Wyrok I Ca 325/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Zamości

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 325/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Teresa Szykuła Sędziowie: SSO Halina Bork SSO Elżbieta Koszel (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Urszula Wójtowicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. w Zamościu na rozprawie sprawy z powództwa E. Ł., A. P. i A. P. przeciwko (…) S. A. w W. o zapłatę --- STRONA 2 --- na skutek apelacji powódek E. Ł. i A. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Biłgoraju z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt I C 26/11 I. oddala apelację; II. nie obciąża powódek kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez stronę pozwaną. Sygn. akt I Ca 325/11 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r. Sąd Rejonowy w Biłgoraju I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt I C 26/11 oddalił w całości powództwa E. Ł., A. P. i A. F. przeciwko (…) S.A. w W. o zapłatę kwot po 15 000 złotych na rzecz każdego z powodów oraz zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanego kwot po 2 400 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (k. 108). W uzasadnieniu Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach: W dniu 18 października 2009 r. P. F. – brat powodów jechał jako pasażer w samochodzie osobowym marki A., kierowanym przez K. K. W H. doszło do wypadku drogowego z winy kierowcy samochodu marki V. – Ł. B., w wyniku którego P. F. poniósł śmierć z powodu doznanych obrażeń ciała. Sprawca wypadku został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 177 § 2 kk wyrokiem Sądu Rejonowego w Nisku z dnia 5 marca 2010 r. Pojazd, którym kierował, był ubezpieczony w zakresie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym towarzystwie ubezpieczeń. Powodowie w toku prowadzonego przez pozwanego postępowania likwidacyjnego domagali się kwot po 20 000 złotych. Pozwany wypłacił każdemu z powodów kwoty po 5 000 złotych tytułem zadośćuczynienia. W chwili śmierci P. F. był najmłodszy z piątki rodzeństwa, miał (…) lata. Przed śmiercią mieszkał w H. z rodzicami i bratem J. F. i bratową, był kawalerem. Z powodu śmierci brata powodowie odczuwali ból i żal. P. F. w swojej miejscowości cieszył się dobrą opinią, był przyjacielski i ciepły, chętnie udzielał się w życiu wsi oraz gminy. W opinii znających go osób był spokojnym i ambitnym człowiekiem, lubianym w swoim środowisku, pracowitym, zdyscyplinowanym sportowcem. Przyczynił się do powstania Stowarzyszenia 2 --- STRONA 3 --- (…). Miał duże plany inwestycyjne na przyszłość. Kontakty P. F. z rodzeństwem były bardzo dobre, w razie potrzeby użyczał pieniądze, był bezinteresownie uczynny. Przed śmiercią brata powódka E. Ł. mieszkała w J. z mężem i synem, miała bardzo dobre relacje z bratem P. F. – nigdy się nie kłócili, zwierzali się sobie, razem spędzali święta. Dzieciństwo i dorastanie spędzili razem w domu rodzinnym, był od niej o 9 lat młodszy, zajmowała się nim. Brat P. F. odwiedzał ją w J., gdzie mieszkała. Pomagał jej wybierać płytki do mieszkania, woził ją do szpitala, gdy była w ciąży, a nie mógł tego uczynić jej mąż. Nawzajem wspierali się finansowo, pożyczali sobie pieniądze. Po śmierci brata E. Ł. nie mogła jeść i spać, miała koszmary, stała się nerwowa i opryskliwa w stosunku do rodziny, ma zaburzenia pamięci i koncentracji, słaby refleks w myśleniu. Codziennie myśli o tragicznym zdarzeniu, a jadąc samochodem odczuwa lęk i obawia się o życie bliskich osób. Na początku brała leki o działaniu zobojętniającym na otoczenie. Wypadek pozbawił jej brata – przyjaciela, w którym miała wsparcie, łączyła ich bliska więź. Powódka A. P. pracowała w N., gdzie przebywała wraz ze swoim mężem. Wakacje, urlopy i święta spędzała w domu rodzinnym w H. Nie może pogodzić się ze śmiercią brata, w dzieciństwie często zajmowała się nim, była 10 lat starsza od niego, traktowała go jak własne dziecko. Mogli liczyć na wzajemną pomoc, wspierali się również finansowo. Po śmierci brata nie mogła spać, miała zmienne nastroje, brała leki uspokajające, unikała ludzi, stała się nerwowa. Nadal czuje pustkę, nie potrafi się skoncentrować, myśli codziennie o bracie. Powód A. F. mieszkał z żoną i trojgiem dzieci w B., miał bardzo dobre relacje z bratem P. F. Nigdy się nie kłócili, pożyczali sobie pieniądze. Bardzo przeżył śmierć brata, brał leki uspokajające. Różnica wieku wynosiła między nimi 17 lat. Sąd Rejonowy uznał, że powództwo każdego z powodów nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż nie zostało przez nich udowodnione. Sąd Rejonowy podnosił, że zadośćuczynienie pieniężne jest przyznawane za wyrządzoną doznaną krzywdę, za ból i cierpienie powstałe wskutek zdarzenia u osoby szczególnie bliskiej zmarłemu. Zasadniczym motywem przyznawania zadośćuczynienia w takich wypadkach jest krzywda polegająca na nieodwracalnym rozerwaniu związku uczuciowego w danej wspólności rodzinnej. Przyjęcie art. 446 § 4 wymaga istnienia szczególnego związku rodzinnego, w takim wypadku przedmiotem naruszenia jest dobro osobiste, tj. krzywda w postaci żalu po stracie najbliższego członka rodziny. Zadośćuczynienie ma na celu złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego. Sąd I instancji wskazywał, że więzy rodzinne w sposób naturalny ulegają rozluźnieniu w sytuacji, gdy osoby najbliższe poszkodowanego nie pozostają ze zmarłym we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie powodowie przed śmiercią brata P. F. nie pozostawali we wspólnym gospodarstwie i na stałe razem z nim nie zamieszkiwali. Mieli założone własne rodziny. Ponadto powodów z bratem dzieliła duża różnica wieku. W ocenie Sądu Rejonowego nie zostało przez powodów udowodnione, że stosunki i więzi rodzinne, 3 --- STRONA 4 --- uczuciowe i emocjonalne ze zmarłym bratem były na tyle szczególnie bliskie, by uzasadniały przyznanie zadośćuczynienia w kwotach po 15 000 złotych. Brak jest dowodów na to, by powodowie otrzymywali bezpośrednią opiekę od brata P. F., by w życiu stracili wsparcie psychiczne oraz by ich aktywność życiowa uległa znacznemu obniżeniu. Sąd Rejonowy zauważył, że ze wskazanych wyżej powodów więzi powodów ze zmarłym bratem uległy rozluźnieniu. Wszyscy byli już osobami dorosłymi, mieli własne rodziny i plany. Niewątpliwie powodowie przeżywali ból i cierpienie z powodu śmierci najmłodszego brata, a jakość życia uległa obniżeniu z powodu poczucia straty, ale nie zostało wykazane wiarygodnymi, obiektywnymi dowodami, by łączyły ich bardzo silne więzi oraz by więzi te były na tyle głębokie, by uzasadniały przyznanie zadośćuczynienia wyższego niż wypłacone przez pozwanego w toku postępowania likwidacyjnego. Powodowie powoływali się na zespół stresu pourazowego (PTSD), jednak zdaniem Sądu I instancji okoliczności dotyczące wspomnianych zaburzeń nie wynikają z domniemania, ale powinny być przedmiotem dowodu, np. z opinii biegłego, który posiada wiadomości specjalne w tym zakresie. Strona powodowa nie przedstawiła natomiast żadnych wiarygodnych dowodów na te okoliczności. Powodowie, choć reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, nie wnosili o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, pomimo obowiązku określonego w art. 6 kc. Sąd natomiast nie jest zobowiązany z urzędu do przeprowadzania dowodów zmierzających do udowodnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 kpc). W ocenie Sądu Rejonowego stan żałoby, przygnębienia i osamotnienia stanowią naturalne następstwo śmierci bliskiej osoby, jednak w świetle art. 446 § 4 kc nie skutkują one zawsze przyznaniem zadośćuczynienia w dodatkowej kwocie. Ocena wystąpienia krzywdy, jej rozmiar i towarzyszące jej okoliczności powinny być oparte na zobiektyzowanych kryteriach, w relacji do indywidualnych okoliczności danego przypadku. W toku postępowania likwidacyjnego pozwany wypłacił każdemu z powodów kwoty po 5 000 złotych tytułem zadośćuczynienia. Zdaniem Sądu I instancji przyznana i wypłacona kwota zadośćuczynienia jest adekwatna do rozmiaru doznanej przez każdego z powodów krzywdy. Strona powodowa nie przedstawiła zaś żadnych dowodów i istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Stąd żądania pozwów nie zasługiwały na uwzględnienie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zapadło w oparciu o treść przepisu art. 98 § 1 kpc. Apelację od powyższego wyroku w zakresie punktów I, II, IV i V złożyły powódki E. Ł. i A. P., zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 446 § 4 kc poprzez przyjęcie, iż kwota zadośćuczynienia w wysokości 5 000 złotych wypłacona powodom przez pozwanego w toku postępowania likwidacyjnego jest w okolicznościach niniejszej sprawie – „kwotą odpowiednią” w rozumieniu tego przepisu; 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 446 § 4 kc poprzez uznanie, że pojęcie krzywdy musi przybrać postać dającego się stwierdzić medycznie urazu psychicznego; 4 --- STRONA 5 --- 3) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 kpc poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującego błędną jego oceną, a zwłaszcza sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceną rozmiaru krzywdy powodów, wyrażającą się w szczególności: a) uznaniem, iż okoliczności wskazujące za zasadne przyjęcie zasądzenia zadośćuczynienia w większej wysokości niż przyznana przez stronę pozwaną kwota są subiektywne i stronnicze, a nadto niewiarygodne i nieudowodnione; b) uznaniem, iż stosunki powodów z bratem P. F. nie były na tyle bliskie, by uzasadniały przyznanie zadośćuczynienia w kwotach 15 000 złotych ponad kwoty wypłacone przez pozwanego; 4) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 328 § 2 kpc poprzez brak wskazania przyczyn, dla których Sąd odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym w sprawie dowodom, uznając, iż okoliczności wskazujące za zasadne przyjęcie zadoś 5) uczynienia w większej kwocie, niż przyznana przez pozwanego kwota, są niewiarygodne i nieudowodnione. Wskazując na powyższe zarzuty apelujące wnosiły o zmianę wyroku w częściach I i II poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki E. Ł. i A. P. kwot po 15 000 złotych oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódek kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Ewentualnie apelujące wnosiły o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz orzeczenie o kosztach procesu za obydwie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację pozwany wnosił o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 148). Sąd Okręgowy w Zamościu zważył, co następuje: Apelacja powódek nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia oraz argumentację prawną przyjęte przez Sąd I instancji i uznaje je za własne. Zgodnie z art. 446 § 4 kc sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Kompensacie podlega doznana krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. Przesłankami tej odpowiedzialności z wymienionego przepisu jest krzywda, która może polegać na fizycznych dolegliwościach lub psychicznych cierpieniach, zaistnienie zdarzenia, z którym ustawa wiąże obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu 5 --- STRONA 6 --- oraz związek przyczynowy pomiędzy krzywdą a zdarzeniem. Ciężar udowodnienia w/w przesłanek spoczywa na stronie powodowej w myśl przepisu art. 6 kc. Jak słusznie wskazywał Sąd Rejonowy dla ustalenia krzywdy nie wystarczy istnienie więzi rodzinnej. Pokrzywdzeni muszą także wykazać istnienie szczególnej więzi emocjonalnej ze zmarłym, by dowieść istotności naruszenia, jakiego ta więź doznała. W celu ustalenia rozmiaru krzywdy Sąd bierze pod uwagę takie okoliczności, jak siła więzi emocjonalnej ze zmarłym, wspólne zamieszkiwanie, wiek pokrzywdzonych, rodzaj zdarzenia wskutek którego nastąpiła śmierć, zmiana warunków życia osób mieszkających ze zmarłym. Okoliczności te winny być udowodnione przez powodów. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie doszedł do słusznego przekonania, że pomimo spoczywającego na powódkach ciężaru dowodowego, nie wykazały one, że łącząca ich więź emocjonalna ze zmarłym bratem miała taki szczególny i silny charakter, że uzasadniała przyznanie zadośćuczynienia ponad kwotę przyznaną wcześniej przez pozwanego. Na poparcie swojego stanowiska powódki przedstawiły wyłącznie własne oświadczenia. Słusznie przyjął Sąd Rejonowy, że dowody te nie były wystarczające, dla ustalenia rozmiaru krzywdy. Niewątpliwie udowodnienie istnienia u powódek zaburzeń w postaci zespołu stresu pourazowego wymagało powołania innych dowodów, w szczególności dowodu z opinii biegłych, zwłaszcza, iż z ich wyjaśnień wynika, że bezpośrednio po śmierci brata żadna z nich nie korzystała z opieki psychologa lub psychiatry, jedynie przez pewien okres przyjmowały leki uspokajające (k. 99v, 104 – zeznania E. Ł., k. 101, 104 – zeznania A. P.). Nie można było zatem uznać, wskazywanych przez powódki okoliczności za fakty ustalone. Oddalając powództwo Sąd Rejonowy nie naruszył więc przepisów art. 446 § 4 kc, bowiem strona powodowa nie udowodniła przesłanek wynikających z tego przepisu, uzasadniających przyznanie zadośćuczynienia ponad kwotę 5 000 złotych, do czego była zobowiązana zgodnie z regułą dowodową na podstawie art. 6 kc. Sąd nie może natomiast podejmować czynności dowodowych w zastępstwie stron, zwłaszcza w sytuacji, gdy są reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 323 kpc). W konsekwencji w ocenie Sądu Okręgowego zasadnym było oddalenie powództwa. Niezasadny jest także zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 § 1 kpc. Wskazać trzeba, iż w myśl tego przepisu Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Swobodna ocena dowodów musi jednak odpowiadać warunkom określonym przez prawo procesowe, nie jest całkowicie dowolna. Sąd może oprzeć swe przekonanie jedynie na dowodach prawidłowo przeprowadzonych, z zachowaniem wymagań dotyczących źródeł dowodzenia oraz zasady bezpośredniości. Ocena dowodów musi być dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Sąd musi ocenić wszystkie przeprowadzone dowody oraz uwzględnić wszelkie towarzyszące im okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla oceny mocy i wiarygodności tych dowodów. Sąd zobowiązany jest przeprowadzić selekcję dowodów, tj. dokonać wyboru tych, na których się oparł i ewentualnie odrzucić inne, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. 6 --- STRONA 7 --- W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i oceny dowodów. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że więzi emocjonalne powodów ze zmarłym bratem nie były na tyle silne i bliskie, by uzasadniały uwzględnienie roszczenia. W sposób naturalny więzi te zostały rozluźnione z uwagi na to, że powódki założyły własne rodziny, są osobami dorosłymi, które mają już własne plany na przyszłość. Niewątpliwie powódki przeżywały ból i cierpienie po stracie brata, jednak nie zostało przez nie wykazane obiektywnymi dowodami, że faktycznie łączyły je z bratem szczególnie silne i głębokie więzi, uzasadniające przyznanie im wyższego zadośćuczynienia od tego wypłaconego przez pozwanego. Niezasadny jest, więc, zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 233 § 1 kpc poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego skutkującego jego błędną oceną sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia zawodowego. Ocena dowodów dokonana w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia mieści się w granicach wyznaczonych przepisem art. 233 § 1 kpc. Nietrafny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 328 § 2 kpc. Wbrew twierdzeniom apelujących Sąd Rejonowy w uzasadnieniu orzeczenia wskazał motywy decydujące o odmowie wiarygodności przedstawionym w sprawie dowodom, które umożliwiły Sądowi II instancji dokonanie kontroli orzeczenia. Reasumując należy stwierdzić, iż rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego było prawidłowe, a apelujące nie wskazały żadnych okoliczności przemawiających za uchyleniem lub zmianą zaskarżonego wyroku. Ich argumentacja zawarta w apelacji jest jedynie polemiką z ustaleniami prawidłowo dokonanymi przez Sąd I instancji, dlatego też na podstawie art. 358 kpc apelację należało oddalić jako bezzasadną. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia treść art. 102 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc. Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowym orzekł jak w sentencji. 7