Teza / krótkie omówienie
przeludnienia byiy Wydawane przez dyrektora AS zarzqdzenia
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt IA Ca 940112 WY R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sad Apelacyjny W Warszawie 1 Wydzia% Cywilny w sldadzie: Przewodniczqcy: SSA Edyta Mroczek (spr.) Sgdziowie: SA Maciej Dobrzyfiski SA Robert Obrcgbski Protokolantr st. sekr. sqd. Monika Likos po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powédztwa R. M. przeciwko Skarbowi Pafistwa — Dyrektorowi Aresztu Sledczego W. 0 zadoééuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sqdu Okrggowego WarszawaPraga W Warszawie z dnia1marca 2012 r., sygn. akt I C 29/‘IO 1. oddala apeiacjg; _ 2. zasqdza od R. M. na rzecz Skarbu Pafistwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Pafistwa kwote 120 (sto dwaclzieécia) zlotych tytulem zwrotu kosztéw procesu w post:gpowaniu apelacyjnym. I A Ca 940/‘I2 UZASADNIENIE Powéd R. M. wniésl 0 zasqdzcnie 0d Skarbu Paflstwa Dyrektora r . Aresztu Sledczego W. kwoty 90.000 z% tytuiem zadoééuczynienia za naruszenie débr osobistych, do ktérego doszio poclczas pobytu W AS W. MSIC Wyr.4 Wyrok Sgdu odwolawczegu sygn. akt |A ca 940112 WY R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie i Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Edyta Mroczek (spf.) Sędziowie: SA Maciej Dobrzyński SA Robert Obrębskí Protokolantr st. sekr. sąd. Monika Likos po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. W Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa R. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu _ŚledczegoW. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda - od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga W Warszawie z dnia 1 marca 2012 r., sygn. akt I C 29/10 1. oddala apelację; _ 2. zasądza od R. M. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym. I A Ca 940/'120 UZASADNIENIE Powód R. M. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Dyrektora I, _ Aresztu Sledczego W. kwoty 90.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, do którego doszło podczas pobytu W AŚ W. MS!C Wyr.4 Wyrok Sądu odwoławczego
--- STRONA 2 ---
2 szczegolnoéci Warunki, W ktérych powod zostal osadzony nie spelnialy podstawowych zasad sanitarnych, naruszaly godnoéé czlowieka i bjdy ponizajgce, przez znaczny czas powod osadzony by% W celach, gdzie powierzchnia przypadajqca na jednego osadzonego byla mniejsza niz trzy metry kwadratowe, zaé cele te byiy zagrzybione i panowa%y W nich niehigieniczne warunki. W odpowiodzi na pozew pozwany Skarb Pafistwa rcprezentowany przez Dyrektora Aresztu Sledczego W. Wniésl 0 oddalenie powodztwa i zasqdzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztéw postqpowania podnoszqc m.in. zarzut przedawnienia roszozenia za okres przed 19 stycznia 2007 r. na postawie art. 442' § I k.c. Wyrokiem 2 dnia 1 marca 2012 r. Sqd Okrogowy odda1il'poW6dztWo oraz obciq.2y% powoda obowiqzkiern zwrotu kosztow zasttgpstwa prooesowego na rzeoz pozwanego. Powyisze rozstrzygniocie zapadio na podstawie nastopujqcych ustalefi faktycznych i rozwaiafi prawnych. R. M. odbywa po raz kolejny kare; pozbawienia. Wolnoéci. Po raz pierwszy powod zostal osadzony W Areszoie Sledczym W. od grudnia 2005 roku do marca 2006 roku. Kolejne pobyty powoda W tej jednostce penitencjarnej to paidziernik 2006 r. maj 2007r., czerwiec 20091“. listopad 2009r. Podczas osadzenia, powod czcgéciowo przebywal W celach, W ktorych nie zachowano powierzchni 3 m kw. na Osadzonego. Warunki bytowe W AS W. by}y monitorowane W ramach nadzoru penitencjarnego. Wizytacje odbyiy sic; W dniach 10 i 18 paidziernika 2006 r., 0d 8 do 12 paidziernika 2007 roku, oraz 21 i 30 paédziernika 2008 r. i 19 i 20 paidziernika 2009 r. i zostefly zakoficzone sprawozdaniem z pozytywnq ocenq pracy kierownictwa i administracji AS. " W okresie pobytu powoda W AS W., panowaio tam przcludnienie, jednakze nieprzekraczajqee érednio za okres od stycznia 2006 r do daty 2 szczególności Warunki, W których powód został osadzony nie spełniały podstawowych zasad sanitarnych, naruszały godność człowieka i były ponizające, przez znaczny czas powód osadzony był W celach, gdzie powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż trzy metry kwadratowe, zaś cele te były zagrzybione i panowały W nich niehigieníczne warunki. W odpowiedzi na pozew pozwany' Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania podnosząc m.in. zarzut przedawnienia roszczenia za okres przed 19 stycznia 2007 r. na postawie art. 442' § I k.c. Wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. Sąd Okręgowy oddalił 'powództwo oraz obciazył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. R. M. odbywa po raz kolejny karę pozbawienia Wolności. Po raz pierwszy powód został osadzony W Areszcie Śledczym W. od grudnia 2005 roku do marca 2006 roku. Kolejne pobyty powoda W tej jednostce penitencjarnej to październik 2006 r.- maj 2007r., czerwiec 2009r, - listopad 200912. Podczas osadzenia, powód częściowo przebywał W celach, W których nie zachowano powierzchni 3 m kw. na osadzonego. Warunki bytowe w AŚ W. były monitorowane W ramach nadzoru penitencjarnego. Wizytacje odbyły się w dniach 10 i 18 października 2006 r., od 8 do 12 października 2007 roku, oraz 21 i 30 października 2008 r. i 19 i 20 października 2009 r. i zostały zakończone sprawozdaniem z pozytywną oceną pracy kierownictwa i administracji AŚ. -' W okresie pobytu powoda w AŚ W., panowało tam przeludnienie, jednakże nieprzekraczajaee średnio za okres od stycznia 2006 r do daty
--- STRONA 3 ---
3 sporzqdzenia sprawozdania 127, 2%, od stycznia 2007 r. do daty sporzqdzenia sprawozdania l26,7%, a od stycznia 2008 r. do czasu Wizytacji 115% pojemnoéci AS. _ W przedmiocie przeludnienia byiy Wydawane przez dyrektora AS zarzqdzenia na podstawie art. 248 pa r. 2 k.k.W., a takze byi o nim informowany Przewodniczqcy VIII Wydziaiu Pcnitencjarnego Sqdu Okreggowego W Warszawie. W ocenie Sqdu Okrqgowego powod, na ktorym zgodnic z art. 6 k.c. spoczywai cioiar udowodnienia faktéw, z ktérych wywodzii skutki prawns — W tym przypadku naruszenia dobr osobistych, nie Wykazai speinienia przesianek odpowiedzialnoéci Skarbu Pafistwa. Nie Wykazai bowiem, aby jego osadzenie W przeludnionych ceiach Wywoialo u niego negatywne skutki psychiczne lub fizyczne powodujqce poczucie krzywdy. Zaden z dowodéw zgioszonych przez powoda nie potwierdzii zasadnoéci Zqdari Zgioszonych W pozwie. I tak za nieprzydany uznal Sad dowod z dokumentu pisma Powiatowego Inspektora Sanitarnego W W. z dnia 20 sierpnia 2010 r., albowiem dotyczyi Inspekcji przeprowadzonej W Areszcie Sledczym W. W dniu 12 sierpnia 2010 r., a wigs W okresie nieobjqtym Zqdaniem. Podobnic nic nie Wniosi do sprawy dowod z zeznaii éwiadka P. B., ktory byi Wspoiosaclzony W jednej celi z powodem W okresie nie objotym pozwem i W rezultacie cofniegto dowod z zeznafi tego éwiadka. Natomiast dowod z przesiuchania powoda W charakterze strony nie koresponduje z pozostaIymi dowodami przeprowadzonymi W toku postegpowania, W tyrn Z dowodami z dokumentow. Zdaniem Sqdu Okrqgowego z obicktywnego punktu widzenia nie mozna uznaé Warunkow panujqcych W Areszcie Sledczym Za ponizajqce i naruszajqce godnoéé powoda. W przypadku niezachowania normy powierzchniowej (co mialo miejsoe W przypadko powoda. W okresie objotyxn niniejszym pozwem) dziaianie pozwanego byio zgodne 2 prawem, a konkretnioz art. 77 ust. 1 Konstytucji, art. 248 §1 k.k.W., oraz §_2 ust. 4 3 sporządzenia sprawozdania - 127, 2%, od stycznia 2007 r. do daty sporządzenia sprawozdania - l26,7%, a od stycznia 2008 r. do czasu wizytacji 115% pojemności AŚ. _ W przedmiocie przeludnienia były wydawane przez dyrektora AŚ zarządzenia na podstawie art. 248 pa r. 2 k.k.W., a takze był o nim informowany Przewodniczący VIII Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego W Warszawie. .W ocenie Sądu Okręgowego powód, na którym zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał ciężar udowodnienia faktów, z których wywodził skutki prawne - w tym przypadku naruszenia dóbr osobistych, nie wykazał spełnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. Nie wykazał bowiem, aby jego osadzenie W przeludnionych celach wywołało u niego negatywne skutki psychiczne lub fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Żaden z dowodów zgłoszonych przez powoda nie potwierdził zasadności żądań zgłoszonych W pozwie. I tak za nieprzydany uznał Sąd dowód z dokumentu - pisma Powiatowego Inspektora Sanitarnego W W. z dnia 20 sierpnia 2010 r., albowiem dotyczył Inspekcji przeprowadzonej w Areszcie Sledczym W. W dniu 12 sierpnia 2010 r., a więc w okresie nieobjętym żądaniem. Podobnie nic nie wniósł do sprawy dowód z zeznań świadka P. B., który był współosadzony w jednej celi z powodem W okresie nie objętym pozwem i W rezultacie cofnięto dowód z zeznań tego świadka. Natomiast dowód z przesłuchania powoda w charakterze strony nie koresponduje z pozostałymi dowodami przeprowadzonymi W toku postępowania, W tym z dowodami z dokumentów. Zdaniem Sądu Okręgowego z obiektywnego punktu widzenia nie można uznać warunków panujących w Areszcie Sledczym za poniżające i naruszające godność powoda. W przypadku niezachowania normy powierzchniowej (co miało miejsce W przypadku powoda W okresie objętym niniejszym pozwem) działanie pozwanego było zgodne z prawem, a konkretnie 'z art. 77 ust. 1 Konstytucji, art. 248 §1 k.k.w., oraz §_2 ust. 4
--- STRONA 4 ---
4 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwoéci 2 dnia 26 sierpnia 2003r. W sprawie trybu postapowania Wiaéciwych organow W Wypadku, gdy liczba osadzonych W zakiadach karnych lub aresztach éledczych przekroczy W skali kraju ogélna pojemnoéé tych zakladow (Dz. U. Nr I52, poz. 1497). Po uchyleniu art. 248 k.k.W. r6WnieZ zachowane zostaiy procedury pod Wzglgdem ich zgodnoéci z obowiazujacyrni przepisami. W ocenie Sadu Okragowego pozwany Wykazal brak bezprawnoéci W dziaianiu jego funkcjonariuszy. Pozbawienie Wolnoéci jest kara za postapowanie sprzeczne z obowiazujacym porzadkiem prawnym. Osoba skazana na kart; pozbawienia Wolnoéci musi inieé éwiadomoéé ograniczefi i dolegliwoéci, jakie Wiaza sic; z izolacja i zobowiazana jest znosié rygory Zycia codziennego W jednostce penitencjarnej, Wynikajaoe z przepisow prawa zawartych W k.k.W., stosownych rozporzadzeniach i Zrodiach prawa miejscowego W postaci Zarzadzefi Dyrektora Aresztu Siedczego. Sad Okrogowy podkreélil, Ze powod Wielokrotnie odbywai kary pozbawienia Woliloéci ale, jak sam przyznai, nie odwiodio go to od popeiniania kolejnych przesttgpstw. Kary to odbywal rowniez W Areszoie Siedczym W. Nie VVPIYHQIO to jednak na sposob postqpowania powoda i dalsze naruszanie przezefi porzadku prawnego. Co prawda W pewnych okresach osadzenia powoda W latach 2007 2010 Warunki W celach, W ktérych poW6d przebywai nie byiy prawidiowe. Skiadaio sit; na to i przeludnienic i Warunki techniczne. _ W ocenie Sadu Okrogowego W sprawie nie ma zastosowania art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Czlowieka (Dz. U. z 1993r Nr 61, poz. 284 ze zm.), Wykiadnia tego przepisu Wskazuje bowiem, Ze cierpienia i upokorzenia musza W kazclym razie przekraczaé nieunikniony clement cierpienia wpisanego W pozbawienie Wolnoéci, aby stanowliiy naruszenie tego przepisu (np. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003r., nr 38812/97, Poltoracki przeciwko Ukrainie, oraz nr Ml V){)/99, Mo Glinchey i inni przcciwko Zjednoczonemu Krolestwu). 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2003r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów W wypadku, gdy liczba osadzonych W zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy W skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz. U. Nr 152, poz. 1497). Po uchyleniu art. 248 k.k.w. również zachowane zostały procedury pod względem ich zgodności z obowiązującymi przepisami. W ocenie Sądu Okręgowego pozwany wykazał brak bezprawności W działaniu jego funkcjonariuszy. Pozbawienie wolności jest karą za postępowanie sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym. Osoba skazana na karę pozbawienia wolności musi mieć świadomość ograniczeń i dolegliwości, jakie wiążą się z izolacją i zobowiązana jest znosić rygory życia codziennego w jednostce penitencjarnej, wynikające z przepisów prawa zawartych W k.k.w., stosownych rozporządzeniach i źródłach prawa miejscowego w postaci Zarządzeń Dyrektora Aresztu Śledczego. Sąd Okręgowy podkreślił, że powód wielokrotnie odbywał kary pozbawienia wołności ale, jak sam przyznał, nie odwiodło go to od popełniania kolejnych przestępstw. Kary te odbywał ró_wnież w Areszcie Śledczym W. Nie wpłynęło to jednak na sposób postępowania powoda i dalsze naruszanie przezeń porządku prawnego. Co prawda w pewnych okresach osadzenia powoda W latach 2007 - 2010 warunki w celach, w których powód przebywał nie były prawidłowe. Składało się na to i przeludnienie i warunki techniczne. _ W ocenie Sądu Okręgowego W sprawie nie ma zastosowania art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz. U. z 1993r Nr 61, poz. 284 ze zm.), wykładnia tego przepisu wskazuje bowiem, że cierpienia i upokorzenia muszą W każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego W pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (np. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003r., nr 38812/97, Półtoracki przeciwko Ukrainie, oraz nr M1 V){)/99, Mc Giinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu).
--- STRONA 5 ---
5 _ Reasumujac Sad Okraggowy uznat, Ze brak byio podstaw do przyjtgoia odpowiedzialnoéci pozwanego z tytuiu naruszenia dobr osobistych powoda W zwiazku z Warunkami przebywania W Areszcie Sledczym W. A ponadto Wskazai, Ze treéé art.448 k.c. przyznaje fakultatywnie mozliwoét’: zadoééuczynienia za naruszenie dobr osobistych. Nawet gdyby uznaé, Z6 doszlo do naruszenia dc'>br.osobistych powoda to zasadzenie na jego rzecz zadosiéucazynienia nalezatoby uznaé za naduzycie prawa. W zakresie roszczefi powoda powstalych przed 08 styoznia 2007 roku Sad uznai jc za przedawnionc na podstawie art. 4421 § 1 l<.0. O kosztach procesu orzeozono na podstawie art. 98 k.p.c. ' Powyzsze rozstrzygnitgcie zaskarzyi W caioéci powod. Zaskarzonemu Wyrokowi zarzucii: _ 1. naruszonie przepisow prawa procesowego, majacych Wpiyw na treéo rozstrzygniqcia a mianowicie: _ a) art. 233 § 1k.p.c., art. 228 § 1 k.p.o. i 322 k.p.c. polegajacy na uznaniu, Ze W okresie bodacym przcdtniotem sporu nie nastapiio naruszenie dobr osobistyoh powoda, W sytuacji gdy Wszechstronna anaiiza caioéci materialu dowodowego, _w tym dowodow osobowych i dowodéw Z dokumentow prowadzi do odmiennego Wniosku, a ponadto poérednio naruszenie dobr osobistych powoda potwierdza réwniei Sad pierwszej instancji Wskazujac, Ze przeprowadzone postopowanie doWodoWe potwierdza fakt Warunkéw panujacych W celach, W ktérych osadzony byi powod, a ktore to warunki odbiegaty od Wymaganych standardow, a takze » przedmiotowy fakt jest powszechnie znany; b) art. 6 k.c. W zw. z art. 232 kpc polegajacy na uznaniu, Ze powod nie udowodnii swojego roszczenia W sytuacji, gdy zasadnoéé jego roszczenia zostaia wykazana za poérednictwém dowodow osobowych’ i dowodéw zA dokumontow, a takze poérednio przez Sad‘ pierwszej instancji, ktory WSi(fiZE1i Ze przeprowadzone 5 _ Reasumując Sąd Okręgowy uznał, że brak było podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda W związku z warunkami przebywania w Areszcie Śledczyrn W. A ponadto wskazał, że treść art.448 k.c. przyznaje fakultatywnie możliwość zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Nawet gdyby uznać, że doszło do naruszenia dóbrosobistych powoda to zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia należałoby uznać za naduzycie prawa. W zakresie roszczeń powoda powstałych przed 08 stycznia 2007 roku- Sąd uznał je za przedawnione na podstawie art. 4421 § 1 k.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. ' Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył W całości powód. Z-askarżonemu wyrokowi zarzucił: - - _ . 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia a mianowicie: _ a) art. 233 § 1-k.p.c., art". 228 § 1 k.p.c. i 322 k.p.c. polegający na uznaniu, ze W okresie będącym przedmiotem sporu nie _nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powoda, W sytuacji gdy wszechstronna analiza całości materiału dowodowego, _W tym "dowodów osobowych i dowodów z dokumentów prowadzi do odmiennego wniosku, a ponadto pośrednio naruszenie dóbr osobistych powoda potwierdza również Sąd pierwszej instancji wskazując, że przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdza fakt warunków panujących w celach, W których osadzony był powód, a które to warunki odbiegały od ,wymaganych standardów, a takze ' przedmiotowy fakt jest powszechnie znany; b) art. 6 k.c. W zw. z art. 232 kpc polegający na uznaniu, że powód nie udowodnił swojego roszczenia W sytuacji, gdy zasadność jego roszczenia została wykazana za pośrednictwem dowodów osobowych i dowodów z dokumentów, a także pośrednio przez Sąd pierwszej instancji, który wskazał że przeprowadzone
--- STRONA 6 ---
6 postegpowanie dowodowe potwierdza fakt Warunkow panujacych W celach, W ktérych osadzony by} powod, ktore to Warunki odbiegaiy od Wymaganych standardow. Podnoszac powyisze zarzuty apelujacy Wniosi o zmiant; zaskarZ0neg0 Wyroku poprzez zasadzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 90 000 21 oraz zasadzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztéw procesu Iwediug norm przepisanych, W tym kosztéw zastqpstwa procesowego za obie instancje; ewentualnie 0 uchylenie wyroku W caioéci i przekazanie sprawy sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sad Apelacyjny zwaiyl, co nastgpuje. Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. ' Zdaniem powoda podczas pobytu W Areszcie Sledczym W. doszlo do naruszenia jego dobr osobistych w postaci zdrowia, godnoéci i prywatnoéoi. Naruszenie to powod Wiaze z przeludnienicm oraz brakiem zachowania odpowiednich norm technicznych W celach. W apelacji skarzacy podnosi, Ze W toku procesu zostaio Wykazane, i2 przebywai W celach 0 powierzchni mniejszej niz 31112, a zatem doszlo do naruszenia prawa do godnego odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, co zostaio tal{Z6 potwierdzone przez Sad I Instancji. Odnoszac sia do powyzszego Wskazaé nalezy, Ze zarowno W orzecznictwie jak i doktrynie przyjmuje siq, Ze nie kazde naruszonie dobr osobistych powoduje prawo do Zadania zadoééuczynienia na podstawie art.448 k.c. Sad Najwyiszy W uchwale skladu siedmiu sqdziow z dnia 18 paidziernika 2011 r. W sprawie III CZP 25/ 11 (Lex 955054) oraz W Wyroku z dnia 2'7.10.2011r. V CSK 489/10, wskazai, Ze umieszczenie osoby pozbawionej Wolnoéci W celi o powierzchni przypadajacej na osadzonego mniejszej 1112 3m’ moze stanowié Wystarczajaca przeslankq stwierdzenia naruszenia jej dobr osobistych. Powyzsze nie oznacza jednak, Ze ornawiana sytuacja automatycznie przesadza 0 zasadnoéci roszczenia o zadoééuczynienie na podstawie 2111.448 k.c. Przyznanie Zadoééuczynienia zalezy bowiem od r62nych okolicznoéci, takich jak 6 postępowanie dowodowe potwierdza fakt warunków panujących W celach, W których osadzony był powód, które to warunki odbiegały od wymaganych standardów. Podnosząc powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 90 000 zł oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu 'według norm przepisanych, W tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje; ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. ` Zdaniem powoda podczas pobytu W Areszcie Sledczym W. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych W postaci zdrowia, godności i prywatności. Naruszenie to powód wiąże z przeludnieniem oraz brakiem zachowania odpowiednich norm technicznych w celach. W apelacji skarżący podnosi, że W toku procesu zostało wykazane, iż przebywał W celach o powierzchni mniejszej niż 3m2, a zatem doszło do naruszenia prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności, co zostało także potwierdzone przez Sąd I Instancji. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że zarówno W orzecznictwie jak i doktrynie przyjmuje się, że nie kazde naruszenie dóbr osobistych powoduje prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art.448 k.c. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 października 2011 r. W sprawie III CZP 25/ 11 (Lex 955054) oraz w wyroku z dnia 27.10.2011r. V CSK 489/10, wskazał, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3m2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Powyższe nie oznacza jednak, że omawiana sytuacja automatycznie przesądza o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art.448 k.c. Przyznanie 'zadośćuczynienia zależy bowiem od różnych okoliczności, takich jak
--- STRONA 7 ---
7 dhlgotnvaioéé przebywania W przeludnionej celi, uciazliwoéci Z tym zwiazanych, poozucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostaiych Warunkow odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, ktore moga zwiakszaé poczucie krzywdy Iub je osiabiaé, a naWet sprawié, Ze W ogole nie powstalo (tak tez postanowienie SN Z dnia 7.12.201Ir. V CSK 113/11 niepubl.). Doznanie przez osadzonego krzywdy Wymaga Wykazania W toku postqpowania, a jej rozmiar podlega ooenie sadu orzekajacjego, przy uwzgladnieniu Wszystkich okolicznoéci konkretnej sprawy. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawnoéci dziaiania naruszajacego dobra osobiste, co powoduje, Ze na nim spoczywa oiegzar Wykazania, iz ljego dziaianie byio zgodne Z prawem. PoW6d jednak Winien uprzednio udowodnit’: fakt odbywania kary pozbawicnia Wolnoéci W Warunkach zaistnienia uchybiefi W funkcjonowaniu jednostek penitencjarnych przez niego podnoszonych (Warunki W jakich odbywai kart; pozbawienia Wolnoéci tak trafnie Sad Najwyzszy W Wyroku z dnia 28 Iutego 2007 roku, V CSK 431/06, Lex nr 255593 oraz W powoianej uchwale z dnia 18 paidziernika 2011 roku). W niniejszej Sprawie na poparcie swojego stanowiska tj. Wykazania krzywdy i jej rozmiarow powod poza swoimi twierdzeniami nie przejawit zadnej inicjatywy dowodowej. Dowod z zeznafi éwiadka P. B. zostai ostatecznie cofniqty, zaé pozostaie Wnioski doWodoWe z zeznafi éwiadkow zosta1y oddalone przez Sad I Instancji jako niemoziiwe do przeprowadzenia — k.364. W tym zakresie powéd reprezentowany przez profesjonalnego pelnomocnika nie z102y1 zastrzeaenia do protokoiu W trybie art.162 k.p.o., co pozbawia go mozliwoéci podnoszenia tego zarzutu W dalszym toku postopowania W tym réwniez na etapie postqpowania apelacyjnego. ~~ Iak Wskazano Wyzej z mocy art. 6 k.c. ciaiar dowodu sp0czyWa1 na powodzie. Tymczasem powéd poprzestai jedynie na niepopartych Zadnym dowodami twierdzeniach pomimo, Ze" pozwany zakwestionowai je W sposob Wyrainy Wskazujac, Ze powodowi zapewniono Warunki izolacji penitencjarnej zgodne z obowiazujacymi przepisami, W tym godziwe warunki bytowe. 7 długotiwałośó przebywania W przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawić, że w ogóle nie powstało (tak tez postanowienie SN z dnia 7.12.20llr. V CSK 113/11 niepubl.). Doznanie przez osadzonego krzywdy wymaga wykazania w toku postępowania, a jej rozmiar podlega ocenie sądu Orzekającego, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, iz jego działanie było zgodne Z prawem. Powód jednak winien uprzednio udowodnić fakt odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach zaistnienia uchybień W funkcjonowaniu jednostek penitencjarnych przez niego podnoszonych (warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności - tak trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 roku, V CSK 431/06, Lex nr 255593 oraz W powołanej uchwale z dnia 18 pażdziernika 2011 roku). W niniejszej sprawie na poparcie swojego stanowiska tj. wykazania krzywdy i jej rozmiarów - powód poza swoimi twierdzeniami - nie przejawił zadnej inicjatywy dowodowej. Dowód z zeznań świadka P. B. został ostatecznie cofniety, zaś pozostałe wnioski dowodowe z zeznań świadków zostały oddalone przez Sąd I Instancji jako niemozliwe do przeprowadzenia - k.364. W tym zakresie powód - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie złożył zastrzeżenia do protokołu w trybie art.162 k.p.c., co pozbawia go mozliwości podnoszenia tego zarzutu W dalszym toku postepowania W tym również na etapie postępowania apelacyjnego. ~' Jak wskazano wyżej z mocy art. 6 k.c. ciężar dowodu spoczywał na powodzie. Tymczasem powód poprzestał jedynie na niepopartych żadnym dowodami twierdzeniach pomimo, ze" pozwany zakwestionował je w sposób wyraźny wskazując, że powodowi zapewniono warunki izolacji penitencjarnej zgodne z obowiązującymi przepisami, w tym godziwe warunki bytowe.
--- STRONA 8 ---
8 Zaznaczyl, Ze oele mieszkalne, W ktorych przebywai powod Wyposazone byiy W kompletny sprzet kwaterunkowy oraz urzadzenia sanitarne, zgodnie z rozporzadzeniern Ministra Sprawiedliwoéci z dnia 1'7 paidziernika 2003 r. W sprawie Warunkow bytowych osob osadzonych W zaktadach karnych i aresztach éledczych (Dz. U nr 186 poz. I820 2 2003 r.) a nadto powod miai zapewniona bezptatna opieke medyczna, adekwatna do dolegliwoéci jakie zg1asza1. .IeZe1i nawet powod przez jakié czas przebywai W oelach przeznaczonych dla mniejszej liczby osob to, jak praWid1oWo przyjai Sad I instancji, decyzje dyrektorow poszczegolnych jednostek penitencjarnych 0 urnieszczeniu Wieiniow W celach, W ktorych powierzchnia celi mieszkainej na jedna osobe Wynosila mniej niz 3m“ nie bylo bezprawne. Bezprawnoéé uchylal bowiem obowiazujacy Wowczas 'przepis art.248§1 k.k.W., ktory 2 dniem 6 grudnia 2009 r. utracii moo na podstawie Wyroku Trybunaiu Konstytucyjnego z dnia 26/05/2008r., SK 25/07, OTKA 2008, nr 4, 1502.62). ' . Iak Wskazano zgromadzony W sprawie material dowodowy nie potwierdzil nadto, aby W celach, W ktorych powod by1 osadzony, W inny sposob, anizeli poprzez przeludnienie, naruszono jego dobra osobiste, nie Wykazai on rowniez, Ze W zwiazku z tym przeludnieniem i generainie naruszeniem dobr osobistych doznai szkody niematerialnej (krzywdy). ‘ Odnoszae sie do zarzutow naruszenia przepisow postepowania Wskazaé nalezy, Ze dia skutecznoéci zarzutu naruszenia art.233§1 k.p.c. nie mozna poprzestaé na stwierdzeniu, Ze dokonane ustalenia faktyczne sa wadiiwe, odnoszac sie do stanu faktycznego, ktory W przekonaniu skarzacego odpowiada rzeczywistoéci. Niezbedne jest Wskazanie przyczyn, ktore dyskwalifikuja postepowanie sadu W zalcresie ustalefi. Skarzacy powinien zwiaszcza wskazao, jakie kryteria oceny zosta1y naruszone przez sad przy analizie konkretnyoh dowodow, uznajac brak ich Wiarygodnoéci i mocy dowodowej Iub nieshlszne im taka moo przyznaj ac (zob. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753, Wyrok SN z dnia 6 Iipca 2005 r., III CK 3/05, Lex nr 180925). Apeiacja stanoWi"jedynie nieskuteczna polemike z rozstrzygnieoiem 8 Zaznaczył, ze cele mieszkalne, w których przebywał powód wyposażone były w kompletny sprzęt kwaterunkowy oraz urządzenia sanitarne, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U nr 186 póz. 1820 z 2003 r.) a nadto powód miał zapewnioną bezpłatną opiekę medyczną, adekwatną do dolegliwości jakie zgłaszał. Jeżeli nawet powód przez jakiś czas przebywał w celach przeznaczonych dla mniejszej liczby osób to, jak prawidłowo przyjął Sąd I instancji, decyzje dyrektorów poszczególnych jednostek penitencjarnych o umieszczeniu więźniów w celach, w których powierzchnia celi mieszkalnej na jedną osobę wynosiła mniej niz 3m2 nie było bezprawne. Bezprawność uchylał bowiem obowiązujący wówczas 'przepis art.248§l k.k.w., który z dniem 6 grudnia 2009 r. utracił moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26/05/2008r., SK 25/07, OTK-A 2008, nr 4, poz.62). ' _ Jak wskazano zgromadzony W sprawie materiał dowodowy nie potwierdził nadto, aby w celach, w których powód był osadzony, W inny sposób, aniżeli poprzez przeludnienie, naruszono jego dobra osobiste, nie wykazał on również, że w związku z tym przeludnieniem i generalnie naruszeniem dóbr osobistych doznał szkody niematerialnej (krzywdy). ' - Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art.233§1 k.p.c. nie można poprzestać na stwierdzeniu, że dokonane ustalenia faktyczne są wadliwe, odnosząc się do stanu faktycznego, który W przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Niezbędne jest wskazanie przyczyn, które dyskwalifikują postępowanie sądu W zakresie ustaleń. Skarżący powinien zwłaszcza wskazać, jakie kryteria oceny zostały naruszone przez sąd przy analizie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im taką moc przyznając (zob. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00, Lex nr 52753, wyrok SN z dnia 6 lipca 2005 r., Ill CK 3/05, Lex nr 180925). Apelacja stanowi” jedynie nieskuteczną polemikę z rozstrzygnieciern
--- STRONA 9 ---
9 Sadu I Instancji, przedstawia Wiasna ooene stanu faktyoznego bez szczegoiowej analizy i argumentacji, tym samym nie podwafza skutecznie oceny doWod6W dokonanej przez Sad I Instancji. Naruszenie artykuiu 228 §1 k.p.c. poza jego przytoozeniem nie zawiera szczegoiowego uzasadnienia. Iak sir; Wydaje z uzasadnienia apelacji skarzacy uznaje, Ze faktem powszechnie znanym jest przeludnienie cei W jednostkach penitencjarnych na terenie caiego kraju Przedstawiona argurnentacja na Wstepie niniejszego uzasadnienia Wskazuje, Ze dla uznania zasadnosci Zadania zadoééuozynienia nie jest Wystarezajace Wskazanie, Ze powod przebywai W przeludnionych celach. Rzecza powoda byio wykazanie dalszych okolioznosoi Wskazanych poWyZej. A I Sad. I Instancjinie naruszyl przepisu artykuiu 322 k.p.c., albowiem przepis ten nie miai W ogole ‘W tej sprawie zastosowania. Przepis ten stosuje sie bowiem W sprawach o naprawienie szkody, o dochody, zwrot bezpodstawnego Wzbogacenia lub o swiadczenie z umowy o dozywocie. W W/W artykule pominieto Wzmianke o zadoséuczynieniu, a zatem przepis ten nie ma zastosowania do zasadzenia zadoséuczynienia pienieznego za doznana, krzywde. (Wyrok SN Z dnia 29 Wrzesnia 2000 r., V CKN 527/00, OSNC 2001, 1'11" 3, poz." 42; K. Piaseoki, Glosa do orzeczenia SNZ druid 7 lipca 1970 r., III PRN 39/70, PiP 1972, z. 10, s. 1'70). Jak Wyj asnii Sad Najwyzszy W innym orzeczeniu, naprawienie szkody niemaj atkowej, tzW. krzywdy, moze polegao na przyznaniu poszkodowanemu odpowiedniej sumy pienieznej. Wyrazenie "odpowiednia suma" pozostaje W zwiazku z tym, Ze ze Wzgledu na istote krzywdy nie da sit; jej Wyliczyé W sposob scisly, W przeciwiefistwie do szkody rzeczowej. Nie zaohodzi zatem W takich przypadkach (stosowania art. 445 § 1 k.c.) niemozliwoéé aibo nadmierne utrudnienie ustalenia Wysokosci szkody, o czym mowa W art. 322. Wyiaczone jest zatem W takich przypadkach stosowanie art. 322 k.p.e. (Wyrok SN Z dnia 18 listopada 2004 r., I CK 219/04, Lex 111' 146356). ' 9 Sądu I lnstancji, przedstawia własną ocenę stanu faktycznego bez szczegółowej analizy i argumentacji, tym samym nie podważa skutecznie oceny dowodów dokonanej przez Sąd I instancji. Naruszenie artykułu 228 §1 k.p.c. poza jego przytoczenie-m nie zawiera szczegółowego uzasadnienia. Jak się wydaje z uzasadnienia apelacji skarżący uznaje, że faktem powszechnie znanym jest przeludnienie cel W jednostkach penitencjarnych na terenie całego kraju Przedstawiona argumentacja na wstępie niniejszego uzasadnienia wskazuje, że dla uznania zasadności żądania zadośćuczynienia nie jest wystarczające wskazanie, że powód przebywał w przeludnionych celach. Rzeczą powoda było wykazanie dalszych okoliczności wskazanych powyżej. A ¬ I Sąd. I lnstancjinie naruszył przepisu artykułu 322 k.p.c., albowiem przepis ten nie miał w ogóle w tej sprawie zastosowania. Przepis ten stosuje się bowiem w sprawach o naprawienie szkody, o dochody, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy o dożywocie. W w/w artykule pominięto wzmiankę o zadośćuczynieniu, a zatem przepis ten nie ma zastosowania do zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. (wyrok SN z dnia 29 września 2000 r., V CKN 527/00, OSNC 2001, nr 3, poz; 42; K. Piasecki, Glosa do orzeczenia SNZ dnia 7 lipca 1970 r., III PRN 39/70,- PÍP 1972, z. 10, s. 170). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy W innym orzeczeniu, naprawienie szkody niemaj ątkowej, tzw. krzywdy, może polegać na przyznaniu poszkodowanemu odpowiedniej sumy pieniężnej. Wyrażenie "odpowiednia suma" pozostaje w związku z tym, że ze względu na istotę krzywdy nie da się jej wyliczyć w sposób ścisły, W przeciwieństwie do szkody rzeczowej. Nie zachodzi zatem w takich przypadkach (stosowania art. 445 § 1 k.c.) niemożliwość aibo nadmierne utrudnienie ustalenia wysokości szkody, o czym mowa W art. 322. Wyłączone jest zatem W takich przypadkach stosowanie art. 322 k.p.c. (wyrok SN z dnia 18 listopada 2004 r., I CK 219/04, Lex nr 146356). `
--- STRONA 10 ---
10 Z tych Wszystkioh przyczyn odmowa udzielerria powodowi Zadanej ochrony prawnej byia uzasadniona i apelacja W braku usprawiedliwionych podstaw p0dIega1a oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postepowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. W zw. z art.1l ust.3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., o Prokuratorii Generalnej Skarbu Pafistwa (Dz. U.2010.l82.1228) w ZW. z ‘§10 pkt.25 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwosci z dnia 28.09.2002r. W sprawie oplat za czynnoéci adwokaokie oraz ponoszenia przez Skarb Paristwa kosztéw nieopiaconej pomocy prawnej udzielonej z urzedu (Dz. U.02.163.1348). Zazgodnoééz oryginaiem ST. 1?l$PEi(IiP\ . mil? _ ____.,.::h Dant:i;:ISii\a';*6ska 10 Z tych wszystkich przyczyn odmowa udzielenia powodowi żądanej ochrony prawnej była uzasadniona i apelacja W braku usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§l i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z art.11 ust.3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U.2010.l82.1228) W zw. z *§10 pkt.25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. W sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U.02.163.1348). Zazgodnośćz oryginałem ST. lřlŜPEl(líEi _ .aw _ __„_.,...':h Dant:āiÍŚliia-'iińska
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Apelacyjny w Warszawie#IA Ca 940112 WY R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013 r. Sad Apelacyjny W W#art. 248 pa#art. 6 k.c.#art. 77 ust. 1 Konstytucji#art. 248 §1 k.k.W.#art. 248 §1 k.k.w.#art. 248 k.k.W.#art. 3 Europejskiej#art. 248 k.k.w.#art.448 k.c.#art. 98 k.p.c.#art. 228 § 1 k.p.o.#art. 232 kpc#art. 4421 § 1 k.c.#art. 24 k.c.#art.162 k.p.o.#art.162 k.p.c.#art.248§1 k.k.W.#art.233§1 k.p.c.#art. 445 § 1 k.c.#art. 322 k.p.e.#art. 322 k.p.c.#art. 385 k.p.c.#art. 99 k.p.c.#art.1l ust.3 ustawy#art.11 ust.3 ustawy