Wyrok I C 999/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 999/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Aneta Fiałkowska - Sobczyk Protokolant: Agata Samotyj po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa S. W. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) nr (...) we W. i (...) w S. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu za I instancję. --- STRONA 2 --- Sygn.akt I C 999/10 UZASADNIENIE W pozwie wniesionym w dniu 17 sierpnia 2010 r. powód S. W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - (...) nr (...) we W. oraz (...) w S. kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną ze strony pozwanej krzywdę za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci prawa do respektowania i poszanowania życia osobistego i godności ludzkiej. Nadto, powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej 50 000 zł na rzecz placówki charytatywno - społecznej mieszczącej się w L. (punkt Opieki (...)). W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) nr (...) we W. oraz w (...) w S. został poddany nieludzkiemu traktowaniu m.in. prze to, iż był zakwaterowany w celi, której powierzchnia na jednego skazanego była mniejsza niż 3 m 2 . Nadto, w celach mieszkalnych powoda dominowała subkultura więzienna, do której powód nie należał, zaś grypsujący znęcali się nad powodem psychicznie i fizycznie. Przez powyższe działania współosadzonych, powód doznał uszczerbku psychicznego. Powód podkreślił także, iż podczas pobytu w (...) nr (...) we W., w okresie od października 2007 roku do czerwca 2008 roku, umieszczony został w celach z dużo starszymi skazanymi za ciężkie przestępstwa. Skazani ci wywierali na powodzie presję psychiczną, wskutek czego powód zmuszony został do zażywania środków uspokajających, nabawił się (…) oraz przeszedł silną (…), został także zarażony (…) oraz (…), co skutkowało kwarantanną. Zdaniem powoda strona pozwana, wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność, skutkujących krzywdą po stronie odbywającego karę pozbawienia wolności powoda S. W., naruszyła tym samym jego prawo do humanitarnego traktowania. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego - (...), według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana podniosła w pierwszej kolejności oparty na przepisie art. 442 1 §1 k.c. zarzut przedawnienia co do żądań opartych na zdarzeniach sprzed lat trzech wstecz od dnia wniesienia pozwu w niniejszej sprawie. Zdaniem strony pozwanej, okresem miarodajnym dla zbadania zasadności ewentualnych naruszeń dóbr osobistych powoda jest okres jego pobytu w (...) nr (...) we W. od dnia 23 sierpnia do dnia 26 lutego 2009 r. W ocenie strony pozwanej powód nie udowodnił przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej, wynikających z przepisu art. 448 k.c., do których to przesłanek nalezą: działanie lub zaniechanie sprawcy krzywdy, istnienie tej krzywdy i jej rozmiar, związek przyczynowy pomiędzy krzywdą a zachowaniem sprawcy, wina sprawcy. Funkcjonariusze Służby Więziennej działali wobec powoda w ramach swoich uprawnień ustawowych i ich działaniu nie można w żaden sposób przypisać niezgodności z prawem. Brak zatem w niniejszej sprawie bezprawności funkcjonariuszy państwowych. Strona pozwana podkreśliła, iż z uwagi na przepis art. 248 §1 k.k.w. działanie administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego powoda mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było też nacechowane złą wolą lub próbą dyskryminacji powoda z jakichkolwiek względów subiektywnych. Mimo niezachowania normy 3 m2, przy braku innych działań represyjnych, warunków w celi powoda nie można uznać za niegodziwe. Nadto, w ocenie strony pozwanej pobyt w (...), wiążę się, w ocenie pozwanego, z różnymi dolegliwościami i ograniczeniami w postaci pogorszenia standardu życia. Osoba osadzona musi liczyć się tymi dolegliwościami i ograniczeniami. Strona pozwana zaprzeczyła, aby powód w trakcie pobytu w wymienionych w pozwie (...) zgłaszał jakiekolwiek skargi na warunki związane z osadzeniem, na przeludnienie, na złe traktowanie ze strony innych osadzonych, czy na --- STRONA 3 --- kwestie związane z opieką medyczną. Pozwany zaprzeczył, aby powód kiedykolwiek uskarżał się na znęcanie się nad nim przez grypsujących, a nadto aby istniał jakikolwiek związek miedzy rzekomymi objawami (...) lub (...) u powoda, a także zarażeniem (...) lub (...), a zachowaniem funkcjonariuszy pozwanego. Powód miał zapewnioną opiekę medyczną, nie miał objawów (...), nie zażywał leków uspakajających, nie wymagał konsultacji psychiatrycznych. Niezależnie od powyższego strona pozwana wskazała, iż wysokość zadośćuczynienia żądanego przez S. W. jest rażąco wygórowana i pozostaje bez żadnego związku z doznaną przez niego rzekomą krzywdą. W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2010 r. powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podtrzymał wszystkie twierdzenia, wnioski i zarzuty podniesione w pozwie. Jego zdaniem roszczenie nie uległo przedawnieniu w stosunku do wszystkich okresów, które objął zakresem żądania, tj. od 19 stycznia 2006 r. do 17 marca 2006 r. ((...) w S.) oraz od 17 marca 2006 r. do 26 lutego 2009 r. ((...) nr (...) we W.). Powód podkreślił przy tym iż mimo, że czuł się poszkodowany przez niehumanitarne traktowanie podczas pobytu w obu (...), które to pobyty spowodowały u niego uszczerbek na zdrowiu zarówno psychicznym jak i fizycznym, uświadomił sobie realność możliwości egzekwowania swojego prawa do poszanowania godności osobistej dopiero rok temu, podczas zapoznawania się z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości w Strasbourgu. Zdaniem powoda niezmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. Do stwierdzenia wystąpienia „szczególnie uzasadnionego wypadku" w rozumieniu art. 248 k.k.w. nie wystarcza, zdaniem powoda, ogólnikowe powołanie się na istniejący w kraju stan przeludnienia (...). Nadto, powoływanie się przez stronę pozwaną na obowiązek przyjęcia każdej osoby kierowanej do jednostki oraz przekazywanie informacji o przekroczeniu najniższej normy sędziemu penitencjarnemu nie spełnia żadnych (nawet tych uznanych za niekonstytucyjne), reguł. Powód podniósł nadto, iż z samych zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom wynika, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na więźnia powinna wynosić, nie 3 lecz 4 m 2 . Już samo bowiem „skazanie" osadzonego na konieczność spożywania posiłków w obecności osób załatwiających w tym samym pomieszczeniu, w tym samym czasie swoje potrzeby fizjologiczne, stanowi przejaw poniżającego traktowania. Powód wskazał, iż wielokrotnie zgłaszał pracownikom służby więziennej (oddziałowym wychowawcom penitencjarnym) znęcanie się psychiczne i fizyczne tzw. grypsujących na jego osobie. Brak reakcji ze strony służby więziennej skutkuje naruszeniem przepisu art. 108 §1 k.k.w., nadto, zarażenie powoda (...) i (...) wskazuje na naruszenie przez stronę pozwaną przepisów art. 102 k.k.w. Powód S. W. zarzucił, także, iż mimo że sam odbywał karę za kradzieże odbiorników radiowych samochodowych, dzielił celę z osobą odbywającą karę dożywotniego pozbawienia wolności oraz z osobami skazanymi na karę 15 lat oraz 25 lat pozbawienia wolności. Powód nie zgodził się również z twierdzeniem pozwanego jakoby zadośćuczynienie żądane przez niego było rażąco wygórowane w stosunku do rozmiarów i dotkliwości jego krzywdy. Wysokość zadośćuczynienia, nie może bowiem podważać jego kompensacyjnej funkcji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód S. W. ma 26 lat i jest osobą kilkakrotnie karaną za przestępstwa przeciwko mieniu (kradzież odbiorników radiowych z samochodów), jak i za przestępstwa przeciwko zdrowiu (art. 157 k.k.). (dowód: akta osobopoznawcze S. W.); W związku z popełnieniem w/w przestępstw S. W. kilkakrotnie odbywał karę pozbawienia wolności w (...). Początkowo powód osadzony został w (...) zamkniętym dla młodocianych. Na mocy decyzji Komisji Penitencjarnej z --- STRONA 4 --- dnia 6 grudnia 2006 r. S. W. został zakwalifikowany do (...) dla odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy. W okresie od dnia 19 stycznia 2006 r. do dnia 17 marca 2006 r. S. W. przebywał w (... ) w S.. (dowód: akta osobopoznawcze S. W.); W dniu 17 marca 2006 r. S. W. został przetransportowany do (...) nr (...) we W.. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w w/w jednostce penitencjarnej do dnia 26 lutego 2009 r. (dowód: akta osobopoznawcze S. W.); Podczas pobytu w (...) nr (...) we W. S. W. początkowo został zatrudniony, jako porządkowy, ale z uwagi na niewykonywanie poleceń przełożonego, powód utracił pracę. Podczas pobytu na Oddziale (...) w/w (...) nr (...) we W., powód odbywający karę 5 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności został osadzony także z osobami odbywającymi karę 15 lat i 25 lat pozbawienia wolności, skazanymi za zabójstwo. S. W. doznawał szeregu upokorzeń ze strony w/w osób, ale nie zgłaszał tego przełożonym. (dowód: przesłuchanie powoda S. W. , k. 116); W trakcie konsultacji z psychologiem, w dniu 16 stycznia 2008 r. powód po raz pierwszy zgłosił prośbę o przeniesienie do innej celi mieszkalnej, gdyż w zajmowanej wówczas 6 - osobowej celi „źle się czuł". W czerwcu 2008 r. S. W. został osadzony na Oddziale (...), w celi 5 osobowej. (dowód: akta osobopoznawcze powoda S. W., przesłuchanie B. G. w charakterze strony pozwanej, k. 117); W okresie pobytu w (...) w S., jak również w (...) nr (...) we W., S. W. nie był leczony lekami uspakajającymi, ani z powodu (...). Powód nie wymagał konsultacji psychiatrycznych. (dowód: akta osobopoznawcze powoda S. W.) Z dokumentacji medycznej S. W. nie wynika, aby podczas pobytu w (...) nr (...) we W. osadzony był poddany leczeniu z powodu (...). W dniu 24 lipca 2006 r. powód zgłosił się do lekarza z powodu (…) w okolicy (…). Otrzymał maść (…) C.. Nie zlecano izolacji osadzonego. ( dowód: wyciąg z dokumentacji medycznej Kierownika Ambulatorium ZOZ-u (...) nr (...) we W. z dnia 15.11.2010 r.); (...) nr (...) we W. przeznaczonych jest dla osób skazanych po raz pierwszy na karę pozbawienia wolności, jak również dla przestępców młodocianych. Przy zakwaterowaniu więźniów (...) kieruje się stopniem demoralizacji skazanych, jak również kryterium zapewnienia bezpieczeństwa osadzonych. Grypsujących nie osadza się z niegrypsującymi, zdemoralizowanych nie osadza się z osobami niezdemoralizowanymi, palących nie kwateruje się z palącymi itp. W miarę możliwości, (...) kwalifikuje więźniów także pod względem okresu orzeczonej kary pozbawienia wolności. (dowód: przesłuchanie B. G. w charakterze strony pozwanej, k. 117); Zachowanie S. W. w warunkach izolacji więziennej, przez cały okres jego pobytu w (...) w S. oraz w (...) nr (...) we W. było poprawne. Powód był bezkonfliktowy, wypełniał polecenia przełożonych, dbał o higienę osobistą oraz porządek w celi. Chętnie uczestniczył w zajęciach świetlicowych, wolny czas spędzał na czytaniu książek i gazet. Nie był karany dyscyplinarnie. --- STRONA 5 --- (dowód: akta osobopoznawcze S. W., a w tym orzeczenia psychologiczno - penitencjarne do Komisji Penitencjarnej oraz oceny okresowe wychowawców); W związku z popełnieniem kolejnego przestępstwa (rozboju) powód został osadzony w dniu 4 maja 2010 r. w grupie dla recydywistów w (... ) we W., gdzie nadal przebywa. (dowód: okoliczność bezsporna, a nadto przesłuchanie powoda, k. 116). Sąd zważył, co następuje: Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 50 000 zł na rzecz domu samotnej matki w L.. Powód podniósł, iż źródłem powstania po jego stronie krzywdy jest bezprawne, w jego ocenie, zachowanie ze strony administracji (...) w S. oraz (...) nr (...) we W., podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w w/w placówkach, polegające na naruszeniu prawa powoda do zapewnienia w celi warunków bytowych nieurągających godności człowieka i zgodnych z obowiązującymi normami prawnymi. Podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił zatem przepis art. 417 k.c., oraz art. 23, w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Jak wynika z twierdzeń powoda zawartych w pozwie, podstawę faktyczną jego roszczeń stanowią zdarzenia mające miejsce w okresie od dnia 19 stycznia 2006 r. do 17 marca 2006 r. oraz od 17 marca 2006 r. do 26 lutego 2009 r. Główny zarzut powoda sprowadzał się do twierdzenia, iż strona pozwana naruszyła w stosunku do powoda obowiązujące normy powierzchniowe przypadające na jednego osadzonego w celi, jak również zasady prawidłowego zakwaterunkowania więźniów (osoby grypsujące z niegrypsującymi). Powód zarzucił, iż z powodu osadzenia go z osobami skazanymi na kary pozbawienia wolności w wymiarze 15, 25 lat oraz dożywocia, był poniżany i zastraszany. Nadto, w w/w (...) zaraził się (...) oraz (...) W ocenie S. W., wyniku w/w naruszeń ze strony pozwanej doszło u powoda do pogorszenia się zdrowia fizycznego i psychicznego. Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako "niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Na marginesie można w tym miejscu podkreślić, iż Kodeks cywilny przed nowelizacją z 2004 r. określał odpowiedzialność państwa i jednostek samorządu terytorialnego za zachowania funkcjonariuszy państwowych i samorządowych (za cudze czyny). Art. 417 k.c. w obecnym brzmieniu przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej za jej własne działania i zaniechania. Przy określeniu zasady odpowiedzialności podstawowe znaczenie ma treść art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą odpowiedzialność za niezgodne z prawem działania organów władzy publicznej nie wymaga zawinienia sprawcy szkody. Tę regułę przejął przepis art. 417 k.c., który również uniezależnia od winy władz publicznych przypisanie im obowiązku naprawienia szkody. W piśmiennictwie, przypisanie odpowiedzialności za sam skutek bezprawnego zachowania, a więc niezależnie od oceny strony podmiotowej, określane jest mianem odpowiedzialności na zasadzie ryzyka albo odpowiedzialności na zasadzie bezprawności. Jeżeli niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej wyrządziło uszczerbek w dobrach osobistych, ale nie stanowi deliktu ujętego w przepisie art. 445 k.c. (np.: naruszające godność, niehumanitarne warunki stworzone osobie pozbawionej wolności lub tymczasowo aresztowanej), nie jest konieczne ustalenie winy podmiotu, dla przypisania mu odpowiedzialności na podstawie art. 417 w zw. z art. 448 k.c. Przeciwne stanowisko, uwzględniające przesłankę winy, nie zapewnia minimalnego standardu ochrony określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, który wskazuje jedynie przesłankę bezprawności i nie różnicuje postaci szkody. --- STRONA 6 --- Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest zatem przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Należy jednak przede wszystkim stwierdzić, iż strona pozwana podniosła w pierwszej kolejności zarzut przedawnienia części roszczeń objętych żądaniem pozwu. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. W art. 442 1 § 1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie powoda nie było przedawnione. W stosunku do objętego zakresem powództwa okresu osadzenia (19 stycznia 2006 r. do 26 lutego 2009 r.) zastosowanie znajduje zatem nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. Powód wniósł pozew w niniejszej sprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. (stempel na kopercie, k. 6/o.) i jak zostało podniesione, jego zarzuty dotyczą przebywania jako osadzonego w (... ) w S. w okresie od dnia 19 stycznia 2006 r. do dnia 17 marca 2006 r. oraz w (... ) nr (... ) we W. w okresie od dnia 17 marca 2006 r. do 26 lutego 2009 r. Stosując przepis art. 442 1 k.c. oraz 3 letni termin przedawnienia objętych żądaniem roszczeń, należy stwierdzić, iż roszczenie powoda o zadośćuczynienie z tytułu czynu niedozwolonego jakim miało być naruszenie dóbr osobistych powoda przez stronę pozwaną, było przedawnione w stosunku do okresu pobytu powoda we wskazanej jednostce trwającego do dnia 19 sierpnia 2007 r. Słusznie zatem zarzucił pełnomocnik strony pozwanej, iż w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie roszczenie powoda było w części przedawnione. Przedmiotem dalszych rozważań Sądu w odniesieniu do kwestii zasadności zarzutów powoda objęte są zatem zdarzenia związane z pobytem powoda w (...) nr (...) we W. w okresie od 20 sierpnia 2007 r. do 26 lutego 2009 r. Przechodząc do dalszych rozważań należy stwierdzić, iż przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest w świetle regulacji zawarte w art. 417 k.c. przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. --- STRONA 7 --- Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. wprowadza między innymi obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w (... ) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norma prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym - w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia". Wypada także odnotować w tym miejscu przepis art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), który stanowi, że do podstawowych zadań Służby Więziennej należy „zapewnienie osobom skazanym na kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej". W uzasadnieniu projektu Kodeksu Karnego stwierdzono: „Myślą przewodnią nowego prawa karnego musi być ochrona godności człowieka zarówno jako pokrzywdzonego, jak 1 sprawcy przestępstwa (...)" (s. 1). Stąd art. 3 k.k. stanowi: "Kary oraz inne środki przewidziane w tej ustawie stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka." Można przyjąć, iż przepis art. 4 § 1 jest rozwinięciem tego właśnie przepisu k.k. [T. Szymanowski, Godność sprawcy przestępstwa w nowym prawie karnym, "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 1995, nr 10, s. 29 i n.]. Zatem godność ludzka to również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie niepozbawionej wolności. Samo więc osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą - brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka - osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 §2 k.k.w. Przepis artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, mówi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis ten nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobistego, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem - tak w wyroku z 28 --- STRONA 8 --- lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6).). Zatem na powodzie spoczywał w sprawie niniejszej ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celi, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Strona pozwana przyznała natomiast, że sposób odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia był w przypadku powoda stanem przejściowym. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może bowiem dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m 2 , jednakże jedynie na czas określony. Strona pozwana podkreśliła natomiast, że przeludnienie cel jest zjawiskiem występującym nie tylko w pozwanej placówce, ale i we wszystkich (...) i (...) w Polsce, z uwagi na fakt, iż (...) nie mają wpływu na możliwość odmowy przyjęcia do nich osób skazanych, nawet wówczas, gdy (... ) taki, po dostosowaniu wszelkich możliwych pomieszczeń na cele mieszkalne, jest przeludniony. (... ) podniósł, nadto, iż warunki bytowo - sanitarne występujące w (...) są standardowe. Podniesione przez stronę okoliczności, nie mają wpływu na ocenę zasadności umieszczania skazanych w celach przeludnionych wobec tego, iż, jak już zostało stwierdzone, wina sprawcy nie jest przesłanką jego odpowiedzialności za zachowanie bezprawne, naruszające dobra osobiste osoby pokrzywdzonej. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, jak i ograniczony budżet Państwa Polskiego przeznaczony na poprawę warunków bytowych w więziennictwie w Polsce, nie zwalniają zatem Skarbu Państwa z odpowiedzialności i nie mogą prowadzić do wniosku, iż podjęte przez nią działania ograniczania powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest konkretny (...), który być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie przez ten (...) reprezentowany i który poprzez tenże (...) do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego dopuścił. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w (...) nr (...) we W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej mogły stanowić naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności i prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach humanitarnych. Biorąc pod uwagę powszechnie istniejący stan przeludnienia cel więziennych w (... ) w Polsce, jak również domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych wynikające z przepisu art. 24 k.c., należy stwierdzić iż strona pozwana, co do zasady, ponosi odpowiedzialność za niezachowanie norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego, w (...) nr (...) we W., które to naruszenie, trwające także w rozważanym okresie i odnoszące się do powoda S. W., w istocie, mogło stanowić przyczynę jego krzywdy. Tym niemniej, wobec dość lakonicznych twierdzeń powoda, braku w tym zakresie dowodów w postaci zeznań świadków - innych osadzonych, jak również w świetle wiarygodnych twierdzeń psycholog B. G., złożonych na rozprawie w charakterze strony pozwanej o odnoszących się do przyjętej w (... ) praktyki zakwaterowania więźniów w celach, istnieją wątpliwości co do przesądzenia, że osadzenie S. W. w przeludnionej celi miało charakter trwały, nie było stanem przejściowym. Jak wynika z akt osobowych odbywającego karę pozbawienia wolności S. W., w dniu 16 stycznia 2008 r. powód po raz pierwszy zgłosił swoje uwagi, co do stanu zaludnienia celi. W ślad za rozmową z psychologiem powód został przeniesiony do innej celi. W późniejszym okresie powód wielokrotnie występował do Dyrekcji (...) nr (...) z prośbą o uwzględnienie jego wniosków, jednak dalszych uwag, odnośnie przeludnienia celi mieszkalnej, S. W. nie zgłaszał. Z powyższego można wywnioskować, iż administracja (...) nr (...) we W., w miarę możliwości, którymi dysponowała uwzględniała wnioski powoda, także w zakresie przeniesienia do innej celi. Twierdzenia powoda, iż jego „milczenie" w kwestii niegodziwych warunków bytowych wynikało z obawy przed agresją ze strony współosadzonych „silniejszych" i starszych więźniów, nie obciążają, zdaniem Sądu strony pozwanej. Należy zwrócić uwagę, iż powód miał możliwość skorzystania z dalszej pomocy, czego dowiodło doświadczenie nabyte wcześniej (zgłoszenie uwag psychologowi podczas okresowych konsultacji) i z tej możliwości nie skorzystał. Nadto, twierdzenia powoda co do jego złego stanu psychicznego związanego z sytuacją panującą w celi nie potwierdziły się. Z dokumentacji medycznej --- STRONA 9 --- powoda nie wynika bowiem, aby powód kiedykolwiek cierpiał na (...), brał leki uspakajające lub wymagał konsultacji psychiatrycznej. Również z akt osobopoznawczych powoda nie wynika, aby S. W. zgłaszał swoje uwagi co do złego stanu zdrowia wychowawcy lub psychologowi. Jego twierdzenia w świetle braku jakichkolwiek innych dowodów obiektywnych, są niewiarygodne. Natomiast, złe samopoczucie powoda, czy przygnębienie, jeśli nawet niejednokrotnie towarzyszyło powodowi podczas pobytu w (...) nr (...) we W., należy ocenić jako naturalne, będące konsekwencją samego osadzenia w (...), związane z odbywaniem kary w warunkach izolacji. Nie dziwi to także w świetle tych oczywistych okoliczności, iż powód został skazany na karę pozbawienia wolności w bardzo młodym wieku, mając zaledwie (…) lat. Przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobisty powoda, przy założeniu naruszenia ze strony wskazanego w pozwie (...) nr (...) we W. norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego, wynikających z art. 110 §2 k.k.w., nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 50 000 zł na wskazany przez powoda cel społeczny. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 100 000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Z uwagi na nieznaczną intensywność naruszenia dóbr osobistych powoda, nieuzasadnione jest także zasądzenie od strony pozwanej kwoty 50 000 zł celem przekazania jej na wskazany przez powoda cel społeczny. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód S. W. mimo swojego młodego wieku nie jest człowiekiem mającym pierwszy raz do czynienia z więziennictwem. Uprzednio powód przebywał już w (...), będąc skazanym za przestępstwa przeciwko mieniu. W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwo, za które obecnie odbywa karę, czynił to mając świadomość, z uwagi na wcześniejsze pobyty w (...), jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej, a mimo to sam dopuścił do powrotu do więzienia. Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, recydywisty penitencjarnego, który z doświadczenia osobistego wie jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo - sanitarne w (...). Co należy również podkreślić, powód skarży się na krzywdę której doznał ze strony (...) w związku z przeludnieniem celi, w której przebywał w kontekście naruszenia jego prawa do swobody i prywatności, przy czym należy zauważyć, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane już choćby z uwagi na fakt, iż cele (...) rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. Nie potwierdził się zarzut powoda w postaci wywołania przez stronę pozwaną u S. W. rozstroju zdrowia fizycznego 1 psychicznego. Powód nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność odbytego w (... ) nr (... ) we W. leczenia psychiatrycznego związanego z pobytem w przeludnionych celach, jak również żadnych dowodów na fakt zarażenia się (...), choć na nim w tej mierze spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Powód nie wykazała także jaki wpływ na jego zdrowie miała (...), na którą uskarżał się w lipcu 2006 r. Nadto, z akt osobopoznawczych powoda nie wynika, aby zgłaszał jakiekolwiek uwagi pod adresem stanu sanitarnego cel lub opieki medycznej, którą był objęty w (...). Powód nie udowodnił również, że dobór skazanych w celi był bezprawny. --- STRONA 10 --- W ocenie Sądu powyższe okoliczności wskazują, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Powód bowiem, wykorzystując przewidzianą przepisem art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. możliwość alternatywnego lub kumulatywnego żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty na wskazany prze niego cel społeczny, określił wysokość zadośćuczynienia na rażąco wysokim poziomie. Warto też zwrócić uwagę, na niewspółmierną wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia, w odniesieniu do intensywności naruszenia dóbr osobistych ze strony pozwanego (...). Wszystkie powyższe okoliczności, wskazują zatem, że powództwo (sformułowane zresztą w sposób szablonowy) ma charakter wyłącznie fiskalny. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia oraz świadczenia na rzecz domu samotnej matki za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 §2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (... ) nr (... ) we W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce, natomiast w rozważanym okresie było wręcz zjawiskiem nagminnym. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych regulacji prawnych i norm europejskich ciągle trwa, jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa oraz zaangażowania ogromnych środków finansowych. Choć warunki, w których osadzony był powód naruszały jego godność i prawo do prywatności, stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Przy czym Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego pozwalają również wypowiedzieć twierdzenie, że powództwo jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a zatem i z tych przyczyn nie zasługuje na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach w punkcie II wyroku Sąd wydał kierując się normą art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami procesu nie było uzasadnione.