Wyrok I CKN 1065/00

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2002r. I CKN 1065/00 1. Ze względu na charakter zadośćuczynienia mającego przecież skompensować niewymierną z natury rzeczy szkodę niemajątkową, naturalne jest przy określaniu wysokości zadośćuczynienia operowanie jedynie odpowiednimi "jednostkami przeliczeniowymi" w postaci, np określonych rodzajów wynagrodzenia pracowniczego (np najniższego lub średniego) zamiast kwotami odpowiedniego zadośćuczynienia zgodnie z przepisem art 445 § 1 kc. 2. odsetki od sumy należnego powodowi zadośćuczynienia pełnią niewątpliwie także funkcję waloryzacyjną dlatego też ich zasądzenia od chwili wyrokowania nie można uznać za sprzeczne z prawem. Lex nr 332901 332901 Dz.U.1964.16.93; art 445; art 481 Skład orzekający: Przewodniczący: Sędzia SN Teresa Bielska - Sobkowicz Sędziowie SN: Mirosław Bączyk(spr), Zbigniew Strus. Protokolant: Anna Matura Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grzegorza S. przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w W. o zadośćuczynienie, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2002 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 lutego 2000 r. 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) w ten sposób, że ponad kwotę 67.000 (sześćdziesiąt siedem tysięcy)zł. zasądza dodatkowo kwotę 33.000 (trzydzieści trzy tysiące) zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 czerwca 1999 r. oraz zasądza od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - (Sądu Okręgowego w Warszawie) dodatkowo kwotę 1980 (tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt) zł tytułem wpisu sądowego od pozwu; 2. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie IV (czwartym) w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Warszawie) dodatkowo kwotę 2410 (dwa tysiące czterysta dziesięć)zł tytułem wpisu od apelacji 3. oddala kasację w pozostałym zakresie; 4. odstępuje od obciążenia powoda wpisem sądowym od nieuwzględnionej części kasacji Uzasadnienie faktyczne Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) na rzecz powoda kwotę 30.000 zł jako zadośćuczynienie z odpowiednimi odsetkami za opóźnienie od chwili uprawomocnienia się wyroku i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. W toku postępowania powód rozszerzył żądanie i domagał się ostatecznie --- STRONA 2 --- zasądzenia od pozwanego Funduszu kwoty 100000 zł. Pozwany Fundusz wypłacił mu w październiku 1993 r. łącznie kwotę 20.000 zł (po denominacji) . Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 1 marca 1993 r. powód został potrącony przez samochód dostawczy należący do W.P. Właściciel pojazdu został skazany za przestępstwo określone w art 145 § 1 w zw z art 155 § 2 kk. Nie miał on obowiązkowego ubezpieczenia OC. W 1993 r. UFG wypłacił powodowi łączną kwotę 20.000 zł (po denominacji). W wyniku wypadku powód doznał bardzo ciężkich obrażeń, m.in. ciężkiego urazu kręgosłupa, którego następstwem było porażenie kończyn dolnych. Mimo stałego leczenia w dalszym ciągu poszkodowany powód ma porażenie kończyn dolnych, jego kalectwo jest trwałe, wymaga on stałej opieki i pomocy osób trzecich. Po opuszczeniu szpitala powód otrzymał długie zwolnienie lekarskie, a obecnie został zaliczony do pierwszej grupy inwalidzkiej. W 1993 r. przeszedł dodatkową operację odleżyn, a ich leczenie trwało prawie rok. Dalsze następstwa wypadku samochodowego stwierdzone zostały w opiniach chirurga, urologa i seksuologa. Stwierdzono w nich m.in. to, że kalectwo powoda ma charakter trwały, nieodwracalny, powód wymaga pomocy innych osób w czynnościach dnia codziennego, stałego usprawniania i rehabilitacji, służącej przystosowaniu się do samodzielnego życia. Ustalając wysokość należnego powodowi zadośćuczynienia, sąd pierwszej instancji wziął także pod uwagę obecną osobistą sytuację powoda. Na poczet zadośćuczynienia zaliczył kwoty wypłacone przez Fundusz na rzecz powoda w 1993 r. (20000 zł po denominacji), ale po dokonaniu odpowiedniej- jak zaznaczył- waloryzacji. Polegała ona na odpowiednim zrelatywizowaniu wypłaconej powodowi przez UFG kwoty 20.000 zł do najniższego, obowiązującego w 1993 r. wynagrodzenia pracowniczego. Sposób takiego wyliczenia został zaaprobowany przez pozwany Fundusz. W ocenie Sądu Okręgowego, wypłacona przez fundusz i zwaloryzowana w przedstawiony sposób kwota (po waloryzacji 76.536,80 zł) i kwota 30.000 zł dają łącznie sumę 100 000 zł i kwota taka kompensuje poniesioną przez powoda krzywdę. Pozwany UFG podniósł przyczynienie się powoda do powstałej krzywdy (poruszanie się powoda niewłaściwą, bo prawą strona drogi), ale sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się podstaw do przyjęcia takiego przyczynienia się. W apelacji powoda zaskarżono wyrok Sądu Okręgowego w odniesieniu do kwoty głównej i odsetek za opóźnienie. W ocenie apelującego, należało mu się zadośćuczynienie w wysokości 100.000 zł, a kwota uzyskana już od Funduszu w 1993 r. winna być jak określono- zwaloryzowana przy zastosowaniu innego wskaźnika, korzystniejszego dla powoda, a mianowicie - nie według najniższego, lecz stosownie do wynagrodzenia średniego. Taka waloryzacja pozwalała na powiększenie wypłaconej przez Fundusz kwoty 20.000 zł do sumy 58.348,48 zł. W apelacji pozwanego Funduszu domagano się zmiany zaskarżonego wyroku w części zasądzającej od pozwanego kwoty ponad 24.000 zł i oddalenia powództwa ponad tę kwotę. Zdaniem skarżącego, powód przyczynił się do powstania poniesionej krzywdy w 20%, ponieważ poruszał się niewłaściwą strona drogi (prawą zamiast lewą) Apelacja pozwanego Funduszu została oddalona jako nieuzasadniona. W wyniku uwzględnienia w części apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji w punktach pierwszym i drugim (I i II), podwyższył zasądzone na rzecz powoda zadośćuczynienie do kwoty 67.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 21 czerwca 1999r,, a w pozostałym zakresie oddalił apelację strony powodowej. W kasacji powoda zarzucono naruszenie przepisu art 359 §1 w zw z art 481 § 1 kc --- STRONA 3 --- przez błędną wykładnię tych przepisów i w rezultacie- zasądzenie odsetek od sumy, w zakresie której dłużnik pozostawał w zwłoce od chwili wydania wyroku, zamiast od dnia wezwania do zapłaty. Naruszenia przepisu art 445 § 1 kc motywowano nieuwzględnieniem żądania powoda w odniesieniu do zasądzenia kwoty 100.000 zł zadośćuczynienia jako kompensującej doznaną krzywdę przy uwzględnieniu wypłaconej przez pozwany Fundusz kwoty 20.000 zł (po denominacji). Powołując się na te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie- o zamianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie od pozwanego Funduszu kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami od wyszczególnionych w kasacji dat wezwania do zapłaty. w przypadku nieuwzględnienia żądania zadośćuczynienia w wysokości 100000 zł powód wniósł o zasądzenie odsetek od kwoty 16.098zł od dnia 19 października 1993 r. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda, zgodnie z art 5 ust 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy- kodeks postępowania cywilnego- (Dz.U. nr 48 poz 554) na zasadach obowiązujących przed dniem 1 lipca 2000 r. zważył co następuje: Kasacja powoda jest częściowo uzasadniona. W rozpoznawanej sprawie nie kwestionowano istnienia odpoweidzialności pozwanego Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) wobec pokrzywdzonego powoda. Odpowiedzialność ta znajduje bowiem swoje usprawiedliwienie w treści art 51 ust 2 pkt 2 z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz.U. z 1990r. nr 59 poz 344 ze zm). W kasacji domagano się natomiast podwyższenia zasądzonego przez Sąd drugiej instancji zadośćuczynienia na rzecz powoda oraz zasądzenia od UFG odsetek za opóźnienie z zapłatą przez Fundusz kwot wyszczególnionych w kasacji. Wskazano także daty, od których miałoby biec opóźnienie z zapłatą wspomnianych kwot. Należy zgodzić się ze skarżącym, że zasądzone wyrokiem Sądu Apelacyjnego zadośćuczynienie nie może być uznane za odpowiednie w rozumieniu przepisu art 445 § 1 kc W wyroku tego sądu przyznano powodowi zadośćuczynienie w wysokości 67.000 zł Tymczasem w uzasadnieniu sądu drugiej instancji wyrażone zostało stanowisko, że rozmiar cierpień i krzywdy doznanych przez pokrzywdzonego powoda w wyniku wypadku drogowego jest ogromny. Taką ocenę na pewno potwierdzać mogą szczegółowe ustalenia sądu pierwszej instancji dotyczące konsekwencji tego wypadku dla powoda, przebiegu leczenia i rehabilitacji powoda oraz jego obecnej sytuacji osobistej. Ocena taka w zasadniczy sposób współbrzmi także z twierdzeniami powoda zawartymi w motywach kasacji i wskazującymi na trwały charakter kalectwa powoda, liczne pobyty w szpitalu, częste operacje i w zasadzie stałą rehabilitację, miejsce i warunki obecnego zamieszkania powoda. W związku z tym powód słusznie domagał się zasądzenia od pozwanego Funduszu zadośćuczynienia w wysokości 100000 zł Podzielić należałoby zawarte w kasacji stanowisko że taka właśnie kwota wraz z wypłaconą przez Fundusz sumą 20000 zł (po denominacji) całkowicie kompensowałaby doznaną przez powoda krzywdę. Podwyższenie przysługującego powodowi zadośćuczynienia przez Sąd Apelacyjny do sumy 67.000 zł stanowiło rezultat przyjętej przez ten sąd koncepcji tzw waloryzacji kwoty 20.000 zł wypłaconej przez pozwany Fundusz w 1993 r. powodowi na poczet zadośćuczynienia. Koncepcję tę szerzej przedstawiono i umotywowano w uzasadnieniu --- STRONA 4 --- zaskarżonego wyroku. Wcześniejsza wypłata dokonana przez Fundusz w 1993r., nie mogła oczywiście, być brana pod uwagę z punktu widzenia ustalenia wysokości zadośćuczynienia przysługującego pokrzywdzonemu powodowi, skoro reprezentowała ona(w związku ze zjawiskiem inflacyjnym) na pewno inną wartość nabywczą (towarów i usług) niż kwota 20.000 zł z okresu wydania zaskarżonego wyroku (w 1999r) Dlatego słusznie Sąd Apelacyjny nie poprzestał na tzw mechanicznym zaliczeniu kwoty 20.000 zł (wypłaconej przez Fundusz w 1999r.) do ogólnej kwoty należnego powodowi zadośćuczynienia, ale próbował znaleźć w tej materii inne rozwiązanie prawne, a mianowicie zastosował wspomnianą już tzw waloryzację kwoty 20.000 zł (zrelatywizowanie jej do średniego wynagrodzenia pracowniczego występującego w 1993r. pozwoliło ustalić, że powód otrzymał już 50 średnich wynagrodzeń, co odpowiadało kwocie 83.000 zł w 1999r.) Tymczasem właściwsze było jednak uczynienie punktem wyjścia rozmiaru poniesionej przez powoda krzywdy i wyraźne wyeksponowanie stanowiska, że przyznane powodowi zadośćuczynienie musi przedstawiać w pełni realną wartość. Zasadnicze elementy krzywdy powoda trafnie zostały ustalone przez Sąd Apelacyjny i znane już były bezpośrednio po wypadku samochodowym powoda. Jeżeli powód otrzymał w 1993 r. 20.000zł (po denominacji), to należałoby przede wszystkim ustalić to jaki zakres doznanej przez powoda krzywdy mógł zostać pokryty (skompensowany) w wyniku wypłacenia przez UFG wspomnianej kwoty. Pomocne w tym zakresie mogły , oczywiście, okazać się wyliczenia dokonane przez Sąd Apelacyjny jako metoda prowadząca do określenia wspomnianej proporcji. Ze względu jednak na charakter zadośćuczynienia mającego przecież skompensować niewymierną z natury rzeczy szkodę niemajątkową, nietrafne byłoby przy określaniu wysokości zadośćuczynienia operowanie jedynie odpowiednimi "jednostkami przeliczeniowymi" w postaci np określonych rodzajów wynagrodzenia pracowniczego(np najniższego lub średniego) zamiast kwotami odpowiedniego zadośćuczynienia zgodnie z przepisem art 445 § 1 kc W każdym razie ustalony przez Sąd Apelacyjny rozmiar krzywdy powoda, spowodowany wypadkiem z 1993r., uzasadniał zasądzenie mu zadośćuczynienia w wysokości 100.000 zł ponad wypłacona mu wcześniej kwotę 20.000 zł (po denominacji) W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisu art 361 § 2 kc "poprzez niepełne zrekompensowanie powodowi krzywd jakich doznał". Ze względu jednak na brak odpowiedniej, bliższej motywacji prawnej w tym zakresie, zarzut ten nie mógł być w ogóle brany pod uwagę. Skarżący skoncentrował się zresztą na szerszej motywacji naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisu art 445 § 1 kc i zarzut naruszenia tego przepisu okazał się uzasadniony. Nie można uznać za trafny zarzut naruszenia przepisu art 359 § 1 w zw z art 481 § 1 kc. Skarżącemu z pewnością chodziło o zarzut naruszenia przede wszystkim przepisu art 481 § 1 kc(określenie początkowej daty opóźnienia w wypłacie zadośćuczynienia), ponieważ art 359 § 1 kc wskazuje jedynie tytuł prawny domagania się odsetek, w tym odsetek za opóźnienie. Nietrafne jest stanowisko powoda, zgodnie z którym zasądzenie odsetek za opóźnienie pozwanego Funduszu dopiero od chwili wyrokowania należy uznać za sprzeczne z prawem. Słusznie zwrócono bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uwagę na to, że odsetki zasądzone od sumy należnego powodowi zadośćuczynienia pełnią niewątpliwie także funkcję waloryzacyjną. W sposób zasadniczy urealniają zatem przyznane obecnie powodowi zadośćuczynienie w wysokości 100.000 zł. --- STRONA 5 --- Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie przepisu art 398¹⁵kpc orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach stanowiło konsekwencję rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym. Zasądzenie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa dodatkowej kwoty tytułem wpisu od pozwu i tytułem wpisu od apelacji nastąpiło na podstawie art 11 ust 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 24 poz 110 ze zm) Odstąpienie od obciążania powoda wpisem sądowym od nieuwzględnionej części kasacji orzeczono przy zastosowaniu przepisu art 102 kpc.