Postanowienie I C 971/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 971/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa P.C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. o ustalenie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda P. C. kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 971/12 UZASADNIENIE W dniu 6 września 2012r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew P. C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S., w którym powód wniósł o „ustalenie prawa do przekazywania środków pieniężnych, o których mowa w art. 216 par. 1 kkw, na wybrany rachunek bankowy nie będący jego rachunkiem imiennym, ani też rachunek, którego jest współdysponentem”. Jako podstawę prawną swojego roszczenia powód wskazał art. 189 kpc. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że zgodnie z treścią art. 126 par. 1 kkw zwrócił się do administracji Zakładu Karnego w S. o przekazanie na wybrany rachunek bankowy kwoty, o której mowa w art. 126 par. 1 kkw. Stwierdził, że zastępca Dyrektora ZK w S. (…) R.S. odmówił mu przekazania środków pieniężnych na wskazany przez niego rachunek bankowy, co było niedopuszczalnym przekroczeniem przepisów. Powód podniósł, że gdyby intencją ustawodawcy było to, aby określony w przepisach „wybrany rachunek” był imiennym rachunkiem skazanego bądź, którego skazany jest współwłaścicielem, to zawarłby takie uwarunkowanie w stosownym przepisie. W dniu 9 listopada 2012r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew pozwanego Skarbu Państwa, w którym wniesiono o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono przede wszystkim, że powództwo winno ulec oddaleniu z powodu braku interesu prawnego powoda w jego dochodzeniu. Pozwany argumentował, że interes prawny do wytoczenia przedmiotowego powództwa nie zachodzi, jeżeli zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw. Pozwany Skarb Państwa powołał się na regulację --- STRONA 3 --- zawartą w ustawie – kodeks karny wykonawczy i stwierdził, że przepisy w niej zawarte gwarantują powodowi prawo, którego ustalenia domaga się on w niniejszej sprawie. Tym samym nie istnieje niepewność prawa, która musi zaistnieć, aby można było domagać się jego ustalenia na podstawie art. 189 kpc. Podniesiono również, że żądanie powoda o przekazanie środków pieniężnych na wskazany przez niego rachunek bankowy zostało już rozstrzygnięte przez Sąd Okręgowy w S. III Wydział Penitencjarny i nie podlega ponownej ocenie, ponieważ spowodowałoby to dwutorowość oceny działania zakładu karnego pod względem zgodności z prawem (k. 22-28). W piśmie procesowym, które wpłynęło do akt sprawy w dniu 4 stycznia 2013r, powód P. C. popierał powództwo (k. 51). Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013r pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie (00:02:01-00:02:31 – stanowisko przedstawione na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013r). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powód P. C. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. od marca 2010r. Obecnie odbywa tą karę w Zakładzie Karnym w K. (okoliczność bezsporna). W piśmie z dnia 10 lipca 2012r powód zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w S. o zlikwidowanie jego książeczki oszczędnościowej znajdującej się w depozycie jednostki i przekazanie znajdującej się na niej kwoty, jak również kwoty znajdującej się na jego koncie depozytowym na rachunek bankowy prowadzony na nazwisko Z. B. w Banku (…) w Ż. filia w N. (dowód: pismo – wniosek z dnia 10 lipca 2012r – k. 30). Decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 12 lipca 2012r odmówiono powodowi przekazania środków pieniężnych na wskazany przez niego rachunek bankowy (dowód: decyzja odmowna Dyrektora ZK w S. z dnia --- STRONA 4 --- 12 lipca 2012r w formie adnotacji na wniosku powoda z dnia 10 lipca 2012r – k. 30). W dniu 12 lipca 2012r referent działu finansowego S. B. zapoznała powoda P. C. z decyzją Dyrektora ZK w S. (dowód: notatka urzędowa S. B. z dnia 30 lipca 2012r – k. 31,odręczna adnotacja powoda o zapoznaniu się z decyzją znajdująca się na wniosku z dnia 10 lipca 2012r – k. 30). W dniu 16 lipca 2012r do Sądu Okręgowego w S. III Wydziału Penitencjarnego wpłynęła skarga osadzonego P.C. na decyzję Dyrektora ZK w S. w przedmiocie odmowy przekazania środków pieniężnych na wskazany przez P. C. rachunek bankowy (dowód: skarga z dnia 12 lipca 2012r, data wpływu do sądu 16 lipca 2012r – k. 2-2v w aktach III Kow 947/12). Postanowieniem Sądu Okręgowego w S. wydanym w dniu 5 września 2012r w sprawie III Kow 947/12, zaskarżona decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 12 lipca 2012r została utrzymana w mocy. Powyższe orzeczenie jest prawomocne (dowód: postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 5 września 2012r – k. 18-18v w aktach III Kow 947/12). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Analiza uzasadnienia pozwu oraz treści pisma procesowego powoda, w którym ustosunkował się do odpowiedzi na pozew pozwanego Skarbu Państwa, nie pozostawia wątpliwości, że powód P. C. domaga się w niniejszej sprawie ustalenia prawa do przekazywania posiadanych środków pieniężnych, o których jest mowa w art. 126 par. 1 kkw (omyłkowo powód wskazał art. 216 par. 1 kkw), na wybrany rachunek bankowy, którego nie jest właścicielem ani współwłaścicielem. Powód stwierdził, że bezprawne są wszelkie ograniczenia stosowane przed administrację Zakładu Karnego w S. co do możliwości wyboru przez skazanego rachunku bankowego. Podniósł, że zastosowana przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. wykładnia art. 126 par. 1 kkw prowadząca do ustalenia, że prawo wyboru dotyczy wyłącznie rachunku bankowego, którego --- STRONA 5 --- skazany jest właścicielem bądź współwłaścicielem, jest niedopuszczalna i niezgodna z wolą ustawodawcy. Powód wywodzi swoje roszczenie w niniejszej sprawie z treści art. 189 kpc i stoi na stanowisku, że tego rodzaju ustalenie zapewni ochronę jego praw i zapobiegnie powstaniu tego rodzaju sporu w przyszłości. Artykuł 189 kpc stanowi, że „powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny”. Zatem w sprawach o ustalenie wnoszonych na podstawie art. 189 kpc , Sąd ma obowiązek badania z urzędu, czy istnieje interes prawny powoda uzasadniający oparcie powództwa na wskazanym przepisie, gdyż interes prawny jest materialnoprawną przesłanką takiego powództwa. Interes prawny dotyczy szeroko rozumianych praw oraz stosunków prawnych i występuje on z reguły wówczas, gdy istnieje niepewność tego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych. Pojęcie interesu prawnego powinno być również interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej. Zatem brak będzie interesu prawnego w sytuacjach, kiedy równocześnie występuje inna forma ochrony praw powoda. Prawa i obowiązki skazanego zostały szczegółowo określone w treści oddziału 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r – Kodeks karny wykonawczy. W szczególności art. 126 par. 1 kkw stanowi, iż „ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego (…) gromadzi się środki, przekazywane skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji i na wniosek skazanego można je przekazać na wybrany rachunek bankowy lub książeczkę oszczędnościową”. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawa powoda, których ustalenia domaga się on w niniejszej sprawie są obecnie zagwarantowane i chronione przepisami ustawy – Kodeks --- STRONA 6 --- karny wykonawczy. Tym samym brak jest podstaw do indywidualizowania praw konkretnego skazanego, w tym przypadku powoda P. C., ponieważ wszyscy skazani winni mieć zagwarantowane takie same prawa. Zasady wykonywania kary pozbawienia wolności, kar porządkowych i środków przymusu regulują przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997r – Kodeks karny wykonawczy oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r – w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Artykuł 2 kkw określa organy postępowania wykonawczego, zaś art. 3 par. 2 kkw stanowi, iż: „W sprawach zastrzeżonych w niniejszym kodeksie dla sądu penitencjarnego właściwy jest ten sąd penitencjarny, w którego okręgu przebywa skazany, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sądem penitencjarnym jest sąd okręgowy”. Opisane powyżej akty prawne w sposób wyczerpujący regulują uprawnienia, które przysługują osobie odbywającej karę pozbawienia wolności jako stronie w postępowaniu wykonawczym. W szczególności, stosownie do treści art. 6 par. 1 kkw – skazany może składać wnioski o wszczęcie postępowania przed sądem i brać w nim udział jako strona oraz w wypadkach wskazanych w ustawie wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym. Skazany może również składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie, a zgodnie z art. 7 par. 1 kkw – może zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 (prezes sądu lub upoważniony sędzia, sędzia penitencjarny, dyrektor zakładu karnego, sądowy kurator zawodowy, inny organ uprawniony przez ustawę do wykonywania orzeczeń) z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie sprzeczności z prawem decyzji dyrektora zakładu karnego winno skutkować jej uchyleniem przez sędziego penitencjarnego. Z kolei na decyzję sędziego przysługuje skarga do właściwego sądu penitencjarnego (art. 34 par. 1 i 2 kkw). W świetle powyższych regulacji nie ulega dla Sądu wątpliwości, że obowiązujący porządek prawny gwarantuje powodowi prawa, których ustalenia --- STRONA 7 --- domaga się on w niniejszym procesie. Tym samym nie istnieje podnoszona przez powoda P. C. niepewność przysługujących mu praw. Nie może być również mowy o braku innej formy, poza roszczeniem uregulowanym w treści art. 189 kpc, za pośrednictwem której może dojść do ochrony praw powoda. Jak podniesiono powyżej, powód może zaskarżyć każdą decyzję dyrektora właściwego zakładu karnego z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie we właściwym postępowaniu sprzeczności z prawem decyzji dyrektora zakładu karnego musi prowadzić do jej uchylenia przez sędziego penitencjarnego, zaś decyzja sędziego, w wyniku wniesienia skargi, może zostać poddana kontroli przez właściwy sąd penitencjarny. Jak wynika z załączonych akt sprawy III Kow 947/12 – P. C. skorzystał z przysługujących mu uprawnień i złożył skargę na decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 12 lipca 2012r do Sądu Okręgowego w S. III Wydziału Penitencjarnego. Decyzja Dyrektora ZK w S. została zbadana pod względem legalności przez właściwy sąd penitencjarny i skutkowało to utrzymaniem jej w mocy postanowieniem z dnia 5 września 2012r. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że nie istnieje niepewność odnośnie przysługujących powodowi praw. Ewentualnej ochrony P. C. winien poszukiwać w trybie przewidzianym przez przepisy ustawy – kodeks karny wykonawczy. Prowadzi to do wniosku, że powód P. C. nie ma interesu prawnego w dochodzeniu na podstawie art. 189 kpc roszczenia o ustalenia prawa do przekazywania zgromadzonych środków pieniężnych na wskazany przez niego rachunek bankowy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 189 kpc powództwo oddalił. Z powodu sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania, Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.