Postanowienie I KZP 8/01

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 27 kwietnia 2001 r., I KZP 8/01. Glosowana uchwała ma bardzo istotne znaczenie dla praktyki. Wynika ono z liczby spraw, do których się odnosi. W postępowaniu wykonawczym w sprawach o warunkowe przedterminowe zwolnienie sąd orzeka na wniosek prokuratora, skazanego albo jego obrońcy lub pełnomocnika, dyrektora zakładu karnego, sądowego kuratora zawodowego albo z urzędu. Skoro wcześniej wymienione podmioty mogą składać wnioski, to czy mogą je również skutecznie cofać? Glosowana uchwała rozstrzyga, jak ma się zachować sąd penitencjarny, gdy podmiot uprawniony do złożenia wniosku o udzielenie warunkowego zwolnienia - skazany zmienił swoje stanowisko i wyraził wolę cofnięcia wniosku w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki z art. 77 § 2 lub art. 78 kk. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy przytoczył następujące argumenty: Po pierwsze, uznał, że orzekanie w przedmiocie przedterminowego zwolnienia w sytuacji, gdy wniosek został przez skazanego cofnięty, nie jest działaniem wbrew jego woli. Trudno byłoby przyjąć, że skazany cofnąłby wniosek, gdyby liczył na korzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Po drugie, stwierdził, że brak podstaw do umorzenia przez sąd postępowania w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia na podstawie art. 15 § 1 kkw. Uznał, że przepis ten odnosi się do całego postępowania wykonawczego, co wynika wyraźnie z jego treści, ze względu na wymienione w nim przesłanki umorzenia: przedawnienie wykonania kary, śmierć skazanego lub inna przyczyna wyłączająca postępowanie. Podzielił stanowisko zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu (postanowienie z dnia 18 listopada 1998 r. II AKZ[1] 125/98 OSA 1999/2 poz. 15 str. 14), że art. 15 § 1 kkw odnosi się do umorzenia całego postępowania wykonawczego i nie można na tej podstawie umarzać postępowania w sprawie o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Po trzecie, przyjął, iż ze względu na to, że w postępowaniu wykonawczym sąd może orzekać z urzędu, wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie nie stanowi niezbędnej przesłanki do rozstrzygania tej kwestii. Analizując motywację zajętego przez Sąd Najwyższy stanowiska, można stwierdzić, że generalnie jest ona przekonująca. Pogląd wyrażony w glosowanej uchwale zasługuje na aprobatę. Ze wszystkimi zaprezentowanymi argumentami jednak w pełni zgodzić się nie można. Z całą pewnością orzekanie w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia w sytuacji, gdy wniosek został cofnięty, nie jest działaniem wbrew interesom skazanego. Musi się przecież wyjść z założenia, iż w chwili, gdy z nim skazany występował, zakładał, że warunkowe przedterminowe zwolnienie uzyska. Oczywiście, może dojść do takiej sytuacji, że w danej chwili skazany może mieć powody, aby jego wniosek w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia nie był rozpoznawany. Na przykład w chwili składania wniosku miał gdzie mieszkać i pracować, a później, gdy wniosek był rozpoznawany, możliwości te utracił. Skazany w takiej sytuacji będzie mógł wnieść o odroczenie rozpoznania wniosku, gdy nowe okoliczności będą dla niego zaskoczeniem i gdy będzie je mógł niezwłocznie usunąć bądź wystąpić z nowym wnioskiem w wypadku decyzji odmownej (nie wcześniej niż przed upływem trzech miesięcy od wydania postanowienia), a więc w stosunkowo nieodległym terminie. Zajmując takie stanowisko, co nie jest bez znaczenia, eliminuje się też możliwość manipulowania przez skazanego, kiedy i przez kogo jego wniosek miałby być rozpoznawany, np. w sytuacji, gdy wnioski są rozpoznawane przez kilku sędziów. Jest to tym bardziej istotne, że od wniosków o warunkowe zwolnienie pobierane są niskie opłaty (praktyka zresztą wskazuje, że najczęściej skazani od uiszczania tych opłat są zwalniani), nie stanowią więc one bariery powstrzymującej ich nieuzasadnione składanie. Regułą jest, że koszty takich postępowań ponosi Skarb Państwa. Postępowanie wykonawcze, co jest bezsporne, może być umorzone tylko w ściśle wymienionych sytuacjach. Po pierwsze, w razie przedawnienia wykonania kary, po drugie, w razie śmierci skazanego oraz po trzecie, w wypadku wystąpienia innej przyczyny wyłączającej to postępowanie. Na pewno sytuację, kiedy wniosek o wszczęcie postępowania złoży osoba nieuprawniona, można zakwalifikować jako inną przyczynę wyłączającą to postępowanie. W takiej bowiem sytuacji, gdyby było prowadzone postępowanie wykonawcze, przy braku wniosku uprawnionego podmiotu musiałaby być podjęta decyzja o jego wszczęciu z urzędu, gdyby oczywiście istniały ku temu podstawy. Sytuacja gdy najpierw jest złożony wniosek, a później następuje zmiana decyzji i jego cofnięcie, jest odmienna. Złożenie bowiem wniosku przez uprawniony podmiot powoduje wszczęcie postępowania, a więc gdy następuje zmiana decyzji, postępowanie się już toczy. Czy cofnięcie wniosku może być zatem skuteczne, czy może prowadzić do umorzenia postępowania? Gdyby w kodeksie karnym wykonawczym była uregulowana instytucja cofnięcia wniosku, która na przykład pozwalałaby w wypadku zmiany decyzji przez składającego na umorzenie postępowania, problem byłby rozwiązany. Kodeks karny Autor: Juchacz Wiesław Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do uchwały SN z dnia 27 kwietnia 2001 r., I KZP 8/01. Opublikowano: PS 2002/7-8/215 --- STRONA 2 --- wykonawczy instytucją cofnięcia wniosku jednak się nie zajmuje. Skoro tak, to nie można byłoby umorzyć postępowania wykonawczego przyjmując w takiej sytuacji, że wystąpiła inna przyczyna wyłączająca to postępowanie. Nie można byłoby także zastosować art. 161 § 3 kkw, według którego wniosku skazanego lub jego obrońcy złożonego przed upływem terminów określonych w art. 77 § 2 lub art. 78 kk lub przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie warunkowego zwolnienia nie rozpoznaje się aż do upływu tego terminu lub tego okresu. W sytuacji więc kiedy postępowanie wykonawcze zostało wszczęte, musi zostać podjęta merytoryczna decyzja w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Konsekwencją zaprezentowanego stanowiska jest to, że postępowania wszczętego na wniosek (nawet pomimo jego późniejszego cofnięcia) nie uważa się za postępowanie prowadzone z urzędu. Unormowanie, że w postępowaniu wykonawczym sąd może orzekać także z urzędu, podkreśla jedynie, że w wypadku braku inicjatywy stron we wszczynaniu postępowań incydentalnych istnieje możliwość zmiany podmiotu je inspirującego. Jeżeli postępowanie będzie wszczęte z urzędu, to jest oczywiste, że wniosek nie stanowi niezbędnej przesłanki do orzekania w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Przepis dopuszczający możliwość orzekania z urzędu został w obecnie obowiązującym kodeksie sformułowany inaczej niż w poprzednim unormowaniu. Obecnie pierwszeństwo w zakresie wszczynania postępowań dano stronom, przewidując możliwość ich wszczynania z urzędu w dalszej kolejności, gdy zajdzie taka potrzeba. W poprzednio obowiązującym kodeksie natomiast na pierwszym miejscu była wymieniona możliwość orzekania z urzędu. Z całą pewnością zmiana ta miała na celu podkreślenie roli, jaką w postępowaniu wykonawczym odgrywają strony. Dla zagadnienia rozstrzyganego w glosowanej uchwale zmiana treści przepisu nie ma jednak znaczenia. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że art. 15 § 1 kkw odnosi się do całego postępowania wykonawczego, może on bowiem dotyczyć także części postępowania wykonawczego oraz postępowań incydentalnych, co wynika np. z treści art. 242 § 3 kkw w zw. z art. 3 § 1 kkw. Regułą jest bowiem, że właściwy do wydawania postanowień w tym przedmiocie jest sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Jeżeli natomiast zostało wszczęte postępowanie incydentalne, to postanowienie o jego umorzeniu wyda sąd, w którym było ono prowadzone. Inna będzie sytuacja, gdy wniosek zostanie złożony przed upływem terminów przewidzianych w art. 77 § 2 lub art. 78 kk bądź przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie warunkowego zwolnienia. Zgodnie z art. 161 § 3 kkw, wniosku skazanego lub jego obrońcy nie rozpoznaje się aż do upływu tego terminu lub tego okresu. Zagadnieniem tym zajmuje się uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r. I KZP 16/2000 (OSNKW 2000/7-8 poz. 60). Teza zawarta w glosowanej uchwale odnosi się do wszystkich podmiotów uprawnionych do składania wniosków w postępowaniu wykonawczym. Nie można przecież np. inaczej traktować wniosku skazanego, a inaczej dyrektora zakładu karnego. Zakresu jej oddziaływania nie można więc nie doceniać.