Postanowienie I C 98/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Białyms

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 98/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Piotr Kozłowski Protokolant: Anna Owerczuk po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 roku w Białymstoku sprawy z powództwa J. B. przeciwko Skarbowi Państwa Sądowi Najwyższemu w Warszawie, Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku, Sądowi Okręgowemu w Białymstoku o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. III. Stwierdza, że brakujące koszty sądowe ponosi Skarb Państwa. UZASADNIENIE Powód J. B. wnosił o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego kwoty 4 500 złotych tytułem odszkodowania za niezasadne obciążenie go odpowiedzialnością materialną na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa za błędy popełnione przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawach o sygn. akt Sądu Najwyższego: IV CSK 131/11 i IV CZ 42/11. Wskazał, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu winien był sporządzić opinię o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia, a nie wnosić środki zaskarżenia nie spełniające wymogów ich dopuszczalności do merytorycznego rozpoznania. Dodatkowo, powód wskazał, że w związku z tym, iż adwokaci podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, Sąd Najwyższy w imieniu Skarbu Państwa, który ustanowił powodowi adwokata z --- STRONA 2 --- urzędu, powinien był zgłosić szkodę ubezpieczycielowi, aby ten w ramach odszkodowania powodowi za błąd adwokata z urzędu wypłacił Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zasądzone koszty zastępstwa procesowego. Po sprecyzowaniu powództwa, w piśmie z dnia 22 kwietnia 2013 roku, powód domagał się wezwania do procesu w charakterze pozwanych – Sądu Okręgowego w Białymstoku i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku oraz zobowiązanie ich solidarnie do naprawienia szkody wynikłej ze zbrodni sądowej sędziów pozwanych, do jakiej doszło w sprawie I C 1032/08 Sądu Okręgowego w Białymstoku i w dalszych instancjach w tej sprawie, przez doprowadzenie wydanych wyroków do zgodności z prawdą materialną lub doprowadzenie do zgodności z prawdą sądową dokumentów, na których oparto wyrok, tj. ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Sokółce, o numerach KW (...) i Kw (...), tak aby wynikało z nich, że właścicielem opisanego w księgach gospodarstwa rolnego jest zmarły W. B. oraz wyroków sądów administracyjnych, tak aby wynikało z nich, że skargi na bezczynność pozwanych organów administracyjnych zostały oddalone. Ewentualnie, w przypadku gdyby pozwani nie chcieli skorzystać ze swych uprawnień do naprawienia szkody wnosił o zasądzenie od nich kwoty 149 495 złotych odszkodowania tytułem utraconego wskutek zbrodni sądowej przysporzenia majątkowego, o jakie powód zabiegał w sprawie I C 1032/08. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd Okręgowy w Białymstoku orzekając w sprawie I C 1032/08, oparł się na ustaleniach faktycznych ewidentnie sprzecznych z treścią powołanych przez powoda dowodów z dokumentów. Świadczy to o braku jakiegokolwiek zapoznania się Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny miał zaś obowiązek z urzędu sprawdzić, czy nie doszło do nieważności postępowania, m.in. wskutek pozbawienia strony możności obrony swych praw. Zdaniem powoda Sąd Apelacyjny zaniedbał swój obowiązek stwierdzając, że nie doszło do nieważności postępowania. Kontroli kasacyjnej nad prawidłowością urzędowania Sądu Apelacyjnego w Białymstoku dokonał zaś Sąd Najwyższy odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i tym samym nie dostrzegając nieważności postępowania jakiej dopuściły się Sądy obu instancji. Zdaniem powoda, w efekcie, jak to ujął „zbrodni sądowej”, został on niezasadnie obciążony przez Sąd Najwyższy na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa łącznie kwotą 4 500 złotych oraz mimo poniesionych nakładów i utraconego zarobku w datach stawiennictw do sądów nie uzyskał przysporzenia majątkowego w żądanej od pozwanych kwocie 149 495 złotych. Pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wnosił o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje : W toku sprawy I C 1032/08 Sądu Okręgowego w Białymstoku, powód J. B. korzystał z całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie oraz pomocy adwokata ustanowionego z urzędu. Wyrokiem z dnia 28 maja 2010 roku Sąd oddalił powództwo i odstąpił od obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanych. Po rozpoznaniu apelacji powoda, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 października 2010 roku uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej roszczenia powoda skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Powiatowemu Policji w S. o zapłatę kwoty 1,30 złotych i w tym zakresie pozew odrzucił, w pozostałej części apelację oddalił. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 roku, sygn. akt I ACa 448/10 Sąd Apelacyjny w Białymstoku zwolnił powoda od opłaty od skargi kasacyjnej i ustanowił mu do postępowania kasacyjnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Pełnomocnik powoda w terminie złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku I Wydziału Cywilnego (k. 1433 – 1461 akt I C 1032/08 SO w/m). --- STRONA 3 --- Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2011 roku, sygn. akt IV CSK 131/11, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, przyznał adwokatowi A. G. od Skarbu Państwa kwotę 1 800 złotych powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, a przez niego nieopłaconej, zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2 700 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym (k. 1481 akt I C 1032/08 SO w/m). Równolegle ze skargą kasacyjną powód złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2010 roku, sygn. akt I ACa 448/10 oraz poprzedzającym go wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 28 maja 2010 roku, sygn. akt I C 1032/08. Postępowanie to było prowadzone pod sygn. akt I ACa 72/11. Postanowienie wydane w tej sprawie zostało zaskarżone przez powoda zażaleniem do Sądu Najwyższego. Postanowieniem z dnia 29 września 2011 roku, Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda, przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – adwokat A. G. kwotę 1 800 złotych powiększoną o stawkę podatku VAT z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu zażaleniowym, zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1 800 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego (k. 15). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpatrując daną sprawę nie jest związany wskazanymi zarówno przez powoda jak i pozwanego podstawami prawnymi. Sąd biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy, z urzędu dokonuje subsumpcji określonych norm prawa. Argumenty podniesione przez obie strony wskazują, że roszczenie powoda oparte jest o przepis art. 417 § 1 k.c., który normuje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa oparta na wyżej wymienionym przepisie, powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy jej ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Kolejność badania przez sąd powyższych przesłanek nie może być dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego jak twierdzi poszkodowany wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (tak SN w wyroku z 19 lipca 2012 roku II CSK 648/11, Lex nr 1 215 614). Powód nie zdołał przede wszystkim wykazać bezprawności działania pozwanych. Przesłankę bezprawności ujętą w omawianym przepisie należy ujmować ściśle, jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej – z wyłączeniem norm moralnych, obyczajowych, zasad współżycia społecznego. Chodzi tu więc o niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, rozporządzeniami oraz prawem stanowionym przez Unię Europejską. Orzeczenie Sądu Najwyższego opierało się całkowicie na obowiązującym w Polsce obowiązku prawnym, zgodnie z którym mimo korzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, strona przegrywająca proces ma obowiązek zwrócić na rzecz przeciwnika poniesione przez niego koszty zastępstwa procesowego. Wprawdzie istnieje możliwość zastosowania instytucji przewidzianej w art. 102 k.p.c., to jednak sposób skorzystania z niego jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążania kosztami --- STRONA 4 --- procesu strony przegrywającej spór (zob. wyroki SN: z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 192/09, Lex nr 584735 i z dnia 27 maja 2010 r., II PK 359/09, Lex nr 603828 oraz postanowienia SN: z dnia 19 października 2011 r., II CZ 68/11, Lex nr 1044004 i z dnia 20 kwietnia 2012 r., III CZ 17/12, Lex nr 1164739). Niezastosowanie w przypadku powoda tej instytucji nie można rozpatrywać w kategoriach bezprawności. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że kwota 4 500 złotych, która została ściągnięta od powoda tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa stanowi szkodę w jego majątku wywołaną bezprawnym działaniem pozwanego. Skoro powód konieczność zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa wiąże z nieudolnym (w jego ocenie) działaniem pełnomocnika ustanowionego mu z urzędu, ma możliwość samodzielnego dochodzenia od niego, bądź jego ubezpieczyciela naprawienia szkody z tego tytułu. Podzielenie stanowiska powoda, że to Sąd Najwyższy na etapie rozstrzygania o kosztach postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej oraz zażalenia, we własnym zakresie powinien ustalić kto jest ubezpieczycielem i do niego skierować roszczenie zapłaty, doprowadziłoby do sytuacji, w której Sąd niejako wyręczyłby powoda w dochodzeniu przysługujących mu roszczeń. Co więcej, działając w taki sposób Sąd naruszyłby zasadę równości stron w procesie. Bez wszczęcia odrębnego postępowania sądowego, przesądziłby niejako zasadność roszczenia odszkodowawczego, które ewentualnie przysługiwałoby powodowi od pełnomocnika (lub jego ubezpieczyciela). Przechodząc do analizy zarzutów stawianych przez powoda Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w Białymstoku i Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku, stwierdzić należy, że i w tym przypadku powód nie zdołał wykazać zasadności swoich roszczeń. Sposób procedowania Sądu w sprawie o sygn. akt I C 1032/08 nie budzi wątpliwości co do jego prawidłowości. Co więcej, został on także poddany kontroli instancyjnej w toku postępowania przed Sądem Apelacyjnym. Fakt, że materiał dowodowy sprawy został oceniony w sposób odmienny niż by sobie tego życzył powód, co w efekcie skutkowało wydaniem niekorzystnego dla niego wyroku, nie może być podstawą uznania, że Sąd w trakcie prowadzenia sprawy dopuścił się działania bezprawnego. Wykluczenie istnienia przesłanki bezprawności pozwanego, czyni bezzasadnym dalsze rozważania o istnieniu szkody, badania jej zakresu, a także związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanego, a wystąpieniem szkody. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 417 k.c. orzeczono jak w sentencji. Odstępując od obciążania powoda kosztami procesu, Sąd miał na uwadze jego trudną sytuację materialną i życiową, co uzasadniało zastosowanie art. 102 k.p.c.