Wyrok I Ca 475/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zamościu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 475/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Teresa Szykuła (spr.) Sędziowie: SSO Arkadiusz Mrowiec SSO Marek Lisiczyński Protokolant: st. sekr. sąd. Urszula Wójtowicz po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2012 r. w Zamościu na rozprawie sprawy z powództwa J. N. przeciwko Powiatowi (…) o zapłatę --- STRONA 2 --- na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt I C 255/12 zmienia zaskarżony wyrok i powództwo oddala. Sygn. akt I Ca 475/12 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 września 2012 r. Sąd Rejonowy w Biłgoraju zasądził od pozwanego Powiatu (…) na rzecz powoda J. N. kwotę 905,73 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 30 kwietnia 2012 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 46 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (wyrok k. 25). W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że w dniu 23 września 2005 r. A. S. dokonała w (…) w B. rejestracji samochodu sprowadzonego z zagranicy marki V. W dniu 21 grudnia 2011 r. na mocy umowy cesji praw wierzytelności zawartej z A. S., powód J. N. nabył prawo do wszystkich roszczeń przysługujących w/w w związku z dokonaną opłatą za kartę pojazdu. Sąd Rejonowy wskazał, że wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie U 6/4 (Dz.U. Nr 15, poz. 119) orzekł, że § 1 ust 1 rozporządzenia z 2003 r. jest sprzeczny z art. 77 ust 4 pkt 2 i ust 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 98 Konstytucji RP. Zgodnie z tym wyrokiem przedmiotowy przepis stracił moc obowiązującą z dniem 01 maja 2006 r. W wyniku zmiany obowiązujących przepisów weszło w życie rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421) i opłata za wydanie przedmiotowego dokumentu została określona na kwotę 75 zł, począwszy od 15 kwietnia 2006 r. Sąd I instancji podkreślił, że w chwili uiszczenia przez A. S. kwoty 500 zł, istniała podstawa prawna do pobrania tego świadczenia, wynikająca z cytowanych wyżej przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie opłat za kartę pojazdu. Podstawa ta odpadła jednak na skutek stwierdzenia jej niezgodności z Konstytucją i przepisami Prawa o ruchu drogowym. Uiszczenie przedmiotowej kwoty było warunkiem wydania karty pojazdu i jego rejestracji. Ta czynność strony pozwanej została podjęta na podstawie przepisu niekonstytucyjnego i sprzecznego z prawem wspólnotowym. Przedmiotowa opłata stanowiła zatem nienależne świadczenie, które jest szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia. Żądanie powoda zasługiwało więc na uwzględnienie (uzasadnienie k. 28 – 31). 2 --- STRONA 3 --- Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany Powiat (…), zaskarżając go w całości. Przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 509 kc w związku z art. 58 § 1 kc i przyjęcie, że powód nabył wierzytelność za zwrot opłaty za kartę pojazdu pobranej niezgodnie z przepisami, podczas gdy wierzytelność ta nie podlega zbyciu ze względu na charakter publicznoprawny oraz art. 405 kc i art. 410 kc poprzez ustalenie obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia na rzecz innej osoby niż spełniająca świadczenie, nieposiadającej legitymacji do zgłoszenia takiego żądania. Ponadto sformułował zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, a w szczególności pominięcie faktu dokonania rejestracji i poniesienia przez pozwanego kosztów związanych z tą czynnością. W uzasadnieniu apelacji skarżący podkreślił, że zasądzając należność na rzecz powoda Sąd przyjął za podstawę umowę cesji wierzytelności zawartą pomiędzy A. S., która dokonała rejestracji i wniosła stosowną opłatę, a powodem, który „nabył” prawa do roszczeń przysługujących A. S. (w zakresie żądania zwrotu opłaty). Apelujący podkreślił, że opłata za kartę pojazdu jest wnoszona na rachunek budżetu powiatu i ze swej istoty stanowi świadczenie publicznoprawne. Obowiązek wniesienia takiej opłaty dotyczy jedynie właściciela pojazdu. Odrębną kwestią jest więc dochodzenie zwrotu opłaty w oparciu o przepisy prawa cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu przez osobę, która wniosła opłatę, a odrębną żądanie zwrotu tej opłaty przez inne osoby, nie będące stroną w postępowaniu administracyjnym w sprawie rejestracji pojazdu. W drodze cesji nie mogą być przenoszone uprawnienia publicznoprawne – art. 509 § 1 kc. Konsekwencją naruszenia powyższych norm jest bezwzględna nieważność czynności prawnej, w tym przypadku umowy przelewu wierzytelności. Wskazując na powyższe okoliczności apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości (apelacja k. 36 – 38). Sąd Okręgowy w Zamościu zważył co następuje: Apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe, jednakże ich ocena prawna jest błędna. Wbrew wywodom Sądu I instancji, roszczenie J. N. nie znajduje oparcia w szeroko rozumianej instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, w tym przypadku konkretnie świadczenia nienależnego (art. 410 kc). Wymaga przypomnienia, że w obrocie prawnym funkcjonował przepis nakładający na obywatela, chcącego dokonać rejestracji pojazdu, obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu, który był niezgodny z Konstytucją i przepisami Prawa o ruchu drogowym. 3 --- STRONA 4 --- Tak orzekł w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt U 6/04) stwierdzając, że § 1 ust 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310), jest niezgodny z art. 77 ust 4 pkt 2 i ust 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawa o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust 1 i art. 217 Konstytucji RP, gdyż został wydany z przekroczeniem delegacji ustawowej. Trybunał jednocześnie orzekł, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem 01 maja 2006 r. (OTK – A 2006/1/3). Orzeczenie Trybunału miało charakter deklaratoryjny, tzn. stwierdzało jedynie niekonstytucyjność konkretnego przepisu rozporządzenia, która istniała od samego początku obowiązywania tej regulacji. Cytowany wyżej przepis rozporządzenia nakazujący pobór opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie przewyższającej 75 zł, był niezgodny z art. 77 ust 4 pkt 2 i ust 5 Prawa o ruchu drogowym, gdyż poprzez zawyżenie wysokości opłaty ustawodawca wyszedł poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Tym samym uiszczenie przez A. S. – właścicielkę sprowadzonego pojazdu – na rzecz pozwanego Powiatu (…) kwoty 500 zł, było w istocie świadczeniem nienależnym. Istniejąca w dnu uiszczania przez A. S. opłaty za kartę pojazdu podstawa prawna odpadła na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a skutek prawny wyroku Trybunału odnosił się również do zdarzeń zaistniałych przez jego wydaniem. Przepis rozporządzenia od samego początku był bowiem wadliwy. W ten sposób zostały spełnione przesłanki z art. 410 § 1 i 2 kc w związku z art. 405 kc, przewidujące zwrot świadczenia nienależnego. Jak słusznie podniósł apelujący, zwrot tego świadczenia może jednak nastąpić tylko na rzecz osoby, która taką opłatę uiściła. Podzielić należy w tej mierze poglądy zaprezentowane w uzasadnieniu apelacji, iż opłata za kartę pojazdu była i jest świadczeniem publicznoprawnym. Od dnia 1 stycznia 2010 r. przedmiotowa opłata, o której jest mowa także w ustawie Prawo o ruchu drogowym, stanowi wyraźnie w rozumieniu art. 60 pkt 7 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) środki publiczne będące niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno – prawnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został pogląd, że dopuszczalna jest droga sądowa w sprawach o zwrot nienależnych opłat za wydanie karty pojazdu, pobranych na podstawie wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. Dopuszczalność sądowego dochodzenia roszczeń o zwrot opłaty za wydane karty pojazdu samochodowego, nienależnie pobranej na podstawie wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2003 r., nie zmienia jednak charakteru prawnego samej opłaty, mającej założeniu pokryć koszty jej wydania i będącej świadczeniem na rzecz 4 --- STRONA 5 --- jednostki samorządu terytorialnego, od której uiszczenia zależało pozytywne rozpatrzenie wniosku o rejestrację pojazdu i wydanie karty pojazdu. Opłata była więc należnością o charakterze wprawdzie nie podatkowym, ale również w razie jej pobrania przed dniem 1 stycznia 2010 r., stanowiła z istoty swojej świadczenie publicznoprawne. Wynikała ona z przepisu ustawowego na rzecz podmiotu publicznego, a zakwestionowanie dotyczyło tylko jej wysokości określonej na podstawie aktu wykonawczego do ustawy Prawo o ruchu drogowym, jakim było rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2003 r. Wskazany charakter prawny samej opłaty, jako z natury swojej należności publiczno – prawnej, nie mającej źródła w żadnym zdarzeniu cywilno – prawnym sprawia, że wprawdzie dochodzenie zwrotu podlega przepisom prawa cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu i ono staje się źródłem zobowiązania, ale może dotyczyć tylko bezpośrednio podmiotu bezpodstawnie świadczącego opłatę, ze względu na dokonywaną rejestrację pojazdu i związaną z tym potrzebę wydania karty tego pojazdu. Jest bowiem zwrotem tej opłaty, a nie wierzytelnością, która może się stać przedmiotem obrotu na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Wierzytelności o charakterze publicznoprawnym nie podlegają zbyciu na rzecz osób trzecich. Wejście w życie nowej Ustawy o finansach publicznych zmieniło wprawdzie sytuację prawną opłat uiszczanych za wydanie karty pojazdu po dniu 1 stycznia 2010 r. i stosowanie do nich po tej dacie, łącznie z ich ewentualnym zwrotem w całości lub w części, przepisów kodeksu postpowania administracyjnego oraz działu III ustawy – Ordynacja podatkowa, jednakże nie wpłynęło na zmianę publicznego charakteru samego świadczenia, jakim była i jest ta opłata (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 06 czerwca 2012 r., sygn. akt III CZP 24/12, publik. Biul. SN 2012/6/8, LEX nr 1163931). Powyższe okoliczności wskazują, że J. N. nie mógł skutecznie nabyć wierzytelności w postaci uprawnień do roszczeń związanych ze zwrotem opłaty za kartę pojazdu, uiszczonej przez A. S. Umowa cesji - ze względu na jej przedmiot – jest bezwzględnie nieważna (art. 58 § 1 kc). Dokonanie przez Sąd Okręgowych powyższych ustaleń wskazywało na konieczność zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Z tych względów, na podstawie art. 386 § 1 kpc, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. 5