Wyrok I CKN 554/97

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 March 1998 r. I CKN 554/97 UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Z. Strus. Sędziowie SN: K. Zawada, C. Żuławska (spraw.). Sentencja Sąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 13 marca 1998 r. na rozprawie sprawy z powództwa Eleonory K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej S.A. Zakład w T. o zapłatę i ustalenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 marca 1997 r., oddala kasację i zasądza na rzecz adwokata Wojciecha W., prowadzącego Kancelarię Adwokacką - od Skarbu Państwa, Sąd Wojewódzki kwotę 750 zł (siedemset pięćdziesiąt zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uzasadnienie faktyczne Powódka Eleonora K. żądała zasądzenia od pozwanej Telekomunikacji Polskiej S.A. kwoty 300.000 zł oraz wnosiła o ustalenie bezzasadności wysuniętego przeciwko niej żądania pozwanego zapłaty kwoty 187,32 zł, objętej rachunkiem za usługi telekomunikacyjne, a także o nakazanie pozwanej, ażeby natychmiast włączyła wyłączony telefon powódki i przeprosiła ją przez stosowne ogłoszenie w środkach masowego przekazu. Dla uzasadnienia swego roszczenia pieniężnego powódka oświadczyła, że poniosła szkodę w związku ze śmiercią męża, do której przyczyniła się pozwana. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, ustaliwszy, że powódka, która nie uiściła należności z rachunku za rozmowy telefoniczne za maj i czerwiec 1995, nie wykazała zasadności swej reklamacji - poza drobną kwotą 5,35 zł, uwzględnioną przez pozwaną - dotyczącej zawyżenia rachunków telefonicznych. Co do roszczenia pieniężnego - odszkodowawczego, Sąd Wojewódzki potraktował je, jako żądanie zadośćuczynienia z art. 445 k.c., powódka twierdziła bowiem, że śmierć jej męża byłą następstwem bezprawnego naruszenia przez pozwaną tajemnicy korespondencji. W szczególności powódka utrzymywała, że pozwany umożliwił organom Policji i Prokuratury zidentyfikowanie rozmowy prowadzonej przez męża powódki, który w konsekwencji tego został oskarżony o wysunięcie bezprawnej groźby. Powódka twierdziła, że dochodzenie i oskarżenie jej męża przyczyniło się do pogorszenia stanu jego zdrowia i spowodowało jego śmierć, która nastąpiła w dniu 23.2.1995, czyli jeszcze przed wydaniem nakazu karnego, jakim został on skazany na grzywnę. Zakwalifikowanie żądań powódki przez Sąd jako zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, uzasadniało - po pierwsze - jej pismo z dnia 23.5.1995 skierowane do pozwanej (…), w którym sprecyzowała swoje żądanie natury odszkodowawczej, po drugie - żądanie przeproszenia, co jest żądaniem związanym z naruszeniem dobra osobistego (tajemnica korespondencji) oraz po trzecie - wyjaśnienia złożone w tej mierze przez syna powódki, Szymona K., którego ustanowiła ona swym pełnomocnikiem procesowym, złożone przez niego w jej obecności na rozprawie (…). Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że ewentualne roszczenie o zadośćuczynienie za opisane powyżej działanie pozwanej przysługuje samemu poszkodowanemu i nie przeszło na powódkę w drodze dziedziczenia. Apelacja powódki od orzeczenia Sądu Wojewódzkiego uległa oddaleniu, Sąd Apelacyjny nie podzielił bowiem zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i dowolnej oceny dowodów przez sąd I instancji. Uznając za trafną kwalifikację prawną zgłoszonego przez powódkę roszczenia odszkodowawczego, jakiej dokonał Sąd Wojewódzki, Sąd Apelacyjny zauważył dodatkowo, że powódka nie wskazywała na przesłanki z art. 446 § 3 k.c. (znaczne pogorszenie własnej sytuacji życiowej w następstwie śmierci męża), co pozwoliłoby rozważyć zasadność jej ewentualnego własnego roszczenia odszkodowawczego. W kasacji od orzeczenia Sądu Apelacyjnego zgłoszonej przez pełnomocnika powódki, podniesiony został zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego (II podstawa kasacyjna), a mianowicie art. 5 i 212 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., a w konsekwencji niewyjaśnienie, na jakiej podstawie (przepisie prawa materialnego) oparte było roszczenie powódki. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Art. 5 k.p.c. przewiduje udzielanie przez sąd wskazówek co do czynności procesowych, a nie co do podstaw prawnych zgłaszanego przez stronę roszczenia, strona bowiem ma obowiązek jedynie sformułować żądanie i przytoczyć okoliczności faktyczne na uzasadnienie tego żądania, a następnie przedstawić dowody na poparcie swoich twierdzeń (art. 187 i art. 3 k.p.c.), wyjaśnienie zaś podstawy prawnej rozstrzygnięcia należy do sądu (art. 328 k.p.c.). I CKN 554/97 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. W materiale sprawy brak uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 5 k.p.c. Jak wynika z protokołu rozprawy (…), Sąd udzielił powódce wskazówek co do potrzeby wykazania związku przyczynowego między działaniem pozwanej a zaistnieniem szkody, a także co do wykazania rodzajów zarzucanych bezprawnych działań pozwanej. Brak podstaw do konstruowania dalej idących obowiązków Sądu, a w szczególności obowiązku poszukiwania oparcia dla roszczeń powódki i takiego ukierunkowywania postępowania dowodowego, ażeby stworzyć podstawy prawne dla zadośćuczynienia jej chęci wygrania sprawy. Co do zarzutu, że Sąd zaniedbał pouczenia powódki o prawie ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu - stwierdzić trzeba, że nawet uwzględnienie już zgłoszonego w tym przedmiocie wniosku pozostawione jest swobodnemu uznaniu sądu i zależy od tego, czy uzna on in casu udział adwokata za potrzebny, a także, czy nie oceni powództwa (względnie obrony) jako oczywiście bezzasadnego (art. 117 k.p.c.). Tym bardziej zatem nie może być konstruowany bezwzględny obowiązek sądu dokonania takiego pouczenia, obowiązek, którego niewykonanie mogłoby stać się podstawą zarzutu kasacji. Zarzut naruszenia art. 212 k.p.c. i to w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie znajduje oparcia w materiale sprawy. Zakres spornych okoliczności był od początku jasny, pozwany mianowicie zarzucał, że brak adekwatnego związku przyczynowego między działaniem pozwanego a śmiercią męża powódki - a właśnie związek taki musiałby być niezbędną przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego zarówno w zakresie przysługującego poszkodowanemu zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego, jak i w zakresie roszczeń odszkodowawczych samej powódki. Co do należności zaś za usługi telekomunikacyjne - sporna byłą jedynie wysokość należności, pozostałe żądania powódki (włączenie telefonu) musiały być ocenione jedynie w kategorii skutków prawnych nieregulowania przez nią rachunków za usługi. Elementy sporu zaś o wysokość należności były również jasne: chodziło o zastosowanie przysługującej powódce (bezspornie) zniżki z tytułu przywilejów kombatanckich oraz o niepokrywanie się rachunków z komputerowymi wydrukami połączeń (rozmów), co zostało wyjaśnione tą mianowicie okolicznością, że okres za jaki wystawiany jest rachunek, nie pokrywa się ściśle z okresem objętym wydrukiem. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. był chybiony, skarżący nie wskazał też, jakie dowody Sąd ocenił w sposób uchybiający zasadzie swobodnej oceny i na czym uchybienie to polegało. W tym stanie rzeczy kasacja powódki uległa oddaleniu jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw (art. 393 k.p.c.). 12