Wyrok I Ca 75/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2013 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 75/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2013 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący – S.O. Barbara Bojakowska Sędziowie: S.O. Anna Bartoszewska S.O. Joanna Składowska Protokolant: Iwona Bartel po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa K. P. (1) przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 27 grudnia 2012 roku, sygn. akt I C 262/12 1/ oddala apelację; 2/ przyznaje adwokatowi P. Z. od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Sieradzu kwotę 2.214 (dwa tysiące dwieście czternaście) złotych brutto, w tym VAT w kwocie 414 złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi K. P. (1) z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji; 3/ nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Sygn. akt Ca 75/13 UZASADNIENIE W pozwie skierowanym do Sądu Rejonowego w Sieradzu powód K. P. (1), wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w S. kwoty 75.000,00 zł z tytułu „odszkodowania” z powodu nieotrzymania przepustki na pogrzeb syna. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu wskazał, iż nieudzielenie mu niedozorowanej przepustki na pogrzeb syna, a co za tym idzie uniemożliwienie zorganizowania pochówku, w tym wyboru miejsca złożenia zwłok było działaniem naruszającym jego dobra osobiste chronione prawem. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Sieradzu oddalił powództwo oraz nie obciążył powoda kosztami postępowania w sprawie. Powyższy wyrok zapadł na podstawie stanu faktycznego, który Sąd Okręgowy w całości aprobuje i przyjmuje za własny, a którego zasadnicze elementy przedstawiają się następująco: Od 11 lipca 2001 roku do 05 marca 2012 roku powód K. P. (1), skazany za czyn z art. 148 § 1 k.k. odbywał karę pozbawienia wolności. W okresie od 8 lipca 2010 roku do 27 lipca 2011 roku powód osadzony był w Zakładzie Karnym w S.. Przez pierwsze cztery lata, powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach zakładu zamkniętego, przez kolejne sześć, po zakwalifikowaniu do grupy P2, w warunkach półotwartych. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności K. P. (1) przynależał do podkultury przestępczej. W dniu 6 czerwca 2011 roku powód poinformowany został o tym, iż dnia poprzedniego zmarł jego syn K. P. (2), przebywający w domu pomocy społecznej w M. koło L.. Pomimo przedstawienia warunków jakie należy spełnić, aby ubiegać się o zgodę na udział w pogrzebie, K. P. (1) początkowo nie wyraził tym zainteresowania. Został zatem skierowany do psychologa, która stwierdziła u niego obniżony nastrój i zasugerował, by przez jakiś czas odbywał karę w warunkach zakładu karnego typu zamkniętego. W związku z powyższym K. P. (1) zmieniono podgrupę klasyfikacyjną z P2 na P1. Następnego dnia powód zadzwonił do Domu Pomocy Społecznej w M. i poinformował jego dyrektora, iż chce aby syna pochowano razem z matką w P.. Kiedy zaś dnia 10 czerwca 2011 roku do Zakładu Karnego w S. wpłynęło pismo z Domu Pomocy Społecznej w M. z informacją, iż pogrzeb K. P. (2) odbędzie się w dniu 11 czerwca 2011 roku o godzinie 9.00 w K. Parafialnym w M., tego samego dnia K. P. (1) złożył prośbę o udzielenie przepustki na pogrzeb syna. Dnia 10 czerwca 2011 roku o godzinie 15.00, do administracji zakładu karnego wpłynęło zarządzenie Sędziego Penitencjarnego zezwalające na opuszczenie przez powoda, pod konwojem zakładu karnego w dniu 11 czerwca 2011 roku na czas udziału w uroczystościach pogrzebowych syna. W uzasadnieniu wskazano, iż charakter przestępstwa, za które odbywa karę oraz negatywna prognoza kryminologiczno - społeczna przemawiają za tym, by jego pobyt na wolności odbywał się w asyście funkcjonariuszy. Powoda przetransportowano do M., gdzie wziął udział w uroczystościach pogrzebowych syna w asyście funkcjonariuszy. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem Sądu I instancji, jakkolwiek powód nie nazwał dobra osobistego, o ochronę którego wnosił, to z podnoszonych przez niego okoliczności, a stanowiących podstawę faktyczną żądania, wywieść można, iż w istocie chodzi o szeroko rozumiane prawo do pochówku osoby najbliższej. Zdaniem powoda dobro to naruszono na skutek nieudzielenia mu niedozorowanej przepustki, uniemożliwiającej zorganizowanie pogrzebu, w tym dokonanie wyboru miejsca złożenia zwłok. W ocenie Sądu Rejonowego, fakt zezwolenia na udział w ceremonii w asyście funkcjonariuszy nie stanowi jednak rezultatu bezprawnego działania pozwanego, które jest podstawową przesłanką cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych. --- STRONA 3 --- W piśmie skierowanym do administracji zakładu, powód wniósł jedynie o udzielenie przepustki na pogrzeb syna. Z treści prośby nie wynika, aby powodowi chodziło o przepustkę niedozorowaną, co więcej, nie ma tam też mowy o ewentualnej organizacji pochówku. Złożony zaś przez osadzonego wniosek rozpoznano niezwłocznie. W uzasadnieniu zarządzenia podano okoliczności leżące u podstaw udzielenia przepustki dozorowanej. Przede wszystkim był to rodzaj popełnionego przez powoda czynu zabronionego, niewątpliwie należącego do tych o najwyższej społecznej szkodliwości. Nadto w polu uwagi Sędziego Penitencjarnego była negatywna prognoza kryminologiczno - społeczna. Dlatego też, mając na względzie treść uzasadnienia zarządzenia Sędziego, zdaniem Sądu I instancji odmowa udzielenia przepustki niedozorowanej nie była wynikiem, jak podnosił powód, zmiany podgrupy na kilka dni przed ceremonią pogrzebową. W ocenie Sądu Rejonowego powództwo o zadośćuczynienie winno podlegać oddaleniu nawet gdyby przyjąć, jak wskazywał powód, iż zmiany podgrupy dokonano w sposób sprzeczny z regulacjami wynikającymi z k.k.w., w tym bez udziału komisji penitencjarnej. U podstaw udzielenia przepustki dozorowanej nie stała okoliczność zmiany podgrupy, która zresztą, jak podnosił pozwany, była rezultatem stanu zdrowia powoda i konieczności zapewnienia mu bezpieczeństwa, lecz ogólnej prognozy penitencjarnej wobec skazanego oraz charakteru popełnionego przez niego przestępstwa. Zatem fakt nieprzedłożenia przez powoda akt osobowych powoda, nie był przeszkodą w wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. W tym zakresie (odmowy udzielenia przepustki bez asysty), działanie pozwanego nie nosiło cech bezprawności i jako takie nie może być podstawą odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik powoda, zarzucając temu orzeczeniu: 1. obrazę przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 23 k.c. i art. 24 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pozwany nie naruszył w sposób bezprawny dóbr osobistych powoda w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał ku temu podstaw, b) art. 448 k.c. polegającą na jego niezastosowaniu, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że pozwany naruszył dobro osobiste powoda i dobro to miało charakter naruszenia bezprawnego, 2. obrazę przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia tj.: - art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic zasady swobodnej oceny dowodów polegającej na przyjęciu, że zeznania K. Ś. są wiarygodne i mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy były one kwestionowane przez stronę powodową, a pozwany odmówił złożenia dokumentów, które mogły posłużyć do weryfikacji wiarygodności zeznań tego świadka, - art. 3 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP polegającą na naruszeniu prawa strony do rzetelnego procesu poprzez naruszenie zasady kontradyktoryjności i równości broni poprzez umożliwienie pełnomocnikowi zapoznania się z okazywanymi Sądowi dokumentami znajdującymi się w teczce osobowej powoda, - art. 233 § 2 k.p.c. poprzez brak negatywnej oceny odmowy przedstawienia na żądanie Sądu akt osobowych skazanego, jak również danych osób, o które wnioskował pełnomocnik w piśmie z dnia 7 sierpnia 2012 roku w punktach 4 i 5, - art. 328 § 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną prawidłowości orzeczenia z powodu zaniechania oceny zebranego materiału dowodowego tj. zeznań powoda, jak również zeznań K. Ś. oraz Z. S., --- STRONA 4 --- 3. sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na przyjęciu, że powód domagał się zadośćuczynienia jedynie za udzielenie mu niedozorowanej przepustki w sytuacji, gdy stanowisko wyrażone na rozprawach i w oświadczeniach powoda oraz jego pełnomocnika nie dawały ku temu podstaw. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zarzutów apelacji w zakresie naruszenia prawa procesowego i błędu w ustaleniach faktycznych zauważyć należy, iż powód upatruje sprzeczności ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy z zebranym w sprawie materiałem dowodowym w szczególności w przyjęciu przez ów Sąd, że powód domagał się zadośćuczynienia jedynie za udzielenie mu niedozorowanej przepustki w sytuacji, gdy stanowisko wyrażone na rozprawach i w oświadczeniach powoda oraz jego pełnomocnika nie dawały ku temu podstaw. Otóż zdaniem Sądu Okręgowego zarzut ten jest całkowicie niezrozumiały, bowiem to powoda obciążał obowiązek sprecyzowania swojego żądania i obowiązek jego wykazania, zaś analiza akt przedmiotowej sprawy, prowadzi do wniosku, że w trakcie trwania całego procesu powód wskazywał, iż jego dobro zostało naruszone na skutek nieudzielenia mu niedozorowanej przepustki, uniemożliwiającej zorganizowanie pogrzebu, w tym dokonania wyboru miejsca złożenia zwłok. Zmianę podgrupy wskazywał zaś jedynie jako podstawę takiej decyzji administracji zakładu. Kwestie wyboru właściwego systemu wykonywania kary, rodzaju i typu zakładu karnego oraz rozmieszczenia skazanych wewnątrz zakładu karnego uregulowane zostały w art. 82 k.k.w. Decyzja w przedmiocie klasyfikacji zewnętrznej podlega kontroli sądu penitencjarnego dokonywanej z urzędu, jak też wskutek skargi skazanego w trybie art. 7 k.k.w. w aspekcie zgodności z prawem. Klasyfikacja wewnętrzna, a więc rozmieszczanie skazanych wewnątrz zakładu należy do dyrektora zakładu karnego lub osoby przez niego upoważnionej. Zgodnie z art. 141a k.k.w., Dyrektor zakładu karnego może udzielić skazanemu zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej, osoby godnej zaufania lub samodzielnie, na czas nieprzekraczający 5 dni, w celu odwiedzenia poważnie chorego członka rodziny, uczestnictwa w pogrzebie członka rodziny oraz w innych wypadkach szczególnie ważnych dla skazanego. Formułując zarzuty w zakresie gromadzenia dowodów, procesu ich przeprowadzania oraz zawartości uzasadnienia wyroku w tym zakresie, skarżący usiłował wykazać, że decyzje administracji zakładu karnego dotyczące powoda były błędne lub wydane z naruszeniem przewidzianych procedur. Tymczasem każda decyzja dyrektora zakładu, także ta o charakterze uznaniowym podlega kontroli sędziego penitencjarnego w trybie art. 34 § 1-3 k.k.w. Może być także skarżona przez skazanego do sądu penitencjarnego w trybie art. 7 k.k.w. oraz poddana kontroli w trybie art. 78 § 2 k.k.w. (Z. Hołda (w:) Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy..., s. 343). Przesłankami zaskarżenia decyzji do sądu, czy też uchylenia jej przez sędziego penitencjarnego jest jej niezgodności z prawem. Sędzia penitencjarny sprawuje nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności (art. 32 k.k.w.). Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują zatem szczególną drogę dochodzenia przez skazanych odbywających karę pozbawienia wolności ochrony ich praw naruszonych lub zagrożonych działaniami funkcjonariuszy więziennych. Z tych względów, Sąd Okręgowy w pełni podziela poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 22 lutego 2012 r. IV CSK 276/11 (niepubl.) oraz z dnia 10 maja 2012r., IV CSK 473/11, Biul. SN 2012/7/12, iż sąd cywilny w procesie o naruszenie dóbr osobistych skazanego nie jest władny oceniać, czy wydane w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności decyzje funkcjonariuszy służby więziennej lub sędziego penitencjarnego --- STRONA 5 --- wydane zostały zgodnie z prawem. Do oceny tej uprawniony jest jedynie sędzia lub sąd penitencjarny w sytuacji odwołania się skazanego od takich decyzji lub podjęcia działania z urzędu. Dopuszczenie badania tych kwestii przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz prowadziłoby także w konsekwencji do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego w zakładzie karnym. Gdyby bowiem skazany mógł, bez zaskarżenia decyzji w trybie przewidzianym k.k.w., skutecznie dochodzić ochrony bezpośrednio przed sądem cywilnym w procesie o naruszenie dóbr osobistych, to przewidziany i uregulowany w k.k.w. tryb postępowania penitencjarnego nie tylko nie mógłby spełniać funkcji zakładanych przez ustawodawcę, lecz w istocie straciłby rację bytu. Jeżeli zatem skazany nie uzyskał w trybie przewidzianym przepisami k.k.w. stwierdzenia przez sędziego lub sąd penitencjarny niezgodności z prawem decyzji funkcjonariuszy służby więziennej wydanej w ramach kompetencji określonych w Kodeksie karnym wykonawczym, to w procesie o ochronę dóbr osobistych należy przyjąć brak bezprawności działania pozwanego, chyba że skazany nie wniósł odwołania z uzasadnionej obawy przed represjami. Podsumowując, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącego kwestie leżą poza kognicją sądu cywilnego, a Sąd Rejonowy prawidłowo stwierdził brak przesłanki bezprawności warunkującej zasądzenie zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych, a zatem nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego w tym zakresie. Zarzuty sformułowane w apelacji są bezzasadne. Z tych też względów apelacja z mocy art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu. Z uwagi na sytuację życiową powoda, przebywającego nadal w zakładzie karnym, w tym również jego stan zdrowia i złą sytuację materialną na zasadzie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy nie obciążył go kosztami postępowania apelacyjnego. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono wg stawki minimalnej zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. „w sprawie opłat za adwokackie...” (Dz.U. Nr 163 poz. 1348).