Wyrok I Ca 462/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zamościu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 462/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Teresa Bodys Sędziowie: SSO Dariusz Krzysiak SSR del. Andrzej Lachowski (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Grażyna Rozkres po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Zamościu na rozprawie sprawy z powództwa W. Ś., D. Ś. i H. Ś. przeciwko (…) S. A. w W. o zapłatę --- STRONA 2 --- na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt I C 21/11 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego (…) S. A. w W. na rzecz powodów W. Ś., D. Ś. i H. Ś. kwotę 600 (sześćset) zł kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I Ca 462/12 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 października 2012 roku Sąd Rejonowy w Biłgoraju: I zasądził od pozwanego (…) S. A. w W. na rzecz powoda W. Ś. kwotę 40 010 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2008 roku do dnia zapłaty; II powództwo W. Ś. w pozostałym zakresie oddalił; III tytułem zwrotu kosztów procesu zasądził od pozwanego na rzecz powoda W. Ś. kwotę 3 950 złotych; IV zasądził od pozwanego (…) S. A. w W. na rzecz powoda D. Ś. 23 593,50 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2008 roku do dnia zapłaty liczonymi od kwoty 12 503,50 złotych, odsetkami ustawowymi od dnia 18 listopada 2010 roku do dnia zapłaty liczonymi od kwoty 90 złotych i z odsetkami ustawowymi od dnia 28 marca 2012 roku do dnia zapłaty liczonymi od kwoty 11 000 złotych; V powództwo D. Ś. w pozostałym zakresie oddalił, VI tytułem zwrotu części kosztów procesu zasądził od pozwanego na rzecz powoda D. Ś. kwotę 3 271 złotych; VII zasądził od pozwanego na rzecz powoda H. Ś. kwotę 3 010 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2008 roku do dnia zapłaty, VIII powództwo H. Ś. w pozostałym zakresie oddalił; IX tytułem zwrotu części kosztów procesu zasądził od pozwanego na rzecz powoda H. Ś. kwotę 384 złotych (k. 599). U podstaw wyroku z dnia 2 października 2012 roku legły następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna Sądu pierwszej instancji. W dniu 2 lutego 2008 roku w miejscowości R. woj. (…) doszło w wyniku wypadku samochodowego spowodowanego przez A. D., ubezpieczonego w zakresie odpowiedzialności cywilnej w (…) S. A. Oddział w L., przejętego przez pozwanego (…) S. A. w W. W wyniku wypadku H. Ś., a także pasażerki pojazdu jego żona W. Ś. i córka D. Ś. odnieśli obrażenia ciała, doznali rozstroju zdrowia. H. Ś. i W. Ś., jadąca jako pasażer obok kierowcy mieli zapięte pasy bezpieczeństwa. 2 --- STRONA 3 --- W. Ś. wskutek wypadku doznała ciężkiego urazu wielonarządowego, została przewieziona do szpitala bezpośrednio po wypadku była niewydolna oddechowo, wymagała podłączenia do respiratora i wyprowadzona ze wstrząsu. Powódka przebywała w (…) w R. na IOM w dniach od 2 lutego 2008 roku do dnia 13 lutego 2008 roku, a następnie na Oddziale (…) w dniach 13.02.2008 do 20.03.2008 r., przy czym w pierwszych tygodniach na oddziale intensywnej terapii. U powódki zdiagnozowano pęknięcie wątroby z krwotokiem do jamy brzusznej, złamanie żeber V – X po stronie prawnej, złamanie kości krzyżowej po stronie prawej oraz kości łonowej po stronie lewej, stłuczenie płuc, wstrząs oraz liczne otarcia skóry, w tym na twarzy, rany twarzy (m.in. z odłamkami szkła) i liczne podbiegnięcia krwawe. Z powodu pęknięcia wątroby i krwotoku do jamy brzusznej powódkę poddano zabiegowi laparotomii. W prawym płacie wątroby podprzeponowo w miejscu zmiażdżenia wątroby ujawniono ropień. Wykonano kilkakrotnie punkcję ewakuując treść ropną i poddano antybiotyk. Również punkcja została wykonana celem ewakuowania płynu z jamy opłucnowej prawej, zbierającej się po stłuczeniu płuca. Powódce założono dren z jamy brzusznej celem odsysania krwistej wydzieliny. W drugiej dobie pobytu wykonano rewizje i zamknięcie jamy otrzewnej. W dniu 12 lutego 2008 roku powódka została odłączona od respiratora. Po stabilizacji układu krążenia i poprawie stanu ogólnego w dniu 13 lutego 2008 roku powódka została przeniesiona na Oddział (…), gdzie kontynuowano leczenie. Powódka poddana została intensywnemu leczeniu, wymagała specjalistycznej diety i podawania środków przeciwbólowych. Po opuszczeniu szpitala powódka pozostawała pod kontrolą lekarską. W dniach 8 września 2009 roku do dnia 15 września 2009 roku powódka ponownie przebywała ponownie na Oddziale (…) w R., w związku z powstałą przepukliną w bliźnie pooperacyjnej. Powódka poddana została operacji plastycznej usunięcia przepukliny z użyciem siatki, otwarto otrzewną, usunięto zrosty i założono szwy. Powódka obecnie nie może fizycznie pracować w gospodarstwie rolnym, odczuwa ogólne osłabienie, nie może normalnie się odżywiać, odczuwa bóle wątroby i blizn pooperacyjnych, nadto odczuwa obawę przed jazdą samochodem, cierpi na bezsenność, po zabiegach operacyjnych pozostały powódce blizny na brzuchu. Powódka podawała także, iż wystąpiła u niej ruchomoś zębów w odcinku przednim, jednak w ocenie biegłego stomatologa E. S. sporządzając opinię stwierdziła, że na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów nie da się stwierdzić, iż przyczyną usunięcia zębów powódki był opisany wypadek samochodowy. Powódka nie wykazała więc związku przyczynowo skutkowego między zgłaszaną ruchomością uzębienia a wypadkiem, której co do zasady, zważywszy rozmiar obrażeń jakich doznała nie można było wstępnie wykluczyć. Komisja lekarska powołana przez pozwanego ustaliła uszczerbek na zdrowiu powódki spowodowany wypadkiem w dniu 2 lutego 2008 roku na 45 % i fakt ten nie był sporny w sprawie. W. Ś. w dacie wypadku miała (…) lat. Powódka D. Ś. miała w czasie wypadku w dniu 2 lutego 2008 roku ukończone (…) lat. Podróżując w charakterze pasażera na tylnej kanapie samochodu rodziców nie miała zapiętych pasów bezpieczeństwa. Wypadek spowodował liczne tłuczone duże rany nosa, okolicy czołowej i ubytki skóry, wieloodłamowe złamanie kości nosowej, wklinowane złamanie szyjki kości udowej, bolesność biodra, złamanie obu kości łonowych, wstrząśnienia mózgu, otarcia naskórka okolicy lędźwiowej złamania zatoki czołowej po stronie lewej oraz prawdopodobnie odłamanie drobnego fragmentu kostnego ściany przyśrodkowej oczodołu 3 --- STRONA 4 --- lewego. W dniach od 2 lutego 2008 roku do 12 lutego 2008 roku przebywała w (….) w R. gdzie wykonano powódce zamkniętą repozycję złamania, stabilizacji i kompresji odłamów 2 śrubami kaniulowymi. Powódce założono szwy oraz opatrunek gipsowy biodrowy na okres 4 tygodni. Powódka po zabiegu gorączkowała. Pomimo leczenia i podawania środków przeciwbólowych i antybiotyków odczuwała bardzo silny ból biodra i czoła. Po kilku dniach zaczęła być pionizowana, zaś po tygodniu od operacji zaczęła poruszać się przy pomocy balkonika. Następnie przebywała na tymże Oddziale Szpitala w dniach od dnia 23 września 2008 roku do dnia 26 września 2008 roku gdzie usunięto jej śruby kaniulowane. Powódka cały czas pomiędzy pobytami w szpitalach pozostawała pod kontrolą lekarską. Przez pół roku mogła poruszać się wyłącznie o kuli. Pomimo leczenia biodro nie uzyskało do dnia dzisiejszego pełnej sprawności (ograniczona ruchomość). W czasie badań kontrolnych powstało podejrzenie niedotlenienia kości udowej prawej i martwicy. W dniu 17 grudnia 2008 roku powódka przebywała w Niepublicznym (…) w L. gdzie wykonano pierwszy zabieg plastyki korekcyjnej wielomiejscowej blizn pourazowej nosa i czoła u powódki. Następnie tego rodzaju zabiegi w tymże Szpitalu powódka miała w dniach od 17 lutego 2009 roku do dnia 15 kwietnia 2009 roku. Następnie usunięto mnogie ciała obce z tkanek i założono szwy, następnie wykonano plastykę korekcyjną wielomiejscową blizn pourazowych czoła, prawego łuku brwiowego i powieki górnej. Powódka ponownie była operowana w lipcu 2009 roku, powódce założono szwy. Proces leczenia wymagał od powódki zachowania higieny i pielęgnacji blizn (masaż, natłuszczanie). Powódka na przełomie 2009 roku i 2010 roku kontynuowała leczenie estetyczne w W. Powódka nie powróciła do pełnej sprawności i została zakwalifikowana przez lekarzy orzeczników Powiatowego (…) w B. jako osoba umiarkowanie niepełnosprawna, wymagająca pomocy osoby trzeciej. Po ranach okolicy czołowej powódce pozostały liczne, szpecące blizny. Długotrwała absencja w szkole spowodowana wypadkiem i leczeniem oraz problemy z nauką spowodowały, że powódka zaczęła mieć kłopoty z nauką. Do wypadku doszło, gdy powódka uczęszczała do II klasy liceum ogólnokształcącego w Zespole (…) w T. Klasę I zakończyła z wyróżnieniem. Przed wypadkiem powódka nie miała problemów z nauką. Sytuacja ulega zmianie po wypadku. U powódki pojawiły się kłopoty z koncentracją. Miała kłopoty z zapamiętywaniem, kojarzeniem faktów abstrakcyjnych i myśleniem przyczynowo – skutkowym. Śladów zabliźnień nie udało się w pełni usunąć do dnia dzisiejszego, obecnie powódka zmuszona jest używać dużej ilości pudrów i kremów, aby zamaskować blizny. Powódka nadal odczuwa ograniczenie ruchomości prawego biodra i bóle głowy oraz stawu biodrowego, cierpi na bezsenność. Lekarz orzecznik pozwanego ustalił 30 % trwały uszczerbek na zdrowiu D. Ś. Biegli sądowi J. R. i A. K. w opinii złożonej do akt niniejszej sprawy ustalili stopień przyczynienia się powódki do powstania obrażeń na 30 %. Sąd Rejonowy podzielił opinię biegłych w tym zakresie i miał na uwadze wnioski tejże opinii wydając orzeczenie w niniejszej sprawie. Wprawdzie powódka twierdziła, że podróżując feralnego dnia samochodem rodziców miała zapięte pasy bezpieczeństwa, ale jej zeznania pozostały odosobnione i nie poparte innymi dowodami, same w sobie nie podważyły skutecznie wywołanej przez Sąd opinii biegłych. H. Ś. w wypadku komunikacyjnym w dniu 2 lutego 2008 roku doznał rany tłuczonej głowy okolicy skroniowej prawej i lewej, stłuczenia mostka i stłuczenia podudzia prawego. 4 --- STRONA 5 --- Powód przebywał od 2 lutego 2008 roku do 7 lutego 2008 roku w (…) w P. na Oddziale (…), założono mu szwy i opatrzono rany, obecnie zostały mu blizny w okolicy skroniowej. Powód skarży się również na powracające bóle głowy, kłopoty ze snem oraz problemy z koncentracją. Komisja lekarska powołana przez pozwanego ustaliła uszczerbek na zdrowiu powoda spowodowany wypadkiem w dniu 2 lutego 2008 roku na 8 %. H. Ś. w dacie wypadku był w wieku (…) lat. Pełnomocnik powodów dokonał zgłoszenia szkody pismem z dnia 29 lipca 2008 roku wnosząc między innymi o przyznanie zadośćuczynienia: na rzecz W. Ś. w kwocie 100 000 zł, na rzecz D. Ś. w kwocie 75 000 złotych, na rzecz H. Ś. w kwocie 15 000 złotych, kwoty 488,16 złotych z tytułu zwrotu kosztów leczenia i kwoty 40 zł kosztów ogólnych. W pismach z dnia 20 sierpnia 2008 roku pozwany potwierdził zgłoszenia mu szkody W. Ś., H. Ś. i D. Ś. Pismami z dnia 1 września 2008 roku pozwany uznał roszczenie powódki D. Ś. do kwoty 15 000 złotych tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania, zaś powoda H. Ś. do kwoty 6 000 złotych. Pismem nadanym dnia 19 września 2008 roku powodowie wezwali pozwanego do wypłaty świadczenia w żądanej przez nich wysokości. W piśmie z dnia 17 października 2008 roku pozwany przyznał D. Ś. dodatkowo kwotę 225 złotych tytułem odszkodowania, uznając 50 % przyczynienie się powódki do zaistnienia szkody. W piśmie z dnia 24 września 2008 roku pozwany przyznał dodatkowo powódce W. kwotę 5 161,53 złotych uznając tym samym żądanie w zakresie zadośćuczynienia i odszkodowania do kwoty łącznej 40 161,53 złotych, w tym zadośćuczynienia w kwocie 40 000 złotych, zaś żądanie powoda H. Ś. tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania uznano do łącznej kwoty 7 022,27 złotych, w tym zadośćuczynienia w kwocie 7 000 złotych, przyznając mu dodatkowo 1 022,27 zł, a pismem z dnia 17 października 2008 roku kwotę odszkodowania 5 641,65 złotych. Działania te zakończyły postępowanie likwidacyjne prowadzone przez pozwanego, pozwany nie uznał zgłoszonych przez powodów roszczeń w pozostałym zakresie. Powodowie H. Ś. i W. Ś. prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 2,93 ha, H. Ś. pracuje obecnie jako kierowca, a w chwili wypadku pracował w firmie (…) w C. na stanowisku operatora linii produkcyjnej. W. Ś. nie pracuje zawodowo, zajmuje się obecnie prowadzeniem domu. D. Ś. obecnie studiuje pedagogikę na (…) w W. na I roku studiów magisterskich. Przed wypadkiem H. Ś. i W. Ś. wyjeżdżali okresowo za granicę w celach zarobkowych, uzyskując dość znaczne dochody będące istotną podstawą utrzymania ich rodziny. W chwili obecnej, po wypadku ze względu na stan zdrowia W. Ś. nie jest to możliwe. Ustalając powyższe Sąd Rejonowy oparł się na dowodach z dokumentów zgromadzonych w aktach szkodowych, dowodach osobowych w postaci zeznań powodów W. Ś., D. Ś., H. Ś. oraz dowodach z opinii biegłych J. R., A. K i E. S., których opinie Sąd Rejonowy uznał za fachowe, rzetelne i nie podważone skutecznie przez żadną ze stron. Sąd Rejonowy obdarzył wiarą zeznania powodów jako szczere, stanowcze i przekonywujące. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zeznania świadków K. M. i R. M. w zasadzie nic innego do sprawy nie wniosły. W przekonaniu Sądu Rejonowego żądanie pozwu zasługiwało na częściowe uwzględnienie. 5 --- STRONA 6 --- Poza sporem w sprawie była kwestia odpowiedzialności pozwanego co do zasady za szkodę powodów. Żądanie pozwu w niniejszej sprawie wynikło z różnej oceny stron co do wysokości należnego powodom zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz zasady wypłacenia odszkodowania z tytułu zgłoszonych do rozliczenia poniesionych przez powoda kosztów w trakcie postępowania mającego na celu likwidację ich szkody oraz kosztów leczenia poniesionych przez D. Ś. Sąd Rejonowy podniósł, iż zgodnie z przewidzianą w art. 361 § 2 kc zasadą pełnej kompensacji szkody z wyłączeniem przypadków przewidzianych w ustawie i w umowie stron, odszkodowanie przysługujące od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej obejmuje niezbędne i ekonomicznie uzasadnione koszty leczenia, dojazdów na zabiegi rehabilitacyjne, opieki nad poszkodowanym czy nawet specjalnego traktowania w czasie rekonwalescencji. W. Ś. i H. Ś. dochodzili odszkodowania tytułem tzw. kosztów ogólnych w kwocie po 10 – złotych każde z nich, zaś D. Ś. żądała z tego samego tytułu kwoty 5 złotych. Uzasadnieniu tego żądania strona powodowa zgłosiła w piśmie z dnia 1 marca 2012 roku, gdzie wskazała, między innymi, iż wobec zasady pisemności przyjętej w postępowaniu ubezpieczeniowym powodowie byli zmuszeni ponieść określone koszty związane z przedłożeniem stosownej dokumentacji, kosztów doręczeń pism adresowanych do ubezpieczyciela i koszty te mieszczą się w zakresie szkody ubezpieczeniowej. Dowodem na poniesienie tych kosztów są dokumenty zachowane w aktach szkodowych, a żądane w tym kontekście kwoty nie są wygórowane i mieszczące się w rozsądnych granicach, i dlatego z uwagi na względy ekonomii procesowej winien mieć zastosowanie przy orzekaniu w tej kwestii przepis art. 322 kpc. Sąd Rejonowy uznał za zasadne, zważywszy okoliczności sprawy i ujawnione w sprawie dokumenty, zwłaszcza w aktach szkodowych, na które wskazują powodowie, uwzględnienie tych żądań powodów, z przyjęciem w wypadku D. Ś. przyczynienia się do powstania szkody w wysokości 30 %, co daje kwotę 3,50 złotych odszkodowania z tego tytułu. Strona pozwana w procesie likwidacji szkody D. Ś. nie kwestionowała poniesionego przez nią wydatku na leczenie w kwocie 450 złotych, ale wypłaciła jedynie połowę tejże kwoty tj. 225 złotych, przyjmując przyczynienie się powódki do powstania szkody w wysokości 50 %. W ocenie Sądu Rejonowego, D. Ś. winna otrzymać ze zgłaszanego tytułu kwotę 315 złotych (70 % z 450 zł), a zważywszy fakt, iż uzyskała już od pozwanego z tego tytułu kwotę 225 zł, zasadnym jest zasądzenie od pozwanego na jej rzecz różnicy w wysokości 90 złotych. Sąd Rejonowy wskazał, iż na mocy art. 445 § 1 kc Sąd przyznaje odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. O rozmiarze należnego zadośćuczynienia decyduje rozmiar doznanej krzywdy, albowiem zadośćuczynienie ma bowiem na celu naprawienie szkody niemajątkowej wyrażającej się doznaną krzywdą w postaci cierpień fizycznych i psychicznych. Nie dający się ściśle wymierzyć charakter krzywdy sprawia, że ustalenie jej rozmiaru, a tym samym i wysokość zadośćuczynienia, zależy od oceny Sądu. Ocena ta powinna opierać się na całokształcie okoliczności sprawy, 6 --- STRONA 7 --- nie wyłączając takich czynników jak np. trwały uszczerbek na zdrowiu, wiek poszkodowanego oraz postawa sprawcy. Przy ustalaniu rozmiaru doznanych cierpień powinny być uwzględnione zobiektywizowane kryteria oceny, odniesione jednak do indywidualnych okoliczności danego wypadku. Zadośćuczynienie pełni funkcję kompensacyjną, przyznana suma pieniężna ma stanowić bowiem przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody majątkowej. Przy czym ustalenie wysokości zadośćuczynienia przewidzianego w art. 445 § 1 kc wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności istotnych dla określenia rozmiaru doznanej krzywdy, takich jak: długotrwałość choroby, leczenia i rehabilitacji, bolesność zabiegów, dokonane operacje, wiek i płeć poszkodowanego, stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność i czas trwania, nieodwracalność następstw uszkodzeń ciała lub wywołania uszczerbku na zdrowiu (kalectwo, oszpecenie) rodzaj wykonywanej pracy, szanse na przyszłość, poczucie nieprzydatności społecznej, bezradność życiowa oraz inne czynniki podobnej natury. W wyniku wypadku powodowie doznali obrażeń ciała, W. Ś. i D. Ś. przebyły długotrwałe leczenie, liczne zabiegi operacyjne, a następnie rehabilitacje. W. Ś. przebywała w pierwszym okresie leczenia na oddziale intensywnej terapii medycznej, straciła przytomność, obawiała się o własne życie, ponosiła w związku z doznanymi obrażeniami cierpienia fizyczne i psychiczne. W. Ś., młoda w dacie wypadku kobieta, mająca (…) lat, po przebytych operacjach nosi szpecące blizny, które to oczywiste, w konsekwencji powodują tak zmniejszoną samoocenę, atrakcyjność i ograniczenia, choćby w swobodnym dobieraniu garderoby, zwłaszcza w okresie letnim. Blizny występują na twarzy, rękach i zwłaszcza na brzuchu. Po wypadku W. Ś. miała problemy z odżywianiem, niekiedy wymiotuje po spożyciu posiłku, musi utrzymywać specyficzną dietę, traci z tego powodu jakość jej życia. Do chwili obecnej odczuwa bóle w miejscach złamań. W. Ś. nie może pracować w gospodarstwie rolnym, źródło jej pracy stanowiło jej jedyny dochód, wykluczone zostały się jej i H. Ś. wyjazdy do pracy za granicę. Rodzina powodów straciła stabilność finansową, bowiem utracone zostały perspektywy intratnego zarobkowania za granicą. Na skutek wypadku zmniejszyły się jej widoki i możliwości W. Ś. na przyszłość. Powódka D. Ś. przebyła długotrwałe leczenie i szereg cierpień z nim związanych, w tym szczególnie bolesnych w czasie operacji i zabiegów plastycznych, jak też związanych z zabiegami rehabilitacyjnymi. Szczególnie bolesne były dni w czasie konieczności wkłuwania się w blizny na twarzy, w czasie rozcinania tych blizn, ich czyszczenia z brudu, ponownego ich zszywania, kładzenia w procesie leczenia w miejscach blizn kwasu i bezpośrednio po tych zabiegach. Jakość jej życia była ograniczona zwłaszcza w pierwszym okresie leczenia, w tym zakresie kontaktów z rówieśnikami, nie mogła uprawiać lubianych zajęć sportowych. Chodziła po wstaniu z łóżka początkowo przy pomocy tzw. balkonika, a później przy pomocy kul. Wypadek miał negatywne skutki na jakość jej procesu nauczania i możliwości nabywania pożądanej wiedzy. Jest to młoda studiująca dziewczyna, która pomimo wielu zabiegów, zmaga się do dzisiaj z licznymi bliznami na twarzy, które negatywnie wpływają na jej samoocenę, prawdopodobnie nigdy nie znikną. Twarz musi chronić przed słońcem i nie może się opalać. Posiada też szpecące blizny na nodze pozostałe po leczeniu złamanej nogi i usunięciu założonych w przyjętym sposobie leczenia śrub. Lekarz orzecznik pozwanego ustalił trwały uszczerbek na zdrowiu D. Ś. również z powodu złamania obu kości łonowych, 7 --- STRONA 8 --- co u kobiety może mieć w przyszłości określone konsekwencje. Nastawienie do życia powódki po wypadku stało się mniej optymistyczne. H. Ś. miał stosunkowo niewielkie obrażenia fizyczne w porównaniu do rozmiaru obrażeń jego żony i córki. Jednak doznał dotkliwych cierpień psychicznych obawiając się o zdrowie i życie żony oraz córki. Na skutek wypadku doznał ran tłuczonych głowy, stłuczenia mostka i podudzia prawego oraz pozostały mu szpecące blizny po obu stronach twarzy. Lekarz orzecznik pozwanego określił 8 % trwały uszczerbek na zdrowiu powoda na skutek wypadku. Wszyscy powodowie nadal odczuwają dolegliwości bólowe, występują u nich zaburzenia emocjonalne, których objawem jest między innymi lęk przed jazdą samochodem. Występujące dolegliwości te, zaburzenia emocjonalne, znacznie obniżają jakość życia powodów. W następstwie wypadku powodowie doznali wielu negatywnych przeżyć związanych nie tylko z cierpieniem fizycznym, ale również strachu o własne życie i swoich najbliższych, tym bardziej że istniała realna obawa utraty życia przez W. Ś. Do chwili obecnej powracają u każdego z powodów w myślach, w koszmarach sennych, traumatyczne dla nich okoliczności wypadku. Ustalając wysokość zadośćuczynienia Sąd Rejonowy oparł się na stopniu trwałego uszczerbku na zdrowiu poszkodowanego. Sąd pierwszej instancji przyjął kwotę 1 500 złotych za 1 % trwałego uszczerbku na zdrowiu jako adekwatną w obecnych realiach dla celów określenia wielkości zadośćuczynienia. Ponadto, Sąd Rejonowy wskazał, iż oprócz wysokości trwałego uszczerbku dla zdrowia na wysokość zadośćuczynienia mają wpływ inne okoliczności powołane wyżej przy przedstawieniu zasad określenia wysokości zadośćuczynienia, co w praktyce oznacza, iż wielkość ustalonego zadośćuczynienia może, w zależności od konkretnej krzywdy przewyższać kwotę uzyskaną na skutek pomnożenia wyżej powołanej kwoty i wielkości uszczerbku na zdrowiu lub też może stanowić mniejszą kwotę. W ocenie Sądu Rejonowego, odpowiednim zadośćuczynieniem za doznaną krzywdę w rozumieniu art. 445 § 1 kc będzie dla W. Ś. kwota 80 000 zł, dla D. Ś. kwota 55 000 zł, dla H. Ś. kwota 10 000 zł. W. Ś. otrzymała już od pozwanego 40 000 złotych tytułem zadośćuczynienia, więc według Sądu Rejonowego, zasadne było zasądzenie na jej rzecz od pozwanego różnicy w kwocie 40 000 złotych. D. Ś. w ocenie Sądu Rejonowego przyczyniła się do powstania szkody w 30 %, więc wysokość zadośćuczynienia ulega zmniejszeniu o tą wysokość tj. do kwoty 38 500 złotych. Otrzymała ona tytułem zadośćuczynienia pozwanego kwotę 15 000 złotych, więc zasadnym jest zasądzenie na jej rzecz różnicy w kwocie 23 500 złotych. H. Ś. tytułem zadośćuczynienia otrzymał od pozwanego kwotę 7 000 złotych, więc Sąd Rejonowy zasądził na jego rzecz różnicę między ustalonym a wypłaconym zadośćuczynieniem w kwocie 3 000 złotych. Sąd pierwszej instancji określił wymagalność odsetek ustawowych od zasądzonych kwot w większości od daty zgłoszonej w pozwie tj. od daty 21 listopada 2008 roku. Pozwany znając wysokość zgłoszonych roszczeń powodów odmówił ich zaspokojenia w dochodzonym 8 --- STRONA 9 --- w niniejszej sprawie zakresie w pismach datowanych na 24 września 2008 roku i piśmie datowanym na 17 października 2008 roku. Wymagalność odsetek zadośćuczynienia w kwocie 11 000 złotych przyznanego D. Ś. Sąd określił od następnego dnia po dacie doręczenia pisma rozszerzającego powództwo pełnomocnikowi pozwanego. Rozszerzenie powództwa nastąpiło po wydaniu przez biegłych opinii o stopniu przyczynienia się przez D. Ś. do powstania szkody, w sytuacji gdy pełnomocnik powódki w pozwie sam nie kwestionował przyczynienia się przyjętego przez pozwanego w wysokości 50 % przy określeniu wysokości zadośćuczynienia i w nawiązaniu do tej wielkości sformułował pierwotne żądanie pozwu. Sąd Rejonowy uznał, iż dalej idące powództwa każdego z trzech powodów, ponad kwoty zasądzone przez Sąd, jako niezasadne, podlegały oddaleniu. Na podstawie art. 100 kpc Sąd pierwszej instancji zasądził tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu od pozwanego na rzecz powodów: W. Ś. kwotę 3950 złotych; D. Ś. kwotę 3 271 złotych; H. Ś. 384 złotych. W. Ś. poniosła łącznie koszty w wysokości 4 938 złotych (2 501 złotych opłata od pozwu plus koszty zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w kwocie 2 437 złotych), a wygrała proces w 80 %, co daje zasądzoną kwotę 3950 złotych. D. Ś. poniosła łącznie koszty w wysokości 3804 (764 złotych opłata od pozwu plus koszty zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w kwocie 2 437 złotych), a wygrała proces w 86 %, co daje zasądzoną kwotę 3271 złotych. H. Ś. poniósł łącznie koszty w wysokości 1038 złotych (401 złotych opłaty od pozwu plus koszty zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w kwocie 637 złotych), a wygrał proces w wysokości 37 %, co daje zasadzoną kwotę 384 złotych. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany (…) S. A. (…) z siedzibą w W. w części dotyczącej: - w punkcie I w zakresie kwoty 10 zł tytułem kosztów ogólnych oraz odsetek ustawowych od kwoty 40 010 złotych; - w punkcie III; - w punkcie IV w zakresie kwoty 8 500 złotych tytułem zadośćuczynienia, kwoty 90 złotych tytułem kosztów leczenia i kwoty 3,50 złotych tytułem kosztów ogólnych oraz odsetek ustawowych od kwoty 23 593,50 złotych; - punkcie VI; - punkcie VII w zakresie kwoty 10 złotych tytułem kosztów ogólnych oraz odsetek ustawowych od kwoty 3 010 złotych; - w punkcie IX. Pozwany zgłosił następujące zarzuty: - naruszenie art. 445 § 1 kc w zw. z art. 233 § 1 kpc poprzez przyznanie rażąco wygórowanego zadośćuczynienia na rzecz D. Ś., nieuwzględniającego zarzutu przyczynienia się poszkodowanej do zwiększenia krzywdy na poziomie 50 %; 9 --- STRONA 10 --- - art. 322 kc poprzez jego zastosowanie w odniesieniu do kosztów ogólnych, które to stanowią szkodę, której udowodnienie było możliwe i niczym nie utrudnione; - art. 233 § 1 kpc i art. 278 § 1 kpc w zw. z art. 362 kpc poprzez błędną ocenę dowodu z opinii biegłych sądowych J. R. i A. K. i przyjęcia twierdzeń w niej zawartych w zakresie stopnia przyczynienia się za słuszne; - art. 100 zd. 2 kpc poprzez błędne jego zastosowanie i wyliczenie tychże kosztów poniesione przez stronę powodową. Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku: - w punkcie I poprzez przyznanie zadośćuczynienia na rzecz W. Ś. w kwocie 40 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2012 roku i oddalenie powództwa w odniesieniu do kwoty 10 złotych tytułem kosztów ogólnych; - w punkcie III poprzez stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu w I instancji w oparciu o koszty poniesione w toku procesu przez obie jego strony; - w pkt IV poprzez przyznanie zadośćuczynienia na rzecz D. Ś. w kwocie 15 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2012 roku i oddalenie powództwa w odniesieniu do kwoty 8 500 złotych tytułem zadośćuczynienia, kwoty 90 złotych tytułem kosztów leczenia, kwoty 3,50 złotych tytułem kosztów ogólnych; - w pkt VI poprzez stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu w I instancji w oparciu o koszty poniesione w toku procesu przez obie jego strony; - w pkt VII przyznanie zadośćuczynienia na rzecz H. Ś. w kwocie 3000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 października 2012 roku i oddalenie powództwa w odniesieniu do kwoty 10 złotych tytułem kosztów ogólnych; - pkt IX poprzez stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu w I instancji w oparciu o koszty poniesione w toku procesu przez obie jego strony oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów postępowania w II instancji wedle norm przepisanych (k. 631 – 634). W odpowiedzi na apelację, strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów procesu według norm przepisanych (k. 645 – 648). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy uznaje za prawidłowe i przyjmuje jako własne ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Sądu Rejonowego, który obszernie i wyczerpująco w pisemnych motywach uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. 10 --- STRONA 11 --- Chybiony jest zarzut apelującego naruszenia oceny dowodów (art. 233 § 1 kpc) przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął opierając na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności na opinii biegłych z zakresu ruchu drogowego J. R. oraz z chirurgii ogólnej A. K. przyjął stosownie do art. 362 kc 30 % stopień przyczynienia się powódki do szkody D. Ś., czyli zakresu obrażeń. Opierając się na opinii biegłych należy wskazać, iż brak pasów bezpieczeństwa spowodował u powódki D. Ś. obrażenia kości udowej prawej, kości naskórka okolicy lędźwiowej. Obrażenia głowy oraz kości łonowej mogły zaś wystąpić nawet przy zapiętych pasach bezpieczeństwa (k. 515). Zatem przyjęty przez biegłych, następnie przez Sąd Rejonowy stopień przyczynienia się powódki do powstania szkody na poziomie 30 % należy uznać za uzasadniony i znajdujący potwierdzenie w okolicznościach sprawy. Nie jest uprawniony zarzut pozwanego, iż przyznana powódce D. Ś. kwota zadośćuczynienia jako zawyżona o 8 500 złotych jest rażąco wygórowana. Należy wskazać, iż Sąd orzekając o wysokości zadośćuczynienia bierze pod uwagę ustalony rozmiar uszczerbku na zdrowiu oraz okoliczności sprawy, w tym szczególności właściwości dotyczące osoby poszkodowanej, a Sąd pierwszej instancji wydając swoje rozstrzygnięcie sprostał tym wymogom podając szczegółowo kryteria, które wpłynęły na wysokość przyznanego powódce zadośćuczynienia. Strona pozwana nie wykazała, iż przyznane D. Ś. zadośćuczynienie jest rażąco wygórowane. Korygowanie przez sąd II instancji wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest tylko wtedy uzasadnione, jeżeli w okolicznościach sprawy jest rażąco wygórowana lub rażąco niska (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2000 r. Sąd Najwyższy, II CKN 651/98, LEX nr 51063). Stanowisko pozwanego w tym zakresie nie poparte przekonującymi okolicznościami stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu apelującego, iż odsetki od żądanej kwoty zadośćuczynienia powinny być zasądzone dopiero od dnia wyrokowania. Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter zobowiązania bezterminowego, toteż przekształcenie go w zobowiązanie terminowe może nastąpić w wyniku wezwania wierzyciela (pokrzywdzonego) skierowanego wobec dłużnika do spełnienia świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2007 r., I CSK 433/06, LEX nr 274209). Zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za krzywdę stają się wymagalne po wezwaniu ubezpieczyciela przez poszkodowanego (pokrzywdzonego) do spełnienia świadczenia odszkodowawczego (art. 455 § 1 kc). Od tej zatem chwili biegnie termin do odsetek za opóźnienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, LEX nr 602683). Zasadą jest zatem, że jeżeli dłużnik nie płaci odszkodowania (odpowiednio zadośćuczynienia) w terminie, wierzyciel nie ma możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego. Doznany przez niego z tego powodu uszczerbek powinien być pokryty przez przyznanie mu odsetek za opóźnienie. Chodzi bowiem o to, by odszkodowanie (zadośćuczynienie) w rozmiarze, w jakim ono należy się wierzycielowi w dniu, w którym dłużnik ma je zapłacić, było oprocentowane od tego dnia. Dlatego cenny charakter roszczenia o zadośćuczynienie nie przesądza sam przez się, że odsetki należy naliczać dopiero 11 --- STRONA 12 --- od uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego obowiązek zapłaty zadośćuczynienia w oznaczonej kwocie. Wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma bowiem charakteru orzeczenia kształtującego treść stosunku prawnego (konstytutywnego) lecz ma charakter orzeczenia deklaratoryjnego. Przypomnienia też wymaga, że odsetki stanowią formę odszkodowania za sam fakt opóźnienia z zapłatą długu czyli są należne bez względu na to jakie zamiary w odniesieniu od oczekiwanego świadczenia miał wierzyciel. Dlatego przyznanie powodowi odsetek od zasądzonego roszczenia o zadośćuczynienie dopiero od chwili wydania wyroku powodowałoby znaczne pogorszenie jego sytuacji. Powód nie uzyskałby bowiem żadnej kompensaty z faktu, iż nie miał możliwości rozporządzania przez znaczny okres czasu pieniędzmi, które mu się należały i do zwrotu których pozwany był zobowiązany zgodnie z żądaniem pozwu. Zasądzenie odsetek od daty wyrokowania prowadzi w istocie do ich umorzenia za okres sprzed daty wyroku i stanowi nieuzasadnione uprzywilejowanie dłużnika, skłaniając go do jak najdłuższego zwlekania z opóźnionym świadczeniem pieniężnym, w oczekiwaniu na orzeczenie sądu, znoszące obowiązek zapłaty odsetek za wcześniejszy okres. Żądanie powodów zapłaty zadośćuczynienia i odszkodowania zostało skierowane do pozwanego już w lipcu 2008 roku w toku postępowania likwidacji szkody, a zatem żądanie zawarte w pozwie o zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 21 listopada 2008 roku jest uzasadnione w świetle art. 445 § 1 kc. Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 322 kpc przy ustaleniu wysokości odszkodowania jest bezzasadny. Odszkodowanie zasądzone na rzecz strony powodowej obejmuje zwrot kosztów biurowych i zebrania dokumentacji medycznej w postępowaniu likwidacji szkody. Analiza akt szkodowych wskazuje, iż niewątpliwie strona powodowa poniosła te koszty, i to co najmniej w żądanej przez siebie wysokości, która została określona przez powodów na minimalnym poziomie. Wnikliwie i dokładne ustalenie tych kosztów byłoby ekonomicznie nieopłacalne z uwagi na wysokość żądanego odszkodowania. Należy bowiem wskazać, iż zasadniczą przesłanką uzasadniającą sięgnięcie do zasad obliczenia wysokości żądania według kryteriów zawartych w art. 322 kpc jest to, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, niemniej jednak okolicznością, która powinna mieć decydujące znaczenie dla zastosowania tego przepisu, powinny być względy ekonomii procesowej, u podstaw której leżą wymagania, aby funkcjonowanie organów sprawiedliwości kształtowało się pod znakiem minimum kosztów społecznych związanych z przeprowadzeniem procesu cywilnego z maksimum jego jurydycznej i społecznej efektywności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1973 roku, II CR 625/72, LEX nr 7203). W ocenie Sądu Okręgowego rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego o kosztach procesu ma oparcie w treści art. 100 kpc. Przepis ten nie wymaga arytmetycznie ścisłego rozdzielenia kosztów procesu według stosunku części uwzględnionej do oddalonej w każdym przypadku. Zasadniczym kryterium kwestii określenia rozkładu kosztów między stronami powinna być bowiem zasada słuszności (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1952 r., C 290/52, OSNCK 1953, nr 4, poz. 99). Skoro w rozpoznawanej sprawie powództwo nie zostało uwzględnione w całości, a zatem każda ze stron wygrała ją w mniejszym czy większym zakresie. Zdecydowanie wygrywającym proces jest jednak strona powodowa, 12 --- STRONA 13 --- a zatem rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego o kosztach procesu mające oparcie w treści art. 100 kpc jako odpowiadające zasadzie słuszności jest prawidłowe. Orzeczenie kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia przepis art. 98 § 1 i 3 kpc w zw. z art. 391 § 2 kpc oraz § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Z tych względów i na mocy powołanych przepisów oraz art. 385 kpc Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. 13