Wyrok I KZP 30/04

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r. IV KK 257/09 I - - - II - - - - - - UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Wiesław Kozielewicz. Sędziowie: SN Edward Matwijów (sprawozdawca), SA del. do SN Mirosław Cop. Sentencja Sąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy Norberta T. w przedmiocie wyroku łącznego z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść od wyrokułącznego Sądu Rejonowego w C. z dnia 19 lutego 2009 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę Norberta T. przekazuje Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczne Norbert T. skazany został prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w C.: z dnia 29 marca 2005 r.,: za przestępstwo z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w okresie od maja 2004 r. do dnia 6 lipca 2004 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności; za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 8 czerwca 2004 r., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym na mocy art. 33 § 2 k.k. wymierzono mu 10 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 30 złotych; łącznie na karę 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres 2 lat; z dnia 24 stycznia 2007 r.: za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione w dniu 24 marca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; za przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 29 marca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione w dniu 2 marca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny, przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; za przestępstwo z art. 270 § 3 k.k. popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności; za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 293 § 1 k.k. popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; łącznie na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat i 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; IV KK 257/09 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- III - - - IV - - - - V - 1 - 2 - - 3 4 5 z dnia 9 lutego 2007 r., za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 24 marca 2006 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i 30 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; za przestępstwo z art. 278 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w okresie od lutego 2006 r. do 25 marca 2006 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 30 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; łącznie na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat i 50 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych; z dnia 18 czerwca 2007 r. zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 26 października 2007 r.; za przestępstwo z art. 190 § 1 k.k. i z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w związku z art. 91 § 1 k.k. popełnione w dniu 25 września 2006 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; za przestępstwo z art. 288 § 1 k.k. popełnione w dniu 25 września 2006 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; za przestępstwo z art. 245 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w okresie od 26 września do 29 września 2006 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; łącznie na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; z dnia 28 kwietnia 2008 r., za przestępstwo z art. 245 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w okresie od 19 grudnia 2006 r. do 20 grudnia 2006 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy w Częstochowie wyrokiem łącznym z dnia 19 lutego 2009 r. na mocy art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.k. połączył kary pozbawienia wolności orzeczone prawomocnymi wyrokami, a mianowicie - wymienionym w pkt I wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 29 marca 2005 r., karę 8 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., popełnione w okresie od maja 2004 r. do dnia 6 lipca 2004 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczoną za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 18 czerwca 2004 r., wymienionym w pkt II wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 24 stycznia 2007 r. karę 1 roku pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione w dniu 24 marca 2005 r. karę 1 roku pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniu 29 marca 2005 r. oraz karę 1 roku pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione w dniu 2 marca 2005 r. i wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na mocy art. 89 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 69 § 1 i 2 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby 5 lat, na mocy art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 569 § 1 k.k. połączyłkary grzywny orzeczone prawomocnymi wyrokami, a mianowicie: wymienionym w pkt I wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 29 marca 2005 r. wydanym karę grzywny w wymiarze 10 stawek dziennych, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 18 czerwca 2004 r., wymienionym w pkt II wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 24 stycznia 2007 r., karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych za przestępstwo popełnione w dniu 24 marca 2005 r., karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych za przestępstwo popełnione w dniu 29 marca 2005 r., karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych za przestępstwo popełnione w dniu 2 marca 2005 r. i wymierzył skazanemu karę łączną 110 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych, na mocy art. 577 k.p.k. zaliczył skazanemu na poczet orzeczonej wyrokiem łącznym w pkt 2 kary łącznej grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności 4 od dnia 6 do 7 lipca 2004 r. przyjmując, iż jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równy jest 2 stawkom dziennym, w pozostałym zakresie rozstrzygnięcia zawarte w połączonych wyrokach pozostawił do odrębnego wykonania, --- STRONA 3 --- 6 - - - - na mocy art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w części dotyczącej wyroku opisanego w pkt II w części dotyczącej kary 1 roku pozbawienia wolności wymierzonej za przestępstwo popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. oraz kary 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny, wymierzonej za przestępstwo popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. oraz w części wyroków opisanych w pkt III, w pkt IV, w pkt V, na mocy art. 574 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych wydatkami obciążając Skarb Państwa. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez strony i uprawomocniło się w pierwszej instancji w dniu 27 lutego 2009 r. Na podstawie art. 521 k.p.k. kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył wymienione orzeczenie w całości na korzyść Norberta T. Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. Autor kasacji zarzucił wyrokowi sądu I instancji rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k., polegające na zaniechaniu orzeczenia kary łącznej w stosunku do wszystkich spełniających warunki do połączenia kar wymienionych na mocy wyroków jednostkowych, a także na stworzeniu dla skazanego, w wyniku połączenia kar orzeczonych na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie oraz niektórych kar orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w Częstochowie dolegliwości większej od tej, jaka wiązałaby się z wykonywaniem kolejno kar z tych wyroków jednostkowych. W oparciu o tak skonstruowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Częstochowie. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zarzut podniesiony w kasacji Prokuratora Generalnego jest zasadny, albowiem zaskarżony wyrok łączny wydany został z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w kasacji. Stosownie do treści art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k., jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej, a mianowicie jeżeli skazany popełnił dwa lub więcej przestępstw, w okresie poprzedzającym wydanie pierwszego wyroku, chociażby nieprawomocnego, co do któregokolwiek z nich i wymierzono mu za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa. Jak słusznie zauważył Autor kasacji w świetle poglądów ugruntowanych w tym zakresie w judykaturze (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. akt I KZP 30/04, OSNKW 2005/1/2, czy też nawiązujący do jej treści wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV k.k. 5/2006, OSNwSK 2006/1/767, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2008 r., sygn. akt III k.k. 82/08 LEX nr 424889) w przypadku spełnienia warunków z art. 85 k.k. sąd jest obowiązany do wydania wyroku łącznego, co oznacza brak swobody w doborze skazań polegających łączeniu i niemożność pominięcia części z nich. W piśmiennictwie i orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się również, że orzeczenie kary łącznej w wyroku łącznym wiąże się z interesem procesowym oskarżonego i nie może pociągać skutków mniej korzystnych od tych, jakie wypływają dla skazanego z wykonania poszczególnych kar podlegających połączeniu (por. np. Grzegorczyk "Kodeks Postępowania Karnego Komentarz", Zakamycze 2003, wyd. III, wyrok SN z dnia 31 sierpnia 1971 r., sygn. akt V KRN 322/71, OSNPG 1972/1/15, Lex nr 16628 oraz wyrok SN z dnia 22 marca 1973 r., sygn. akt I Kr 425/72, OSNKW 1973/7-8/96). Jak wynika z treści pkt 5 zaskarżonego wyroku łącznego, na mocy art. 572 k.p.k. umorzone zostało postępowanie: w części dotyczącej skazania za przestępstwo z art. 270 § 3 k.k. popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności oraz skazanie za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny wymierzonych na mocy wyroku z dnia 24 stycznia 2007 r., (pkt 2 wyroku łącznego); w części dotyczącej skazania za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 24 marca 2006 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i 30 stawek dziennych grzywny oraz skazanie za przestępstwo z art. 278 § 2 k.k. popełnione w okresie od lutego do 25 marca 2006 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonych na mocy wyroku z dnia 9 lutego 2007 r., (pkt 3 wyroku łącznego); w części dotyczącej skazania za przestępstwa z art. 190 k.k., art. 288 k.k. i art. 245 k.k. popełnionych od 25-26 września 2006 r. na kary jednostkowe 6 miesięcy i dwukrotnie po 5 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonych na mocy wyroku z dnia 18 czerwca 2007 r., (pkt 4 wyroku łącznego); w części dotyczącej skazania za przestępstwo z art. 245 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnionego w okresie od 19 - 20 grudnia --- STRONA 4 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. 2006 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzonej na mocy wyroku z dnia 28 kwietnia 2008 r. Tymczasem wymienione wyżej skazania spełniały również określone w art. 85 k.k. warunki do orzeczenia kolejnych kar łącznych. Zdaniem Sądu Najwyższego granica czasowa jaką stanowił wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 24 stycznia 2007 r., stosownie do treści art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. stanowiła podstawę do połączenia również pozostałych orzeczonych nim dwóch kar jednostkowych za przestępstwa popełnione w dniu 26 lipca 2005 r. oraz skazań za dwa przestępstwa popełnione w okresie od lutego do 25 marca 2006 r. orzeczonych wyrokiem z dnia 9 lutego 2007 r., którymi wymierzono kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Także wyrok z dnia 18 czerwca 2007 r., uzasadniał połączenie kar pozbawienia wolności za trzy przestępstwa popełnione w dniach 25 i 26 września 2006 r. z karą orzeczoną za przestępstwo popełnione w okresie od 19 - 20. grudnia 2006 r. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2008 r. Wyrokami tymi orzeczono kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należało, że pomimo, iż w istniejącej konfiguracji procesowej warunki przewidziane w art. 85 k.k. spełniały także odrębne grupy czynów przypisanych Norbertowi Tomczykowi o których była mowa wyżej, Sąd Rejonowy w Częstochowie nie dostrzegł tego i prawomocnie umorzył w tym zakresie postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego. W następstwie częściowego połączenia kar jednostkowych pozbawienia wolności i kar grzywien i wymierzenia Norbertowi Tomczykowi jednej kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat i kary łącznej 110 stawek dziennych grzywny, po ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 10 złotych, sytuacja skazanego uległa pogorszeniu z uwagi na umorzenie postępowania w przedmiocie połączenia dwóch skazań na kary jednostkowe po roku pozbawienia wolności i karę grzywny. Zamiast dwóch kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, do wykonania pozostaje orzeczona kara łączna 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat oraz dwie jednostkowe kary roku pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, gdyż w wyroku łącznym Sąd Rejonowy w Częstochowie nie wydał rozstrzygnięcia co do ewentualnego orzeczenia kary łącznej w odniesieniu do tych jednostkowych skazań i nie zawiesił warunkowo jej wykonania. Podobnie, zauważyć należy, że orzeczona w zaskarżonym wyroku łącznym kara łączna grzywny 110 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 10 złotych zwiększyła dolegliwość kary wobec skazanego ponad sumę kar grzywien wymierzonych odrębnie. Kara łączna grzywny 110 stawek dziennych zastąpiła karę grzywny z wyroku w wysokości 10 stawek po 30 zł (w części dyspozytywnej wyroku błędnie określono wysokość stawki jako 20 złotych) oraz trzy kary jednostkowe grzywny 50 stawek po 10 zł orzeczone wyrokiem. Tymże wyrokiem postępowanie w przedmiocie kary grzywny orzeczonej za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. wobec braku warunków do jej połączenia zostało umorzone. Aktualnie przypadająca do uiszczenia suma grzywien tj. 110 stawek po 10 zł oraz 50 stawek po 10 zł przekracza sumę grzywien orzeczonych uprzednio na mocy wyroków tj. 10 stawek po 30 złotych oraz 100 stawek po 10 zł. Opisane wyżej uchybienia mają rażący charakter i w sposób istotny wpłynęły na treść wydanego wyroku łącznego. Konieczność wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, które uwzględniałoby połączenie wszystkich spełniających ku temu warunki skazań Norberta T., uzasadniało wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie tej sprawy Sądowi Rejonowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Częstochowie powinien rozważyć na nowo zagadnienie warunków łączenia kar orzeczonych wyrokami, które były przedmiotem analizy w niniejszej sprawie. Przy dokonywaniu tej oceny należy uwzględnić zapatrywania wyrażone we wspomnianej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, z dnia 25 lutego 2005 r., w której podkreślono, że możliwe jest wystąpienie jednego zbiegu realnego ale i dalszych przy spełnieniu warunków wskazanych w art. 86 k.k. Jednakże nawet przy kolejnych zbiegach obejmujących drugą, trzecią, itd. grupę przestępstw zawsze wyjściowym punktem odniesienia będzie pozostawałten chronologicznie "pierwszy wyrok" zamykający kolejne "grupy przestępstw" pozostających w zbiegu. Oceny zbiegu realnego dokonywać należy z perspektywy postępowania sprawcy - czy kolejnych przestępstw dopuszczał się po wydaniu wobec niego (kolejnych wyroków, czy przed nim (nimi). Tylko te ostatnie tworzą zbieg realny pozwalający na orzeczenie kary łącznej. Mając to na wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.