Wyrok I KZP 4/03

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 25 marca 2003 r., I KZP 4/03. Upływ czasu od momentu popełnienia czynu do podjęcia ścigania i wyrokowania ma w prawie karnym istotne znaczenie. To samo dotyczy cezury pomiędzy wydaniem wyroku skazującego a jego wykonaniem. W doktrynie (1 ) występują rożne uzasadnienia instytucji przedawnienia. Najsilniej przemawiają te, które utrzymują, że z upływem lat nieaktualny staje się najczęściej postulat resocjalizacji sprawcy, a także sens karania z punktu widzenia społecznego oddziaływania kary. Drugorzędny natomiast jest motyw zwiększających się z upływem czasu trudności dowodowych (2 ) . Jeśli chodzi o przedawnienie wykonania kary - znaczenie ma wyłącznie osłabienie z biegiem czasu celowości reakcji karnej poprzez wykonanie wyroku. Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazujące upłynęły okresy wymienione w art. 103 § 1 kk. Przepis ten stosuje się odpowiednio do środków karnych wymienionych w art. 103 § 2 kk. Z mocy szczególnych przepisów przedawnienie nie biegnie (spoczywanie biegu przedawnienia), jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku wniosku albo oskarżenia prywatnego (art. 104 § 1 kk). Takimi przepisami wyjątkowymi, z mocy których nie biegnie przedawnienie karalności niektórych przestępstw, jest art. 105 § 1 i 2 kk, a także przepisy Konstytucji i niektórych ustaw określające tzw. immunitet formalny (warunkowy), który uzależnia możliwość ścigania od zgody właściwego organu. Nie stanowi natomiast podstawy do zawieszenia biegu przedawnienia faktyczna przeszkoda w prowadzeniu postępowania karnego (np. długotrwała choroba, ukrywanie się oskarżonego). W takim przypadku postępowanie „zawiesza się na czas trwania przeszkody” (art. 22 § 1 kpk), natomiast biegnie przedawnienie karalności ścigania i wyrokowania, gdyż zgodnie z art. 104 § 1 kk zawieszenie biegu przedawnienia powodują jedynie przeszkody prawne (3 ) . W kodeksie karnym wykonawczym ustawodawca przewidział taką przeszkodę prawną. Postanowił mianowicie, że „jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca postępowanie wykonawcze, a w szczególności jeżeli nie można ująć skazanego albo nie można wykonać wobec niego orzeczenia z powodu choroby psychicznej lub innej przewlekłej, ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się w całości lub w części na czas trwania przeszkody” (art. 15 § 2 kkw). „Zawieszenie postępowania wykonawczego nie wstrzymuje biegu przedawnienia, chyba że skazany uchyla się od wykonania kary. Okres wstrzymania biegu przedawnienia nie może przekroczyć 10 lat” (art. 15 § 3 kkw). Zajmijmy się najpierw kwestią przedawnienia kary w tym stadium postępowania, w którym jeszcze nie rozpoczęło się jej wykonanie, a upłynął termin z art. 103 § 1 kk. Okres ten liczy się od daty uprawomocnienia się wyroku skazującego i jest zależny od wysokości orzeczonej kary. Jeżeli nastąpiło przedawnienie wykonania kary, a jego przyczyną nie było uchylanie się od wykonania kary (art. 15 § 3 kkw), to sąd umarza postępowanie wykonawcze. Moim zdaniem, w przypadku gdy termin przedawnienia wykonania upływa w momencie, gdy skazany odbywa już prawomocnie orzeczoną karę - nie ma podstaw do umorzenia postępowania w tym przedmiocie, ponieważ rozpoczęcie odbywania kary przerywa bieg przedawnienia jej wykonania. W kodeksie karnym wykonawczym brak jest, niestety, pozytywnej normy w tym przedmiocie, ale wprowadzenie takiego przepisu staje się pilną koniecznością. W przypadku, gdy węzeł łączący karę łączną zostaje rozwiązany na skutek amnestii, która objęła niektóre z czynów wchodzących w skład kary łącznej - sąd zmuszony jest, po zastosowaniu amnestii, wydać nową karę łączną obejmującą pozostałe części wyroku. W takim przypadku teza Sądu Najwyższego w glosowanej uchwale jest w pełni uzasadniona: „Termin przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności biegnie od uprawomocnienia się wyroku skazującego, niezależnie od tego, czy w późniejszym okresie zapadły orzeczenia modyfikujące jej wymiar” . Może się jednak zdarzyć, że w trakcie wykonania kary łącznej nastąpi przedawnienie kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa. Sąd Najwyższy w glosowanej uchwale zajął stanowisko również w tej kwestii. Stwierdził mianowicie, że w takim przypadku bieg przedawnienia kary liczy się od daty uprawomocnienia się poszczególnych wyroków, a nie od daty wyroku łącznego. Na uzasadnienie swego stanowiska powołał dwie uchwały SN i aprobujące je poglądy przedstawicieli doktryny (zob. uzasadnienie uchwały). Autor: Pawela Stanisław Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa częściowo krytyczna Glosa do uchwały SN z dnia 25 marca 2003 r., I KZP 4/03. Opublikowano: OSP 2004/2/23 --- STRONA 2 --- Tytułem propozycji de lege ferenda pragnę zaprezentować w tej kwestii odmienny pogląd. Kwestia wykonania prawomocnych wyroków i ewentualnej modyfikacji ich treści w postępowaniu wykonawczym należy do stadium postępowania wykonawczego. Według art. 1 § 2 kkw w kwestiach nie uregulowanych w tym kodeksie stosuje się odpowiednie przepisy kpk. Otóż poza cytowanym wyżej przepisem art. 15 kkw w kwestii przedawnienia wykonania kary kodeks ten nie zawiera innych przepisów. A zatem - odwołując się do przepisów kpk (arg. z art. 1 § 2 kkw) - znajdujemy następujący zapis art. 576 § 1: „Z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, wyroki podlegające połączeniu nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącznym” . I dalej art. 577 tegoż kpk: „W wyroku łącznym należy oznaczyć w miarę potrzeby datę, od której należy liczyć początek odbywania kary orzeczonej wyrokiem łącznym, oraz wymienić okresy zaliczone na poczet kary łącznej” . Z przepisów tych wynika expressis verbis, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, objęte nim wyroki nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącznym. Zwrócono już na to uwagę w piśmiennictwie (4 ) . Według tego poglądu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od uprawomocnienia się wyroku łącznego, a terminy określone w art. 103 § 1 kk odnoszą się do kary łącznej, a nie do poszczególnych kar wymierzonych za zbiegające się przestępstwa. Odmienne stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone już w uchwale z 21 września 1978 r. VII KZP 26/78 (OSNKW 1978/11 poz. 126), mimo że jest korzystniejsze dla skazanego - pisze A. Marek - nie jest trafne (5 ) . Poza rozbieżnościami, jakie wywołują obecne przepisy w poglądach przedstawicieli doktryny, również względy pragmatyczne zdają się przemawiać za koniecznością znowelizowania odnośnych przepisów o przedawnieniu wykonania kary. (1 ) Zob. K. Marszał: Przedawnienie w prawie karnym, Warszawa 1972 r. (2 ) M. Cieślak: Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, wyd. II, Warszawa 1994 r., str. 482. (3 ) Zob. A. Marek: Prawo karne. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1986 r., str. 275. (4 ) K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, Kraków 1998 r., str. 594-595; A. Marek: Prawo karne, 2 wyd., Warszawa 2000 r., str. 384. (5 ) A. Marek: Prawo karne, 2 wyd., Warszawa 2000 r., str. 384.