Postanowienie I Ca 493/20 ZE AU EW WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 4 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Pozna

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 493/20 ZE AU EW WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 4 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Tomasz Józkowiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 4 grudnia 2020 r., w Poznaniu sprawy z powództwa W.K. przeciwko Skarbowi Państwa — Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Szamotułach z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt I C 619/18: 1) oddala apelację, 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 450 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, 3) oddala wniosek o przyznanie pełnomocnikowi powoda z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. /-/ Tomasz Józkowiak --- STRONA 2 --- Wyrokiem z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt I C 619/18), po rozpoznaniu sprawy z powództwa W. K. przeciwko Skarbowi Państwa — Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Szamotułach: 1) oddalił powództwo, 2) zasądził od powoda na rzecz pozwanego 900 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, 3) zasądził od Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Szamotułach) na rzecz radcy prawnego P. D. 600 zł z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w zakresie punktów 1. i 2. Powód zarzucił sądowi rejonowemu: 1) naruszenie art. 417 $ 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić o odpowiedzialności odszkodowawczej organu państwowego za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie, podczas, gdy organ w rażący sposób naruszył przepisy prawa administracyjnego procesowego, 6. art. 35 $ 1136 $ 1 i 2 k.pa, nie informując powoda o możliwości złożenia ponaglenia, a w konsekwencji naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady informowania stron, zasady pogłębiania zaufania obywateli, a także uniemożliwienia stronie działania w przedmiotowej sprawie i dochodzenia swoich praw, 2) naruszenie art. 417! k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w niniejszej sprawie powództwo jest bezzasadne z uwagi na brak prejudykatu, podczas gdy zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 listopada 2018 r. (I ACa 323/18) w sytuacji, w której powód wiąże naruszenie dóbr osobistych z formami władczej działalności organów władzy publicznej, np. z treścią decyzji administracyjnej, nie jest konieczne uzyskanie prejudykatu dla wykazania bezprawności, 3) naruszenie art. 23 k.c, w zw. z art. 448 k.c. poprzez ich niewłaściwą subsumpcję i uznanie, że powód nie wykazał, aby jego dobra osobiste w postaci godności, zdrowia, a także prawa do poszanowania tajemnicy korespondencji zostały naruszone, podczas gdy powód podkreślał w toku postępowania, że pozostając przez długi czas w niewiedzy co do rozstrzygnięcia czuł się ignorowany przez organ państwowy, co w konsekwencji doprowadziło również do pogorszenia stanu psychicznego powoda, który z uwagi na swoją niepełnosprawność nie był w stanie ani informować sądu o swoim aktualnym adresie dla doręczeń, ani zapoznać się z przysługującymi mu prawami (jak np. możliwość napisania ponaglenia), co więcej wskutek samej decyzji powód został pozbawiony prawa do prywatności korespondencji, co zagwarantowałby mu specjalistyczny komputer, 4) naruszenie art. 233 $ 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów wyznaczonej logicznym rozumowaniem i zasadami doświadczenia życiowego, a w konsekwencji dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, w szczególności wybiórczej, oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak wszechstronnego jego rozważenia, skutkiem czego było nieprawidłowe ustalenie, że powód przyznał, że nie poniósł żadnej szkody wskutek bezczynności organu państwowego, podczas gdy z pism powoda oraz jego zeznań wynika, że czuje się on pokrzywdzony oraz że została naruszona jego cześć, a także narażono jego zdrowie. Z ostrożności procesowej powód zarzucił również naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego, podczas gdy powód jest osobą niepełnosprawną, przebywającą obecnie w zakładzie karnym, pozbawioną możliwości zarobkowania, a więc nie mającą możliwości zapłacenia takiej kwoty, stąd konieczność zastosowania zasady słuszności i nieobciążania powoda kosztami postępowania nawet w przypadku oddalenia powództwa w całości. --- STRONA 3 --- Powołując się na powyższe zarzuty powód wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 3854,80 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej polegające na niewydaniu decyzji nr SKO.(...) w terminie, a w konsekwencji naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności i zdrowia, 2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, 3) zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Powód dochodził w rozpoznawanej sprawie zadośćuczynienia. Potwierdza to choćby treść pisma przygotowawczego pełnomocnika powoda z 2 marca 2019 r. oraz żądanie apelacji. W prawie cywilnym zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przysługuje tylko w wypadkach wyraźnie przewidzianych w ustawie. Pomijając art. 446 $ 4 k.c, (dotyczący zadośćuczynienia za krzywdę w związku ze śmiercią osoby najbliższej) i art. 445 $ 2 kc. (dotyczący zadośćuczynienia w wypadku pozbawienia wolności oraz w wypadku skłonienia za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu), podstawę prawną takiego żądania stanowić mogą: art. 417” ke. (zadośćuczynienie za krzywdę w sytuacji, gdy przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie oraz gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności), art. 445 $ 1 k.c. (zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia na skutek deliktu) i art. 448 k.c, (zadośćuczynienie za krzywdę wywołaną naruszeniem dobra osobistego). Treść apelacji powoda wyraźnie wskazuje, że upatruje on podstaw zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia w naruszeniu jego dóbr osobistych. Słusznie sąd rejonowy uznał, że brak jest ku temu podstaw. Niezależnie od podstawy prawnej żądania zadośćuczynienia, jego zasądzenie jest co do zasady uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (ustawodawca posługuje się pojęciem „sąd może przyznać”) i wymaga wykazania, niezależnie od pozostałych przesłanek odpowiedzialności obowiązanego, doznania krzywdy. Powód nie wykazał, aby na skutek stanowiącego podstawę żądania pozwu działania (zaniechania) pozwanego doznał krzywdy. Na tę okoliczność zaoferował wyłącznie dowód ze swoich zeznań. Moc i wiarygodność tego dowodu, w ocenie sądu okręgowego, nie pozwalały na ustalenie w oparciu o te zeznania, że zachowanie pozwanego skutkowało po stronie powoda krzywdą. Nie było spone między stronami i wynikało ze znajdujących się w aktach dokumentów, że postanowieniem z 27 października 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przedłużyło do 31 stycznia 2018 r. termin załatwienia sprawy z odwołania powoda od decyzji Dyrektora (...) Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z 28 sierpnia 2017 r. Decyzja rozpoznająca to odwołanie została zaś wydana 8 lutego 2018 r., a więc osiem dni po terminie. Przywołaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. decyzja odmawiającej przyznania powodowi zasiłku celowego na zakup sprzętu komputerowego została utrzymana w mocy. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby uznać, że to kilkudniowe opóźnienie w rozpoznaniu sprawy godziło w dobra osobiste powoda, a nade wszystko skutkowało krzywdą po jego stronie. Zeznania powoda w tym zakresie nie są wiarygodne. Ich moc jest zresztą zbyt słaba, aby w oparciu o nie dokonać takich ustaleń. Powód jest zainteresowany określonym wynikiem postępowania, a w konsekwencji stara się przedstawiać okoliczności sprawy W sposób jak najbardziej dla siebie korzystny. --- STRONA 4 --- Zgodnie z art. 361 $ 1 ke. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Nawet, gdyby uznać, że kilkudniowe opóźnienie w rozpoznaniu sprawy spowodowało u powoda rozstrój zdrowia, brak jest jakichkolwiek podstaw, aby przyjąć, że jest to normalne następstwo około tygodniowego opóźnienia w rozpoznaniu sprawy przez organ administracji. W konsekwencji i z tego powodu nie może rodzić odpowiedzialności pozwanego. Samo zaś żywione przez powoda przekonanie o pokrzywdzeniu wspomnianym opóźnieniem nie uzasadniało przyznania mu zadośćuczynienia. Nie można też czynić zarzutu Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. odnośnie daty doręczenia powodowi decyzji z 8 lutego 2018 r. Opóźnienie w jej doręczeniu, czego powód nie kwestionuje, wynikało wyłącznie ze zmian miejsca pobytu powoda, o których nie informował on organu administracji. W tym zakresie działanie pozwanego nie może więc nawet zostać uznane za niezgodne z prawem, czy choćby obiektywnie nieprawidłowe. Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszona w apelacji okoliczność, że na skutek samej decyzji powód został pozbawiony prawa do poszanowania tajemnicy korespondencji. Brak jest podstaw do badania w niniejszym postępowaniu prawidłowości orzeczeń organów administracji. Powód nie wykazał zaś, by zostały one podważone w toku instancji (w szczególności w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Przede wszystkim jednak, przed sądem rejonowym podstawą faktyczną żądania pozwu powód uczynił opóźnienie w wydaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., a nie wadliwość samej decyzji. Zmiana żądania w postępowaniu apelacyjnym nie jest zaś dopuszczalna (art. 383 k.p.c.). Choć nie miało to i tak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy sąd okręgowy zauważa, że nie ma racji apelujący, że nie został pouczony o możliwości złożenia ponaglenia w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w P.. Takie pouczenie zawarto choćby z postanowieniu tego organu z 26 października 2017 r., na które powód powoływał się już w pozwie. Sąd rejonowy nie naruszył również art. 102 k.p.c. Odstąpienie od ogólnych reguł rozliczania kosztów procesu ze względów słuszności jest rozwiązaniem o wyjątkowym charakterze, możliwym do zastosowania „w wypadkach szczególnie uzasadnionych”. Należą do nich okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Powód wytaczając powództwo winien liczyć się z ewentualną przegraną i kosztami z tym związanymi. Sam charakter roszczenia i przekonanie powoda o jego zasadności nie są wystarczające do odstąpienia od obciążenia powoda kosztami procesu. Zwłaszcza, gdy wziąć pod uwagę, że powództwo w rozpoznawanej sprawie okazało się oczywiście bezzasadne, Jego wytoczenie rodziło zaś po stronie pozwanej konieczność podjęcia obrony, co w dalszej konsekwencji wiązało się z kosztami. Również trudna sytuacja życiowa powoda nie jest wystarczającą podstawą do odstąpienia od obciążania go kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. Zwłaszcza, gdy wziąć pod uwagę, że pobyt powoda w zakładzie karnym i przynajmniej częściowo wynikający z tego faktu brak możliwości zarobkowania są spowodowane przestępczą działalnością powoda. Zarzuty apelacji nie dawały zatem podstaw do oczekiwanej przez apelującego zmiany zaskarżonego wyroku. To mając na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c., w punkcie 1. wyroku, sąd okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego, w punkcie 2. wyroku, sąd okręgowy orzekł na podstawie art. 108 $ 1 k.p.c. i art. 98 $ 1 i3 kp. w zw. z art. 99 k.p.c. Powód przegrał postępowanie apelacyjne, a w konsekwencji zobowiązany jest zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty tego postępowania, na które składają się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego 450 zł (ustalone na podstawie $ 2 pkt 3 w zw. z $ 10 ust. I pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z. 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Również i w postępowaniu apelacyjnym brak było podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., a to z przyczyn wcześniej omówionych. W punkcie 3. wyroku sąd okręgowy oddalił wniosek o przyznanie pełnomocnikowi powoda z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, albowiem wniosek ten nie zawierał, wymaganego w $ 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Oświadczenie to stanowi element konstrukcyjny wniosku i powinno być wyraźnie sformułowane. Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 2011 r., III SPP 27/11; postanowienie Sądu Najwyższego z 23 --- STRONA 5 --- lutego 2012 r., V CZ 133/11; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2018 r., III CSK 273/17). Podkreślenia wymaga, że samo sformułowanie wniosku „o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej” nie jest jednoznaczne ze złożeniem wspomnianego wcześniej oświadczenia, skoro w samym wniosku użyto sformułowania „nieopłaconej”. Taka treść wniosku odpowiada bowiem jedynie normatywnej nomenklaturze; w świetle zaś $ 3 rozporządzenia nie może budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to zawarte ma być właśnie we wniosku „o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej” (por. Partyk Aleksandra, Partyk Tomasz, Rozporządzenie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Komentarz, System Informacji Prawnej LEX). 1-4 Tomasz Józkowiak