Wyrok I KZP 27/98

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 24 lutego 1999 r., I KZP 27/98. W związku z nie budzącą wątpliwości treścią art. 14 pkt 2 przepisów wprowadzających kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. - glosowana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1999 r. I KZP 27/98 zasługuje na aprobatę. Należy zgodzić się także z wyrażonymi przez Sąd Najwyższy poglądami, że: - zastępcza kara pozbawienia wolności za nie uiszczoną karę grzywny jest formą wykonania tej kary, nie zaś karą pozbawienia wolności w znaczeniu art. 32 kk; - rozmiar zastępczej kary pozbawienia wolności nie mieści się w pojęciu górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za dany czyn w rozumieniu art. 4 § 2 kk. Glosowana uchwała odsłania pole do rozważań nad kwestiami, które nie były zawarte w pytaniu Sądu Apelacyjnego i do których Sąd Najwyższy nie mógł (nie musiał) ustosunkowywać się, ale związanych z wykonywaniem zastępczej kary pozbawienia wolności za nie uiszczoną karę grzywny orzeczoną prawomocnym wyrokiem pod rządami kodeksu karnego z 1969 r. Rzecz dotyczy tych przypadków orzekania o karze zastępczej za prawomocnie orzeczoną karę grzywny pod rządami kodeksu karnego z 1969 r., w których sąd w postępowaniu wykonawczym dokonuje zmian w treści orzeczenia o karze grzywny. Taka możliwość zachodzi w kilku przypadkach, również na gruncie przepisów nowego kkw. Przykładem takiego przepisu jest art. 47 § 1 kkw nakazujący zmniejszenie kary zastępczej, jeżeli grzywna została uiszczona w części. Zmniejszenie następuje w sposób odpowiadający stosunkowi kwoty zapłaconej do wysokości grzywny. W takim przypadku, tj. w sytuacji gdy w postępowaniu wykonawczym sąd orzeka w przedmiocie zastępczej kary za nie uiszczoną grzywnę - powinna być stosowana zasada wyrażona w art. 4 § 1 kk, nakazująca - w razie kolizji norm w czasie - stosowanie przepisów względniejszych dla sprawcy. W doktrynie powszechnie akceptowany jest pogląd, że w rozumieniu art. 4 § 1 kk ustawą „względniejszą dla sprawcy” jest ta ustawa, która zastosowana w konkretnej sprawie przewiduje dla sprawcy najłagodniejsze konsekwencje (1 ) . Jest to zapatrywanie wyrażane konsekwentnie również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 1970 r. V KRN 402/69 OSNKW 1970/4-5 poz. 37; uchwała SN z dnia 12 marca 1996 r. I KZP 2/96 OSNKW 1996/3-4 poz. 16). W odniesieniu do kary zastępczej za nie uiszczoną karę grzywny Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 7 sierpnia 1982 r. VI KZP 20/82 (OSNKW 1983/1-2 poz. 1) zajął identyczne stanowisko jak w glosowanej tutaj uchwale SN z dnia 24 lutego 1999 r. Wyraził przy tym pogląd, m. zd. trafny (2 ) , że inaczej ma się rzecz, gdy w trakcie wykonania powstanie potrzeba orzekania co do kary zastępczej, np. gdy w wyroku kary tej nie określono (art. 152 § 1 d. kkw), albo w razie stosowania korzystniejszych przeliczników po spełnieniu warunków określonych w art. 153 d. kkw. W takim przypadku należy stosować nowe zasady określania zamienników. Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu z dnia 7 sierpnia 1982 r. dopuszcza możliwość stosowania nowych przepisów również w sytuacji, gdy sąd odwoławczy zastosuje je do kary orzeczonej wobec oskarżonego, który zaskarżył wyrok, a istnieją przewidziane w art. 384 d. kpk podstawy do takiej samej zmiany wyroku na rzecz współoskarżonych, którzy środka odwoławczego nie wnieśli. Obecnie zasada to może mieć zastosowanie do kar zastępczych za grzywny orzekane kwotowo (por. art. 11 § 2 przepisów wprowadzających kk) i do nowych przepisów określających górną granicę zastępczej kary pozbawienia wolności. W zakończeniu tych rozważań należy zwrócić uwagę na brak spójności przepisów intertemporalnych zamieszczonych w przepisach wprowadzających kodeks karny i przepisów przejściowych zawartych w kkw. W omawianym przedmiocie art. 243 kkw stanowi: „§ 1. Przepisy niniejszego kodeksu stosuje się również przy wykonywaniu orzeczeń, które stały się wykonalne przed dniem jego wejścia w życie. § 2. Czynności procesowe w zakresie postępowania wykonawczego i inne czynności wykonawcze, dokonane przed wejściem w życie niniejszego kodeksu z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne. § 3. W razie wątpliwości, czy ma być stosowane prawo dotychczasowe czy kodeks karny wykonawczy, stosuje się niniejszy kodeks.” Z kolei art. 14 pkt 2 przepisów wprowadzających kodeks karny przyjmuje w odniesieniu do kary grzywny i kary ograniczenia wolności - że w sprawach zakończonych prawomocnym wyrokiem, w których kara nie została wykonana, karę tę wykonuje się według zasad dotychczasowych. Oznacza to, że - z wyjątkiem przypadków wyżej wskazanych, w których sąd orzeka w przedmiocie kary grzywny - nie może w postępowaniu wykonawczym stosować nowych przepisów dotyczących np. umorzenia grzywny na podstawie art. 51 Autor: Pawela Stanisław Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do uchwały SN z dnia 24 lutego 1999 r., I KZP 27/98. Opublikowano: OSP 1999/10/178 --- STRONA 2 --- kkw, jeżeli orzeczona została prawomocnie wyrokiem sprzed dnia 1 września 1998 r. Trafnie zwracają na to uwagę Z. Hołda i K. Postulski (3 ) zaznaczając, że stosownie do treści art. 14 pkt 2 przepisów wprowadzających kk. do wykonania takich grzywien stosuje się, w zakresie umorzenia, zasady określone w art. 87 d. kk i art. 155[1] d. kkw. W omawianej materii widoczna jest jednak wyraźna antynomia przepisów intertemporalnych. Przy wyjaśnianiu tej wątpliwości rozstrzygające znaczenia może mieć wykładnia, według której przepis art. 14 pkt 2 przepisów wprowadzających kk jest normą szczególną w stosunku do postanowień art. 243 kkw. (1 ) Por. np. K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny - Część ogólna, Wyd. Zakamycze 1998, str. 66. (2 ) Por. S. Pawela: Kodeks karny wykonawczy - Komentarz, Białystok 1994, str. 462; Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego z zakresu prawa karnego wykonawczego (za lata 1981-1983), Nowe Prawo 1984/4 str. 102. (3 ) Kodeks karny wykonawczy - Komentarz, Gdańsk 1998, str. 165.