Wyrok I Ca 9/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 9/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska Sędziowie SSO Katarzyna Powalska SSO Przemysław Majkowski Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa W. S. przeciwko Skarbowi państwa – Zakładowi Karnemu w S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt I C 64/10 1) oddala apelację; 2) przyznaje adwokatowi P. N. wynagrodzenie za reprezentowanie powoda w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji w kwocie 110,70 (sto dziesięć 70/100) złotych brutto, które nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sieradzu. Sygn. akt I Ca 9/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 12 lipca 2012 r. Sąd Rejonowy w Sieradzu oddalił powództwo W. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. o zapłatę 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia i nie obciążył powoda kosztami procesu. Rozstrzygnięcie zostało podjęte przy następujących ustaleniach i wnioskach: --- STRONA 2 --- Od 16 kwietnia 2008 r. W. S. odbywa karę pozbawienia wolności. Z tą datą został osadzony w Zakładzie Karnym w S. i przebywał w nim do 10 października 2008 r., a następnie od 17 grudnia 2008 r. do 10 czerwca 2009 r. oraz od 3 sierpnia 2009 r. Po wytoczeniu powództwa w niniejszej sprawie znajdował się w Zakładzie Karnym w S. do 21 września 2010 r., a później co najmniej od 28 października 2011 r. W. S. od 2007 r. jest osobą niepalącą wyrobów tytoniowych, a wcześniej palił około 20 papierosów dziennie. Przy osadzeniu w pozwanym zakładzie karnym podał, że jest niepalący. W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym powód przebywał wśród osób palących. Na wpływ dymu tytoniowego narażony był zwłaszcza przy okazji spacerów, pobytów w łaźni więziennej. Chociaż powód nie krył, że przeszkadza mu dym papierosowy, to reakcje pozostałych skazanych na tę wiadomość były różne - część z nich starała się nie palić w jego obecności, a pozostali nie zważali na ten fakt. Sąd pierwszej instancji ustalił, że osoby odbywające karę w Zakładzie Karnym w S. składają deklarację, informując czy są osobami palącymi czy też nie. Ma to znaczenie podczas przydzielania do poszczególnych cel – w jednej celi nie umieszcza się osoby palącej z niepalącą. Często dochodzi jednak do podawania przez skazanych fałszywych informacji w tej kwestii, co jest podyktowane chęcią przebywania w jednej celi z określonym towarzystwem współosadzonych. Co prawda, w Zakładzie Karnym w S. obowiązuje zakaz palenia tytoniu, to jednak możliwe jest palenie w celach przeznaczonych dla osób palących. Wbrew twierdzeniom powoda, sygnalizowane przez niego w czasie wizyt lekarskich bóle głowy i kręgosłupa nie są następstwem wpływu dymu papierosowego na jego organizm, lecz mającego miejsce w 2008 r. wypadku komunikacyjnego, w którym powód doznał urazu głowy oraz kręgosłupa. Do przedmiotowego zdarzenia doszło podczas konwojowania. Podane dolegliwości występują u powoda coraz rzadziej, a ponadto nie rozpoznano u niego żadnych objawów chorób odtytoniowych. Sąd Rejonowy uznał, że podstawę prawną żądania W. S. może stanowić art. 417 § 1 k.c. i art. 23, 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Przytoczył, że zgodnie z art. 417 § 1 k.c., Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej i podał, że przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa są powstanie szkody na skutek niezgodnego z prawem wykonywania czynności z zakresu władzy publicznej oraz adekwatny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem wykonywaniem czynności, a uszczerbkiem (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym). Stosownie natomiast do art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, w szczególności m.in. zdrowie, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W przypadku dokonania naruszenie może on żądać, aby osoba, która się tego dopuściła dokonała czynności niezbędnych do usunięcia jego skutków. Może również domagać się zadośćuczynienia pieniężnego, jeśli wyrządzono szkodę majątkową – poszkodowany może żądać naprawienia na zasadach ogólnych. Zgodnie natomiast z art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego, sąd może przyznać temu czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę za doznaną krzywdę. Należy jednak mieć na uwadze, że miara wrażliwości osoby, czującej się dotkniętą zachowaniem innego podmiotu musi być dokonana z punktu widzenia kryteriów obiektywnych, a nie subiektywnych odczuć. Zgodnie z art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z 19 grudnia 1966 r., każda osoba pozbawiona wolności ma być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Przepisem art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 grudnia 1950 r. wprowadzono zakaz poddawania człowieka torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, przewidując jednocześnie obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności nienaruszających zdrowia oraz ludzkiej godności. Zdaniem Sądu, realizacja obowiązków administracji zakładu karnego polegająca na organizowaniu miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności jest przejawem wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. Ocena tej realizacji powinna nastąpić z uwzględnieniem uprawnień skazanego, wynikających z ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, a także przy zastosowaniu obowiązujących od 15 maja 2011 przepisów rozporządzenia --- STRONA 3 --- Ministra Sprawiedliwości z 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości. Sąd przytoczył § 2 wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym w zakładach karnych typu zamkniętego dopuszcza się możliwość używania wyrobów tytoniowych w celach mieszkalnych przez osoby pozbawione wolności, a dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych wyznacza się odrębne cele mieszkalne. Poza celami mieszkalnymi możliwe jest używanie wyrobów tytoniowych w miejscu i czasie wyznaczonym przez dyrektora zakładu karnego. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd uznał, że powód nie wykazał, aby Zakład Karny w S. dopuścił się naruszenia jego dóbr osobistych. Sąd nie znalazł podstaw, by działaniom pozwanego przypisać znamiona bezprawności, stanowiące warunek konieczny odpowiedzialności pozwanego z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Jednostka penitencjarna w S. uzyskiwała informacje czy skazani są osobami palącymi, czy też nie i w związku z tym umieszczała ich we właściwych celach. Zdaniem Sądu, strona pozwana nie mogła więc ponosić odpowiedzialności za nieprawdziwość danych podawanych przez skazanych. Sytuacje, w których w jednej celi przebywali skazani palący i niepalący nie wynikały z działań Zakładu Karnego w S., lecz z fałszywych deklaracji skazanych w zakresie palenia/niepalenia tytoniu. Ponadto W. S. nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby składanie przez niego do administracji zakładu karnego skarg dotyczących przydzielenia go do cel dla niepalących wspólnie z osobami palącymi. Nie wykazał również, że przebywał w celach przeznaczonych dla niepalących razem z osobami nadużywającymi tytoniu. Sąd Rejonowy stwierdził więc, że okoliczność nieprzestrzegania zakazu palenia przez współwięźniów nie może świadczyć o naruszeniu dóbr osobistych W. S. przez pozwanego, ani też dowodzić dopuszczenia się przez Zakład Karny w S. czynu niedozwolonego wobec powoda, gdyż odpowiedzialność za ten stan rzeczy ponoszą więźniowie, którzy niestosują się do zasad obowiązujących na terenie jednostki. Poza tym powód wyrażał zgodę na palenie tytoniu w jego obecności, przy otwartym oknie. Sąd uznał ponadto, iż zgłoszenie przez W. S. wyłącznie żądania zasądzenia kwoty pieniężnej i zaniechanie skorzystania z innych uprawnień przysługujących na wypadek naruszenia dóbr osobistych, stwarzało podstawy do przyjęcia, że próbuje on czerpać korzyści materialne z faktu odbywania kary pozbawienia wolności. Powód nie wykazał, iż doznał cierpień, nie przedstawił żadnych negatywnych skutków zdrowotnych i emocjonalnych wywołanych w skutek przebywania w towarzystwie osób palących. Nawet gdyby zatem przyjąć, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, brak znaczących skutków tego naruszenia nie uzasadniałby przyznania mu kwoty tytułem zadośćuczynienia. Jak już wspomniano, występujące u powoda bóle głowy wynikają z urazów doznanych na skutek wypadku komunikacyjnego. Zdaniem Sądu a quo w oparciu o opinię biegłej B. M. specjalisty z zakresu pulmonologii należało wysnuć powyższe wnioski, które znajdują oparcie także w ustaleniu, że występujące u powoda dolegliwości bólów i zawrotów głowy pojawiły się w związku czasowym właśnie z wypadkiem zaistniałym w 2008 r., a obecnie mają tendencję malejącą, przy czym wskutek tego wypadku powód doznał urazu właśnie głowy. Sąd Rejonowy ocenił jako rzeczową opinię pisemną i uznał, że biegła w sposób logiczny i jasny wyjaśniła podstawy braku związku dolegliwości powoda z ewentualnym wpływem przebywania w środowisku osób palących papierosy, tym bardziej, że W. S. nie ma żadnych objawów choroby odtytoniowej. Przy braku wykazania ustawowych przesłanek odpowiedzialności pozwanego Zakładu Karnego Sąd Rejonowy uznał, iż opinia biegłej ma znaczenie drugoplanowe w sprawie. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się powód, zaskarżając je w całości apelacją. Sprecyzowane przez jego pełnomocnika zarzuty apelacyjne sprowadziły się do : 1. naruszenia przepisów procedury cywilnej poprzez naruszenie art. 227 i 278 k.p.c. przez odmowę dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego pulmonologa, --- STRONA 4 --- 2. naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie art. 417 w związku z art. 23 i 24 oraz art. 448 k.c. przez niewłaściwe ich zastosowanie. Przy takich zarzutach wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie o zmianę orzeczenia i uwzględnienie powództwa w całości. Sąd Okręgowy zważył : Apelacja nie znajduje swoich uzasadnionych podstaw poprzez pryzmat podniesionych w niej zarzutów. Przede wszystkim należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, bo dopiero gdy one okażą się bezzasadne możliwa jest ocena zasadności naruszenia prawa materialnego na tle ustaleń, które stanowią podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku, prawidłowo ustaloną ( por. wyrok S.N. z dnia 23 marca 1997 r. , II CKN 60/97, OSNC z 1997 r. , Nr 9, poz. 128 ). Podstawowym i jedynym zarzutem w tej mierze było naruszenie normy art. 227 i art. 278 k.p.c. sprecyzowany jako odmowa dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego lekarza z zakresu pulmonologii. Stanowisko Sądu a quo w przedmiocie oceny złożonej do akt sprawy opinii lekarskiej i odmowa dopuszczenia dowodu z kolejnej opinii lekarza tej specjalności należy uznać za prawidłowe. Zarzuty pod adresem złożonej do akt sprawy opinii biegłej B. M. sprecyzowane przez powoda w jego piśmie z dnia 15 maja 2012 r. mają bowiem wyłącznie charakter polemiczny i nie powodują istotnej wątpliwości co do trafności wniosków zaprezentowanych w opinii w kontekście posiadanych przez biegłą wiadomości specjalnych. Trzeba wyraźnie podkreślić, iż dowód z opinii biegłego podlega ocenie sądu przy zastosowaniu normy art. 233 § 1 k.p.c. na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków ( por. uzasadnienie postanowienia S.N. z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, nr 4, poz. 64 oraz uzasadnienie wyroku S.N. z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1354/00, Lex nr 77046 ). Ponadto sąd orzekający nie może nie podzielać merytorycznych poglądów biegłego czy zamiast nich przedstawiać własne ( por. wyrok S.N. z dnia 13 października 1987 r., II URN 228/87, PiZS 1988, nr 7, poz. 62 ). W kontekście powyższych zasad nie można odmówić racji Sądowi Rejonowemu, który przyjął za wnioskiem biegłej B. M., iż występujące u powoda bóle i zawroty głowy z racji ich związku czasowego z wypadkiem powoda z 2008 r., wiązać należy właśnie z tym zdarzeniem, a nie wpływem przebywania przez W. S. w warunkach osadzenia z osobami palącymi wyroby tytoniowe. Sąd Rejonowy trafnie uznał, że biegła w sposób jasny i logiczny wytłumaczyła brak związku dolegliwości powoda w postaci bólów głowy z przebywaniem w środowisku osób palących. Sąd Rejonowy nie mógł zaś przyjąć odmiennie od biegłej co do faktu braku u powoda jakichkolwiek objawów choroby odtytoniowej. W. S. składając pismo z zarzutami pod adresem opinii biegłej z zakresu pulmonologii, zawarł w nim jedynie polemikę i nie podniósł żadnego argumentu merytorycznego, który mógłby rzutować na odmienną od powyższej ocenę. Poza tym wszelkie wątpliwości powoda wyrażone pod adresem opinii B. M. zostały rozwiane w uzupełniającej opinii ustnej, gdzie biegła zdecydowanie podniosła, iż bóle i zwroty głowy nie należą do symptomów choroby odtytoniowej, które w dodatku nie występowały u powoda, gdy był nałogowym palaczem, a wniosek ów biegła wysnuła opierając się także o informację przebywania powoda wraz z palącymi w pomieszczeniach zamkniętych cel. Tymczasem nie uzasadnia potrzeby powołania innego biegłego taka okoliczność, że opinia powołanego już biegłego jest dla strony ( w jej odczuciu ) niekorzystna ( por. wyrok S.N. z dnia 18 lutego 1974 r., II CR 5/74, Lex nr 7407, uzasadnienie wyroku S.N. z dnia 10 stycznia 2002r., II CKN 639/99, Lex nr 53135). Do takiej oceny zaś sprowadzają się argumenty przytoczone w zarzutach do opinii przez W. S.. W tych okolicznościach przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy i dokonanej właściwej ocenie zebranego w niej materiału dowodowego, nie mogą odnieść zamierzonego przez apelującego skutku zarzuty naruszenia prawa materialnego. Jedynym bowiem w tej mierze był zarzut niewłaściwego zastosowania normy art. 417 k.c. w związku --- STRONA 5 --- z art. 23 i 24 oraz art. 448 k.c. , który nie znajduje uzasadnionej podstawy. Przy tak ustalonych faktach należy bowiem przyznać rację Sądowi Rejonowemu, iż powód nie wykazał aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych wskutek bezprawnych działań pozwanego Zakładu Karnego, ponieważ nie zdołał udowodnić swojego przebywania w celach z osadzonymi palącymi, natomiast pozwana jednostka penitencjarna nie może ponosić odpowiedzialności za łamanie przyjętych norm co do zasad używania wyrobów tytoniowych przez odbywających tam karę osadzonych. W judykaturze utrwalony bowiem wydaje się pogląd, zgodnie z którym powód jako osoba niepaląca nie powinien być osadzony w jednej celi z osoba palącą gdyż prawo człowieka do poszanowania godności, wyrażającej się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi, dotyczy wszystkich aspektów życia osobistego człowieka i obejmuje także taką jego sferę, która jest związana z pozbawieniem wolności. Dlatego powód jako osoba niepaląca powinien być umieszczony w celi dla niepalących i tej zasady przestrzegał pozwany. Wywodzenie zaś z faktu narażenia na wpływ środowiska osób osadzonych palących wyroby tytoniowe w innych miejscach poza celą , roszczeń finansowych jest nieuprawnione i nie może zyskać aprobaty sądu, gdyż jest niewspółmierne do zakresu naruszeń i nie zawinione przez pozwaną jednostkę. Sąd pierwszej instancji dokonał wyczerpującej analizy warunków w jakich może dojść do przyznania zadośćuczynienia na gruncie art. 448 k.c. i słusznie uznał, że w tym przypadku żądanie powoda winno ulec oddaleniu w całości, co Sąd Okręgowy w pełni aprobuje. Z tych powodów na podstawie art. 385 k.p.c. należało oddalić apelację. Wysokość należnego pełnomocnikowi powoda wynagrodzenia z tytułu udzielonej W. S. pomocy prawnej z urzędu, która nie została opłacona ustalono w oparciu o treść § 19 i 20 oraz § 13 ust. 1 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. – w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.