Wyrok I Ca 370/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Zamościu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 370/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia SO Teresa Bodys Sędzia SO Elżbieta Koszel Sędzia SR (del.) Joanna Smyk (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Grażyna Rozkres po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na rozprawie sprawy z powództwa M. D. przeciwko (…) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S. o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę na skutek apelacji pozwanego (…) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 21 sierpnia 2013 r. sygn. akt I C 524/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w pkt II w ten sposób, że zasądza od pozwanego (…) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda M. D. tytułem renty za okres od dnia 19 stycznia 2013 r. do dnia 31 stycznia 2013 r. kwotę 482,40 zł (czterysta osiemdziesiąt dwa złote czterdzieści groszy) z odsetkami ustawowymi od dnia 19 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty, za miesiące: luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. kwoty po 1150,30 zł (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt złotych trzydzieści groszy) z odsetkami ustawowymi odpowiednio za okresy: od 6 lutego 2013 r. do dnia zapłaty, od dnia 6 marca 2013 r. do dnia zapłaty, od dnia 6 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty, od 6 maja 2013 r. do dnia zapłaty, od 6 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty, od 6 lipca 2013 r. do dnia zapłaty i od 6 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty oraz zasadza od pozwanego (…) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda M. D. rentę w wysokości 1150,30 zł (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt złotych trzydzieści groszy) miesięcznie poczynając od dnia 1 września 2013 roku, płatną z góry w terminie do piątego dnia każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat tej renty; II. oddala apelację w pozostałej części; III. przejmuje na rachunek Skarbu Państwa wydatki poniesione w toku postępowania apelacyjnego; IV. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I Ca 370/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Biłgoraju zasądził od pozwanego (…) S. A. z siedzibą w S. na rzecz powoda M. D. kwotę 35000 zł zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami: od kwoty 11000 zł od dnia 1 października 2009 r. do dnia zapłaty, od kwoty 9000 zł od dnia 8 listopada 2012 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 15000 zł od dnia 19 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty, a ponadto tytułem renty za okres od dnia 19 stycznia 2013 roku do dnia 31 stycznia 2013 roku zasądził na rzecz powoda kwotę 553,55 zł (pięćset pięćdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt pięć groszy) z odsetkami ustawowymi od dnia 19 stycznia 2013 roku do dnia zapłaty, za miesiące luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2013 roku zasądził na rzecz powoda kwoty po 1320 zł (tysiąc trzysta dwadzieścia złotych) z odsetkami ustawowymi odpowiednio za okresy od 6 lutego 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 marca 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 kwietnia 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 maja 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 czerwca 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 lipca 2013 roku do dnia zapłaty, od 6 sierpnia 2013 roku do dnia zapłaty oraz zasądził od (…) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz M. D. rentę w wysokości 1320 zł (tysiąc trzysta dwadzieścia złotych) miesięcznie płatną z góry w terminie do piątego dnia każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi w razie uchybienia płatności którejkolwiek z rat tej renty, zaś w pozostałym zakresie oddalił powództwo. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy stwierdził, że powód M. D. zamieszkiwał w miejscowości G. wraz z żoną I. D. oraz małoletnim dziećmi M. lat (…) oraz M. lat (…). Od 1 kwietnia 2008 roku prowadził własną działalność gospodarczą polegającą na wykonywaniu robót budowlanych wykończeniowych, malowaniu ścian, ocieplaniu itp. W dniu 10 stycznia 2009 roku M. D. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, za którego skutki w ramach zawartej umowy ubezpieczenia potwierdzonej polisą OC dla posiadacza pojazdu mechanicznego odpowiedzialność ponosi pozwany (fakt bezsporny k. 24 v). W wypadku powód doznał złamania kostek podudzia lewego z podwichnięciem stawu skokowego oraz stłuczenia klatki piersiowej. Przewieziony został karetką pogotowia do szpitala miejskiego w B., następnie na własną prośbę do Oddziału (…) w J., gdzie założono gips. Tutaj przebywał jedenaście dni na wyciągu. Po wypisaniu do domu gipsowy opatrunek pozostał jeszcze na okres sześciu tygodni, w trakcie których powód leżał w łóżku. W tym okresie zażywał silne środki przeciwbólowe, jak też zastosowano serię zastrzyków w brzuch przeciwko zakrzepicy. Pomimo ustawicznych zabiegów rehabilitacyjnych powód nadal 2 --- STRONA 3 --- zażywał leki przeciwbólowe, na nodze utrzymywała się opuchlizna. W dniu 22 czerwca 2009 roku został przyjęty do Kliniki (…) w L., gdzie wykonano zabieg operacyjny polegający na osteotomii złamanych kostek, ponownej repozycji i stabilizacji drutami, założono mu gips. Kolejne jedenaście dni powód spędził na wyciągu, po powrocie do domu przez okres około trzech miesięcy miał znowu założony gips. Po ściągnięciu gipsu powód chodził o kulach. Następnie, we wrześniu 2010 r. w kolejnym zabiegu operacyjnym usunięte zostało zespolenie. Przez okres trzech tygodni po operacji powód poruszał się o jednej kuli, zażywał słabsze leki przeciwbólowe; po kilku zabiegach fizykoterapetucznych w dniu 20 września 2001 r. zakończono leczenie. Powodowi pozostały dolegliwości bólowe w nodze, ograniczenia w stawie skokowym, przykurcz nogi; powód chodząc utyka, nie może zrobić przysiadu (opinia biegłego z zakresu ortopedii i traumatologii k. 83 - 84, zeznania powoda). Po wypadku powód cierpiał na bezsenność, bóle głowy, wysokie ciśnienie i przyspieszenie rytmu serca. Obawy o przyszłość swoją i rodziny powodowały u niego nerwowość, wybuchowość, co skutkowało konfliktami w domu. Powód zmuszony był poszukać pomocy psychologicznej (zeznania powoda k. 39 v, I. D. k. 50 v – 51). Ze względu na konieczność noszenia gipsu udowego powód miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność poruszania się i w związku z tym wymagał opieki osób trzecich przy czynnościach życia codziennego (ubieranie się, toaleta) oraz przy przemieszczaniu się na dalsze odległości, korzystaniu ze środków transportu własnego czy publicznego (opinia k. 86). Po wypadku powód zaprzestał wykonywania pracy. Od 1 listopada 2012 r. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie brutto 613,38 zł, przysługującą do końca stycznia 2014 roku (informacja z ZUS k. 74). Na skutek wypadku powód utracił zdolność do pracy zarobkowej w okresie leczenia, obecnie ma ograniczenie możliwości pracy w wyuczonym zawodzie, jak też prac na wysokościach, fizycznych, budowlanych związanych z dźwiganiem przedmiotów. W przyszłości konieczna może być kolejna operacja w celu skorygowania ustawienia bądź nawet usztywnienia stawu skokowego; jednak powrót do wydolności kończyny sprzed wypadku jest niemożliwy (opinia k. 87 – 88). Powód po zgłoszeniu pozwanemu szkody pismem z dnia 26 marca 2009 roku zażądał zadośćuczynienia w wysokości 20000 złotych, odszkodowania tytułem utraconych dochodów w wysokości 7731 zł oraz odszkodowania tytułem kosztów leczenia 157,12 zł. Przyznane zostało mu wówczas zadośćuczynienie w wysokości 7500 złotych, zwrot kosztów leczenia oraz odszkodowanie jako zwrot utraconych zarobków za okres od stycznia do marca 3 --- STRONA 4 --- 2009 roku w kwocie 4452,12 zł, którą to kwotę ubezpieczyciel ustalił na podstawie dokumentu PIT za rok 2008 i po odjęciu świadczenia z ZUS. Odwołaniem z dnia 5 marca 2010 roku powód domagał się zapłaty kwoty 20000 złotych tytułem zadośćuczynienia, w następstwie przyznano mu z tego tytułu dodatkowe 1500 złotych (akta szkodowe k. 42 a). W tak ustalonym stanie faktycznym zdaniem Sądu Rejonowego powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Podstawą prawną roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę był przepis art. 445 § 1 k.c. Ustalając wysokość kwoty należnego zadośćuczynienia Sąd Rejonowy miał na względzie fakt, iż powód w wyniku wypadku doznał dotkliwych i długotrwałych cierpień fizycznych i psychicznych wynikających z konieczności poddania się w sumie czterem operacjom, kilkutygodniowym pobycie na wyciągu, kilkumiesięcznym noszeniu gipsu, któremu towarzyszyło znaczne ograniczenie ruchowe i konieczność pomocy osób trzecich w samoobsłudze, z odczuwanego bólu skutkującego koniecznością zażywania silnych leków przeciwbólowych, dwóch serii bolesnych zastrzyków, z doznanego trwałego i nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu ze względu na szpotawe, 10 – stopniowe, ustawienie stawu skokowego oraz pourazowy przykurcz tego stawu, wymagającego regularnych, co najmniej miesięcznych rocznie, zabiegów rehabilitacyjnych, a nawet z dużym prawdopodobieństwem kolejnej operacji w przyszłości. Cierpieniom fizycznym towarzyszyły cierpienia psychiczne, wynikające z poczucia lęku, bezradności: powód, który przed wypadkiem był rzeczywiście podporą rodziny, po wypadku sam wymagał pomocy przy najprostszych czynnościach, nie mógł nie tylko zarabiać na jej utrzymania, ale i wykonywać prace niezbędne w domu. Dlatego też kwota trzydzieści pięć tysięcy złotych łącznie z przyznaną już przez pozwanego kwotą dziewięciu tysięcy złotych było odpowiednią sumą w rozumieniu art. 445 § 1 k.c., a także adekwatną do stwierdzonego przez biegłego dwudziestostopniowego trwałego uszczerbku na zdrowiu powoda, jako osoby młodej, do wypadku w pełni zdrowej i energicznej. Sąd Rejonowy ustalił, że roszczenie o zadośćuczynienie stało się wymagalne po wezwaniu ubezpieczyciela do zapłaty przez poszkodowanego (art. 481 § 1 k.c.). Takim terminem dla kwoty 11000 złotych była data określona w pozwie (kwota 11000 złotych mieściła się bowiem w ramach kwoty żądania zgłoszonej wcześniej już w postępowaniu odszkodowawczym), dla kwoty 9000 złotych - data doręczenia odpisu pozwu (a w zasadzie data sporządzenia odpowiedzi na pozew, z której wynikał fakt doręczenia odpisu pozwu, strona powodowa nie złożyła potwierdzenia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej), zaś dla kwoty 15000 zł jako wynikającej z rozszerzenia żądania pozwu w toku procesu - data 4 --- STRONA 5 --- 19 stycznia 2013 roku (jako data odpowiedzi strony pozwanej na rozszerzenie pozwu, strona powodowa nie złożyła potwierdzenia doręczenia pisma z dnia 14 stycznia 2013 roku). W pozostałym zakresie żądanie o odsetki od zadośćuczynienie podlegało oddaleniu. Podstawą prawną roszczenia o rentę za częściową utratę zdolności do świadczenia pracy zarobkowej był przepis art. 444 § 2 k.c. W sytuacji osobistej powoda, który zgodnie z wyuczonym zawodem wykonywał prace w budownictwie, obecnie z przyczyn zdrowotnych nie został nawet dopuszczony do kursu w celu przekwalifikowania na kucharza (zeznania powoda), jak też uwzględniając realia tutejszego rynku pracy, gdzie dostępna jest praca w zasadzie jedynie dla pracowników niewykwalifikowanych, w budownictwie, a więc wiążąca się ze znacznym wysiłkiem fizycznym, w tym dźwiganiem przedmiotów, a nadto uwzględniając treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2005 roku V CK 710/2004 LexPolonica nr 1631273, iż przede wszystkim należy ustalić, czy poszkodowany ma realną możliwość wykorzystania uszczuplonej zdolności do pracy – Sąd Rejonowy stwierdził, iż powód ma obecnie jedynie iluzoryczną możliwość uzyskania zatrudnienia. Dlatego też ustalając wysokość renty sąd określił wysokość comiesięcznej renty podobnie jak pozwany przy wyliczaniu utraconego zarobku w postępowaniu odszkodowawczym, opierając się na zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego co do uzyskanego przez powoda przychodu za rok 2008 i pomniejszać o wysokość wypłacanej obecnie renty (23200 zł: 12 – 613,38 zł). Kwota miesięcznej renty wyniosła 1320 zł, zaś za styczeń 2013 roku – 553,55 zł (trzynaście dni poczynając od 19 stycznia 2013 roku jako następującym po ustalonym zgłoszeniu wezwania). W pozostałej części żądanie zasądzenia renty zostało oddalone. Strona powodowa nie przedłożyła żadnego dowodu, iż odpowiednią rentą będzie dochodzona kwota 1500 zł, dlatego też roszczenie ponad kwotę 1320 zł zostało oddalone. Żądanie zasądzenia kwoty 3278,88 złotych zostało oddalone w całości. Kwota ta miała stanowić równowartość utraconego dochodu za miesiące styczeń – marzec 2009 r., którego powód spodziewał się z tytułu prac już uzgodnionych z klientami i stanowiła nieuwzględnioną dotychczas przez ubezpieczyciela część dochodzonej wówczas kwoty 7731 złotych. Zdaniem Sądu Rejonowego powód nie przedłożył żadnego dowodu na wykazanie dochodzonej kwoty. Oddalone zostało również roszczenie o żądanie ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość, gdyż powód nie wykazał, iż z dużym prawdopodobieństwem w przyszłości może doznać dodatkowego uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem z dnia 10 stycznia 2009 roku. 5 --- STRONA 6 --- Rozliczając koszty procesu sąd przyjął, iż roszczenia powoda zostały uwzględnione w 80 %. Dlatego też pozwany został zobowiązany do zwrotu w takiej samej relacji powodowi wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (80 % z 3600 zł), zaś Skarbowi Państwa opłaty od pozwu i wynagrodzenia biegłego 80 % z (2814 zł + 540 zł). Od pozostałej części kosztów sądowych, których powód nie miał obowiązku uiścić, został obecnie zwolniony ze względu na jego sytuację osobistą. Podstawą prawną były przepisy art. 100 k.p.c. i art. 113 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany – (…) S. A. z siedzibą w S. w części dotyczącej pkt II – zasądzenia renty oraz w konsekwencji pkt IV i V wyroku odnośnie kosztów procesu. Pozwany zarzucił wyrokowi: - naruszenie prawa materialnego – art. 444 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie; - błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie że powód ma jedynie iluzoryczną możliwość wykonywania pracy, pominięcie ustalenia, że powód wykonywał nie tylko prace związane z docieplaniem budynku, ale również remonty łazienek i inne prace remontowe, przyjęcie, że gdyby powód prowadził działalność gospodarczą jego przychód wyniósłby 23200 zł rocznie, pominięcie kosztów działalności, w tym zwłaszcza składek ZUS. Pozwany wniósł o zmianę wyroku w pkt II przez oddalenie roszczenia o rentę w całości, a w konsekwencji zmianę orzeczenia o kosztach procesu zgodnie z zasadą ich stosunkowego rozdzielenia. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że nie kwestionuje rodzaju obrażeń i rozmiaru cierpień doznanych przez powoda. Odnośnie zasądzenia renty podniósł, że powód ma zachowaną ograniczoną zdolność do pracy i zdaniem pozwanego ma możliwość wykonywania prac prostych, nie wymagających wysiłku, jednakże nie podjął on żadnych starań o podjęcie pracy na lokalnym rynku. Ponadto pozwany zarzucił wadliwe przyjęcie przez Sąd przychodu uzyskanego przez powoda zamiast dochodu netto do ustalenia renty, co skutkowało błędnym ustaleniem, że dochody powoda z renty są niższe niż przed wypadkiem. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanego zasługuje na częściowe uwzględnienie. 6 --- STRONA 7 --- Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji przyjęte za podstawę zaskarżonego orzeczenia odnośnie rodzaju i rozmiaru szkody doznanej przez powoda i wysnute na ich podstawie wnioski co do zasadności roszczeń zgłoszonych przez powoda. Zasadnie w szczególności Sąd I instancji przyznał powodowi rentę wyrównawczą z powodu utraty zdolności zarobkowych, zaś podniesiony przez pozwanego zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 444 § 2 k. c. nie znajduje uzasadnienia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Roszczenie o rentę zgodnie z dyspozycją art. 444 § 2 k.c. powstaje m. in. w razie całkowitej lub częściowej utraty przez poszkodowanego zdolności do pracy zarobkowej. Warunkiem powstania prawa do renty jest przy tym trwały charakter uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Powód M. D. doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 20 %., którego to ustalenia Sądu I instancji pozwany nie kwestionował. Biegły lekarz z zakresu ortopedii w opinii uzupełniającej z dnia 26.11.2013 r. stwierdził, iż powód wobec doznanych na skutek wypadku z dnia 10.01.2009 r. jest częściowo niezdolny do pracy i całkowicie niezdolny do pracy fizycznej w wyuczonym zawodzie (k. 139-140). Podkreślić należy, iż zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, że powód nie ma żadnych możliwości wykonywania dotychczasowej pracy, zaś próba przekwalifikowania się przez niego do innego zawodu (kucharza) nie powiodła się z uwagi na brak dopuszczenia do pracy przez lekarza medycyny pracy. Powód na lokalnym rynku nie ma zatem realnych możliwości podjęcia pracy zarobkowej, co uzasadnia przyznanie renty w wysokości osiąganych przed wypadkiem dochodów, pomniejszonych o kwotę renty z tytułu niezdolności do pracy otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Za zasadny jednak uznać należy podniesiony przez pozwanego zarzut błędnego przyjęcia jako podstawy ustalenia wysokości renty wyrównawczej - przychodu osiąganego przez powoda przed wypadkiem. Renta wyrównawcza przyznawana na podstawie art. 444 § 2 k.c. nie jest opodatkowana, a zatem winna być ustalana od dochodów netto. Dochód netto, jaki osiągnął powód M. D. w roku 2008, poprzedzającym wypadek, wyniósł 21163,71 zł (przychód minus składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne). Jego dochód netto miesięcznie wyniósł zatem 1763,70 zł, zaś renta otrzymywana przez powoda z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to kwota 613,38 zł, a zatem wysokość renty 7 --- STRONA 8 --- uzupełniającej to kwota 1150,30 zł, a nie jak ustalił Sąd Rejonowy – kwota 1320 zł, wyliczona od przychodu w 2008 r. Z tych względów zaskarżony wyrok należało zmienić, w ten sposób, że w pkt II zaskarżonego orzeczenia w miejsce zasądzonej kwoty 553,55 zł tytułem renty za okres od 19 stycznia 2013 r. do dnia 31 stycznia 2103 r. należało zasądzić kwotę 482,40 zł (1150,30 zł : 31 x 13), zaś w miejsce zasądzonej kwoty renty 1320 zł zasądzić kwoty po 1150,50 zł za miesiące od lutego do sierpnia włącznie oraz zamiast zasądzonej kwoty renty w kwocie 1320 zł zasądzić tytułem renty 1150,30 zł płatną do 5-go dnia każdego miesiąca poczynając od dnia 1 września 2013 r. z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat tej renty. W pozostałym zakresie apelacja podlega oddaleniu jako bezzasadna. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia przepis art. 100 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. 8