Wyrok I UZP 2/10

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 3 listopada 2010 r., I UZP 2/10. Pełnomocnik organu rentowego. W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych pełnomocnik strony – organu rentowego – dyrektora wojskowego biura emerytalnego (1) , nie jest obowiązany do dołączenia do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej dokumentu potwierdzającego powierzenie funkcji dyrektorowi (art. 89 § 1 w zw. z art. 477 § 1 i z art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c.). Oceniając stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy, w pierwszej kolejności należy wskazać, iż istotą problemu jest powinność stosowania art. 68 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (2) do dyrektora WBE jako strony postępowania. Zgodnie ze zdaniem pierwszym powołanego przepisu przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67 k.p.c. mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej. Natomiast w myśl art. 67 § 1 i 2 k.p.c. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 1 k.p.c., dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu (§ 1). Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa (§ 2). Ponadto zgodnie z art. 64 § 1 k.p.c. zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Na wstępie należy podnieść, że w cytowanej tezie wyroku mowa jest o działaniu dyrektora WBE przez pełnomocnika. Jest to jedna z form występowania strony w procesie (art. 86 k.p.c.). Zamierzeniem naszym jest odniesienie się do argumentacji sądu dotyczącej obowiązku stosowania art. 68 k.p.c. do powołanego organu. Dla przyjęcia, w jakiej formie wskazany wyżej organ może działać w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, decydujące jest brzmienie ustawy. Z art. 460 § 1 w zw. z art. 477 § 1 i z art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c. wyraźnie wynika, że dyrektor WBE jest stroną, a więc może on podejmować czynności procesowe w każdym z postępowań, w których występuje jako strona. Jakiekolwiek zatem zastępstwo procesowe (na podstawie oświadczenia woli tego podmiotu czy też z mocy ustawy) powinno być wyraźne lub co najmniej możliwe do ustalenia na podstawie 11 1 1 11 Autorzy: Jasiecki Andrzej Jurzec-Jasiecka Agnieszka Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa krytyczna Glosa do uchwały SN z dnia 3 listopada 2010 r., I UZP 2/10. Opublikowano: PS 2015/7-8/174-182 --- STRONA 2 --- wykładni obowiązujących przepisów. Dyrektor WBE jest zatem stroną procesu ze wszystkimi atrybutami przewidzianymi w postępowaniu cywilnym dla takiego podmiotu (3) . Zdolność postulacyjna tego organu, a więc zdolność do samodzielnego działania w procesie cywilnym, tj. osobistego podejmowania czynności procesowych (4) , nie powinna zatem być kwestionowana. Z powołanej tezy glosowanego orzeczenia wynika, że SN odniósł się natomiast do sytuacji, gdy organ ten udzielił pełnomocnictwa procesowego, uznając, że w takim przypadku wraz z pełnomocnictwem procesowym pełnomocnik ten nie ma obowiązku przedkładania dokumentu, o jakim mowa w art. 68 k.p.c., tj. dotyczącego wykazania umocowania dyrektora WBE. W naszej ocenie, Sąd Najwyższy niewłaściwie odczytał konsekwencje posiadania przez organ rentowy zdolności sądowej na podstawie przepisu szczególnego, a ponadto w swoich rozważaniach nie uwzględnił możliwości stosowania art. 68 k.p.c. na podstawie wnioskowania analogii legis do powołanego organu rentowego. Kluczowy dla Sądu Najwyższego okazał się wniosek – oparty na prawidłowych przesłankach – że „w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych stroną nie jest Skarb Państwa, za który dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego będącego statio fisci podejmuje czynności procesowe. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego jest stroną postępowania jako organ rentowy. Jest zatem mocodawcą, a nie organem państwowej jednostki organizacyjnej podejmującym czynności procesowe za mocodawcę – Skarb Państwa. Jako mocodawca, a nie organ uprawniony do działania za mocodawcę, udziela pełnomocnictwa pełnomocnikowi procesowemu”. Powyższe wnioski doprowadziły Sąd Najwyższy do dalszej konkluzji, że „dokument pełnomocnictwa z podpisem dyrektora – mocodawcy – jest wystarczający w świetle art. 89 § 1 k.p.c. Poglądy wyrażone w omówionych orzeczeniach zapadłych w Izbie Cywilnej dotyczą odmiennych uregulowań prawnych i nie mogą być odnoszone do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych”. Powyższy fragment wyraźnie wskazuje, że Sąd Najwyższy przyjął, iż jego stanowisko odnoszące się do obowiązku wykazania umocowania przez organy jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa, a wyrażone na gruncie spraw cywilnych, nie może być odnoszone do rozważanego przypadku. Kluczowy wydaje się tu drugi z przytoczonych w poprzednim akapicie fragmentów uzasadnienia . Jeżeli przyjąć, że argumentem na rzecz tego stanowiska jest pierwszy z cytowanych fragmentów – za czym przemawia układ uzasadnienia – to należy dojść do wniosku, że Sąd Najwyższy zajął odmienne stanowisko od dotychczas przyjmowanego co do obowiązku stosowania art. 68 k.p.c. w przypadku reprezentowania strony przez pełnomocnika procesowego, jednakże tylko w przypadku tego organu rentowego. Wydaje się, że Sąd Najwyższy w glosowanym orzeczeniu nie odstąpił od utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej obowiązku wykazania umocowania za pomocą dokumentu przez podmioty wskazane w art. 68 k.p.c., gdyż stanowiska tego w żadnym zakresie nie skrytykował, a tylko doszedł do wniosku, że w rozważanym przypadku nie powinno mieć ono zastosowania. Na tej podstawie można zatem przyjąć, że Sąd Najwyższy w orzeczeniu tym dopuszcza możliwość działania osobiście przez dyrektora WBE w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych. Działanie tego --- STRONA 3 --- organu jako strony postępowania ma zatem uzasadniać powyższe odstępstwo, ale tylko z tej przyczyny, że organ ten ma zdolność sądową na podstawie przepisu szczególnego w stosunku do art. 64 k.p.c. Wydaje się, że tak właśnie należy odczytać uzasadnienie glosowanego orzeczenia, Sąd Najwyższy bowiem jednoznacznie nie wskazuje, że wnioski swoje wywodzi z takich okoliczności jak przytoczone w poprzednim zdaniu, a powołuje się na to, że dyrektor WBE jest mocodawcą, a nie organem jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa. Obowiązek wykazania umocowania za pomocą dokumentu ciąży wyłącznie na podmiotach wskazanych w art. 68 k.p.c. (5) W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy dyrektor WBE należy do którejś z kategorii podmiotów wskazanych w powołanym przepisie. Przede wszystkich dyrektor WBE nie jest osobą prawną, gdyż przymiotu takiego nie przyznaje mu żaden przepis prawa (art. 33 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (6) ). Nie stanowi także jednostki, o jakiej mowa w art. 64 § 1 k.p.c., ponieważ żaden przepis nie przyznaje mu zdolności prawnej (art. 33 § 1 k.c.). Nie można go także zaliczyć do przedstawicieli ustawowych. Jako takich należy bowiem traktować osoby, o których mowa w art. 66 k.p.c., a więc przedstawiciela osoby fizycznej niemającej zdolności procesowej (7) . Tak więc, uwzględniając wyłącznie literalne brzmienie art. 68 k.p.c., powołana teza glosowanego orzeczenia nie budzi zastrzeżeń (8) . Zdolność sądowa na podstawie przepisu szczególnego została przyznana w wielu przypadkach (9) . Takie zabiegi legislacyjne prowadzą nieraz do problemów ze stosowaniem niektórych instytucji procesowych do podmiotów mających tak nadaną zdolność, np. zwolnienia od kosztów sądowych, możliwości ustanawiania pracowników jednostki pełnomocnikami procesowymi (10) . Jak wynika z niniejszego wyroku, kolejną konsekwencją przyznania szczególnej zdolności sądowej są wątpliwości co do stosowania do takich organów obowiązku z art. 68 k.p.c. Rozważając ten problem w odniesieniu do dyrektora WBE, należy uznać, że w rozważanym przypadku istnieją podstawy do stosowania art. 68 k.p.c. na podstawie analogii legis w przypadku występowania tego organu jako strony w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych (11) . Cechą wyróżniającą analogia legis jest to, że jej podstawą jest zawsze jakiś konkretny przepis prawny lub też grupa takich przepisów, które muszą zawsze zostać wskazane we wnioskowaniu organu stosującego prawo. Wskazuje się, że w samym wnioskowaniu z analogii legis można wyróżnić trzy etapy, tj.: ustalenie, że jakiś fakt został unormowany przez postanowienia prawa; ustalenie podobieństwa między tym faktem, a jakimś innym faktem, do niego podobnym, ale przez żaden przepis prawa nieunormowanym; ustalenie na podstawie stwierdzonego podobieństwa takich samych czy podobnych skutków prawnych dla faktu porównywanego, jakie są przewidziane przez przepisy prawa dla faktu, o który chodzi w etapie pierwszym (12) . Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że „zastosowanie analogii nierozerwalnie łączy się ze stwierdzeniem istnienia luki w prawie, która występuje, gdy sąd rozpoznaje takie stany faktyczne i stosunki społeczne, które, mimo że nie są prawnie indyferentne, nie zostały objęte bezpośrednią regulacją prawną, choć wykazują bardzo bliskie podobieństwo do tych, które są przedmiotem takiej regulacji. Taka 1 1 --- STRONA 4 --- wadliwość podlega naprawieniu w drodze zastosowania do tych pominiętych przez prawo sytuacji przepisów najbardziej odpowiadających im w swojej treści, zwłaszcza zaś w wymiarze celowościowym (uwzględnienie ich ratio legis ). Orzekanie na podstawie analogii opiera się na założeniu, że zbliżone pod względem merytorycznym w swojej treści stosunki społeczne powinny być traktowane przez prawo w sposób podobny. Takie podejście jest jedną z form realizacji konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa oraz słusznościowej reguły prawa rzymskiego wyrażonej w formule ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio (»gdziekolwiek cel ustawy jest ten sam, dyspozycja powinna być również taka sama«)” (13) . Przystąpienie do poszukiwania wśród przepisów prawnych normy prawnej o oczekiwanej treści, zazwyczaj będzie się wiązać ze świadomością istnienia w systemie prawa normy, która reguluje stan faktyczny pod pewnymi względami podobny do rozpatrywanego. Wiedza o istnieniu takiej normy będzie skłaniać do poszukiwania odpowiedzi na pytanie, z jakich względów ustawodawca podobnej sytuacji nie objął zakresem zastosowania normy prawnej ujętej w danym przepisie, a więc w szczególności, czy było to działanie celowe, czy też wynika z innych okoliczność, jak np. ze zwykłego niedostrzeżenia konsekwencji przyznania zdolności sądowej na podstawie przepisów szczególnych. Odnosząc powyższe rozważania do glosowanego orzeczenia nie powinno być wątpliwości, że występuje podobieństwo sytuacji procesowej z art. 68 k.p.c. w odniesieniu do podmiotów, o jakich mowa w tym przepisie, do przypadku dokonywania czynności procesowych przez dyrektora WBE. Zarówno wszystkie podmioty wymienione w powołanym przepisie, jak i powołany organ mogą dokonywać czynności procesowych. Różnica sprowadza się wyłącznie do tego, że temu ostatniemu podmiotowi zdolność sądowa została przyznana przez przepis szczególny w stosunku do art. 64 k.p.c. W tym przypadku zasadniczym argumentem na rzecz zobowiązania organu rentowego do wykazania swojego umocowania jest ratio legis obowiązku wynikającego z art. 68 k.p.c., a więc cel, w jakim ustawodawca wprowadził rozważane unormowanie. Podmioty wskazane w art. 67 k.p.c. mają obowiązek wykazania umocowania, a więc tego, że mogą skutecznie dokonywać czynności procesowych w imieniu podmiotów, które reprezentują. Tak więc konkretna osoba fizyczna przypisująca sobie posiadanie takiego przymiotu (tj. umocowania) jest zobowiązana przedłożyć przy pierwszej czynności procesowej dokumenty, które pozwolą na ustalenie, czy takie umocowanie istnieje. Obowiązkiem sądu jest zatem kontrolowanie posiadania takiego umocowania, gdyż w przeciwnym wypadku wprowadzenie tego wymogu byłoby bezcelowe. Od razu jednak pojawia się pytanie, w jakim celu przewidziano taką procedurę. Mianowicie wykonanie tego obowiązku pozwoli sądowi na zbadanie, czy organ danego podmiotu ma skład umożliwiający działanie (a więc, czy nie zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu – art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.), czy osoba dokonująca czynności procesowej może w ogóle reprezentować dany podmiot, a na dalszym etapie postępowania pozwoli na zapobieżenie toczeniu się postępowania, gdy wystąpią braki w składzie organu uniemożliwiające jego działanie (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.). Regulacja ta służy --- STRONA 5 --- zatem badaniu z urzędu na każdym etapie postępowania, czy strona jest prawidłowo reprezentowana w postępowaniu cywilnym. Dokumenty, o jakich mowa w art. 68 k.p.c., pozwolą sądowi przede wszystkim na podejmowanie czynności procesowych pozwalających na przeciwdziałanie nieważności postępowania poprzez możliwość dokonywania ustaleń co do właściwej reprezentacji. Sąd powinien bowiem mieć informacje co do istnienia rozważanego umocowania ze względu na procesowe konsekwencje wadliwej reprezentacji, a więc nieważność postępowania. W omawianym przypadku mogą wchodzić w rachubę dwie z przyczyn nieważności, a mianowicie sformułowane w pkt 2 i 5 art. 379 k.p.c. (14) Badanie tej kwestii odgrywa zatem w postępowaniu cywilnym bardzo istotną rolę, pozwalając już przy pierwszej czynności procesowej osoby przypisującej sobie posiadanie umocowania weryfikowanie tej okoliczności. Istnieje oczywiście ryzyko, że osoba mająca umocowanie utraci ten przymiot w toku postępowania, o czym sąd może nie mieć informacji, jednak powyższe nie ma znaczenia dla oceny celu uregulowania. Zasadnie wskazuje M. Dziurda, że powstają wątpliwości dotyczące sposobu stosowania wobec omawianych podmiotów przepisów o charakterze proceduralnym, które – jak się wydaje – były konstruowane bez uwzględnienia możliwości przysługiwania zdolności sądowej podmiotom innym niż wskazane w art. 64 k.p.c. (15) W niektórych przypadkach brak unormowania wprost rozważanego obowiązku w odniesieniu do podmiotów mających zdolność sądową na podstawie przepisów szczególnych może wynikać najprawdopodobniej wyłącznie z tego, że przepisy przyznające taką zdolność zostały uchwalone po wejściu w życie aktualnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego. Za tworzeniem kolejnych podmiotów posiadających taką zdolność nie poszły jednak zmiany w zakresie instrumentów procesowych mających służyć sądowi do kontroli, czy dana osoba fizyczna spełnia wymagania do dokonywania czynności procesowych, w szczególności, czy jest piastunem organu administracji publicznej. Trudno przypuszczać, że intencją ustawodawcy było, aby osoby takie były zwolnione z rozważanego obowiązku, tylko z tej przyczyny, że przepis ustawy przyznaje im zdolność sądową w innym przepisie aniżeli w art. 64 k.p.c. Przyjmowanie takiego milczącego założenia nie wydaje się uzasadnione. Nie jest tu wystarczający sam brak regulacji w tym zakresie. Należy wskazać, że dyrektor WBE, podobnie jak inni piastuni organów, może dokonywać takich samych czynności procesowych jako strona postępowania (np. składać pisma procesowe, udzielać pełnomocnictw, zaskarżać orzeczenia). Tak samo jak w przypadku innych stron postępowania istnieje ryzyko, że osoba przypisująca sobie posiadanie umocowania w imieniu organu administracji publicznej w rzeczywistości nie będzie mieć takiego przymiotu. Jak w przypadku podmiotów prywatnych w postępowaniu cywilnym nie istnieje domniemanie posiadania umocowania (16) , tak w odniesieniu do organu rentowego brak jest podstaw do przyjmowania takiego założenia. Nie wystarcza tutaj pełnienie funkcji publicznej przez daną osobę fizyczną. Posiadanie przez dyrektora WBE zdolności sądowej na podstawie art. 460 k.p.c. nie powinno przemawiać za niewymaganiem od niego wykazania swojego umocowania, gdyż tożsame racje jak w przypadku podmiotów wskazanych w art. 67 k.p.c. przemawiają za żądaniem także od niego, aby wykazał swoje umocowanie za pomocą dokumentu. Powstaje bowiem --- STRONA 6 --- pytanie, skąd sąd miałby mieć wiedzę co do tego, że dana osoba fizyczna w rzeczywistości zajmuje stanowisko dyrektora danego WBE. Tej okoliczności w glosowany orzeczeniu w ogóle nie rozważono, a ma ona zasadnicze znaczenie. Sąd Najwyższy nie wskazał alternatywnego sposobu ustalenia istnienia umocowania. Konsekwentnie stosując to stanowisko także do innych pomiotów mających zdolność sądową na podstawie przepisów szczególnych (17) , należałoby przyjąć, że obowiązek taki także na nich nie spoczywa (18) . Idąc dalej, wypełnienia tego obowiązku nie można byłoby wymagać np. od interwenienta ubocznego czy organizacji społecznej przystępującej w toku sprawy do jednej ze stron (odpowiednio art. 76 oraz art. 62 § 2 w zw. z art. 79 k.p.c.), gdyż także te podmioty nie zostały wymienione w art. 67 k.p.c., pomimo tego, że mogą one w toku postępowania cywilnego dokonywać czynności procesowych (odpowiednio art. 79 oraz art. 62 § 2 w zw. z art. 79 k.p.c.). Konsekwencją tego stanowiska jest zatem zaniechanie kontrolowania, czy czynności procesowe w toku postępowania są dokonywane przez umocowane do tego podmioty (tj. osoby fizyczne mające umocowanie do reprezentowania osób prawnych i innych jednostek). Stanowisko Sądu Najwyższego nie zostało zatem oparte na analizie konsekwencji, do jakich może prowadzić niewymaganie wykazania umocowania (19) . Należy wskazać, że odmienne stanowisko – od wyrażonego w glosowanym orzeczeniu – byłoby uzasadnione w przypadku uznania, że informacje o tym, kto jest dyrektorem WBE, sąd ma z urzędu (20) albo że informacja ta jest powszechnie znana (21) . Jeszcze inną możliwością jest oparcie się na informacji zamieszczonej na Biuletynie Informacji Publicznej, którego poszczególne wojskowe biura emerytalne nie mają. Jednakże samo weryfikowanie w sposób wskazany w poprzednim zdaniu przez sąd posiadania umocowania (nie tylko organów rentowych) w obecnym stanie prawnym nie wydaje się możliwe. Ustawodawca, pozostawiając zatem art. 68 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu (pomijając zmianę dotyczącą elektronicznego postępowania upominawczego), przy przyznaniu zdolności sądowej podmiotom niewymienionym w art. 64 k.p.c., doprowadził do tego, że ten sam podmiot, tj. dyrektor WBE, zajmując to samo stanowisko, w różnych rodzajach spraw raz będzie zobowiązany do wykazania swojego umocowania, a za innym razem ten obowiązek nie będzie już na nim spoczywać. W tym miejscu należy bowiem odnieść się także do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uzasadnieniu glosowanego orzeczenia, zgodnie z którym dyrektor WBE w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych działa jako mocodawca, a nie jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa. Uwzględniając status tego organu w rozważanym postępowaniu, a więc posiadanie przymiotu strony, pogląd ten należy uznać za zasadny. Uznanie tego organu za samodzielny podmiot zdolny do występowania w charakterze strony wynika jednak wyłącznie z woli ustawodawcy. Podobnie jak w przypadku innych podmiotów będących organami administracji (22) zabieg ten uzasadniony jest pozostawaniem spraw, w których występują jako strony, w zakresie ich kompetencji (tj. wydawaniem decyzji, od której następuje odwołanie). Jednakże podmiot taki poza postępowaniem, w którym ma status strony, w zwykłej sprawie cywilnej toczącej się na zasadach ogólnych nadal traktowany jest jako --- STRONA 7 --- jednostka organizacyjna Skarbu Państwa. W związku z tym w innych postępowaniach cywilnych nie ma już samodzielnie zdolności sądowej, a może występować jako jednostka organizacyjna, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Jak wynika z wyroku SN z 9.01.2009 r. ( I CSK 304/08) (23) , tak też jest w przypadku dyrektora WBE. Wtedy obowiązek z art. 68 k.p.c. będzie na nim spoczywać. W związku z powyższym trudno przypuszczać, aby intencją ustawodawcy było zróżnicowanie w rozważanym zakresie (tj. odnośnie do obowiązku wykazania umocowania na podstawie art. 68 k.p.c.) wyłącznie ze względu na charakter sprawy, w jakiej występuje dyrektor WBE. Jednakże w związku z pominięciem w art. 68 k.p.c. stron posiadających zdolność sądową na podstawie przepisów szczególnych, należy wymagać – z powołanych wyżej przyczyn – od takich podmiotów wykazania swojego umocowania za pomocą dokumentu, stosując do nich analogicznie powołany przepis. Nasze krytyczne uwagi odnoszą się oczywiście do stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy na gruncie obowiązujących przepisów, co nie oznacza akceptacji dla aktualnego unormowania w zakresie obowiązku wykazania umocowania przez podmioty mające zdolność sądową na podstawie przepisów szczególnych. Uwzględniając powyższe uwagi, zasadny wydaje się postulat zmiany art. 68 k.p.c. w taki sposób, aby odnosił się on także do podmiotów mających zdolność sądową na podstawie innych przepisów niż art. 64 k.p.c. Obecnie braki w tym zakresie powinny być uzupełniane za pomocą analogii legis . SUMMARY A Gloss to the resolution of the Supreme Court dated 3 November 2010 ( I UZP 2/10) The commented-on judicial decision refers to the obligation defined in Art. 68 of the civil procedure code, i.e. the requirement that at the performance of the first procedural act a person/entity with the capacity to be a party to a proceeding – parties in a civil action as well – has to present an appropriate document as the confirmation of being authorized thereto when the said powers have been granted under specific provisions in relation to Art. 64 of the civil procedure code. One should be critical of the view taken by the Supreme Court as it did not look at the aim of the legal norm Art. 68 of the civil procedure code comprises with respect to every person/entity with the capacity to be a party to a proceeding; what is more, in the case discussed herein it overlooked the possibility of the application of the above-referred-to provision to the pensions authority on the basis of per analogiam reasoning ( analogia legis ). In the commented-on judicial decision there have been good reasons to apply the said analogical inference. Keywords : confirmation of authorization, pensions authority, per analogiam reasoning/analogical inference (1) Dalej jako: WBE. (2) Tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.; dalej jako: k.p.c. --- STRONA 8 --- (3) Por. uzasadnienie uchwały SN z 19.12.2008 r. (III SZP 2/08), OSNP 2009/17–18, poz. 245, gdzie rozważano sytuację procesową innego pomiotu korzystającego ze zdolności sądowej na podstawie szczególnego przepisu, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. (4) W. Siedlecki w: W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu , Warszawa 2003, s. 120 (5) Por. M. Dziurda, O niektórych konsekwencjach przyznania szczególnej zdolności sądowej , „Polski Proces Cywilny” 2013/3, s. 310–314. (6) Tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; dalej jako: k.c. (7) Zgodnie z art. 65 § 1 i 2 k.p.c. zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 1 k.p.c. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. (8) Takie stanowisko Sądu Najwyższego (wyrażone m.in. w glosowanym wyroku) akceptuje M. Dziurda, wskazując, że można je „odnieść także do wszystkich innych przypadków, w których określone struktury uzyskują zdolność sądową na podstawie przepisów szczególnych w stosunku do art. 64 § 1 i 1 k.p.c.” (M. Dziurda, O niektórych konsekwencjach... , s. 312–313). (9) Np. art. 691 , art. 479 § 1, art. 479 § 1, art. 479 § 1, art. 479 § 1, art. 922, 635 § 2 k.p.c.; art. 250 pkt 1 i art. 422 § 2 pkt 1, art. 425 § 1 ustawy z 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), art. 189 k.p.c. (10) Zagadnienia te przedstawia M. Dziurda, O niektórych konsekwencjach... (11) Na taką możliwość wskazał M. Dziurda, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2009 roku, I CSK 304/08 , „Przegląd Sądowy” 2010/7–8, s. 189, przyp. 23, odnośnie do konieczności wykazania umocowania przez starostę, gdy ten podmiot na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 8 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 782) podejmuje za Skarb Państwa czynności w postępowaniu sądowym dotyczącym nieruchomości. (12) J. Nowacki, Analogia legis , Warszawa 1966, s. 16; autor ten etapy te wskazuje, charakteryzując trzy wyróżnione przez siebie grupy poglądów dotyczących wnioskowania przez analogię; inną klasyfikację powyższych etapów wnioskowania wskazuje Sąd Apelacyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z 22.12.2010 r. (I ACa 715/10), LEX nr 842880, tj. ustalenie, że jakiś fakt nie został unormowany przez przepisy prawne, ustalenie, że istnieje przepis prawny, który reguluje sytuacje pod istotnymi względami podobne do faktu nieunormowanego, oraz powiązanie z faktem prawnym nieunormowanym podobnych lub takich samych konsekwencji prawnych, co z faktem bezpośrednio uregulowanym przez przepisy prawne. (13) Uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z 3.12.1998 r. (III CZP 38/98), OSNC 1999/5, poz. 88; uwzględnianie ratio legis – a nie samego tylko podobieństwa porównywanych faktów – normy prawnej stanowi kryterium wyodrębnienia jednej z grup poglądów dotyczących wnioskowania przez analogię w klasyfikacji przyjętej przez J. Nowackiego, Analogia legis... , s. 21–37. (14) Zgodnie z art. 379 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi m.in. jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego 1 1 3 29 50 61 72 1 --- STRONA 9 --- albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany (pkt 2) oraz jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (pkt 5). (15) M. Dziurda, O niektórych konsekwencjach ..., s. 304. (16) Pomijając regulację zawartą w zd. 2 art. 68 k.p.c., który stanowi, że zd. 1 nie stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak przedstawiciel ustawowy i organy oraz osoby wymienione w art. 67 k.p.c. mają obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania. (17) Sąd Najwyższy w wyroku z 14.05.2012 r. (I UK 376/11), LEX nr 1215130, powołując się na stanowisko wyrażone w glosowanym orzeczeniu, wskazał, iż obowiązek z art. 68 k.p.c. nie ciąży także na Prezesie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, który także jest organem rentowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c.). (18) Na taką konsekwencję wskazuje także M. Dziurda, O niektórych konsekwencjach... , s. 313–314. (19) Od razu należy jednak zaznaczyć, że – w naszej ocenie – niewykazanie umocowania zgodnie z art. 68 k.p.c. nie powinno prowadzić automatycznie do stwierdzenia nieważności postępowania bez uprzedniego zbadania, czy dana osoba rzeczywiście nie ma takiego umocowania, np. poprzez wezwanie jej w toku postępowania do przedłożenia takiego dokumentu; braki w tym zakresie wynikają wyłącznie z zaniechania sądu i nie ma przeszkód, aby podjąć z urzędu próbę ustalenia istnienia takiego umocowania. (20) Na podstawie analogicznie stosowanego art. 228 § 2 k.p.c. (21) Zgodnie z art. 29 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Na gruncie tego przepisu M. Niezgódka-Medek wskazała, że gdy informacja o pełnieniu funkcji przez daną osobę została zamieszczona w dzienniku urzędowym, należałoby uznać tę okoliczność za powszechnie znaną (art. 106 § 4 p.p.s.a.) i w tym przypadku odstąpić od stosowania wobec takiej osoby wymogu zawartego w rozważanym przepisie (M. Niezgódka-Medek w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz , Warszawa 2013, s. 121). (22) Art. 479 § 1, art. 479 § 1, art. 479 § 1, art. 479 § 1 k.p.c. (23) OSNC-ZD 2009/4, poz. 96. 29 50 61 72