Wyrok I Ca 387/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2013r. Sąd Okręgowy w Zamości

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 387/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2013r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący: SSO Teresa Bodys Sędziowie: SSO Dariusz Krzysiak SSR del. Justyna Rzepa (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Grażyna Rozkres po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. w Zamościu na rozprawie sprawy z powództwa Z. K. przeciwko (…) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 28 czerwca 2013 r. sygn. akt I C 586/12 I. oddala apelację; II. zasądza od powoda Z. K. na rzecz pozwanego (…) S.A. z siedzibą w W. kwotę 1.200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I Ca 387/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013r. Sąd Rejonowy w Biłgoraju oddalił powództwo Z. K. skierowane przeciwko (…) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę zadośćuczynienia. W motywach pisemnych ustalił, że w dniu 25 sierpnia 2007r. w miejscowości Ż. doszło do wypadku drogowego, którego sprawcą był kierujący samochodem marki M. a który był ubezpieczony w (…) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. W następstwie wypadku w śmierć poniósł K. K. W toku postępowania likwidacyjnego pozwane towarzystwo nie przyznało powodowi świadczenia tytułem zadośćuczynienia pieniężnego po śmierci brata. W dacie śmierci K. K. miał (…) lata i mieszkał w B. w jednym domu z żoną i trojgiem małoletnich dzieci oraz ze swoimi rodzicami. Powód, brat zmarłego, był od niego starszy o 9 lat i mieszkał w T., o 14-15 km dalej wraz z żoną i pięciorgiem swoich dzieci. Obaj prowadzili własne gospodarstwa domowe. Pomagali sobie wzajemnie i wspierali się, zwierzali się, odwiedzali się średnio raz w tygodniu, razem jeździli na grzyby i ryby, wspólnie spędzali święta. K. K. prowadził gospodarstwo rolne i pracował zawodowo. Pomagał swoim rodzicom. Powód ma jeszcze brata W. Po śmierci K. powód odczuwał pustkę, miał kłopoty ze snem i łaknieniem, nie mógł pogodzić się ze śmiercią brata. Przejął obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i opieką nad rodzicami. Przed wypadkiem pracował dorywczo w zakresie usług budowlanych, podobnie i obecnie. Nie korzystał z pomocy lekarskiej, nie przyjmował leków, jedynie bezpośrednio po śmierci brata brał leki podawane mu przez mamę. Jako wiarygodne w części, w jakiej są spójne z wiarygodnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, ocenił zeznań powoda oraz świadków oraz opinię psychologiczną. Sąd nie podzielił opinii psychologicznej z dnia 23 sierpnia 2012r. która jest dokumentem prywatnym i nie może stanowić podstawy dokonywania ustaleń faktycznych, gdyż została wydana na wniosek strony powodowej przed niniejszym postępowaniem i na jego użytek. W ocenie Sądu najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dobra osobistego, jakim jest utrata więzi rodzinnej na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc, gdy śmierć nastąpiła --- STRONA 3 --- na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. Roszczenie to zmierza do zaspokojenia szkody niematerialnej. Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, jego wysokość nie może symboliczna, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jego wysokość powinna być odpowiednia tj. uwzględniać rozmiar krzywdy poszkodowanego i utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Sąd uznał, że powód nie wykazał aby śmierć brata wywołała u powoda zaburzenia psychiczne lub zmiany emocjonalne, które wykraczałyby poza naturalny okres przeżywania żałoby, aby wywołała depresję. Zeznania świadków, osób bliskich dla powoda ocenił jako subiektywne, stronnicze i tendencyjne zmierzające do uzyskania w ten sposób przez niego korzystnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Brak jest dokumentacji medycznej czy psychologicznej potwierdzającej dolegliwości świadka. Sąd ustalił, że do orzekania o krzywdzie nie wystarczy istnienie więzi rodzinnej, osoby poszkodowane muszą wykazać jeszcze istnienie faktycznej silnej więzi emocjonalnej ze zmarłym oraz dowieść istotności naruszenia, jakiego więź ta doznała. Zwykle opiera się na kryteriach silnej więzi emocjonalnej ze zmarłym, wspólnego zamieszkiwania, wieku poszkodowanego, rodzaju czynu, liczby członków rodziny po śmierci bezpośrednio poszkodowanego. Brak wspólnego zamieszkiwania i nie pozostawanie we wspólnym gospodarstwie są poszlaką wskazującą na mniejszą zażyłość i więź a tym samym mniejszą krzywdę. Miarą zadośćuczynienia jest krzywda przejawiająca się głównie w doznaniach psychicznych (żalu a nawet rozpaczy). Zadośćuczynienie ma na celu przede wszystkim zrekompensowanie poszkodowanemu utraty więzi rodzinnej. W ocenie Sądu Rejonowego nie udowodniono, że stosunki i więzi rodzinne, uczuciowe i emocjonalne były na tyle szczególnie bliskie, by uzasadniały przyznanie zadośćuczynienia a ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na powodzie zgodnie z treścią art. 6 k.c. O kosztach procesu orzekł w oparciu o treść art. 98 § 1 k.p.c. Apelację od wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 k.c. poprzez uznanie, że naruszenie dobra osobistego w postaci prawa do życia w rodzinie i utrzymywania więzi rodzinnych nie wywołało krzywdy u powoda i skutkowało nieprzyznaniem zadośćuczynienia. Podniósł naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i nieprawidłową jego ocenę prowadzące do nieprzyznania zadośćuczynienia oraz sprzeczność istotnych --- STRONA 4 --- ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że doznana krzywda nie uzasadnia przyznania żądanego zadośćuczynienia. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na charakter naruszonego dobra ustalenie jego naruszenia winno warunkować przyznanie zadośćuczynienia, natomiast dodatkowe kryterium głębokości tej więzi nie może mieć miejsca. Zarzucił brak logiki w rozumowaniu Sądu, bo skoro ustalił naruszenie prawa powoda do życia w rodzinie to winien też zasądzić zadośćuczynienie a nie oddalać żądanie z uwagi na jego nieudowodnienie. Wyartykułował, że kryteria oceny zasadności zadośćuczynienia winny być szersze niż przyjął to Sąd. Zarzucił niezasadną ocenę słabszej więzi między braćmi z uwagi na prowadzenie osobnych gospodarstw domowych i zaangażowanie we własne sprawy. Wskazał na dotkliwość krzywdy doznanej przez powoda wskutek nagłej śmierci brata, na rodzaj i siłę więzów rodzinnych. Zaakcentował, że oddalenie powództwa jest sprzeczne z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Sąd nie uznając roszczenia przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, nie rozważył całego materiału dowodowego, z którego ewidentnie wynika wielka krzywda powoda. Nie zgodził się z deprecjonowaniem zeznań świadków ze względu na ich bliskość z powodem, które winny być uwzględnione w całości. Sąd nie wskazał fragmentów sprzecznych, nie wskazał jakie tezy zeznań świadczą o ukierunkowaniu na interes powoda. Nadto dokonał ustaleń co do rozmiaru krzywdy powoda sprzecznych z materiałem dowodowym, który uznał za wiarygodny. Powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie żądanej kwoty 50.000 zł wraz ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i kosztami oraz kosztów zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego wg norm przepisanych oraz rozstrzygniecie o kosztach procesu za pierwszą instancję stosownie do wyniku sprawy. Odpowiedź na apelację złożył pozwany. Wnosząc o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego wskazywał na prawidłowość ustaleń i rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Sąd Okręgowy zważył co następuje : Apelacja jest bezzasadna. Rozpoznając sprawę ponownie merytorycznie Sąd Okręgowy doszedł do przekonania o prawidłowości ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji, prawidłowości oceny materiału dowodowego a w konsekwencji zasadnego oddalenia żądania strony powodowej. W tym zakresie przyjmuje ustalenia faktyczne w sprawie za własne, podobnie jak i ocenę dowodów. --- STRONA 5 --- Odnosząc się do zarzutów apelującego, w pierwszej kolejności procesowych, stwierdzić należy właściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wskazany przez apelującego przepis 233 § 1 k.p.c. może być naruszony w wyniku nieuwzględnienia przez sąd przy ocenie poszczególnych dowodów zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, całokształtu zebranego materiału dowodowego bądź też przeprowadzenia określonych dowodów niezgodnie z zasadami procedury cywilnej. Zarzut ten może być skuteczny wobec wykazania przez skarżącego rażącego naruszenia zasad oceny wiarygodności i mocy dowodów. Tymczasem brak w ocenie dowodów tych niespójności. Słusznie Sąd Rejonowy ocenił dokument – opinię psychologiczną z dnia 23.08.2012r. /k. 25/. Nie może mieć ona waloru dowodu z opinii biegłego w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c., bowiem w toku postępowania tylko Sąd orzekający dopuszcza dowód z opinii biegłego w razie konieczności skorzystania z wiadomości specjalnych i tylko wykonana na zlecenie Sądu opinia ma walor dowodu. Natomiast ekspertyzy dokonane na zlecenie samej strony stanowią dokumenty prywatne, nie mające charakteru opinii w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. i stanowią jedynie stanowisko strony składającej taki dokument /wyrok S.A. w Warszawie z 20.03.2013r., VI ACa 1311/12, LEX nr 1335765/. Należy również podzielić ocenę dowodów z zeznań świadków przeprowadzoną przez Sąd Rejonowy, która winna być konfrontowana z innym materiałem dowodowym. Z zeznań świadków J. K.– matki powoda i I. K. – żony powoda wynika, że przed wypadkiem powód był duszą towarzystwa, był wesoły, dowcipkował, miał plany na przyszłość ocieplenia domu, wymiany pokrycia dachowego, remontu budynku gospodarczego, bardzo często odwiedzali się z K. nawzajem, byli wzajemnie chrzestnymi rodzicami dzieci. Natomiast po zgonie K. stał się apatyczny, nic mu się nie chce, nie może w nocy spać, nie prowadzi życia towarzyskiego, przestał pracować, nie może do tej pory pogodzić się ze śmiercią, rozpoczętych prac nie może skończyć. Konfrontując zeznania świadków z opinią biegłego psychologa obraz przeżywania przez powoda śmierci brata jest inny. Osobowość powoda ma cechy bierno-zależne ze słabą motywacją do aktywności, powód charakteryzuje się małym poziomem energii życiowej. W jego przeżyciach brak głębszych emocji. Po utracie brata nie doznał zaburzeń o charakterze depresyjnym, posttraumatycznych. Śmierć ta wywołała negatywne uczucia, przykre, wywołujące okresowo dysfunkcjonalność w wypełnianiu ról społecznych ale tylko w ramach naturalnego przeżywania żałoby po śmierci brata bez patologicznych zaburzeń --- STRONA 6 --- emocjonalnych. Charakter osobowości powoda miał wpływ na siłę więzi z bratem, osłabił siłę jego przeżyć. Okoliczności wykazane w wiarygodnej opinii biegłego psychologa nie pozwalają na podzielenie w całości zeznań świadków, bowiem te dowody są ze sobą sprzeczne. Zatem zeznania świadków co do okoliczności wzmożonych emocjonalnych zaburzeń powoda w związku ze śmiercią brata nie zasługują na wiarę. Nieprawdziwe są też zeznania świadków, jak i twierdzenia skarżącego w apelacji co do faktu apatii i braku sensu życia u powoda na skutek śmierci brata przejawiającego się w niedokończonych pracach wokół domu. Z zeznań samego powoda wynika, że prace ocieplenia domu, remontu łazienki rozpoczął już po śmierci brata, a prac nie dokończył, bo nie ma motywacji, nie ma chęci /k. 156/. Brak zatem odniesienia w tym zakresie do traktowania tego zachowania jako skutku śmiertelnego wypadku w rodzinie, zachowanie to wynika z cech osobowości powoda. Śmierć brata, wbrew twierdzeniom apelacji, nie przekreśliła też planów powoda na przyszłość. Przed zdarzeniem wyjeżdżał za granicę do pracy, pracował dorywczo, po wypadku również to kontynuuje. Zatem zarzut procesowy apelującego zmierza w istocie do niezasadnego przeforsowania treści stanu faktycznego korzystnego dla strony powodowej. Nietrafny jest zarzut apelacji, iż stwierdzenie naruszenia dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej warunkuje jedynie wysokość zadośćuczynienia. Treść art. 448 k.c. wskazuje na możliwość Sądu przyznania zadośćuczynienia a więc nie w każdym przypadku naruszenia dobra osobistego jest ono należne. Taka sytuacja występuje w sprawie niniejszej. Od rodzaju naruszonego dobra, intensywności naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego zależy orzeczenie o roszczeniu powoda /wyrok SN z 13.06.2002r., V CKN 1421/00, niepubl./. Ustalenie naruszenia więzi rodzinnej z bratem w sytuacji, gdy powód ma rodzinę /żonę, dzieci/, w której ma oparcie, ma brata W., rodziców, faktu osłabionej reakcji emocjonalnej na skutek śmierci brata, braku skutków na przyszłość w postaci leczenia psychiatrycznego, psychologicznego powoduje, że mimo stwierdzenia naruszenia tej więzi zadośćuczynienie nie jest należne. W tym znaczeniu badanie „głębokości” więzi jest konieczne tj. w sensie intensywności oddziaływania na poszkodowanego naruszeniem dobra. Szersze spektrum oceny krzywdy powoda wg kryteriów podanych w apelacji nie zmienia oceny wielkości krzywdy. Skarżący oprócz wymienienia szeregu kryteriów, które w jego ocenie powinny mieć zastosowanie, nie identyfikuje tego z przeżyciami powoda ograniczając się do ogólnikowego stwierdzenia o potrzebie ich zastosowania a zauważyć należy, że wielkość cierpień, przeżywanie żałoby, osamotnienie, rodzaj i intensywność cierpień po stracie brata, --- STRONA 7 --- wystąpienie zaburzeń emocjonalnych, możliwość odnalezienia się w nowej rzeczywistości zostały przez Sąd rozważone. W przeciwieństwie do twierdzeń apelacji nie utrzymywanie kontaktów rodzinnych z żoną zmarłego brata i jego dziećmi przemawia za ustaleniem, że więź z bratem nie była mocna, powód nie szuka kontaktu z małoletnimi, nie przejawia inicjatywy w tym zakresie. Zważywszy na powyższe okoliczności nie można przyznać racji skarżącemu, że doszło do naruszenia art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 k.c. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej wykładni przepisu. Dlatego na podstawie art. 385 k.p.c. należało apelacje oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia treść art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia M. Spr. z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1349 ze zm./.