) przez niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że powód był w Zakładzie Karnym w P- traktowany w sposób nieludzkii poniżający, il. naruszenie prawa materialnego ~ art. 248 § i w zw. z art. liO § 2 Kodeksu karnego wykonawczego przez niezastosowanie poprzez przyjęcie, że nie wyłącza on bezprawności pozwanego, * lli. naruszenie prawa materiainego - art. 448 4i 5 w zw. z art. 24 k.c. przez I _„N niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, zew oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny możliwe jest stwierdzenie zaistnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia. 9 li :r, r .Ę . _. il _i, _.. I . z I 2 i -| 2 _,| i jr ii! i'i Š 1 i r :¦5 .¿‹ Êjl i i ll E lllł? .ll |,, I | r, lir- .r. rr rr I li, il; li t. *rr V iii li ¦ r (5 s li ll Í r jj. li l l ll (l _ l ll r í r'z r r ir Š lli |±Í | 5 à 8' Í z F, r. i i i ....-.-.-¬..„.¬ _..-.....-.¬.-W rł 1| `i l (I ¿ (Ĺ f ¿ _ r-' (_ `. i ,_ l i --- STRONA 11 --- =.'=:;;=.§ _ 4 ';.'~'!?1.381;= |\  .’.'»:a1;"=@?l;‘»;  . ?=' ":~>‘:‘.*\.‘iZ _ _ ._:;‘,'_'.<.>':.__, ' ' _ =,'...:§;'5:_;: _= . 3 " ; . =.:_=_~f';;:,, L; " 5 I =1 '_ '"'_~ IV. noruszenie prowo rnoleriolnego . orl. 5 k.c. przez K =.I  S? Sn zoslosowonie pOpl'ZeZ nlezoslosowonle plzez przyjecie, Ze Zqdonle oczywi5¢1_§1;_;;§j;‘§Y.:§:§§r"5" nodmlemego zodoécuczynlenlo przez osobe pozbowlono Wolnoécl W ' z noruszenlern dobr osobislych nie slonowl noduiyclo prowo V. noruszenie prowo procesowego orl. 102 l<.p.c. W zw. z on. przez nlewloéclwe zoslosowonle przez przyjecle, Ze powod joko przegrywoiqco proces nie jesl zobowiqzony do zwrolu koszlow IZECZ pozwonego poniewoi jego syluocjo rn pmepisle Wypodku szczegolnie uzosodnionym. Wskozujqc no le zolzuty, Wnosze 0: ‘ " . * l. znnlone zoskolionego W\/l'OI<U W zoskolione] czeécl lj. W 3 l oddolenie powodzlwo oroz zosqdzenle koszlow zoslepslwo  . =\.~. .5‘   »  .r::"1'~..*.'.<':;=:%. no rzecz Skorbu Ponslwo Prokurolorii Generolne1Slzorlou Ponslwo, @\~@nlwIr=le= I ll. uchylenle zoskolionego Wyroku w p 1 sqdowl plerwszej lnsloncjl do ponownego rozpoznonlo. '  _1;;.;.,;¢;4:>;;e=;=_" 541' .. Sqd Apelocyjny zwoiyl, co nostepuje: U\ ' Apelocjo nie jest uzosodniono. . Choc skoriqcy wyroto odmienne przekononle. W ' c ze spelnione fol<WcZnv¢h rolnoznowflnel Snrvwv moino l1>l"1l/1131'» ' ~ I I W " Ocnronle Prow Czlowleko.=.W..4.@% C plzeslonkl okreélone W orl. 3 Konwency o  .55, Podslowowych Wolnoécl sporzqdzone] W dnlo 4 llsloD<Il<3IQ I950 IOKU W (Dz. U. 2 1993 r. nr 61, poz. 284).  n ' h Worunkow odbywonlor Zopewnlenle lorzez Ponslwo godzlwyc A F3 pozbowlenlo Wolnoscl lesl jednym Z DOCISTQWOWYCII dernokrolycznego ponslwo prownego, znoldvlqcym W‘/191 W U ‘r 10 usl 1 rolyfikowoneéllalééiliili‘* prowo miedzynorod owego. W\/n1l<o*lo Wprosl z or .   " l<' P W Osooislycn I Publlcznych przez Polske l\/liedzynorodowego Po TU ro 1;__;_ I. 7 ' 169 i 2 on 3 EuroDe15I<l9I~~~P:4? 19 grudnlo 1966 r., (Dz. u. Z 1977 r. Nr as. pol 16 I l  C KO I0 leéci sle W ol<re§lonyn"l""W*lV£%""= {Lc DC GI filé lo I<c kl 1 1 3 1 DfZeI<ozonIe sorow'g1@5441'? of W zc lc F1 _ ' ...:_;g _ . ._,. ,_¢.._=1f:_ __a h _ _  .1_._._..._,;*1; . 1 . .. ....1.._1 y ,:‘ .  :;.'_;'   :3:_;;:§:_=¢:' =1!“' . '.'.i!'.i_e:!'_;"‘ .f ; =. . . 5..~=.E471». _.4<>;.\» '  =:.._. . ._~=:< .,. =. , .1_,.;.=.E; ;rs .. 1_ i. .|.< _. ;,\_ .;_= _ } Ir . _.\.|:: ._| “\r.: ' ..;E;%; :2;'1 . »_.<., _ , Io“ fir . " "W4 -.-=_'=:¿z=.-{ _ z ";.'-il?-7531;-= -r-\- - _=-_'›:'r-1z`*=@?ł“›› - -_ ?=' ":'›':“.*~.-łš-Z _ _ ,_.?;*,'„'_<_>','_,_, '- ' _- -=-¦'.__:¿'¿-'ş±_;-'¦ _= _ 8;' " ¿ _ ='_f_=_~r'¿;:_, -;j " 5 Í == '_ 'L' lV_ naruszenie prawa materialnego -. art. 5 k.c. przez K --=-_I - S? Sh zastosowanie poprzez niezastosowanie przez przyjęcie, że żądanie oczywişçj_¿§-f¿_;;§j¿1¿Ê=_§_§§f 1" nadmiernego zadośćuczynienia przez osobe pozbawioną wolności w ' z naruszeniem dóbr osobistych nie stanowi nadużycia prawa V. naruszenie prawa procesowego art. i02 k.p.c. w zw. z art. przez niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że powód jako przegrywająca proces nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów rzecz pozwanego ponieważ jego sytuacja m pmepisie wypadku szczególnie uzasadnionym. Wskazując na te zarzuty, wnoszę o: * ' -. ^ l. zmianę zaskarzonego wyroku w zaskarżonej części tj. w 3 i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa - _ =\_-'_ --F' - - ' . '."-f::¬1'¬.-_*_'_f:;=:,*;ř'_- na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Panstwa, @W@'rfU@'rie= i ll. uchylenie zaskarzonego wyroku w p '_ sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. ' - _ą¿;_¿-.«,;‹;n'›¿;e¿¿_-" -'zaj' _-_ Sąd Apelacyjny żważyt, co następuje: U\ I Apelacja nie jest uzasadniona. _ Choć skarżący wyraża odmienne przekonanie, w ' c ze spełnione faktycznych rolnoznawünei Srvfüwv można nrlyrßi Z ' r r r W " Ochronie Praw Człowieka_=',--r=.-ligę C przesłanki określone w art. 3 Konwencji o - _¿;¿_- Podstawowych Wolności sporządzonej w dniu 4 listoD0<3i0 W50 TOKU W (Dz. U. z W93 r. nr ói, poz. 284). - n ' h warunków odbywania' Zapewnienie przez Państwo godzrwyc A F3 pozbawienia wolnoscr jest jednym Z DOÓSTOWOWYCP demokratycznego panstwa prawnego, znajdUi<31CYm WYTÜZ W U t i0 ust l ratyiikowaneêlśfifśšíłtitlt*"- prawa międzynarodowego. Wynika to wprost z ar _ . - " k' P w Osobistych i Publicznych przez Polskę Międzynarodowego Pa ru ra 1;-_"_,-_ ¿_ 7 ` 169 i z art 3 EuroDe1Sl<lel~'--'-'ze is grudnia rsrss i., (oz. u. z rs›77 r. Nr 38, n02- ió i l - C KO i0 ieści się w ol<reślonym""W*tyr%"='= (Lc DC Cii l"l|E ta kc kt i i 3 i Dmekazanie spraw'y-te-1 'j of w zc tc Fi _ ' ._.:_;¦ _ _ ._.. ,_¿___=¿j¿| __å Ä _ _ - _¬-_._._..__,¿-7;: _ › _ __ _ _ ..r._\1 „ ,ü -. -- :;.'_;'- ' -' rs--_'_,zşš:_=g:' 252.,-' -, '_'_±:'.r_==;'_¿'¬ _f ¦ .=_ _ -_- .-e--..-.-‹=- _-Ef-"z›_ _..'=-‹›;_\" -' - '=s.._. -_ _.._.~==<.~.' -_-f-_ :_ , .1_,-_å'.-=-_-E, :-¿_ß __ __ ;_ _r_< __ ;,„_ _f-_= _ r '›- _ --__\-_|:: __| `\r_: ' _--_;Ę;ł_¿ :-:=-'« _ »__-<., _ _ Ń* fa' _- ' '_'f,i›= --- STRONA 12 --- ‘k. 5.. 04¢ .0 T1 " 1 gdgh lwy; och" ;1ol\,'"" k6;1 wd9 korv " :lgC_l0.= nOCH” zddo 1.0 e1sl<I6I ' Konwencji PICJW Czlowieko 1 Podslowowycn Wolnoécl 2 dnlo 4 grudnlo 1950_r. slonowlocych. Ze koido osobo pozbowiono Wolnoécl bedzie lroldowono W sposolo nunnonllorny 1 z poszonowoniem przyrodzone] godnoécl czlowleko. Europejskl Trybunol Prow Czlowleko uznoje, fie orlykul 3 Konwencjl cnronl jednoz podslowowych Worloécl""de‘mol<ro‘ryc<znychlspoleczenslw. Konwencio bezwzglednle ' zokozuje lorlur oroz nleludzklego bqdi ponliojqcego Iroklowonlo lub koronio, bez Wzgledu no zochowonle ofiory (Lobilo przeclwko Wlocnom skorgo nr. 26772/95]. Trybunol Wielokrolnie podkreélol, 2e zle lroklowonle nnusi oslognqc pozlom mlnlnnolnelnledogodnoéci, jeéli mo loyc brone pod uwoge no mocy orlykulu 3 Konwencji. Oszocowonie lego minirnolnego pozlornu nledogodnoécl Iesl Wzgledne. Zoleiy .od Wszyslklch okollcznoécl sprowy. loklcn jok czos lrwonlo zlego lroklowonlo, flzyczne 1 psycnlczne konsekwencje, o lokie W nleklon/ch przypodkocn plec, Wiek, slon zdrowlo oflory. Co Wiecej, W slwlerdzoniu, czy lroloowonle jesl ,,|:'>oni2o]qce" W rozurnlenlu 'orl\/kulu 3 Konwencjl Tnlbunol bedzle rnusiol Wzlqc pod uwoge, czy celern lego lroklowonlo jesl upokorzenle oroz zdeprecjonowonle done} osoby oroz czy, blorqc pod uwoge konsekwencje loklego lroklowonlo, Wplynelo ono negolywnle no osoloowoéé lej osoloy W sposob nie dojqcy sle pogodzic z orlykulenn 3 Konwencjl. Chocloi pylonle. czy celem loylo ponlienie lub zdeprecjonowonle ollow jesl czynniklem, klory noleiy Wziqc pod uwoge. lorok lokiego celu nie molze oslolecznle Wyl<lucz\/1': noruszenio orlykulu 3 Peers pfzeciWko' 015811. §k_oIg“o' In? 289524/9'5';'\/'6Id§l'n'C1S przeclwko Lilwle skorgo nr 44558/98).~ W ocenie Tn/bunolu, szocujqc W‘oFUnl<1‘uWlezlenio, nolety Wzlqc pod Uwoge lqczne .\I<Ol'lS6*I<WSl’lC]€ Worunkow, jok rowniei skulkl zorzulow skolzocego [Dougoz przeciwko Grecji, skorgo nr 40907/98}. Noleiy lokie Wzloc pod uwoge dlugoéc okresu czosu, W klorym dono osobo jesl uwiezlono W konkrelnych Worunkocn IAlver pfZ6CIWI<O Eslonll, skorgo nr 64812/01). 11 'ä. 5.. Gin .Cl T' _ '1- gqnh lwy; ach' '.'rały'" kc¿1 wn?- kan' " :igC_lñ= means Łdma 1Ĺ0 -ejsi<i6iĹ- ` Konwencji Praw Człowieka i Podsławowych Wolności z dnia 4 grudnia l950_r. słanowiacych, że każda osoba pozbawiona wolności będzie łrakiowana w sposób humaniłarny 1 z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje, ze arłykuł 3 Konwencji chroni jednaz podstawowych wartości'"sde«mokrał‹y‹eznyc-h-społeczensłw. Konwencja bezwzględnie ' zakazuje łorłur oraz nieludzkiego badz poniżajacego łrakłowania lub karania, bez względu na zachowanie ofiary (Labiła przeciwko Włochom skarga nr. 26772/95). Trybunał wielokrotnie podkreślał, ze złe łrakłowanie musi osiagnać poziom minimalnejniedogodności, jeśli ma być brane pod uwage na mocy arłykułu 3 Konwencji. Oszacowanie lego minimalnego poziomu niedogodności jesi względne. Zależy .od wszysikich okoliczności sprawy. łakich jak czas trwania złego irakłowania, fizyczne i- psychiczne konsekwencje, a lakze w niekłón/ch przypadkach płeć, wiek, słan zdrowia ofiary. Co więcej, w słwierclzaniu, czy łrakiowanie jesł ,,poniżajace" w rozumieniu 'ariykułu 3 Konwencji Tiybunał będzie musiał wziać pod uwagę, czy celem Tego łrakłowania jesł upokorzenie oraz zdeprecjonowanie danej osoby oraz czy, biorac pod uwagę konsekwencje jakiego łrakłowania, wpłynęło ono negaiywnie na osobowość lej osoby W sposob nie dajacy się pogodzić z arłykułem 3 Konwencji. Chociaz pyłanie, czy celem było poniżenie lub zdeprecjonowanie ofiary jesł czynnikiem, kłóry należy wziac pod uwagę. brak łakiego celu nie może osłałecznie wykluczyć naruszenia orłykułu 3 Peers przeciwko' Gre_ČŠj'i","`śk`a`rg`a' nr 28`52`Ä`/9`5`}`V`ölüŜi'n'C1S przeciwko Liłwie skarga nr 44558/98).~ W ocenie Trybunału, szacujac w*ar`u`nki' uwięzienia, nalezy wziac pod Uwagę łaczne .konsekwencje warunków, jak również skuiki 'zarzułów skarzacego [Dougoz przeciwko Grecji, skarga nr 40907/98). Należy łakże wziać pod uwage długość okresu czasu, W kłóryrn dana osoba _jesi uwięziona W konkrełnych warunkach jAlver przeciwko Esłonii, skarga nr 648-12/Ol). 11 --- STRONA 13 --- Skrojny brok |3l’Z€‘S'Il'Z8l"|I W cell wieziennej jesl ospeklern, l<lory nolefcy Wzlqé |ood_,_ uwoge W_celu_ uslolenlo, czyvpoddowone W wqlpliwoéc Worunki uwiezlenio byly ,,ponl2ojqce" z punldu widzenlo orl. Konwencjl (Korolevlclus plzeciwko Lllwie, skorgo nr 53254/99, 7 kwielnlo 2005 roku). We Wczeénlejszych sprowocn, gdzie skoriqcy mieli do dyspozycjl mnieji nli 3 rn2 no osobe, Trybunol slwlerdzohie przeludnienle loylo lol< duie, Ze To some W soble slonowllo uzno"nle~noroszenlo orl. 3 Konwencji (zoo, mledzy lnnyrni, Lind |orzeciWl<oRosji, skorgo nr 25664/05, 6 grudnio 2007 roku; Konlyrev DFZGCIWKO Rosll, _sk_orgo nr 37213/02, 21 czen/vco 2007 roI<u; Andrey Frolov przeclwko Rosjl, skorgo nr 205/02, 29 morco 2007 roku; Lobzov przeciwko Rosjl, skorgo 62208/00, 16 czerwco 2005 roku). _ Europeiski Trylounol Prow Czlowieko rozpoznojqc sprowy dolyczqce Worunkow odbywonlo Kory pozloowlenio Wolnoécl uznol zo obowiozek Ponslwo dokonywonle syslernolycznej konlroll decyzji podejmowonych W zoklodoch kornycn W celu zopewnienio odpowiednlch Worunkow iyclo Wleiniow, z uwzglednlenlem normolnycn l uzosodnlonycn Wymogon zwlqzonycn z pozbowlenlem Wolnoécl (Wyrok z dnio 5 grudnio 1979 r.skorgo 8224/78 1 z dnio 12 slycznlo 1995 r. skorgo 21915/93}. Zojmujdc sle kwesllq Wielkoéci cell, W Ioklej powlnnlprzebywoc Wleinlowie, joko elemenlu zopewnlenio godziwych worunkow odbywonlo kory pozbowlenlo Wol'noéci,' Trybunol uznol zo sprzecznq ze slondordoml Europejsklego Komllelu Zopololegonlo Torlurorn powlerzchnie 2,8 m2, joko przypodolo no osodzonego W rozlooznowonejv sprowie zokonczone} Wyrokiern z dnio 9 morco 2006 r. (skorgo nr‘73786/01). W on/eczeniu z dnio 19 l<Wletnio200l r. (skorgo nr 28524/95) Tn/bunol slwlerdzll, Ze przebywonle W zolloczonej cell 2 nleodpowiednlq wenlylocjq i z. olworlq loolelq, brokiem moillwoéci uczeslniczenlo W zojeciocn I kursoch oroz korzysronlo z blblioleki, powoduje I \ I  1 1 Wzrosl poczuclo przygnebienlo i niiszoécl I rnoie byc ocenlony goko upokorzolqce I ponliojqce lroktowonle wieinlow, sronowiqce noruszenle orl. ._12 I I‘! I ‘I I . E r E . . 2 \ r __ I M < » ( Y L l= 1,1 I  E J, 2 3 r F " F ' ( a I I \ 5! '\*: E C \ .. 6 I 4 \ : .; _; I 3  I1.. Skraj-ny brak przesirzeni w ceii Więziennej jesł aspeklem, klóry naieży wziać pod uwagę w_celu_ uslalenia, czyvpoddawane w wałpliwość warunki uwięzienia były ,,poniżajace" z punkłu widzenia ari. Konwencji (Kara|evićius przeciwko Liiwie, skarga nr 53254/99, 7 kwielnia 2005 roku). We wcześniejszych sprawach, gdzie skarzacy mieli do dyspozycji- mniej niż 3 m2 na osobę, Trybunał słwierdzał, że przeludnienie było 'rak duże, że To samo w sobie sianowiło uzna`"nie~-naruszenia arł. 3 Konwencji izob., między innymi, Lind przeciwkorlāosji, skarga nr 25664/O5, ó grudnia 2007 roku; Kanłyrev przeciwko Rosji, _sk__ar_g¿a nr 3721,3/O2, 21 czerwca 2007 roku; Andrey Froloy przeciwko Rosji, skarga nr 205/O2, 29 marca 2007 roku; Labzov przeciwko Rosji, skarga 62208/OO, ió czerwca 2005 roku). _ Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpoznajac sprawy dołyczace warunków odbywania kary pozbawienia wolności uznał za obowiazek Pańsłwa dokonywanie syslernaiycznej konłroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzgiędnieniem normainych i uzasadnionych wymagań zwiazanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r..skarga 8224/78 i z dnia T2 siycznia 1995 r. skarga 21915/93). Zajmujac się kweslia wieikości ceii, w jakiej powinniprzebywać więźniowie, jako elemenlu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczna ze słandardami Europejskiego Komiłeiu Zapobiegania Torłurom powierzchnię 2,8 m2, jaka przypadała na osadzonego w rozpoznawanej sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. [skarga nr'7378ó/01). W orzeczeniu z dnia l9 kw~ietnia200l r. (skarga nr 28524/95) Trybunał słwierdził, że przebywanie w załłoczonej celi z nieodpowiednia wenłyiacja i z. ołwarla ioaleła, brakiem możliwości uczesłniczenia w zajęciach i kursach oraz karzysiania z bibliołeki, powoduje I \ › ' v 1 wzrosł poczucia przygnębienia i niższości r może byc oceniany jako upokarzajace i poniżajace irakiowanie więźniów, sianowiace naruszenie ari. ._12 Í fl Í 1! Í _ 2 r E Ĺ = f \ r __ Í M < 2 Ĺ Í L r ;Ę L -. E flj 2 Š r i " i ` ( -=« i i \ SG' '\*‹ E C K .. å I 4 M 1 3; _Š i Š - Ê1-.. --- STRONA 14 --- 3 Europejsldej Konwencjl Prow Czlowieko. Nolomlosl W orzeczenlu z dnio 6 morco 200.1 r. [skorgo nr 40907/98) uznol, ie som fokl brzelrzymywonlo Wleinio W przeludnlonej cell,‘ W niewloéclwych Worunkoch sonilornych. z nlewyslorczojqcq lloficlq loiek, broklern odpowlednlch cwlczen flzycznycn slonowl ponliojoce lroklowonle, rodzqce obowlqzek Wyploly odszkodowonlo. ' W lnnycln orzeczenloch Europejskl Il'YI3U1'lOI' Prow Czlowleko dokonujoc Wyklodnl orl. 3 Konwencll slwierdzil mledzy lnnyrnl, 2e no rnocy lego przeblsu Ponslwo rnusl zopewnlc, by osobo bylo pozbowlono Wolnoécl W Worunkoch zgodnych 2 poszonowonlem ludzkie] godnoécl, by sposob l rnelodo slosowonio érodko W poslocl pozbowlenlo wolnoécl nie boddowolo je] clerplenlu lub niedogodnoéclom 0 noleienlu brzekroczojqcym nleuniknlony bozlom cierpienlo Wplsonego W pozbowienle Wolnoécl oroz by, bloroc bod uwoggl proklyczne Wymogl pozbowienio Wolnoécl, slon je] zdrowlo l sornopoczucle byly odpowlednlo zobezpleczone poprzez mledzy lnnyml zopewnlenle odoowlednlej obleki medyczne]. Wlezlen nle powinlenbyc noroiony no Wleksze clerplenie nii lo, klore jesl nleunlknlone. przy pozbowlenlu Wolnoécl. Noleiy zopewnlc Worunl<l,_ by vuwzglednlolqc proldyczne Wymogonlo pozbowlenlo Wolnoécl — zdrowle l dobro Wlefanlo byly odpowlednio zobezpieczone. Brok zornioru boniienlo lub upodlenlo Wieinlo nie Wykluczo nomszenlo or’r., 3 Konwencji. Cierbienle 1 upokorzenle muszo przekroczoc nleunlknlony elernenl clerpienio Wplsonego W"pozb_oWie_nle Wolnoécl oby slonowllyy norUs’zenie lego przeplsu. (orzeczenle z 14. 11. 2002 r. skorgo nr 67263/01, z 19. 04. 2001 r. skorgoywnr 28524/95 oroz orzeczenle z 29.04. 2003 roku skorgo nr 38812/971 z lei some} doly skorgo nr 50390/99). _ \ \ Podkreélenlo Wymogo, Ze W Wydonych W poidzlernlku 2009 roku WYl’OI<ClCI'l Eurobejskiego Trybunolu Prow Czlowieko W sprowoch Orchowskl przeciwko Polsce [skorgo nr 17.885/04) i Sil<orsl<l przeclwko Polsce {skorgo nr 13 320 £1 1 1 _r I _I I c 1 I 1 ll I .1 j I |I I 1 H I F I 1 \. F! I l 2 iIIl 1| 3 Europe_jski'ej Konwencji Praw Człowieka. Nałomiasi w orzeczeniu z dnia ó marca 2001 r. [skarga nr 40907/98) uznał, że sam foki przeirzymywania więźnia w przeludnionej celi; w niewłaściwych warunkach saniłarnych. z niewysiarczajaca ilościa łóżek, brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych słanowi poniżajace irakłowanie, rodzace obowiazek wypłaiy odszkodowania. ' W innych orzeczeniach Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonujac wykładni ari. 3 Konwencji słwierdził między innymi, że na mocy lego przepisu Pańsiwo musi zapewnić, by osoba była pozbawiona wolności w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godności, by sposób i rnełoda slosowania środka w posłaci pozbawienia wolności nie poddawała jej cierpieniu lub niedogodnościom o nałęzeniu przekraczajacym nieunikniony poziom cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności oraz by, biorac pod uwagši prakiyczne wymogi pozbawienia wolności, slan jej zdrowia i samopoczucie były odpowiednio zabezpieczone poprzez między innymi zapewnienie odpowiedniej opieki medycznej. Więzień nie powinien-być narażony na większe cierpienie niz io, kłóre jesł nieuniknione. przy pozbawieniu wolności. Należy zapewnić warunki, by -'uwzględniajac prakłyczne wymagania pozbawienia wolności- zdrowie i dobro więznia były odpowiednio zabezpieczone. Brak zamiaru poniżenia lub upodienia więźnia nie wyklucza naruszenia ari., 3 Konwencji. Cierpienie i upokorzenie musza przekraczać nieunikniony elemeni cierpienia wpisanego w"pozb_aw_ie_nie wolności aby s"ia"nowiły naruszenie jego przepisu. (orzeczenie z 14. ii. 2002 r. skarga nr 67263/Oi, z T9. O4. 200i r. skargayąnr 28524/95 oraz orzeczenie z 29.04. 2003 roku skarga nr 388i2/97 i z iej samej dały skarga nr 50390/99). _ \ . Podkreślenia wymaga, że w wydanych w październiku 2009 roku wyrokach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach Orchowski przeciwko Polsce [skarga nr 17.885/04) i Sikorski przeciwko Polsce jskarga nr 13 32,0 íi r 1 _f 5 _l 1 Ł 1 1. Ii il i .i j- I || ii ł H Li! F if i \. ą “r l i ij!l 1| --- STRONA 15 --- .,11.;'_;.,__,:~‘_ ‘E' I _\. ‘G PJI; _. 17599/05). siwierdzono, 1;": isiniejqce w potskich zoldodoch penfiencjornycfi'5:__§'?{§¥;?§_ p|ze1'_udn'|_enie nie mote byé usprowieoliiwicxnez przepisem, kiory l ‘ niepFOWid’rOWO siosowony i osioiecznie zosfo’: uchyiony pmez Trybunqf_'5131gi Kons'Ty’rucy}ny. W oiou‘ Tych wyrokoch Trybuncvr podi<re§1i’:, ie som fQ_]]<’[:._.|'.;__f1_'_:__::1_ij_iEl__ wystopowonio ziowisko skrojnego brolku przeshzeni W cefi mieszkotnej przesionkq do siwierdzenio poniiojqcego troktowonio osodzonego, ca ZC1 syiuocjo w do’rychczosowym orze'c2in'i?:iwie uznono przypodki, w osodzony przebywcfi w cefi mieszkolnej, idrérej powierzchnio, pm,/poclQiqcq1'Iii‘$5.:$ no jednego wig_>in'ic: bwro mniejszo nii 3 m2. ' ' W obu ’r\/ch sprowoch Trybunoi uznofi, it wiokszoéé cel skouiqcego,w_Er"Ii"" kion/ch byk przehzymywcny przez znocznq ozoéé okresu pozbczwienio wolnoéci, b\/kl przeludniono i wykraczcflo ponod przewidzione prowem normy. Przez co pozosiowiono skoriqcemu mniej nii 3 mi osobistej przestrzeni, ._ ktoro czosem wyn_osi%o nowei mniej nii 2 m2 no osobq. Nowei jeéli czosomi ce1o'mieéci%o sie w gronicoch lub poniie] pmewidzionej powierzchni. sl<or}:qc3'/'_ . ' ' ='+_,=. dosiowcfi zwykte ’r\/lko ‘rrocho wiocel nirl: 3 mi przeshzeni . Tn/1ouno+ siwierdzih .. ., 2e wecflug norm zoleconych przez Konwencio o zopobiegoniu toriurom oroz nieludzkiemu 1u'o poniiojqcemu trokiowoniu olbo _l<orc1niu przestrzefi \qorz\/cizieiczno koiclemu wieiniowi w polskioh zokmdoch komych powinno by'(:'in wiokszo nii krojowe minimum usiowowe, Qwioc 4 m?. “ . .. ;.,\__ W sprowie Orchowski przeciwko Polsce Twbunof zwrocfl uwogo no, koleiny ospekt zwiqzony Z' odbywoniem Kory pozbowienio Woinoéci, kiory 1» mote zwiekszyé cierpienie doéwicdczone DFZGZ osodzonego 1 noruszoc 1ego dobro osobisfie. Z0 Toki czynnik Trybundr uzncfl czesie zmiony osodzeniqiwi skozonego w obrobie jednego zokkodu poprzez przenoézenie do roinych ce% mieszkolnych, co moie orowodzié do nievwroéciwego i poniioiqcego " "A trokiowonio. 'i‘.~:=. 14 Try <_1\/’w1q<: Konstyiu posiepo Rzecznik problem w swoic pmeiucl wod!.iw wwdze wskoin sierpnk mieisc Komit: Tro!<’ro jedno wielo! odwi: 1 1 ]: zmni: powi przye ,, Zc Kon nii: no _ ,z1_-;'_j„.„__-,Š Í?-_In I _._ K, .›z.§ __ T7599/05), słwierdzono, iz isłniejace w polskich zakładach peniiencjarnycri--`:`:.-_-_;Š'?-§;Ĺ=Ê`_ przel"_udn`r_enie nie może być usprawiediiwianez przepisem, kióry I = nieprawidłowo siosowany i osiaiecznie zosłał uchylony przez Trybunqr'_'_-_'-;¿_¿-,.¿:gi- Konsiyiucyjny. W obu' rych wyrokach Trybunał podkreślił, że sam j¿_jj<j¿._._',__¿-_'Ê-,_¿;__;__-_-_ wysłępowcrnia zjawiska skrajnego braku przesłrzeni w celi mieszkalne] przesłanka do słwierdzenia poniżajacego irakłowania osadzonego, a za syłuację w dołychczasowym orzecznictwie uznano przypadki, w osadzony przebywał w ceii mieszkalnej, kłórej powierzchnia, przypadajqçg1'-1,2'-.,.¿-zi.:Ę; na jednego' więźnia była mniejsza niz 3 m2. " ` W obu rych sprawach Trybunał uznał, iz większość cel skarzacego,-w_---f---T--'ir" kión/ch był przełrzymywany przez znaczna część okresu 'pozbawienia wolności, była przeludniona i wykraczała ponad przewidziane prawem normy. Przez co pozosławiono skarzacemu mniej niz 3 m2 osobisłej przeslrzeni, ._ kióra czasem wynosiła naweł mniej niz 2 m2 na osoba. Nawei jeśli czasami celamieściła się w granicach lub ponizej przewidzianej powierzchni, skarzacy- _ ' ' ='é_-,=_ closławał zwykle łylko łrochę więcej niz 3 mi przesłrzeni . Trybunał słwierdził, .. -„., ze według norm zalecanych przez Konwencje o zapobieganiu łorłurom oraz- nieludzkiemu lub ponizajacemu łrakłowaniu albo _karaniu przeslrzeh āprzydzielana każdemu więźniowi w polskich zakładach karnych powinna być! większa niż krajowe minimum usiawowe, crwięc 4 m?. " _ __ -=.›,__ W sprawie Orchowski przeciwko Polsce Trybunał zwrócił uwagę na, kolejny aspekt zwiazany z odbywaniem kary pozbawienia wolności, kióry z› może zwiększyć cierpienie doświadczane przez osadzonego i naruszac jego dobra osobisłe. Za raki czynnik Trybunał uznał częsie zmiany osadzeniaiw, skazanego w obrębie jednego zakładu poprzez przenoszenie do różnych cel mieszkalnych, co może prowadzić do niewłaściwego i ponizajacego '- 'A lrakłowania. 'r'ř_':=_ 14 Try <_1\/iwirrc Konsiyłu posiępo Rzecznik problen w swoic przelud wadliw' władze wskazn sierpnir miejsc Kamili Trakło jedno wielo! odwii l i j: zmnir powi przy! ,, Zc Kon niz na --- STRONA 16 --- IGQO E‘ Is" \'.=‘;. .=':f=;=?. r§5*.'1!'i \..‘;__ A :1 .E:EL=: ‘ 1, r._; 1 T» w r >» '...;;. »';:.;'. »=\, 5_.af,:_ ;. r_ ...._ .. s =.>25 =. ==._q¢. s _;.' _ k C1F}; . .=;:. :_1_.~I?. ' mf , ayc. HO raw, ego _. 3fliC1~ |ce1 14. "oz.  : fa 3 i‘ Tn/buno’: Prow Cziowieko W orzeczeniu Orchowski przeciwko Polsko cytujqc |:>owo’rywony przez Sod pierwszej instoncji wyrok Trybunom Konsh/Tucyjnego wskozoh 2e wszysikie orgony ponsfwo biorqce udzio% w posiopowoniu przed Tn/buno’rem Konsiyfucylnym, ‘:1. Prokuroior Generoiny, Rzeozniko Prow Obywo’reiskich i" Morszofek Sejmu, pm/gnolry isfniejqcy problem przeludnienio w poiskich zokkocioch komych. Proku‘ro4’for Generotny. w swoich oéwiodczeniocn 2 dnio 6 grudnio 2007 roku stwierozfi, ie problem przeiudnienio w polskich zoidodoch kornych isfnieje od 2000 roku i wynlko 2 wociiiwej inferprefocji kwesiionowonych przepisow przez sqdy kroiowe i w%odze ' oeniiencjorne. Ponodto, Prokurofor Generoiny zoznoczx/%, is wskoinikiem przeluoinienio no poziomie H8,9%, wecfiug sioniu no dzien 31 sierpnio 2007 roku w’codze wiegzienne oszocowoh/, ie pohzebo 15000 nowych miejsc w ceiu zooewnienio osodzonym ustowowej pszestrzeni 3 mi no osobo. ‘Tn/bunolr podkreélfi, fie W 1996 roku, 2000 roku i 2004 roku Europejski Komiiei ds. Zopobiegonio Torturom oroz Nieludzkiemu iub Poniiolqcemu Trokiowoniu olbo Koroniu {CPT) przeprowoclzi’r ‘rrzy okresowe wizyiy w roinych jednostkoch peniiencjornych w Polsce. Nosfopujqce zo'!ecenio b\/+y wielokroinie zomieszczone w nosiopujqcych roponoch CPT dotyczqcych odwieclzonych plocowek [CPT I Inf (98) 13, CPT I inf (2002) 9 1 CPT I inf (2006) H]: ..[W’fc1dze Po!s|<i] muszq przeprowoozié zoecydowone dzio%onio, by zmniejszyé wspo’rczynnil< przeiudnienio, W ceiu zopewnienio co nojmniej 4 mi powiezzcnni mieszkolne] no wieinio". Trybuno’: zoc\/’rowo’+ odpowiednie frogmeniy ze Roponow Ogolnych przygotowonych przez CPT: ,, Zogeszczenie w celoch iest kwesfiq bezpoérednio zwiqzonq z mondotem Komiiew. Koniecznoéc’: umieszczonio w celoch wiekszej liczby ‘osodzonycn, nii liczboprzyjofo przy projekiowoniu powierzchni cel, niekorzystnie won/wo no wszelkie dziokonio no ieyenie zokiodu kornego: ogoino jokoéé Zycio W 15 :GQO lř^ Is' r'-.=¦¦_ _=Tf=;=?_- fÊ5*.'1!'ž -.__l;_r_ A ai .-Í-:'?-L-=: i- ¬_ :._: -vs fa' ¬ z à» '-...-Li. ›':7.;'. ~-.=\› 5_.1f,-:_- ;_ r_ _.___ __ r =_r›__¿¿-, =_ ==__qc s _¿_' _ -` .C1-1*-fś; _ _ =;_' -_ :_1__~I-3_ " :en- , zyc. HO tory; ego., __ šfliC1~ rcel- T4. 'az - r _fa 5 i' Trybunał Praw Człowieka w orzeczeniu Orchowski przeciwko Polska cylujac powoływany przez Sad pierwszej instancji wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazał, że wszystkie organy państwa biorace udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, tj. Prokurator Generalny, Rzecznika Praw Obywatelskich i' Marszałek Sejmu, Ąprzyznały istniejacy problem przeludnienia w polskich zakładach karnych. Prokurator Generalny. w swoich oświadczeniach z dnia 6 grudnia 2007 roku stwierdził, że problem przeludnienia w polskich zakładach karnych istnieje od 2000 roku i wynika z wadliwej interpretacji kwestionowanych przepisów przez sady krajowe i władze ' penitencjarne. Ponadto, Prokurator Generalny zaznaczył, ze wskaźnikiem przeludnienia na poziomie TT8,9%, według staniu na dzien 3T sierpnia 2007 roku władze więzienne oszacowały, że potrzeba T5000 nowych miejsc w celu zapewnienia osadzonym ustawowej przestrzeni 3 mi na osobę. 'Trybunał podkreślił, ze W T996 roku, 2000 roku i 2004 roku Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Ponizajacemu Traktowanlu albo Karaniu (CPT) przeprowadził trzy okresowe wizyty w różnych jednostkach penitencjarnych w Polsce. Następujace zalecenia były wielokrotnie zamieszczane w następujacych raportach CPT dotyczacych odwiedzanych placówek (CPT I int (98) T3, CPT I lnt (2002) 9 i CPT I int (2006) Tljz ..jWładze Polski] musza przeprowadzić zdecydowane działania, by zmniejszyć współczynnik przeludnienia, w celu zapewnienia co najmniej 4 m2 powierzchni mieszkalnej na więźnia"_ Trybunał zacytował odpowiednie fragmenty ze Raportów Ogólnych przygotowanych przez CPT: ,. Zagęszczenie w celach jest kwestia bezpośrednio zwiazana z mandatem Komitetu. Konieczność umieszczania w celach większej liczby osadzonych, niz liczbaprzyjęta przy projektowaniu powierzchni cel, niekorzystnie wpływa na wszelkie działania na terenie zakładu karnego: ogólna jakość życia W 15 --- STRONA 17 --- 1" ’) .3 " 1‘  zoldodzie kornym zmniejszo sio wowczos, byé moine nowet znocznie.3 ZVvi$k5z( Ponodfo poziom zogegézczeniovw zoldodzie kornym lob jego czoéci moie  wkie O. osiqonqé foki siopien. kfory som w sobie jest nieludzki lub poniiojqcv  fizycjznego punidu widzenio. V Kluczowe znoczenie _d\o dobrego_.'...j.l_j;_;:___ E _ . .. _ _ uropej somopoczucio osodzonycn mo odpowiedni progrom |ch okTy\~noé'c1"i'.""?1?A22;: . ’ ’ We IT [proco, nouko, sport, itd.)... Jednolgie iymczosowo oresztowonych * degroc moino po prosiu skozoé no hwojqcq kilko iygodni lob miesiocy bezczynno§<';'...I%;_ w zdmkniqrej ceii, niezoieinie od Tego, jok dobre worunki fizyczne pozlulqi celoch oreszfu ékedczego. Komitei uwoio, fie powinno dq'zy<': sio |3'ze'UC zopewnienio, oby iymczosowo oresziowoni w oreszioch éledczych mieli Cwicze ' , moiliwoéé soodzenio odpowiedniei czeéci dnio [8 lob wiocej godzin] pozo__.... powoc celomi, W celu podiecio dzio’ro\no§ci o roinym chorokierze. przeby zwfoszczo wspomnieé: o éwiczenioch no éwieiym powiehzu. Powszechnié przyimuje sio joko podsiowowq gworoncje. ie Osodzeni powinni mqifej Imoitiwoéé spodzenio ‘pm/nojmnie} jednej godziny éwiczen no éwie:?:ym osodz powieirzu dziennie... Kiuczowe znoczenie mo iokie To. oby ploc éwiczen no 2 byli z zewnqirz budynku by’: odpowiednio pmesironny... S’ro%\/ dosfop do TooIe’n,{:_:5.__;1:.'§;:"%';;_:;_'ag$.15. Spogy oroz ufrzymonie poprownyczh siondordéw w zokresie higieny sq niezbednymfl.'=f:'_;_'*’;l;f§i&§_ _i;; stole), ""sk+odnikomi oioczenio cziowieko. Komitei prognie dodoé, Ze bwo szczegolne zoniepokojenie budzi poiqczenie zogoszczenio w ce\och;___"j,'__.'.§_;.@_i5.'§ pow“ ubogiego progrornu zojeciowego i niewysiorczoiqcego dosiopu do fiooleiyfi umywolni w Tym somym zoidrodzie kornym. Skumuiowony efeki Tokich.._:.____1;_§=_.;:5_;5:___ pom worunkéw mote okozoé sio niezwykie szkodliwy dio osodzonych§'=";'_.".."2;';'i"_"_§':_f5;; Pzzeiudniony zoidod korny oznoczo sfloczone i niehigieniczne . . . , . 4 .  dO1'\/< pom|eszczen1o; nleusionny brok prywotnoscs {nowef w CZCISIG wykonywonno 3 powi Tok podsiowowych czynnoéci jok korzystonie z zopieczo sonitornegol_L _ _.:__jj';:_:'j'.:;‘_E55 Cele ogroniczenie progromow iojegcinowych pozo celomi, 2 uwogi no‘ _ 7 osot wystorczojdcego personelu i érodkow; przeciqiony sys‘rem opieki zdrowofnei; _ ' “ d0F>* 16. 1 _ _::.. _. . _ _i‘2g;* _. =1}, _....4..11.:..>_  ‘:11 1-' 9).- .: ' 1-' - zakładzie karnym zmniejsza się wówczas, być może nawet znacznie.-.= Zwjększí Ponadto poziom zagęszczeniavw zakładzie karnym lub jego części może -- rgkże O. osiagnać taki stopień. który sam w sobie jest nieludzki lub poniżajacy - fizycznego punktu widzenia. V Kluczowe znaczenie _dla dobrego'_.'...-1.l_-;_-¿___ E _ . ._ _- _ uropej samopoczucia osadzonych ma odpowiedni program ich akty\‹~/noś'ci-"ž'.="'F~1ř-.ÊĘ;: _ ' ' THG' TT (praca, nauka, sport, ltd.)... Jednakże tymczasowo aresztowanych * degrac można po prostu skazać na trwajaca kilka tygodni lub miesięcy bezczynność'...ŹÊ;.-_ w zamkniętej celi, niezależnie od tego, jak dobre warunki fizyczne panujql celach aresztu śledczego. Komitet uważa, że powinno dażyć się |3'Íe'UC zapewnienia.. aby tymczasowo aresztowani w aresztach śledczych mieli cwicze ' , możliwość spędzenia odpowiedniej części dnia (8 lub więcej godzin) poza__.... DOWOC celami, w celu podjęcia działalności o różnym charakterze. przebi zwłaszcza wspomnieć o ćwiczeniach na świeżym powietrzu. Powszechnie przyjmuje się jako 'podstawowa gwarancję, że Osadzeni powinni małej 'możiiwość spędzenia 'przynajmniej jednej godziny ćwiczeń na świeżym- osadz powietrzu dziennie... Kluczowe znaczenie ma także to, aby plac ćwiczeń na 2 byli z zewnatrz budynku był odpowiednio przestronny... Stały dostęp do toalety_-_-_¿-.._¿1:.'Š;¿i¿5____'aj¿_;_ Spoży oraz utrzymanie poprawnych standardów w zakresie higieny sa niezbędhym__i1¿=._..-'=_f_:-_'f'-Í¿Ĺ{;fił_:§_ _Ê¿; stole), "składnikami otoczenia człowieka. Komitet pragnie dodać, że było szczególne zaniepokojenie budzi połaczenie zageszczenia w celach-,___'=_-_.'_.-_.`.§_¿.__Ę¿_.'j Down ubogiego programu zajęciowego i niewystarczajacego dostępu do toaletyi umywalni w tym samym zakładzie karnym. Skumulowany efekt takich..¿.-___--_-_-;_¿-=_.¿_¿____--__ Dom warunków może okazać się niezwykle szkodliwy dla osadzonych§`=':-'_-.'..'_;';`í'-_'._`¿_j-.ii_- Przeludniony zakład karny oznacza stłoczone i niehigieniczne . . _ , . Ą . - CÍOi'\/< pomieszczenia; nreustanny brak prywatnosci (nawet w czasie wykonywania T powi tak podstawowych czynności jak korzystanie z zaplecza sanitarnegoj-_L _ _.z_-_;¿`_ř-I_”`j`.j;'_Š; cele ograniczenie programów zajęciowych poza celami. z uwagi. na _ -Í osoi: wystarczajacego personelu i środków; przeciażony system opieki zdrowotnej; _ I “ ÜÜFH 16. '_ _ _:_.. __ _ _ E33 _ . ¿§,__ _....«‹-.-.':-f.:.-_›_ - 'ÍŻÊ --- STRONA 18 --- ' :f€.';' “v *1 r%:;.;i" J '1 r :__=.'%5:".='='52?" T —  _,.. Q.,=;==<_.'<;;'__'_ _ aii ‘ZV.= 1: “ 83." 5' '1f. =’::I_;= _ (_:._=_. __=_;._._ ._ es eTV_' _: >’*“" BQO .1" ":1." 1 ch _’ . =. Kich yon; :zne  onmo egg]; brok ntne1: zwiokszone nopiecie E Wynikojoco z niego przemoc miedzy osodzonymi, o iokie osodzonymii personeiem. Nie moino Wiec zgodzié sio ze skoriqcym, is W éwiefle orzeczniciwo Europeiskiego Tn/bunoiu Prow Cz’roWieko .,sorno nodmierne pmzekudnienie nie moie byé kwolifikowone joko dziokonie nienumonitorne 1ub degrodujqce“. _ _ Podkreélenio Wymogo, ie powéd przez co’:e dnie by’: zomkniofy W brzeludnionej celi, z Wyjqtkiem jedne} godziny dziennie spodzonei no éwiczenioch no éwieiym powietrzu. Trzykrotniie miolry miejsce syiuocje, fie powod pmezlkilko tygodni by’: osodzony W celi piocioosobowej, W kiorej pazebywom 9 osob. _ Z zosod doéwiodczenio iyciowego Wyniko. ie zb\/T duio Hoéé osob no .mo%e1...powierzcnni musio%o powodowoé 1<’ropo’n/ z boruszomem no osodzonycn po celi i s’rWor2o’ro sytuocje. Ze oby jedni mogti sio poruszoé, inni byii zmuszeni leis<5 no Jroikoch. Skozoni nie mogii W sposob godziwy sboiywoo posvrkow (brokoWo’ro 2 pewnoéciq dlo Wszysikich miejsc przy s’role]. WysTc;;~;boWo%y niewojrpliwie Trudnoéci W ko|2\/s’r'o'niu '2 ioolefy, W ceiocn b\/’ro duszno {zwhoszczo nocq W pone leiniei pm; Wysokich ’rembe"ro’rurocn powieirzo). _ Nie sposob sie zgodzié z opeiujqcym, Ze podsfopowonie strony pozwonej nie by’ro bezprowne. W prlepisie on. H0§2 k.k.W. poIsi_<i_ us1‘_o_WodoWco zoWor+ Wymogi don/czqce Worunkow bytowych W celoch mieszkoinycn wskozujqc, fie powierzchnio przypodojqoo no skozonego nie mote Wynosié mnie] nit 3 m2, cele muszq byé Wyposoione W odpoWi;dni' sprzei zopewniojqcy skozonemu osobne mieisce \do sponio i odpowiednie Worunki higieny, dostokeczny dob+yW powiehzo 1 odpowiedniq fremperoiuro I oéWiet_\enio. Jedynie dkoch, okreélonycn W or’r. 248 k.k.W. i pay W szczegolnie uzosodnionych Wypo 17 ` ¦f~?_`;` *v 5! .'-f;:t..iź' > -'l r-' :_'_=_`řŠ:".¦`="i`25` 'T' - - _,__ ¿¦.-'-_=zz=r_.'z;;'-__'_ _ eli 'Z-V.= 1-. il e":.` Ę" 'I-Í. ='::1_;_ _ (_-_._=_. __=_¿.„.._ ._ er: ery; _:- >'*“l` ŠQO Ĺ' "=:1." 1 ch __ . ,_ kich ych; :zne _ ania şggj; brak ntnej: zwiększone napięcie i wynikajaca z niego przemoc między osadzonymi, a także osadzonymii personelem. Nie można więc zgodzić się ze skarżacym, że w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka „samo nadmierne przeludnienie nie może być kwalifikowane jako działanie niehumanitarne lub degradujace". _ _ Podkreślenia wymaga, że powód przez całe dnie był zamknięty w przeludnianej celi, z wyjatkiem jednej godziny dziennie spędzanej na ćwiczeniach na świeżym powietrzu. Trzykrotnie miały miejsce sytuacje, że powod przezkilka tygodni był osadzony w celi pięcioosobowej, w której przebywała 9 osób. _ Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że zbyt duża ilość osób na .małej-..= powierzchni musiała powodować kłopoty z poruszanrem się osadzonych po celi i stwarzała sytuację, że aby jedni mogli się poruszać, inni byli zmuszeni leżeć na łóżkach. Skazani nie mogli w sposób godziwy spożywać posiłków (brakowało z pewnoscia dla wszystkich miejsc przy stole), występowały niewatpliwie trudności w korzystaniu ż toalety, w celach było duszno (zwłaszcza noca w porze letniej przy wysokich temperaturach powietrza). _ Nie sposób się zgodzić z apelujacym, że podstępowanie strony pozwanej nie było bezprawne. W przepisie art. lT0§2 k.k_w. polski ustawodawca zawarł wymogi dotyczace warunków bytowych w celach mieszkalnych wskazujac, że powierzchnia przypadajaca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele musza być wyposażone w odpowiedni' sprzęt zapewniajacy skazanemu osobne miejsce ida spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednia .temperaturę i oświet_leni_e. Jedynie dkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy w szczególnie uzasadnionych wypa 17 --- STRONA 19 ---  _ —‘,¢,,,_,,_,_.,...__.._.i_ . W brzewidzionych W nim przepisoch Wykonowczych. mofie dojéé dd Spmw‘ ogroniczenio Wielkoéci powierzchni ceii no jednego skozonego ponifie] 3 mi! jednokfie jed\’/nie no czos okreéiony. Trzebo przy Wm uznoé, fie musi To normc czos éciéie okreéiony i nie nodmiernie__d’rugi, chodzi bowiem o Wykaz zosody, przewidziony jedynie W Wyjqtkowych, szczegoinych SJFOHO uzosodnio Wyidodnie écieéniojqcq przepisu. konkn Wbrew iwielrdzeniom Skoifiqoego Sqd pien/vszej insioncji bodojqc, ¥ fiochowoniu ‘rrybu posfepowonio Wskozonego W Wm p:fiepisie_ OFQZ Wsph !1| 1 2_.:= 3/'.'‘ . dzicfionie sfrony pozwonei mioio cnorokier bezprowny by’r uprowniony do._; 5 kc oceny, czy W okolicznoéciocn rozpoznowonej sprowy zois’rnio’r ,,sz<:zegolnie W ioku postepowonio powéd Wykozot fie odbyWo’r Kore pozbowieniol Woinoéci W Worunkoch przeiudnienioW celocn, W kiorych no jednegoj skozonego |:>rzypodo’:'o mniej nifi3 ml’. powierfichni.  " Tym okolicznoéciom s’rrono pozwonoznie zop|fiecz\_/’ro. = _ ’r obowiqzek udowodnienio fie W ’reisyTuo<:1i..’ro no pozwonym spocfiywo .  Zdoniem Sqdu Apeiocyjnego sirono pozwono nie sbrosiolro ObOWiQZkOWi. Dyrektor pofiwonego Zok’rodu nie p1fieds’roWH— W myél on. 1 k.k.W. — siosownych decyzii 0 umieszczeniu osodzonych. no czos W Worunkoch, W |<’ror\/ch powierzchnio W celi no jednd osobe Wynosi mniejnifii dzio’ro% zgodnie z prowemi nie noruszy’r dobro osobisiego powodo. ~ " .\_~.»., z ...T\'.  ,; _Q.;._ uzosodniony Wypodek“ okreélony W prfiepisie ort. 248 k.k.W. rs ' * >_. ii =». 11 JI. I 4?. ._... . n 32 1%. It .! ' .. |___ \.<:_ $3; .__a? |. ': 5! . ». v< 5.5 1 . '11‘.  odby brow Powc iokot Trudr Okoii soon befip WO|I' 3 _m2. Ponodto strono pozwono ‘nie WYKOZCHCI, fie Toko sytuocjo Ome cnorokier Wyjqikowy i jedynie okresowy (por WYFOK Sqdu Noiwyfiszego “Gk przeludnionkel cell nie mid’: cnorolderu jedynie Tymczosowego i Wy1q1koWegQ:_i_§_ gdyfi ’f|’WCH' tygodnie i miesiqce. _ _ sprowie H CSK 489/09 ~ nie pub\il<.}. 4 Nie ulego bowiem Wqipiiwoéci, fie okres przebywonio powodd‘ 1 8 3.. =1; _...;,.)2 . _Ti : _ PL I’) — __.._ 1 ..~ 1.. {=. . . .. _____jg . ..~1'..*" 7" Y .,_ :;._ 5=. Chybiony jest Tokfie poglqd skorfiqcego. fie zgioszone przez roszczenie sfonowi nodufiycie prowo podmiotowego noruszojqc Tokie \.. A . _ _,._. 2:‘ .  \ > \ proc tokfi pl?W pm - _ ¬,‹,,._„_,_.,.._..._.í--._ . w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych. może dojść dd Sprawą ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m2! jednakże jedynie na czas określony. Trzeba przy tym uznać, że musi to normc czas ściśle określony i nie nadmiernieflługi, chodzi bowiem o Wykaz zasady, przewidziany jedynie w wyjątkowych, szczegóinycn 5„rOnO` uzasadnia wykładnię ścieśniajacq przepisu. konkre Wbrew twierdzeniom skarzacego Sad pierwszej instancii badając, 1 zachowaniu trybu postepowania wskazanego w tym przepisie. orqz- WSEH? !:I 1 Ł-_.¿= ¿."¦ . działanie strony pozwanei miało charakter bezprawny 'pył uprawniony do-._-¿ 5 kc oceny, czy w okolicznościach rozpoznawane] sprawy zaistniał „szczególnie W toku postępowania powód wykazał, że odbywał kare pozbawienia- woiności w warunkach przeiudnienia-w celach, w których na jednego' skazanego przypadało mniej nizß m2. powierzchni. - ' Tym okolicznościom strona pozwananie zaprzeczyła. = _ ł obowiązek udowodnienia ze- W iei sytuaciito na pozwanym spoczywa _ « Zdaniem Sądu Apelacyjnego strona pozwana nie sprosłała obowiazkowi. Dyrektor pozwanego Zakładu nie przedstawił- w myśl art. i k.k.w. - stosownych decyzii o umieszczeniu osadzonych, na czas w warunkach, w których 'powierzchnia w celi na jedna osobę wynosi mniej-niż: działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda. ~- " .._--~.„., ‹ '.'..Ż\'. - ,.¿ _,¿._ uzasadniony wypadek” określony w przepisie art. 248 k.k.w. „a ' *- ›-_. ii- ¬›. 11 J'. Ĺ ¬=›'. ._-... ¬ n- '.v-- ĹŠ›ř_ :Ł .i ' -.-.- ,___ 1-.<.'. ,gz .._a? |-. -'-¦ 55 .- ~›. '~‹ ŚEŸ 1 . `Ĺ:'. - odby praw Pawc lokat trudr Okoli spore loezr: WO|i' 3 .m2. Ponadto strona pozwana nie wykazała, ze taka sytuacja Oqe charakter wyiqtkowy i jedynie okresowy [por wyrok Sądu Naiwyzszego' “GK przeiudniontei celi nie miał charakteru jedynie tymczasowego i wyiqtkowegQ:_ł_:_ gdyz trwał tygodnie i miesiace. _ _ sprawie il CSK 489/09 ~ nie pu'oli|<.}. 4 Nie ulega bowiem wątpliwości, że okres przebywania powoda* 1 S :_.. ir _...;¦.-;¿ -. _'.¿.¿ ¦ _ bl' rs f _.__ Ĺ ..„ ¬_.- Ł. . . ._ _-___-:sf -. -..¬.-'..^'* `ř" Y „_ :„_ _:`=. Chybiony jest takze poglad skarżącego. że zgłoszone przez roszczenie stanowi naduzycie prawa podmiotowego naruszajqc takie 1.. .r . _ ,._. 2:' . - \ › »- pror takź DU-'iz prze --- STRONA 20 --- Wspoifiycio spo+e<:znego jok morolnoéé publiczno czy poczucie sprowiedliwoéci spo’reczne1. Zgodnie 2 powszechnie przyjeiym W olfiecznicwvie sqdowym poglqdzie, normo on. 5 k.c. mo chorokier Wyjqtkowyi mofie byé zostosowono Tylko po Wykozoniu Wyjqfkowycn okolicznoéci. Przy ocenie, czy zorzuf pmedownienio stonowi nodufiycie prowo, rozshfiygojqce znoczenie mold okolicznoéci konkreinego Wypodku. A W rozpoznowonej sprowie s’rrono pozwono nie Wykozo+o, fie przepis on‘. 5 k.c. powinien zostoé zosfosowony. ' Orgony ponsiwo mojq obowiqzek zopewnienio skozonym Worunki odbywonio kon/ pofibowienio Wolnoéci zgodne z obowiqzujqcymi prfiepisomi prowo krojowego oroz sfondordomi prowo miedzynorodowego. Powoh/Wonie sie przefi skdzfidcego no Worunki, W jokich przebywojd nieldorzy lokoiorfiy mieszkon komunolnych orofi socjolnych, cfiy ’refi odnosfienie sie do Trudnei syiuocji smfiby zdrowio, nie mofie odnieéé fiomierzonego skuiku. Okolicznoéé, fie pons’rWo nie W peini reolizuje swoje zodonio Wobec spo’reczens‘rWo W ]edne] dziedzinie fiycio nie mofie sonkcjonowoo bezprownych dzio%on W innym obszorze jego kompetencji. Nolefiy réwniefi Wskozoé no To, fie jednym z celow Kory pofibowienio Wolnoéci jest resocjoiifiocjo skozonych. Trybuno’r Konsiytucyjny W cytowonym We Wczeéniejszych rozwofioniocn orzeczeniu podkreélfl, fie przeludnienie zok’rodoW kornych musi bye Troldowone joko powofiny problem, poniewofi stonowi zogrofienie dio prooesu resocjolizocji Wiefiniow. Posiuioi humonifornego trokiowonio zowiero Tokfie Woronek prowodzenio dzio%on wychdwowczych i pomocowych. ldore prfiygoiowujo do fiycio no Wolnoéci oroz powsfrfiymujq od poWro’ru do prfiestepsiwo, o Wiec pozwoiojq fireoiifiowoé ceie Kory. 19 323 ii Ii an 7;l | 1 i E współżycia społecznego jak moralność publiczna czy poczucie sprawiedliwości społecznej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie sądowym pogiądzie, norma art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowyi może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi naduzycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku. A W rozpoznawanej sprawie strona pozwana nie wykazała, ze przepis art. 5 k.c. powinien zostać zastosowany. ' Organy panstwa mają obowiązek zapewnienia skazanym warunki odbywania kary pozbawienia wolności zgodne z obowiązującymi przepisami prawa krajowego oraz standardami prawa międzynarodoweg-o. Powoływanie sie przez skarżącego na warunki, w jakich przebywają niektórzy lokatorzy mieszkań 'komunalnych oraz socjalnych, czy też odnoszenie się do trudnej sytuacji służby zdrowia, nie może odnieść zamierzonego skutku. Okoliczność, że panstwo nie w pełni realizuje swoje zadania wobec społeczeństwa w jednej dziedzinie zycia nie może sankcjonować bezprawnych działań winnym obszarze jego kompetencji. Nalezy równiez wskazać na to, że jednym z celów kary pozbawienia wolności jest resocjalizacja skazanych. Trybunał Konstytucyjny w cytowanym we wcześniejszych rozważaniach orzeczeniu podkreślił, ze przeludnienie zakładów karnych musi być traktowane jako poważny problem, poniewaz stanowi zagrożenie dla procesu resocjolizacji więźniów. Postulat humanitarnego traktowania zawiera takze warunek prowadzenia działań wychowawczych i pomocowych, które przygotowują -do życia na wolności oraz powstrzymują od powrotu do przestępstwa, a więc pozwalają zrealizować cele kary. 19 7:2,?? li li al ji -| i r E --- STRONA 21 --- .. . ._ _ Nie mofino podzielié 130010 skorfiqcego. fie Sod pierwszej insioncji: Wodliwie pzzyjqt fie syfuocjo powodo mo chorokier Wypodku szczegolnie  ufiosodnionego W "rozumieniu or’r. 102 k.p.c'. . _ _. Sod Okregowy Trofnie uzno’r, fie syiuocjo mojdikowo i rodzinno powodo . oroz fold, ifi ustoienie odpowiedniej kWo’ry zodoééuczynienio no pods’roWie ' on. 448 l<.c. zolefiy kofidorozowo od uznonio Sqdu merifi, "M . . . ' zosfosowonie W oxfiekoniu o kosztoch procesu zosody swsznoéci. 1s’ro’me iest; rowniefi Yo. fie fiqdonie powodo — co do zosody — zos%ugiWo%p_____n_o'___ ‘ '2 !_:\_ I . .3, uwfigiednienie.  Z iych Wszysfkich Wzgledow Sqd Apelocyjny no podsfowie on. 385 k.p.c. oddolfi opelocje. l I Bez zna 31 .. 21. .5  1:5 \r.,... ' £6.  \».._ ._ 1.2;. .. A ~ .:%=:1 ;;_; r....| :3 LiI \' .._* '. '33 Lie! 1. 92"‘ IU ¢_. ' AL. . ; "W.  KR4113 W/ 94; ‘‘Q: .vi 1_w=. 1 d 21.2 r Nadene v £= ‘o ii‘;  . »:. ; . <\ 1 a: }_ 1 ,5 3 L E’. i . U: \ \ ___ E‘ . '1 . : V _;='_:_. . W ii ' a'.'. 1* u~ < i L 1v ._\ p. . ,4; ~ :1 _, _‘.. :1" . 2 . : . M.1...< Sygn. : 0 spor: W spra przezl Wraz 2 fr‘? n __ _ __ _ Nie można podzielić zcirzutu skarżącego, że Sąd pierwszej instancji: wadliwie przyjął, ze sytuacja powoda ma charakter wypadku szczególnie . uzasadnionego w 'rozumieniu art. iO2 k.p_c"_ _ _ __ Sąd Okręgowy trafnie uznał, że sytuacja majątkowa i rodzinna powoda _ oraz takt, iż ustalenie odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia na podstawie ' art. 448 k_c. zależy każdorazowo od uznania .Sądu meriti, "\‹ _ . _ ` zastosowanie w orzekaniu o kosztach procesu zasady słuszności. istotne jest; równiez to, ze żądanie powoda ~ co do zasady - zasługiwąłp_____n_c_:i-__ ` 'I !_:¬_ I _ _¿, uwzgteanienie - Z tych wszystkich wzgiedow Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację. I _ 'ßez zna 32- __ 2'-_ .¿- - pa f_¦___ '- lis. - „r~.__ __ f_¿_____ __ . ~ _išw '¿.¿-_¿ r.'.-.._ :Í ai-I V ...ń '_ ĹÄÊ Lie! 1. V2' ;U ._. ' rr.. _ ; it. - KR-41-12 W/ fár '-'¦-'¿¿f ,fi lwa' i a ist r iriaciene rr ¿= 'o 32'; - _- wz. ; _ <\ -1 8: *_ 1 ,_‹= 3' L- „___ 'Ś _ ,Jr \ \ ___ r" _ 'Y _ vu „ ¬'_='_:_. _ W li ` -a`.'_ ř' u~ '« t L :‹ ___ p. . ,rs ' tą _ _, „_ _ śr' -_ 2 _ : .- rr.r¬,.,r:ł_ Sygn. : o sporz w spra przez i wraz z Írkf n