Orzeczenie I KZP 42/03

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 21 maja 2004 r., I KZP 42/03. Sąd Najwyższy wobec postawionego pytania, czy miejscem dokonania czynności sprawczych przestępstwa określonego w art. 43 ustawy z 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 2003 r. Nr 24 poz. 198 ze zm.) jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czy też przepis ten penalizuje zachowanie się również wtedy gdy zachowanie opisane w tym przepisie miało miejsce na terenie państwa obcego, stwierdził, iż z przestępstwem tym mamy do czynienia również w przypadku, gdy zachowanie się sprawcy polegające na wprowadzaniu do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych, mleczka makowego lub słomy makowej albo polegające na uczestniczeniu w takim obrocie miało miejsce poza granicami Polski. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż znamię „wbrew przepisom ustawy” należy rozumieć jako dotyczące ustawy obowiązującej w miejscu popełnienia czynu. Z takim stanowiskiem Sądu Najwyższego należy zgodzić się. Polska, przyjmując Jednolitą Konwencję o Środkach Odurzających z 1961 r., sporządzoną w Nowym Jorku dnia 30 marca 1961 r., ratyfikowaną 21 grudnia 1965 r. (Dz. U. 1966 r. Nr 45 poz. 277 ze zm.), Konwencję o substancjach psychotropowych, sporządzoną w Wiedniu dnia 21 lutego 1971 r., a ratyfikowaną 14 listopada 1974 r. (Dz. U. 1976 r. Nr 31 poz. 180) oraz Konwencję Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, sporządzoną w Wiedniu dnia 20 grudnia 1988 r., a ratyfikowaną 30 kwietnia 1994 r. (Dz. U. 1995 r. Nr 15 poz. 69), zobowiązała się do spenalizowania zachowań polegających na wprowadzaniu do obrotu środków odurzających i substancji psychotropowych bez wymaganego zezwolenia. Zobowiązanie to zostało przez Polskę zrealizowane przez wprowadzenie karalności za przestępstwo opisanych w tych konwencjach zachowań. Problem w rozważanej kwestii sprowadza się do wyjaśnienia znaczenia użytych w tym przepisie ustawowych znamion „wbrew przepisom ustawy” , tj. czy chodzi tylko o ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii, czy o jakąkolwiek inną ustawę obowiązującą w Polsce, czy też o zakaz wyrażony w ustawie, a dotyczący innego państwa. Odpowiedź twierdząca na dwie pierwsze możliwości interpretacji tych znamion wskazywałaby na to, iż przepis art. 43 cyt. ustawy dotyczy tylko czynów popełnionych na terytorium RP. Sąd Najwyższy stwierdza jednak, iż nie dostrzega argumentu przemawiającego tylko za taką wąską interpretacją. Sąd Najwyższy wskazuje, iż gdyby ustawodawca miał taki zawężający zamiar, to mógłby się posłużyć znamionami na wzór innych przyjętych rozwiązań, używając np. znamion „wbrew niniejszej ustawie” czy wbrew zakazom określonym w konkretnie wymienionych artykułach danej ustawy. Polski ustawodawca tak jednak nie postąpił, co jednak, zdaniem Sądu Najwyższego, nie może jednoznacznie przesądzać sprawy o generalnym stosowaniu tego przepisu, również do czynów popełnionych za granicą. Podobny walor ma argument, iż ustawodawca używa określenia ustawa karna polska czy ustawa miejsca popełnienia czynu. Sam jednak termin ustawa nie może oznaczać, iż dotyczy on tylko ustawy polskiej. Sąd Najwyższy słusznie wskazuje, iż gdyby spór dotyczył problemu o charakterze administracyjnoprawnym, a więc problemu koncesyjnego, to można by uznać, iż jest to wyłącznie problem prawa wewnętrznego. Takiego jednak charakteru nie ma przepis art. 43 ustawy, który, jak słusznie wskazano w uzasadnieniu glosowanego rozstrzygnięcia, ma na celu nie ochronę reglamentacji, lecz ochronę społeczeństwa przed niekontrolowanym, nielegalnym wprowadzeniem do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych, mleczka makowego lub słomy makowej, które to zachowanie godzi w sferę życia i zdrowia społeczeństwa, a to nie jest już tylko i wyłącznie sprawa ustawodawstwa wewnętrznego. Wprowadzenie do obrotu ww. środków, również poza granicami naszego kraju, może stanowić także zagrożenie dla życia i zdrowia obywateli naszego kraju. Problem zatem karalności takiego zachowania się nie jest bezprzedmiotowy dla ustawodawstwa wewnętrznego Polski. Słusznie zatem Sąd Najwyższy rozważa, czy przepis art. 43 ustawy może mieć zastosowanie do czynów popełnionych poza granicami naszego kraju. Akceptując tezę o możliwości zastosowania przepisu art. 43 ustawy wobec sprawców popełniających to przestępstwo poza granicami RP, Sąd Najwyższy nie znajdując na gruncie wykładni językowej jednoznacznego argumentu wykluczającego możliwość stosowania tego przepisu do czynów popełnionych poza granicami naszego kraju, dodatkowo rozważa argumenty na gruncie wykładni funkcjonalnej. W tej płaszczyźnie Sąd Najwyższy słusznie poszukuje w przepisie art. 43 ustawy celu, jakiemu ma on służyć, a tym celem jest ochrona zdrowia publicznego. Sąd Najwyższy powyższe stanowisko opiera o wyrażone w doktrynie opinie. Słusznie zatem zauważa Sąd Najwyższy, iż nie jest do zaakceptowania stanowisko dopatrujące się celu przepisu art. 43 ustawy, jakim miałaby być ochrona finansowych interesów państwa na wzór jak ma to miejsce w odniesieniu do alkoholu. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, iż z punktu widzenia ratio legis art. 43 ustawy nie ma żadnych zasadniczych przeszkód, by traktować jako przestępstwo określone w tym przepisie zachowanie się, polegające na wprowadzeniu do obrotu narkotyków w innym niż Polska państwie, ale pod warunkiem, iż sprawca działał wbrew przepisom obowiązującym w danym państwie. Autor: Bojarski Marek Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do uchwały SN z dnia 21 maja 2004 r., I KZP 42/03. Opublikowano: OSP 2005/1/7 --- STRONA 2 --- Przyjęcie wyżej zaprezentowanego stanowiska nie jest sprzeczne z postanowieniami konwencji, które Polska ratyfikowała, a jest wyrazem zdecydowanej walki z przestępczością narkotykową, której skala niebezpiecznie rozrasta się. Reasumując zatem stwierdzić należy, iż zarówno ze względu na przytoczone przez Sąd Najwyższy argumenty, jak i ze względów prawnego współdziałania wielu państw dla ograniczenia tego negatywnego zjawiska należy zaakceptować stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w tej sprawie.