Wyrok I Ca 194/12 Dnia 11 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny w składzie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I Ca 194/12 Dnia 11 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Barbara Bojakowska Sędziowie: SO Antoni Smus SO Katarzyna Powalska Protokolant: sekr. Ł. Z. na rozprawie rozpoznał sprawę z powództwa W. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 2 maja 2012 roku sygn. akt I C 325/11 oddala apelację. Sygn. akt. I Ca 194/12 UZASADNIENIE Powód W. S. dnia 20 listopada 2010 roku wystąpił z powództwem przeciwko Dyrektorowi Zakładu Karnego w S. o zasądzenie na jego rzecz kwoty w wysokości 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powód podniósł, że pozwany traktował go w sposób niehumanitarny poprzez umieszczenie w celi o złych warunkach sanitarnych, z brakami w wyposażeniu oraz ścianach pokrytych pleśnią i grzybem. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 maja 2012 roku Sąd Rejonowy w Sieradzu oddalił powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu. Rozstrzygnięcie zostało podjęte przy następujących ustaleniach i wnioskach: Powód W. S. odbywa karę pozbawienia wolności. W okresie od 18 maja 2010 roku do 02 czerwca 2010 roku był osadzony w celi nr 17, pawilonie Bl w Zakładzie Karnym w S.. --- STRONA 2 --- Cela nr 17 przeznaczona jest do wykonywania kary izolacyjnej, a osoba w niej osadzona nie może mieć kontaktu z osobami z zewnątrz. Pomieszczenie wyposażono w łóżko, umywalkę, wc, stolik (przytwierdzony do ściany) i taboret. Znajduje się ono na parterze, przy głównym ciągu komunikacyjnym, a okna „wychodzą” na ulicę. Pomimo, że w oknie znajduje się przysłona – blenda istnieje możliwość jego uchylenia. Pomieszczenie jest centralnie ogrzewane oraz grawitacyjnie wentylowane. Sąd Rejonowy ustalił, iż w odpowiedzi na pismo powoda z dnia 21 maja 2010 roku (dotyczące badania fragmentu farby w kierunku grzybów i pleśni) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. — W. K. poinformował W. S., iż Inspekcja nie posiada laboratorium mykologicznego i nie wykonuje badań w tym zakresie. Za niewiarygodne Sąd Rejonowy uznał zeznania powoda, z których wynikało, iż zgłaszał on oddziałowemu złe samopoczucie — bóle głowy, wobec braku potwierdzenia tego faktu w zebranym materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji oddalił przy tym wnioski dowodowe powoda w zakresie dopuszczenia dowodu z zeznań świadków: Ministra Sprawiedliwości — któremu powód „przesłał fragment ściany z pleśnią” i W. K. — Inspektora Sanitarnego w S., który na prośbę powoda przebadać miał przesłany mu fragment ściany, uznając za nieistotne dla rozstrzygnięcia okoliczności na jakie zostały zgłoszone. Przy tych ustaleniach Sąd pierwszej instancji uznał, że roszczenie powoda winno podlegać ocenie w oparciu o regulacje zawarte w art. 23 k.c. 24 k.c. i art. 448 k.c. Zgodnie bowiem z powszechnie przyjętym poglądem, dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. Sąd przytoczył jednocześnie treść art. 30 Konstytucji, która wskazuje, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, zaś ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Sąd Rejonowy podkreślił również znaczenie, jakie w tym zakresie ma Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr (...) oraz uzupełniona Protokołem nr (...) (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) zawierająca katalog praw i wolności przysługujących każdej jednostce ludzkiej. W nawiązaniu do art. 23 k.c. sąd pierwszej instancji uznał, iż przepis ten nie zawiera jednak definicji dóbr osobistych, jak również nie stanowi wyczerpującego katalogu tych dóbr. Jego konstrukcja wyraźnie wskazuje, że mamy do czynienia z wielością dóbr osobistych, z których każde zasługuje na ochronę. Z art. 23 k.c. wynika, iż ochrona dóbr osobistych może być realizowana za pomocą różnych środków i mieć zarówno charakter niemajątkowy, jak i majątkowy. Zarazem art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego, Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednia sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednia sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Sytuacja prawna osób pozbawionych wolności (skazanych oraz tymczasowo aresztowanych) uregulowana jest przede wszystkim w sposób ogólny w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r.- Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90 z 1997 r., poz. 557 z późn. zm.). Ustawodawca wśród naczelnych zasad prawa karnego wykonawczego wymienił w art. 4 k.k.w. zasadę humanitaryzmu, która zakłada, że kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Skazany zachowuje także prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W myśl art. 5 k.k.w. skazany jest podmiotem określonych w niniejszym kodeksie praw i obowiązków. Katalog praw skazanych wyliczony jest w art. 102 k.k.w., gdzie w pkt 1 mowa jest o tym, że skazany ma prawo do: odpowiedniego ze --- STRONA 3 --- względu na zachowanie zdrowia wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Powołując się na przepisy prawa karnego wykonawczego regulujące warunki bytowe osadzonych oraz przepisy porządkowe dotyczące osadzonych m.in. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. Nr 186, poz. 1820), Sąd Rejonowy uznał, iż W. S. nie zdołał udowodnić, aby w wyniku osadzającej się na ścianach celi pleśni czy grzybów doszło do naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego, w szczególności jak wynikałoby z twierdzeń powoda — jego zdrowia. Poza zeznaniami powoda, z których wynika, iż bolała go głowa, brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających podawane przez osadzonego okoliczności. Zdaniem sądu meriti, nawet gdyby przyjąć, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, to działanie takie nie nosiło cech bezprawności. Sąd Rejonowy podkreślił przy tym bezzasadność zarzutu braków w wyposażeniu celi. Wyposażenie jakie znajdowało się bowiem w celi, gdzie był osadzony było zgodne z wymogami załącznika w postaci tabeli 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. , cytowanego wyżej. Zamontowanie zaś w oknie celi tzw. blendy było konieczne z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa , gdyż cela izolacyjna położona jest na parterze , przy głównym ciągu komunikacyjnym, a okno tej celi wychodziło na ulicę. W ocenie Sądu orzekającego ograniczenia jakich doznał powód podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. stanowią element nieuniknionego cierpienia wpisanego w tę karę. Ustalone natomiast przez Sąd fakty nie dały podstawy do przypisania pozwanemu naruszenia dóbr osobistych powoda. Wyrok ten został zaskarżony apelacją przez powoda. Apelujący objął środkiem zaskarżenia całe orzeczenie. Podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 10 ust.1 Międzynarodowego paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1977 roku w zw. z art 3 k.k. poprzez przyjęcie „że potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego oraz zapewnienia bezpieczeństwa zarówno samemu powodowi…. zwalniała pozwanego z obowiązku zapewnienia powodowi humanitarnych warunków”. Zakwestionował fakt osadzenia w celi nr 17 w pawilonie BI, powołując się na bliżej nieokreślony dokument sygnowany przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Ł. z dnia 29 grudnia 2010r. dotyczący „uznania skargi dotyczącej celi w pawilonie BI”. Zarzucał Sądowi Rejonowemu wadliwość w procedowaniu poprzez oddalenie wniosków o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków : Ministra Sprawiedliwości i W. K. i skarżył się na odmowy przyznania mu w przedmiotowej sprawie pomocy adwokata z urzędu. Przy tych zarzutach wnosił o to żeby Sąd Odwoławczy „nakazał sędzinie aby jeszcze raz rozstrzygnęła tą sprawę ale w asyście adwokata z urzędu”. Sąd Okręgowy zważył : Apelacja nie jest uzasadniona przez pryzmat zarzutów w niej podniesionych i nie może odnieść zamierzonego przez apelującego skutku. Zupełnie niezrozumiałym jest podniesiony przez powoda zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 10 ust.1 Międzynarodowego paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1977 roku w zw. z art 3 k.k. poprzez przyjęcie „że potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego oraz zapewnienia bezpieczeństwa zarówno samemu powodowi…. zwalniała pozwanego z obowiązku zapewnienia powodowi humanitarnych warunków”. Unormowanie art. 3 kodeksu karnego stanowi , iż kary oraz inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu , w szczególności z poszanowaniem godności człowieka. Podobny wydźwięk ma treść przywoływanego w apelacji art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, cytowanego wyżej. Wynika z tej regulacji bowiem, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Sąd Rejonowy oceniając zasadność --- STRONA 4 --- roszczeń objętych przedmiotowym pozwem podkreślał treść art. 30 Konstytucji, korelującego z tymi przepisami i przewidującego, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Z zarzutu zawartego w tej mierze w samej apelacji nie wynika w czym apelujący upatruje sprzeczności. Z treści samego uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem w żadnym momencie stwierdzenie aby potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego czy zapewnienia bezpieczeństwa powodowi mogła zwalniać pozwany Zakład Karny z zachowania zasady humanitarnego traktowania osadzonego odbywającego karę pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy wskazuje jedynie, iż istnieją w tym względzie ustalone normy, wynikające z przepisów prawa, cytuje przecież rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych i załączniki do niego, oceniając zgodność postępowania pozwanego zakładu karnego z warunkami tam wyznaczonymi. Rację ma w tym względzie Sąd a quo wskazując, że ograniczenia jakich doznał powód podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S., nie naruszają zasad humanitarnego traktowania osadzonego, ale stanowią element nieuniknionego cierpienia wpisanego w tę karę. Nie znajduje również żadnych podstaw zawarty w apelacji zarzut błędnego przyjęcia w zakresie okoliczności faktycznych osadzenia powoda w celi numer 17 w pawilonie BI. Trzeba wyraźnie wskazać, że w toku całego postępowania przed Sądem pierwszej instancji W. S. nie podnosił tego zarzutu, mimo oczywistego funkcjonującego już od momentu złożenia odpowiedzi na pozew ustalenia w tym względzie. Powoływanie się zaś na etapie apelacji na tę okoliczność przy odniesieniu do bliżej nieokreślonego dokumentu, bez jego załączenia, nie może w jakimkolwiek aspekcie rzutować na trafność zaskarżonego wyroku. Wreszcie odniesienia wymaga także zarzut odmowy dopuszczenia przez Sąd Rejonowy dowodów z zeznań świadków. Nie ma racji w tej mierze apelujący i trzeba zgodzić się z argumentacją Sądu a quo, że okoliczności na jakie dowody te miałyby zostać przeprowadzone pozostają bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Oczywistym jest, że Minister Sprawiedliwości, mógłby jedynie potwierdzić ewentualny fakt przesłania mu przez powoda fragmentu tynku ze ściany celi, bez możliwości stwierdzenia czy była ona zagrzybiona bądź zawilgocona w czasie przebywania w niej przez powoda, co nie ma istotnego znaczenia przy braku wykazania szkody z tego faktu wynikającej. Podobnie należy ocenić prawidłowość decyzji sądu meriti co do oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka W. K. – Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który wypowiedział się na okoliczność możliwości przeprowadzenia badań mykologicznych na piśmie . Wreszcie za chybiony należy uznać zarzut pozbawienia powoda możności obrony jego praw poprzez nieustanowienie mu pełnomocnika z urzędu. W tym miejscu należy zauważyć, że decyzja procesowa Sądu I instancji w tym przedmiocie (odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu), była objęta kontrolą instancyjną trzykrotnie: w sprawie I Cz 67/11, I Cz 170/11 i I Cz 53/12 Sądu Okręgowego w Sieradzu. W sprawie tej trzykrotnie zażalenia powoda zostały oddalone. Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie również podziela zapatrywanie, iż nie zachodziła potrzeba ustanowienia dla powoda pełnomocnika z urzędu, ponieważ sprawy o zadośćuczynienie w związku ze złymi warunkami bytowymi podczas odbywania kary pozbawienia wolności nie zaliczają się do spraw trudnych po względem prawnym czy faktycznym, z którymi nie mogłaby sobie poradzić osoba osadzona w zakładzie karnym. Z tych wszystkich względów apelacja jako pozbawiona podstaw faktycznych i prawnych podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.