Postanowienie I KZP 2/01

--- STRONA 1 --- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 października 2002 r. V KK 73/02 TEZA aktualna 1. Utrwalony w orzecznictwie i doktrynie pogląd, że wymierzenie kary łącznej w wyroku łącznym nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji skazanego wypracowany został na gruncie przepisów Kodeksu karnego z 1969 r., który to kodeks nie zawierał unormowania z art. 89, przewidzianego w nowym Kodeksie karnym. Nie ma żadnych przeszkód, by uznać, że racjonalny ustawodawca świadomie, wprowadzając to unormowanie, założył, że wymierzenie kary łącznej w pewnych wypadkach może prowadzić do pogorszenia sytuacji skazanego. W każdym razie nie stoją temu na przeszkodzie ani standardy konstytucyjne, ani standardy określone w ratyfikowanych umowach międzynarodowych chroniących uniwersalne prawa i wolności człowieka. 2. Granice zarzutu kasacyjnego określa wyłącznie rzeczywista jego treść, nie zaś, niejako na marginesie, podnoszone w uzasadnieniu kasacji, nie związane z nim, uwagi dotyczące innych uchybień ewentualnie popełnionych przez Sad wydający zaskarżone orzeczenie. Rygoryzm w tym zakresie jest w tej sprawie tym bardziej uzasadniony, że kasacja została wniesiona przez Ministra Sprawiedliwości, a więc podmiot, któremu granice rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym są doskonale znane. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: SSN Andrzej Siuchniński (spr.). Sędziowie SN: Wiesław Błuś, Zygmunt Stefaniak. Prokurator Prokuratury Krajowej: Aleksander Herzog. Uzasadnienie faktyczne Sąd Rejonowy wyrokiem łącznym z dnia 18 grudnia 2000 r., wydanym na wniosek skazanego Daniela W., połączył: 1) nakaz karny Sądu Rejonowego z dnia 14 stycznia 1997 r. skazujący Daniela W. za czyn z art. 11 § 1 d.kk w zw. z art. 288 § 2 d.kk w zb. z art. 54 pkt 1 ustawy z dnia 10.04.1997 r., popełniony w dniu 12 maja 1996 r. na karę 1.000 zł grzywny; 2) wyrok Sądu Rejonowego z dnia 13 marca 1997 r. skazujący Daniela W. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 1.000 zł grzywny za czyn z art. 11 § 1 d.kk w zb. z art. 208 d.kk, w zb. z art. 203 d.kk i w zw. z art. 58 d.kk, popełniony w okresie od grudnia 1995 r. do stycznia 1996 r. na karę 2 lat pozbawienia wolności i 1.000 zł grzywny; 3) wyrok Sądu Rejonowego z dnia 14 listopada 1997 r. skazujący Daniela W. za czyn z art. 208 d.kk, popełniony "w nocy z 13 na 16 grudnia 1996 r.", na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby i karę 700 zł grzywny i rozwiązując karę łączną orzeczoną wyrokiem wymienionym w pkt 2 połączył kary pozbawienia wolności i grzywny wymienione wyrokami i nakazem karnym i orzekł karę łączną 2 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 złotych. Na podstawie art. 577 kpk na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył skazanemu okres odbytej już kary od dnia 29 kwietnia 1997 r. do dnia 10 marca 1998 r. W pozostałej części pozostawił połączone wyroki do odrębnego wykonania z wyjątkiem rozstrzygnięć związanych z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności i określeniem okresu próby zawartym w punkcie trzecim części wstępnej wyroku. Wyrok uprawomocnił się w dniu 27 grudnia 2000 r., ponieważ żadna ze stron nie zażądała w terminie jego uzasadnienia. Od tego wyroku kasację na korzyść Daniela W. wniósł Minister Sprawiedliwości. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego - art. 89 § 1 kk - polegające na orzeczeniu wyrokiem łącznym kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia mimo zaistnienia ustawowych przesłanek warunkowego zawieszenia wymienionych w tym przepisie i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: V KK 73/02 - Postanowienie Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy poczynić uwagę natury zasadniczej; jak wiadomo, Sąd Najwyższy może w postępowaniu kasacyjnym rozważać jedynie zasadność tych zarzutów, które zostały podniesione w pisemnej skardze kasacyjnej, a granice tych zarzutów wyznacza ich treść,wskazująca na konkretne uchybienie, którym - zdaniem skarżącego - dotknięte jest zaskarżone orzeczenie. Przez pryzmat powyższego należy podjąć próbę odczytania rzeczywistej treści, a w ślad za tym, granic zarzutu postawionego w przedmiotowej kasacji Ministra Sprawiedliwości. Zarzut sformułowano bardzo nieprecyzyjnie, wskazując na "rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 89 § 1 kk polegające na orzeczeniu wobec skazanego Daniela W. wyrokiem łącznym kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia, mimo zaistnienia ustawowych przesłanek warunkowego zawieszenia wymienionych w tym przepisie". Odkodowanie treści tak sformułowanego zarzutu, konieczne dla określenia jego granic i ustalenia w związku z tym, na jakie uchybienie on wskazuje, już na wstępie napotyka na trudności, gdy zważyć, że przepis art. 89 kk nie określa autonomicznie ustawowych przesłanek warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawienia wolności, a jedynie stwarza sądowi możliwość warunkowego zawieszenia wykonania takiej kary, orzeczonej w warunkach w nim określonych, jeżeli zaistnieją przesłanki wymienione w art. 69 kk. Co więcej, skazanemu wymierzono w wyroku łącznym, za przestępstwo umyślne, karę przekraczającą dwa lata pozbawienia wolności, a zatem nie podlegającą warunkowemu zawieszeniu wykonania. Zachodzi zatem pytanie, czy autor kasacji upatruje rażącego uchybienia prawa materialnego w obrazie art. 89 kk, czy też w istocie upatruje go w obrazie art. 69 kk poprzez zignorowanie przez Sąd Rejonowy wskazanych w tym przepisie przesłanek warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. W tej sytuacji, odczytać istotę i granice stawianego zarzutu można tylko w powiązaniu z treścią wniosku kasacyjnego i uzasadnieniem kasacji a przy zastosowaniu tego kryterium nie ma podstaw dla uznania, że w rzeczywistości zarzucono w kasacji rażącą obrazęart. 89 kk. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 marca 2001 r. sygn. I KZP 2/01 (OSNKW 2001/5-6/41) dokonując wykładni art. 89 kk wyraził pogląd, że w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i bez warunkowego jej zawieszenia - orzeczenie kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania w wyroku łącznym nie jest dopuszczalne. Pogląd ten spotkał się z daleko posuniętą krytyką w szeregu glosach (por. K. Grzegorczyk WPP 2001/2/150, M. Gajewski M.Prawn. 2001/18/940, J. Matras Prok. i Prawo /1/101/2002, D. Wysocki OSP 3/200 s. 158-160). Nie wdając się - bo nie ma takowej potrzeby - w złożoną problematykę związaną z wykładnią art. 89 kk, należy jednak stwierdzić, że w kasacji poglądu tego nie podzielono wskazując w jej uzasadnieniu, iż wspomniana uchwała "nie wydaje się dostatecznie przekonująca". Jednoznacznie na takie stanowisko autora kasacji wskazuje też zawarty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego nią wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Jest bowiem oczywiste, że jeśliby zaakceptować wyrażony w cyt. uchwale pogląd, to w realiach faktycznych tej sprawy obraza art. 89 kk polegałaby na wydaniu wyroku łącznego mimo braku podstaw do jego wydania. Obraza art. 89 kk (na gruncie wspomnianego poglądu) nastąpi tylko wówczas, gdy sąd, przed wydaniem wyroku łącznego, uznając, że należy wymierzyć karę łączną pozbawienia wolności w rozmiarze przekraczającym dwa lata (co stanowi ustawową przeszkodę do warunkowego zawieszenia jej wykonania), nie odstępuje od wydania wyroku łącznego lecz orzeka karę łączną bezwzględnego pozbawienia wolności, wydając wyrok łączny. Inaczej jeszcze mówiąc, dochodzi do orzeczenia kary łącznej wbrew zakazowi wynikającemu z treści art. 89 kk, jeżeli wykładać ten przepis tak, jak to zaproponowano w powołanej, wyżej uchwale z dnia 21 listopada 2001 r. Gdyby jednak w tak rozumianej obrazie art. 89 kk autor kasacji upatrywał uchybienia ze strony Sądu Rejonowego, to wniósłby o umorzenie postępowania w kwestii wyroku łącznego na podstawie art. 572 kpk. Tymczasem uchybienia upatruje on w sprzeniewierzeniu się ustawowym przesłankom warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności określonym w art. 69 kk. Jest to, w realiach tej sprawy, zarzut rażąco chybiony skoro Sąd Rejonowy uznał za właściwe wymierzyć skazanemu łączną karę powyżej dwóch lat pozbawienia wolności. Przecież twierdzenie, iż zaskarżony kasacją wyrok "zapadł z rażącym naruszeniem art. 89 kk z powodu nieskorzystania przez Sąd orzekający z przewidzianej w tym przepisie możliwości zawieszenia kary łącznej mimo zaistnienia warunków ku temu" (cytat z uzasadnienia kasacji), jest oczywistym nieporozumieniem, właśnie z uwagi na zastosowany przez Sąd Rejonowy wymiar kary łącznej pozbawienia wolności przekraczającej dwa lata, bo to stanowi ustawową przeszkodę (art. 69 § 1 kk) dla warunkowego zawieszenia jej wykonania. Byłoby natomiast niedorzecznością upatrywać obrazy art. 89 kk w tym, że Sąd Rejonowy nie wymierzył skazanemu kary łącznej przy zastosowaniu reguły absorpcji skoro granice kary łącznej pozbawienia wolności określa przepis art. 86 § 1 kk i wolno sądowi orzec o łącznej karze pozbawienia wolności w tak zakreślonych granicach, "w ramach swobodnego sędziowskiego uznania". Nie można też obrazy art. 89 upatrywać w tym, że w wyniku wymierzenia skazanemu łącznej kary dwóch lat i dwóch miesięcy pozbawienia wolności nastąpiło akurat pogorszenie jego sytuacji. Utrwalony w orzecznictwie i doktrynie pogląd, że wymierzenie karyłącznej w wyroku łącznym nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji skazanego wypracowany został na gruncie przepisów Kodeksu karnego z 1969 r., który to kodeks nie zawierał unormowania z art. 89, przewidzianego w nowym Kodeksie karnym. Nie ma żadnych przeszkód, by uznać, że racjonalny ustawodawca świadomie, wprowadzając to unormowanie, założył, że wymierzenie kary łącznej w pewnych wypadkach może prowadzić do pogorszenia sytuacji skazanego. W każdym razie nie stoją temu na przeszkodzie ani standardy konstytucyjne, ani standardy określone w ratyfikowanych umowach międzynarodowych chroniących uniwersalne prawa i wolności człowieka. --- STRONA 3 --- W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że w istocie w kasacji zarzucono Sądowi Rejonowemu rażącą surowość wymierzonej skazanemu kary łącznej pozbawienia wolności wynikającą z niezastosowania wobec niego przy łączeniu pozostających w zbiegu realnym kar pozbawienia wolności tzw. zasady absorpcji, co w realiach tej sprawy, dopiero otwierałoby drogę do rozważań, czy w stosunku do niego istnieją przesłanki umożliwiające warunkowe zawieszenie wykonania łącznej kary pozbawienia wolności. Jest zaś rzeczą oczywistą, że zarzut rażącej niewspółmierności kary nie może stanowić podstawy dla wniesienia kasacji. W tej sytuacji nie ma możliwości, jeżeli nie wyjść poza granice zarzutu, uwzględnienia wniesionej na korzyść skazanego kasacji. Wyjście poza jej granice nie jest natomiast w tej sprawie możliwe, skoro w sprawie nie zachodzi wypadek określony w art. 435, 439 lub 455 kpk. W praktyce kasacyjnej uznaje się niekiedy (choć jest to dyskusyjne), że Sąd Najwyższy władny jest uwzględnić kasację poza jej granicami oraz poza granicami jej zarzutów, gdy zaskarżone orzeczenie obraża w sposób oczywisty podstawowe poczucie sprawiedliwości i sprzeciwia się zasadzie państwa prawnego. Jednak w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza wobec ogromnych rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie w kwestii prawidłowej wykładni art. 89 kk oraz przy braku wyrazistych okoliczności wskazujących na istnienie co do skazanego pozytywnej prognozy resocjalizacyjnej, nie sposób uznać, by zaskarżony kasacją na jego korzyść wyrok Sądu Rejonowego rażąco obrażał powszechne poczucie sprawiedliwości. Powracając zaś do treści kasacji, zauważyć trzeba, iż nie podniesiono w tejże ani zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego formułujących dyrektywy wymiaru kary, ani zarzutu obrazy przepisów prawa procesowego przy ustalaniu okoliczności faktycznych mających znaczenie w objętej swobodą sędziowskiego uznania, sferze wymierzania skazanemu kary łącznej pozbawienia wolności. Nie podniesiono także zarzutu obrazy art. 4 kpk (choć na takie uchybienie wskazano marginalnie w uzasadnieniu kasacji). Brak takiego zarzutu w kasacji zwalnia od obowiązku odniesienia się do związanej z nim złożonej problematyki, przy czym przypomnieć tu trzeba, że granice zarzutu kasacyjnego określa wyłącznie rzeczywista jego treść, nie zaś, niejako na marginesie, podnoszone w uzasadnieniu kasacji, nie związane z nim, uwagi dotyczące innych uchybień ewentualnie popełnionych przez Sad wydający zaskarżone orzeczenie. Rygoryzm w tym zakresie jest w tej sprawie tym bardziej uzasadniony, że kasacja została wniesiona przez Ministra Sprawiedliwości, a więc podmiot, któremu granice rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym są doskonale znane. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu wniesionej na korzyść skazanego Daniela W. kasacji i obciążeniu kosztami postępowania kasacyjnego Skarb Państwa.