Postanowienie I1 Ca 44/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I1 Ca 44/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin, dnia 12 marca 2010r. Sąd Okręgowy w Koninie, I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2010r. w Koninie na rozprawie sprawy z powództwa ……… przeciwko ……….. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w …. z dnia 2 grudnia 2009r. sygn. akt I C 271/09 . 1.oddala apelację, 2 zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwe podpisy w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Iwona Złoty Sędzia SO Ewa Kozłowska – spr. Sędzia SO Jolanta Tembłowska Protokolant: st. sekr. sąd. Magdalena Radziemska --- STRONA 2 --- Sygn.akt I1Ca 44/10 U Z A S A D N I E N I E Powód ….. wniósł o zasądzenie od pozwanego ….. kwoty 425 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 września 2009r. i kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że w dniu 1 lipca 2004r. pozwany wydał powodowi kartę pojazdu za co powód zapłacił 500 zł. Przepisy stanowiące podstawę pobrania opłaty okazały się niezgodne z konstytucją. Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art.199 § 1 pkt 1 kpc lub oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2009r. Sąd Rejonowy w … zasądził od pozwanego Powiatu ….. na rzecz powoda …… kwotę 425 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 września 2009r. do dnia zapłaty oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 107 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że powód zakupił pojazd za granicą. W związku z wydaniem karty pojazdu na podstawie §1 punkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu powód był zobowiązany do uiszczenia opłaty w kwocie 500 zł. Powód uiścił żądaną opłatę. Jej wniesienie było warunkiem koniecznym do zarejestrowania auta, otrzymania dowodu rejestracyjnego i tablic. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006r. w sprawie sygn. akt U 6/04 uznał w/w przepis rozporządzenia za niezgodny z Konstytucją orzekając, że przepis ten traci moc z dniem 1 maja 2006r. Powód pismem z dnia 4 września 2009r. złożył wniosek o zwrot opłaty w wysokości 425 zł, jednak Starostwo Powiatowe odmówiło jej zwrotu . W tym stanie rzeczy Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany uzyskał bez podstawy prawnej świadczenie od powoda w wysokości 425 zł, gdyż obecnie prawidłowa opłata administracyjna za tę czynność wynosi 75 zł. Roszczenie powoda znajduje więc uzasadnienie w art.410 kc, bowiem dotyczy świadczenia nienależnego. Sąd podkreślił, że obowiązek zwrotu wartości po stronie pozwanego nie wygasł w rozumieniu art.409 kc. Opłata za kartę pojazdu w kwocie 500 zł została pobrana przez pozwanego w oparciu o §1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu ( Dz.U. z 2003r. Nr 137 , poz.1310) wydanego w oparciu o art.77 ust.4 pkt 2 ustawy z dnia 20.06.1997r. – Prawo o ruchu drogowym. 2 --- STRONA 3 --- Rozważając kwestię czasowego zasięgu wyroków Trybunału Konstytucyjnego Sąd Rejonowy przytaczając obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie stwierdził ,że przychyla się do poglądów Sądu Najwyższego ,że stosowanie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją nie może być uznawane za prawidłowe także przed jego formalną utratą mocy ( tak SN w wyroku z dnia 15.01.2003r., IV CKN 1693/00 ) . W ocenie Sądu Rejonowego brak jest prawnego uzasadnienia dla sanowania niekonstytucyjnych przepisów. W świetle powyższego Sąd Rejonowy uznał, że w toku rozpoznawanej sprawy może nie stosować zakwestionowanego przepisu pomimo, że w przedmiotowym okresie czasu przepis ten formalnie obowiązywał. Sądy bowiem mają nakaz wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004r. SK 1/04). Jako nietrafny Sąd Rejonowy uznał zarzut pozwanego o niedopuszczalności drogi sądowej. O dopuszczalności drogi sądowej decyduje przede wszystkim podstawa prawna wskazana przez powoda a nie to czy roszczenie rzeczywiście istnieje. W tej kwestii Sąd Rejonowy powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007r. w sprawie III CZP 35/07 , zgodnie z którą dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu określonej w § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu . Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy zasądził powodowi od pozwanego kwotę 425 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 września 2009r. Pozwany nie udowodnił bowiem, że nie jest już wzbogacony. Apelację od powyższego wyroku Sądu Rejonowego wniósł pozwany ….. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególności art. 410 § 2 k.c. oraz art. 178 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że pozwany …… ponosi odpowiedzialność z tytułu pobrania od powoda opłaty za wydanie karty pojazdu w zawyżonej wysokości mimo obowiązywania w czasie pobrania tej opłaty przepisu w § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, ustalającego jednoznacznie określone sztywne kwoty opłat przez wszystkie jednostki uprawnione do ich pobierania. Powołując się na powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania – przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. 3 --- STRONA 4 --- Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż w części wywody prawne w niej zawarte Sąd Okręgowy uznaje za trafne i je podziela. Niewątpliwie bowiem Trybunał Konstytucyjny ma kompetencję do określenia chwili utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego(art.190 pkt 3 Konstytucji), a w takim przypadku przepis uznany za niekonstytucyjny pozostaje w systemie prawnym aż do upływu terminu określonego przez Trybunał Konstytucyjny. Trudno wiec co do zasady kwestionować skuteczność oddziaływania takiego przepisu, pomimo uznania jego niekonstytucyjności. Sąd Okręgowy przychyla się zatem w tej materii do stanowiska, iż w przypadku odroczenia wejścia w życie orzeczenia Trybunału wywołuje ono jedynie skutki na przyszłość i nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed daty wskazanej prze Trybunał. Ocena powyższa nie jest jednak wystarczająca dla rozstrzygnięcia zagadnienia czy na skutek obowiązywania § 1 ust.1 rozporządzenia z 2003r. w chwili rejestracji pojazdu sprowadzonego przez powoda z zagranicy istniał obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Przy rozpoznawaniu tej kwestii nie można bowiem pomijać obowiązku uiszczenia opłaty za kartę pojazdu zakupionego na terenie państwa należącego do Unii Europejskiej i sprowadzonego do Polski już w okresie jej członkostwa w Unii Europejskiej. Okoliczność ta wymaga oceny zgodności przepisu przewidującego uiszczenie przez kupującego opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym, gdyż w przypadku sprzeczności przepisu regulującego pobieranie opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym ocena, że skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego odraczającego utratę mocy obowiązującej przepisu mają charakter prospektywny, nie wyłącza możliwości dochodzenia roszczenia związanego z pobraniem takiej opłaty /tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 maja 2007r., III CZP 35/07 (OSNC 2008/7-8/72)/. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że powód sprowadził do Polski samochód osobowy z kraju należącego do Unii Europejskiej, i to w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Powyższe wiąże się więc z koniecznością oceny przepisu regulującego pobranie opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że aktem prawnym mającym zasadnicze znaczenie dla określenia źródeł prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz hierarchii poszczególnych aktów normatywnych jest ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 Konstytucji 4 --- STRONA 5 --- źródłami prawa powszechnie obowiązującego są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a w zakresie ograniczonym przedmiotowo i terytorialnie - akty prawa miejscowego. Szczególną rangę Konstytucja RP przyznaje ratyfikowanym umowom międzynarodowym, które zgodnie z art. 91 ust. 1, po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, chyba że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Art. 91 ust. 2 jednoznacznie przesądza o nadrzędności umów międzynarodowych ratyfikowanych za zgodą wyrażoną w ustawie nad ustawami, w sytuacji gdy ustawy nie da się pogodzić z umową, a więc gdy nie jest możliwa taka interpretacja treści ustawy, która dałaby się pogodzić z postanowieniami umowy ani też nie dokonano stosownej nowelizacji ustawy. Wskazany art. 91 Konstytucji jest rozwinięciem wyrażonej w art. 9 tego aktu zasady przestrzegania przez Rzeczpospolitą wiążącego ją prawa międzynarodowego. Bezpośrednie stosowanie umowy międzynarodowej polega na podejmowaniu na jej podstawie decyzji indywidualnych i konkretnych w postępowaniach przed właściwymi organami władzy publicznej. W sprawie niniejszej istotne znaczenie ma też art. 91 ust. 3 Konstytucji. Zgodnie z jego treścią, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Polskę umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. Przepis ten dotyczy obecnie tzw. prawa wspólnotowego - prawa Unii Europejskiej, którego podstawę stanowią traktaty (umowy międzynarodowe) założycielskie Wspólnot europejskich, ale do którego zalicza się też akty prawne ustanowione przez uprawnione organy Unii. A zatem, na mocy tego przepisu Konstytucji, od chwili przystąpienia Polski do Unii Europejskiej prawo traktatowe - wspólnotowe Unii - obowiązuje także na terenie naszego kraju, powinno być bezpośrednio stosowane przez organy polskiej władzy publicznej, w tym organy administracji, i ma pozycję zwierzchnią w stosunku do ustawodawstwa krajowego. Ze wskazanych wyżej przepisów Konstytucji wynika zatem, że ratyfikowane przez Polskę umowy międzynarodowe stają się częścią krajowego porządku prawnego i w zasadzie powinny być bezpośrednio stosowane w indywidualnych sprawach przez organy administracji publicznej, natomiast te spośród nich, które ratyfikowane zostały za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 89 ust. 1 Konstytucji), mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową. Dotyczy to również prawa wspólnotowego. Częścią polskiego porządku stały się przepisy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Zgodnie z art.90 TWE żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na 5 --- STRONA 6 --- podobne produkty krajowe. Ponadto żadne Państwo Członkowskie nie nakłada na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych, które pośrednio chronią inne produkty. Bezspornym jest, że na podstawie § 1 ust.1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003r. w związku z pierwszą rejestracją używanego samochodu przywiezionego z innego państwa członkowskiego nakładana była sporna opłata w kwocie 500 zł. Natomiast w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu nie była i nie jest nakładana żadna opłata, jeśli pojazd jest już zarejestrowany. Karta pojazdu raz wydana dla nowego samochodu jest przenoszona na kolejnych właścicieli pojazdu. Z powyższego wynika, że w związku z nabyciem używanego samochodu przywiezionego z innego państwa członkowskiego i rejestrowanego w Polsce po raz pierwszy nakładana była opłata w kwocie 500 zł podczas, gdy w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu normalnie żadna opłata rejestracyjna nie jest nakładana. Skoro opłata od pierwszej rejestracji samochodu, taka jak sporna opłata, ma w oczywisty sposób charakter podatkowy i była pobierana nie w związku z przekroczeniem granicy państwa członkowskiego, które ją ustanowiło, lecz przy pierwszej rejestracji samochodu na terytorium tego państwa, należy uznać, że była ona objęta ogólnym reżimem obciążeń wewnętrznych nakładanych na towary, a zatem podlega zbadaniu w świetle wyżej cytowanego przepisu art.90 TWE. Podatkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 90 TWE jest bowiem - jak zauważył ETS w wyroku z 3 lutego 1981 Komisja p. Francji, 90/79 - opłata pobierana w ramach ogólnego systemu należności krajowych, stosowanego systematycznie do określonych kategorii produktów na podstawie obiektywnych kryteriów i do wszystkich produktów niezależnie od ich pochodzenia. Z akt, okoliczności sprawy oraz z treści § 1 ust.1 cyt. rozporządzenia wynika, że spornej opłacie podlegały wszystkie samochody niezarejestrowane na terytorium kraju, przywiezione z innych państwa członkowskich, a nałożenie opłaty nie było zależne od przekroczenia przez te samochody granicy, lecz od zdarzeń wymienionych w przywołanych powyżej przepisach krajowych. Wnosić z tego należy, że opłaty nakładane na samochody w związku z ich pierwszą rejestracją na terenie kraju należy zakwalifikować jako podatki wewnętrzne i oceniać ich zgodność z art. 90 TWE, a nie z art. 25 czy art. 23 TWE (por. wyrok ETS z 9 marca 1995 r. C-345/93 Nunes Tadeau, wyrok ETS z 17 czerwca 2003 r. C-383/01 De Dansker Bilimportorer). Obciążenie, które jest częścią ogólnego systemu opodatkowania wewnętrznego, które jest stosowane systematycznie do określonych kategorii produktów w oparciu o obiektywne kryteria, mieści się w zakresie art.90 TWE. Zatem należy stwierdzić, że sporna opłata objęta jest zakazem z art.90 TWE. Nałożenie opłaty od pierwszej rejestracji z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego na podstawie cyt. 6 --- STRONA 7 --- wyżej rozporządzenia skutkuje naruszeniem art.90 TWE, ponieważ oznacza w praktyce opodatkowanie jedynie samochodów używanych sprowadzanych z innych Państw Członkowskich, przy nieopodatkowaniu towarów podobnych nabytych w transakcjach krajowych, czyli - w tym wypadku - samochodów używanych sprzedawanych w kraju. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości uznaje się, że produkty są podobne, jeżeli mają one zbliżone cechy charakterystyczne lub zaspokajają te same potrzeby (por. orzeczenie z 17 lutego 1976 r. C-45/75 Rewe-Zentrale des Lebensmittel-Großhandels GmbH p. Hauptzollamt Landau/Pfalz, ECR 1976, p.00181). Bierze się pod uwagę też to, czy oba produkty zaspokajają te same potrzeby z punktu widzenia konsumentów (orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 4 marca 1986 r. C-243/84 John Walker & Sons Ltd p. Ministeriet for Skatter og Afgifter, ECR 00875), a te cechy posiadają samochody używane sprowadzane z innych Państw Członkowskich i samochody "krajowe". Takimi produktami podobnymi są - w ocenie Sądu - samochody używane sprzedawane w kraju, przy rejestracji których spornej opłaty nie pobierano oraz samochody sprowadzone w wyniku wewnątrzwspólnotowego nabycia, przy rejestracji których sporna opłata była pobierana. Praktyka taka, zdaniem Sądu, oznaczała właśnie naruszenie wyrażonego w art. 90 TWE zakazu niedyskryminacji (por. postanowienie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007r., C 134/07). Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że zachodziła podstawa do odmowy zastosowania przepisu § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. z 2003r., Nr 137, poz.1310 ze zm.) jako sprzecznego z art.90 TWE, zgodnie z art.10 TWE i zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy podziela wywody prawne Sądu pierwszej instancji dotyczące uznania za świadczenie nienależne przedmiotowej opłaty uiszczonej przez powoda. Z tych względów apelacja wniesiona przez pozwanego z mocy art.385 k.p.c. podlegała oddaleniu jako bezzasadna. O kosztach procesu w instancji apelacyjnej Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 kpc w związku z art. 108 § 1 kpc oraz w związku oraz § 6 pkt 1 w zw. z § 13 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348). Ewa Kozłowska Iwona Złoty Jolanta Tembłowska 7 --- STRONA 8 --- 8