Wyrok I CKN 160/01

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2003 r. I CKN 160/01 Naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Ta postać naruszenia obejmuje także ustalenie treści ogólnych pojęć prawnych, do których niewątpliwie należy pojęcie podstępu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy. Lex nr 78813 78813 Dz.U.1964.43.296; art 368; art 398(3) Skład orzekający: Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie SN: Bronisław Czech, Barbara Myszka Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Justyny P przeciwko "K" Spółce z o.o. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu rozprawy w Izbie Cywilnej w dniu 2 kwietnia 2003 r. kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 14 czerwca 2000 r. Oddala kasację, zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1000 ( jeden tysiąc) zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancje kasacyjną Uzasadnienie faktyczne Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji, którym oddalono wytyczone przez nią powództwo o zasądzenie od pozwanej spółki na jej rzecz kwoty 21.500 zł z ustawowymi odsetkami, z jednoczesnym obciążeniem powódki obowiązkiem zwrotu tejże spółce samochodu "Renault 19" Sąd Apelacyjny przyjął za miarodajne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, z których wynikało, że w dniu 3 czerwca 1996 r. powódka umową sprzedaży nabyła od pozwanej sprowadzony z Niemiec, używany samochód osobowy "Renault 19" za cenę 21.500zł. wraz z samochodem powódka otrzymała od pozwanej m.in. rachunek z 1992 r. z którego wynikało, że za cenę 5900 DM został zakupiony "Unfall renault 19". W maju 1997 r. samochód powódki w wyniku wypadku komunikacyjnego uległ uszkodzeniu i wówczas to zorientowała się, że nabyła samochód powypadkowy. Dlatego też w dniu 2 czerwca 1997 r. wystosowała do strony pozwanej pismo, którym zażądała naprawy samochodu i zwrotu "50 % jego wartości, albo też 100% ceny samochodu". Wobec odmowy strony pozwanej wytoczyła przeciwko niej niniejszą sprawę. Pozew wpłynął do sądu --- STRONA 2 --- pierwszej instancji w dniu 15 listopada 1997 r. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, wychodząc z założenia, że zostało ono, skoro nie wchodzi w rachubę podstęp, wytoczone po upływie zawitego terminu, przewidzianego w art 568 § 1 kc. Sąd ten przyjął, że zebrany w sprawie i odpowiednio oceniony materiał dowodowy nie dał podstawy do ustalenia, iż pozwana działała podstępnie, a więc umyślnie przemilczała kwestię wypadku. Wprawdzie powódka dokonując zakupu samochodu nie miała świadomości, że jest to pojazd powypadkowy, jednakże pozwana nie zapewniła jej, iż jest inaczej. Za takim stanem rzeczy przemawia m.in przekazanie powódce przez pozwaną dokumentacji pojazdu. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki, gdyż w ślad za sądem pierwszej instancji, uznał dochodzone roszczenie za wygasłe. W kasacji powódka, powołując się na naruszenie prawa materialnego: art 6, art 546, art 560 § 1 i 2 w zw z art 556 § 1, art 568 § 1 i 2 oraz art 487 § 1 kc przez ich niezastosowanie względnie niewłaściwe zastosowanie, a także przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy: art 233, art 316 § 1, art 328 § 2 i art 382 kpc, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Rozpoznając kasację według przepisów kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2000 r. (art 5 ust 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Dz.U. nr 48 poz 554), Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest uzasadniona i jako taka podlega oddaleniu Przede wszystkim stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie do Sądu drugiej instancji nie odnosiły się wprost (poza art 382 kpc) powołane w kasacji przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, albowiem bezpośrednio związane są one z postępowaniem pierwszoinstancyjnym. Mimo takiego stanu rzeczy, skarżąca nie powołała art 391 kpc, z którego wynika, że nadmienione artykuły w postępowaniu przed sądem drugiej instancji stosuje się jedynie odpowiednio. Gdyby jednak nawet założyć, że zarzuty skarżącej skierowane zostały pod adresem Sądu drugiej instancji, to i tak należy uznać je za bezpodstawne gdyż Sąd ten oddalając apelację skarżącej nie uchybił wskazanym przepisom postępowania cywilnego. I tak trudno podzielić zarzut skarżącej naruszenia art 233 kpc Trzeba bowiem podkreślić, że nowy system środków odwoławczych- apelacja i kasacja- wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego ...(Dz.U. nr 43 poz 189) uczynił aktualnym występujący już pod rządem Kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r. problem dopuszczalności i skuteczności opierania kasacji na zarzucie wadliwej oceny dowodów. Sąd Najwyższy nie poszedł współcześnie śladem judykatury z okresu przedwojennego, stanowczo wykluczającej możliwość zwalczania w kasacji oceny dowodów dokonanej przez Sąd II instancji (por np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1933 r. C II 19/33 OSP 1934 poz 213, z dnia 13 grudnia 1934r. C II 1990/34 , OSP 1935 poz 632, z dnia 12 listopada 1935 r. C II --- STRONA 3 --- 1422/35, OSP 1935 poz 118), i przyjął, że ocena dowodów może być przedmiotem kontroli kasacyjnej, jednakże można ją podważyć tylko wówczas, gdyby- w świetle dyrektyw płynących z art 233 § 1 kpc w związku z art 393 ¹ pkt 2 kpc - okazała się rażąco wadliwa albo w sposób oczywisty błędna (por np motywy postanowienia z dnia 29 października 1996r. III CKN 8/96 OSNC 1997 nr 3 poz 30, wyrok z dnia 18 lutego 1997 r. II UKN 77/96 OSNAPUS 1997 nr 21 poz 427, wyrok z dnia 14 lutego 1997 r. II UKN 89/96 OSNAPUS 1997 nr 21 poz 426, wyrok z dnia 17 września 1999r. I CKN 1138/98 OSNC 2000 nr 4 poz 64). Podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art 233 kpc (w istocie idzie tu jedynie o § 1 tego artykułu)nie spełnia powyższego kryterium skuteczności tego zarzutu i sprowadza się do polemiki z oceną dowodów dokonaną przez Sąd Apelacyjny. Dlatego też jako taki uchyla się spod kontroli w ramach postępowania kasacyjnego. Również chybiony jest zarzut naruszenia art 328 § 2 kpc. Zarzut ten sformułowany został nieprecyzyjnie i ogólnikowo. Nie został też w kasacji bliżej uzasadniony. Jego istota sprowadza się do stwierdzenia, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia ma braki w zakresie ustalenia faktów. Oczywiste natomiast jest, że nie na tym polega uchybienie regułom sporządzania pisemnych motywów wyroków. Zgłoszony bowiem w kasacji zarzut obrazy wymienionego przepisu wymaga wykazania, że kwestionowane uzasadnienie nie zawiera wszystkich elementów w tym przepisie określonych, oraz wykazania wpływu zarzucanej wadliwości na wynik sprawy. Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia art 316 § 1 kpc, skoro z przepisu tego wynika, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. W rozpatrywanej sprawie natomiast strona pozwana poza ogólnikowym powołaniem się na naruszenie powyższego artykułu nie wskazała ani sposobu tego naruszenia, ani też- jak tego wymaga art 393¹ pkt 2 kpc- wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. W tej sytuacji tylko dodatkowo można podkreślić, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, wobec uchylenia art 3 § 2 kpc, to strona jest zobowiązana do wyjaśnienia rzeczywistych okoliczności sprawy. Sąd natomiast został zwolniony z obowiązku ustalania prawdziwej treści stosunków faktycznych i prawnych. Odpowiada to zasadzie, że obowiązek dowodzenia obciąża strony, a nie sąd. Obecnie sąd, zwłaszcza zaś sąd drugiej instancji, nie ma więc powinności ani uzupełnienia materiału dowodowego, ani też wyjaśnienia z urzędu istotnych okoliczności sprawy i zarządzenia w tym celu przeprowadzania dochodzeń. Co prawda mimo zmiany treści art 316 § 1 kpc nadal z art 224 § 1 kpc formalnie wynika, że przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, jednakże sformułowania tego nie można rozumieć w ten sposób, że sąd powinien własnym działanie zastąpić bezczynność stron. W powiązaniu z powyższymi twierdzeniami został zgłoszony zarzut naruszenia art 382 kpc. W okolicznościach niniejszej sprawy zarzut ten, również bliżej nieumotywowany, należy potraktować jako nieporozumienie, skoro z artykułu tego wynika, że sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, skarżąca zaś nie twierdzi, ażeby zaskarżony wyrok został oparty na materiale, który z jakiegoś względu wykraczałby poza zakres normatywny, określony w tym przepisie. Wszystko to oznacza, że skarżąca nie zdołała w kasacji skutecznie podważyć stanu faktycznego tkwiącego u podstaw zaskarżonego wyroku. To założenie musi zatem stanowić --- STRONA 4 --- punkt wyjścia, jeżeli chodzi o ocenę zasadności kasacji w aspekcie pierwszej podstawy kasacyjnej przewidzianej w art 393 kpc. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli podnoszone w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne, to wówczas ustalony w sprawie stan faktyczny jest miarodajny dla oceny zasadności zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. Zgodnie z art 393§¹ pkt 1 kpc naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Ta postać naruszenia obejmuje także ustalenie treści ogólnych pojęć prawnych, do których niewątpliwie należy pojęcie podstępu (por wyrok Sadu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1998r. I CKN 424/97 OSNC 1998 r. nr 9 poz 136) Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to- jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999r. III CKN 206/98 (OSNC 1999, nr 10 poz 183)- kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, sprawa właściwego skonfrontowania okoliczności stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy. Najistotniejszy zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. zarzut naruszenia art 568 § 1 i 2 kc, ograniczony został przez skarżącą tylko do twierdzenia, że nie uchybiła ona kodeksowemu terminowi do zachowania uprawnień z tytułu rękojmi, albowiem odstąpiła od umowy sprzedaży w terminie rocznym od daty nabycia samochodu, a poza tym strona pozwana dopuściła się podstępu.. Skarżąca nie określiła zatem jednoznacznie sposobu tego naruszenia, przez błędną wykładnię czy też niewłaściwe zastosowanie powyższego artykułu. w tej sytuacji Sąd Najwyższy pragnie jedynie podkreślić, że uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi nie maja jednolitego charakteru. Jeżeli chodzi o przewidziane w art 560 § 1 kc uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy, to jest ono traktowane przez doktrynę i orzecznictwo jako prawo kształtujące. Jest to zatem prawo do do jednostronnego doprowadzenia, mocą tylko swojego oświadczenia woli, do ustania stosunku prawnego, w omawianym wypadku umowy sprzedaży -zob. np uzasadnienia uchwał Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1969r. III CZP 5/68(OSNC 1970 nr 7-8 poz 117), z dnia 20 maja 1978 r, III CZP 39/77 (OSNC 1979 nr 3 poz 40), z dnia 30 grudnia 1988r. III CZP 48/88 (OSNC nr 3 poz 36). Roszczenie kupującego o obniżenie ceny rzeczy wadliwej po upływie terminu wskazanego w art 568 § 1 kc natomiast wygasa i nie może być skutecznie dochodzone przed sądem (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r. III CZP 39/02 Wokanda 2003/1/3) Skarżąca w trakcie sprawy powoływała się na okoliczność, że od umowy sprzedaży skutecznie odstąpiła. Dlatego też w kasacji zarzuciła, ze nie uchybiła terminowi z art 568 § 1 kc. W związku z tym zarzutem należy stwierdzić, ze dla oceny jego skuteczności decydujące znaczenie ma wiążące Sąd Najwyższy ustalenie Sądu drugiej instancji, że pozwana spółka nie zapewniła skarżącej, iż sprzedaje jej samochód bezwypadkowy. Oznacza to w istocie, że skarżąca w ogóle nie wykazała, jakoby nabyła rzecz wadliwą. Skoro zaś tak, to nie może ona powoływać się na instytucję rękojmi za wady przedmiotu sprzedaży, w tym również na podstępne działanie sprzedawcy. Przesądza to o bezprzedmiotowości pozostałych zarzutów, składających się na podstawę kasacyjną przewidziana w art 393¹ pkt 1 kpc W tym stanie rzeczy kasacje jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić (art 393¹² kpc) O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art 98 § 1 kpc w związku z art 393¹⁹ i art 391 kpc