Postanowienie I KZP 15/99

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 13 maja 1999 r., I KZP 15/99. Sąd Najwyższy zajął powyższe stanowisko w odpowiedzi na postanowienie Sądu Okręgowego w Elblągu przedstawiającego Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, tj. odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji, kiedy w świetle przepisów ustawy - Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. czyn zarzucany sprawcy utracił byt przestępstwa, a wyczerpuje znamiona wykroczenia, przyjmować należy - stosownie do treści art. 2 § 1 kk - iż karalność takiego wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok - zgodnie z treścią art. 45 § 1 kw w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 sierpnia 1998 r. o zmianie ustawy - Kodeks wykroczeń, ustawy - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawy o ustroju kolegiów do spraw wykroczeń, ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw, czy też przyjmować należy, iż karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od jego popełnienia, jeżeli w okresie roku od popełnienia czynu wszczęto postępowanie - stosownie do treści art. 45 § 1 kw w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą z dnia 28 sierpnia 1998 r. Stanowisko zajęte w tej sprawie jest zgodne z już wcześniej zapadłymi w tej kwestii rozstrzygnięciami Sądu Najwyższego. W sprawie z dnia 25 lutego 1999 r. I KZP 28/98 Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego 1999/2 str. 13 słusznie Sąd Najwyższy stwierdził, iż gdyby zachowanie oskarżonego przed dniem 1 września 1998 r. stanowiło wyłącznie przestępstwo (nie stanowiąc jednocześnie wykroczenia), natomiast w wyniku wejścia w życie z dniem 1 września 1998 r. kodeksu karnego z 1997 r. przestało być występkiem, a w ramach jednoczesnej nowelizacji kodeksu wykroczeń z 1971 r. uznane by zostało za wykroczenie, to w takiej sytuacji miałaby zastosowanie reguła z art. 4 § 1 kk z 1997 r. i odpowiedzialność prawną należałoby rozpatrywać z punktu widzenia znowelizowanego kodeksu wykroczeń z 1971 r., przewidującego od 1 września 1998 r. za takie zachowanie odpowiedzialność za wykroczenie (czego nie przewidywał ten kodeks przed nowelizacją). Do takiego wykroczenia miałby zastosowanie, w kwestii przedawnienia karalności, art. 45 § 1 kw w brzmieniu nadanym mu ustawą nowelizującą z dnia 28 sierpnia 1998 r. W tej konkretnej sprawie Sąd Najwyższy stwierdził, iż należy uznać, że postępowanie zostało wszczęte przed upływem roku od popełnienia czynu stanowiącego wykroczenie, bowiem wszczęcie postępowania w sprawie o wykroczenie stanowi nie tylko decyzja w tym przedmiocie przewodniczącego kolegium, podjęta na podstawie art. 23 § 1 kpw, ale także wydanie w postępowaniu przygotowawczym toczącym się na podstawie przepisów kpk postanowienia o przedstawieniu określonej osobie zarzutów albo przesłuchanie takiej osoby w charakterze podejrzanego w trybie określonym w art. 308 § 2 kpk albo w art. 473 § 2 kpk - co do czynów, które w toku dalszego postępowania okażą się być wykroczeniami. Podobnie w wyroku z dnia 21 kwietnia 1999 r. V KKN 66/99 (nie publ.) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż zastosowanie przepisu art. 45 § 1 kw w brzmieniu sprzed nowelizacji może mieć miejsce do zachowań zaistniałych przed dniem 1 września 1998 r., które przed tą datą były przestępstwami, ale pod warunkiem gdy również wyczerpywały one ustawowe znamiona wykroczenia, a po 1 września 1998 r. są jedynie wykroczeniami. Stanowisko Sądu Najwyższego w tej kwestii należy zaaprobować. W sytuacji, gdy czyn sprawcy popełniony został przed dniem 1 września 1998 r., a stanowił on zarówno przestępstwo, jak i wykroczenie, a po dniu 1 września 1998 r. stał się tylko wykroczeniem - konkurują ze sobą przepisy kodeksu karnego (był on wcześniej przestępstwem), jak i kodeksu wykroczeń i to zarówno w brzmieniu sprzed nowelizacji kodeksu wykroczeń (czyn ten bowiem był wykroczeniem na starym stanie prawnym), jak i w brzmieniu z okresu po nowelizacji (jest on bowiem tylko wykroczeniem w chwili orzekania). W takiej sytuacji, gdy odpada przestępność czynu, a pozostaje jedynie jego ocena tylko jako wykroczenia, należy zastosować, w myśl przepisu art. 2 § 1 kw, przepis względniejszy dla sprawcy, a takim jest przepis art. 45 § 1 kw z okresu sprzed nowelizacji, który przewiduje tylko roczny termin przedawnienia. Przepisem stawiającym sprawcę w gorszej sytuacji jest przepis art. 45 § 1 kw w brzmieniu po nowelizacji. Przewiduje on bowiem możliwość dłuższego terminu przedawnienia, tj. 2 lat w przypadku, gdy w okresie roku od popełnienia czynu wszczęto postępowanie. Chociaż kodeks wykroczeń nie wyjaśnia, jak należy rozumieć ten termin, to w literaturze zwraca się uwagę, iż wszczęciem postępowania, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie, jest czynność przewodniczącego kolegium podjęta na podstawie art. 23 kpw, czyli skierowanie sprawy na rozprawę, skierowanie jej do postępowania nakazowego czy przekazanie sprawy sądowi rejonowemu. Gdyby którakolwiek z wyżej wymienionych czynności została podjęta przed upływem roku od chwili popełnienia wykroczenia, termin przedawnienia przedłuża się do lat 2 od popełnienia czynu (1 ) . Jednak w sytuacji, która jest przedmiotem glosowanej uchwały, z takim stanem rzeczy nie mamy do czynienia. Czyn sprawcy w chwili jego popełnienia stanowił tylko przestępstwo, a w chwili orzekania został przeklasyfikowany na wykroczenie. Nie może być zatem mowy o zastosowaniu do takiej sytuacji przepisu prawa o wykroczeniach, w odniesieniu do czynu, który w chwili jego popełnienia nie stanowił wykroczenia, lecz tylko przestępstwo. Przepis art. 45 § 1 kw w brzmieniu nadanym mu przez ustawę nowelizującą może mieć zastosowanie jedynie do takich zachowań, które stały się wykroczeniem po dniu 1 września 1998 r., a wcześniej nimi nie były. Autor: Bojarski Marek Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do uchwały SN z dnia 13 maja 1999 r., I KZP 15/99. Opublikowano: OSP 2000/1/7 --- STRONA 2 --- Rację ma zatem R.A. Stefański, który twierdzi, iż analizując ustawy obowiązujące w czasie popełnienia czynu i w czasie orzekania, trzeba brać pod uwagę tylko te, które miałyby w danym momencie zastosowanie do czynu. Zestawiając ustawy z czynem, który stanowił poprzednio przestępstwo, a obecnie wykroczenie, należy - zdaniem R.A. Stefańskiego - uwzględnić jako obowiązujący w czasie popełnienia czynu tylko kodeks karny, gdyż czyn ten wyczerpywał wtedy tylko znamiona w nim zawarte. W grę nie wchodzi tutaj kodeks wykroczeń, którego żaden przepis nie mógł być wówczas zastosowany. W analizie tej kodeks wykroczeń należy uwzględnić jako akt obowiązujący w czasie orzekania i wówczas stosuje się ten kodeks w brzmieniu, jakie otrzymał w momencie dokonania kontrawencjonalizacji czynu, to jest od dnia 1 września 1998 r. W tej sytuacji nie stosuje się reguły wyrażonej w art. 2 § 1 kw, gdyż art. 45 § 1 kw nie miał zastosowania do tego czynu, lecz tylko przepisy o przedawnieniu z kk z 1969 r. (2 ) Zgodzić się również należy ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, który w tej konkretnej sprawie stwierdził, że nie może przyjąć w odniesieniu do czynów, które w chwili popełnienia stanowiły wyłącznie występki, a status wykroczenia uzyskały z dniem 1 września 1998 r., iż upływ roku od momentu ich popełnienia prowadzi do przedawnienia ich karalności. Sąd Najwyższy zwrócił tutaj uwagę, iż ocena takich czynów jako wykroczeń stała się dopiero możliwa w stanie prawnym od dnia 1 września 1998 r., a więc ten fakt wyklucza możliwość zastosowania do takich przypadków przedawnienia w oparciu o ustawę obowiązującą poprzednio. Gdyby miało być inaczej, to spotkalibyśmy się ze sprzecznością utrwalonych reguł prawa międzyczasowego. Temu słusznemu stanowisku Sąd Najwyższy dał wyraz aż kilkakrotnie, co należy zaaprobować, tym bardziej iż kwestia ta ma bardzo doniosłe znaczenie praktyczne. (1 ) Por. np. M. Bojarski, W. Radecki: Zmiany w kodeksie wykroczeń. Komentarz, Warszawa 1999, str. 67. (2 ) R.A. Stefański: Glosa do wyroku z dnia 21 kwietnia 1999 r. V KKN 66/99 Państwo i Prawo (w druku).