Wyrok I C 955/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2014 roku Sąd Okręgowy w Kalisz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 955/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2014 roku Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wojciech Tomalak Protokolant: st. sekr. sądowy Halina Andrzejak po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 roku w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa W. M. przeciwko H. M. o ochronę dóbr osobistych Oddala powództwo. SSO Wojciech Tomalak UZASADNIENIE Powód W. M. w pozwie z dnia 28 czerwca 2013 r. (data wpływu do tut. Sądu) wniósł o zobowiązanie pozwanej H. M. do złożenia powodowi „oficjalnych, publicznych w sposób w danym rejonie przyjęty przeprosin w formie pisemnej «gazeta, ogłoszenia» jak też przed obliczem Sądu Okręgowego w Kaliszu podczas rozprawy na której zapadnie końcowe orzeczenie w tejże sprawie w formie ustnej” - z zaprotokołowaniem tychże przeprosin za zgodą wyrażona przez organ procesowy do protokołu rozprawy, a ponadto zasądzenia od pozwanej „określonej sumy pieniężnej w wysokości 30.000,00 zł. tytułem rekompensaty pieniężnej za wieloletnie znieważanie, obrażanie powoda oraz pomawianie o nadużywanie alkoholizmu, w tym stosowanie aktów przemocy fizycznej i psychicznej”. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 12 lipca 2013 r. powód sformułował treść przeprosin „świadoma naruszenia prawa w zakresie dóbr osobistych z tytułu znieważania W. M. oraz pomawiania go o nieistniejący alkoholizm jak też fikcyjną przemoc domową dobrowolnie składam oświadczenie o następującej treści, tj. przepraszam pozostającego ze mną w stanie faktycznej separacji męża W. M. zamieszkałego… za naruszenie jego dóbr osobistych poprzez pomówienie jak i narażenie na utratę zaufania publicznego oraz wstyd a w konsekwencji wielokrotne narażanie jego niewinnej osoby oraz budżetu domowego na zbędne wydatki pieniężne. W rzeczywistości mam świadomość, że W. M. nie jest alkoholikiem oraz że nigdy nie znęcał się nad rodziną. Jest mi przykro, że naruszenie dóbr osobistych męża doprowadziło do wszczęcia przeciwko niemu wielu postępowań karnych, niestety czasu nie wrócę, jednakże oświadczam. że owe znieważanie jak też pomawianie W. M. miało miejsce pod wpływem złości do niego oraz konfliktów rodzinnych, które doprowadziły do wieloletniej separacji faktycznej oraz otwartego konfliktu. Szczerze przepraszam za wszelkie niedogodności wynikłe z powodu wystawienia przeze mnie nieprawdziwych oszczerczych zarzutów w zakresie znieważania i pomówień oraz zobowiązuję się do dementowania przy każdej okazji fikcyjności --- STRONA 2 --- kierowanych pod adresem W. M. zarzutów”, przy czym publikacja przeprosin powinna być „zawarta na pierwszej strome jednej z lokalnych gazet dzienników, czcionką 10 pod nazwą arial koloru czarnego według uznania Sądu”. W uzasadnieniu żądania powód zarzucił, że pozwana naruszyła rażąco i karygodnie jego dobra osobiste oraz świadomie i celowo naruszyła jego nietykalność cielesną, co „przejawiało się nie tylko wyjątkową agresją werbalną, wyzwiskami, bluźnierstwem kierowanym pod adresem powoda ale także w obecności osób trzecich, publicznie w tym przed różnymi organami administracji publicznej oraz sądowej jak też przed tutejszymi organami ścigania podnoszenie fikcyjnych zarzutów nadużywania alkoholizmu oraz wmawiania agresywnej postawy na szkodę rodziny po jego spożyciu”; k. 2-6 i 17-21 akt. Pozwana H. M. w odpowiedzi na pozew z dnia 16 października 2013 r. wniosła o oddalenie powództwa; k. 57-58. W umotywowaniu stanowiska pozwana podała, że strony pozostają od 30 lat w związku małżeńskim, powód nie stronił od alkoholu i zawsze był agresywny (z upływem czasu napady agresji były coraz większe i dotkliwsze), dochodziło do interwencji funkcjonariuszy policji, przeciwko powodowi była prowadzona sprawa karna zakończona prawomocnym skazującym wyrokiem - nałożony został też na powoda obowiązek powstrzymania się od nadużywania alkoholu. Ponadto pozwana stwierdziła, że od 6 lat nie zamieszkuje z powodem w zabudowaniach gospodarstwa rolnego (pozostaje w separacji) i nie kontaktuje się z nim, uważa, iż działania powoda są złośliwe, nigdy nie naruszyła dóbr osobistych powoda i odmawia przeproszenia go w sposób wskazany w pozwie, to powód swoim zachowaniem doprowadził do tego, iż wyprowadziła się z nieruchomości, której jest właścicielem (a ściślej współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. ok. 12 ha) i zrezygnowała z dochodów jaki przynosi gospodarstwo; k. 57-58. Stanowisko tak powoda, jak i pozwanej na uległo w toku prowadzonego postępowania w sprawie oraz na czas zamknięcia rozprawy i ogłoszenia wyroku, co nastąpiło w dnia 16 stycznia 2014 r., przy czym powód sprecyzował, że do „naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwaną dochodziło w okresie od 2002 r. do 2007 r.; k. 87. Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny. Strony zawarły związek małżeński w dniu 30 kwietnia 1983 r., a ich wspólnym ostatnim miejscem zamieszkania była nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne o pow. 12,61 ha położone w miejscowości Ł.. W czasie zamieszkiwania stron w domu znajdującym się na tej nieruchomości dochodziło m.in. w okresie od 2002 r. do września 2007 r. do agresji skierowanej przez powoda w stosunku do pozwanej (jak również dzieci stron tam zamieszkujących). W szczególności powód na co dzień, po spożyciu alkoholu, ale też na trzeźwo, wywoływał awantury (w domu lub w obejściu), zachowywał agresywnie w odniesieni do powódki, ubliżał, bił („nie raz była pobita”), popychał, groził pozbawieniem życia. Twierdził, że zabije pozwaną („utopi ją w gnojówce”), albo zleci to innej osobie, aby nie ponieść odpowiedzialności karnej. Domownicy (córka i syn) uważali, że pod wpływem alkoholu może zrobić krzywdę pozwanej, a zwłaszcza pozbawić ją życia. Powód ubliżał pozwanej nazywając ją „kurwą”, „psychicznie chorą” oraz używał innych wulgarnych słów. Twierdził, że „jest panem i władcą”. Pozwana jak tylko mogła to starała się trzymać z daleka od powoda. Alkohol spożywany przez powoda, nasilał w nim reakcje agresywne. Pozwana nigdy nie ubliżyła powodowi, a zwłaszcza nie używała słów uważanych powszechnie za obraźliwe. (dowód: zeznania pozwanej H. M., k. 89-89v oraz świadków K. B., k. 87v-88 i K. M., k. 88-88v). Najbliższy sąsiad powoda (nieruchomości sąsiadujące) nie widział, aby pozwana zachowywała się nagannie w stosunku do powoda, a zwłaszcza by groziła nożem kuchennym czy też innym niebezpiecznym narzędziem, nie słyszał z jej strony słów ubliżających godności powodowi, bluźnierstw czy też zarzucania alkoholizmu. Nigdy też pozwana - w jego obecności - nie wypowiadała się źle o powodzie. (dowód: zeznania świadka Ł. W., k. 82). W czasie zamieszkiwania w domu w Ł., pozwana spisała dane dotyczące osoby powoda, gdyż było one jej potrzebne w dokonywanych czynnościach urzędowych, m.in. w celu uzyskania świadczeń rodzinnych. --- STRONA 3 --- Na przełomie roku 2005 i 2006 (przez okres trzech miesięcy) i od marca 2006 r. (dwa miesiące) pozwana wyjeżdżała do pracy za granicą - do Włoch, tam zamieszkiwała u kuzynki i wykonywała prace fizyczne w domu rodziny włoskiej, o czym pozwany miał wiedzę. (dowód: zeznania pozwanej H. M., k. 89-89v). We wrześniu 2007 r. pozwana, nie mogła już dłużej znosić agresywnego zachowania powoda i wyprowadziła się z domu wraz dorosłymi synami. Wszyscy zamieszkali w wynajętym mieszkaniu w K.. Od tego czasu pozwana unika wszelkich kontaktów z powodem, w tym rozmów. Natomiast powód ukierunkowuje swoje działania, żeby sprawdzić jak żyje pozwana „śledzi mnie, dzwoni co robię, telefonował również do mojego pracodawcy i wyrażał się w rozmowie z pracownikiem wulgarnie o mojej osobie”. (dowód: zeznania pozwanej H. M., k. 89-89v oraz świadków K. B., k. 87v-88 i K. M., k. 88-88v). Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w Kępnie w sprawie przeciwko W. M. oskarżonemu o to, że w okresie od stycznia 2002 r. do grudnia 2006 r., znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją rodziną - a w szczególności, gdy chodzi o żonę H. M., w okresie od stycznia 2002 r. do listopada 2005 r. i od czerwca 2006 r. do grudnia 2006 r. - w ten sposób, że od wpływem alkoholu w miejscu zamieszkania wszczynał awantury domowe podczas których używał słów wulgarnych w stosunku do żony i dzieci, bił rękoma po całym ciele, kopał, szarpał, wyganiał z domu, zamykał drzwi zabraniając wejścia do domu, pluł do jedzenia i rozrzucał je po kuchni, a ponadto niszczył wspólne mienie w ten sposób, że rozbijał naczynia, trzaskał drzwiami powodując ich uszkodzenie, zabraniał korzystania z bieżącej wody, wyłączał prąd uniemożliwiając naukę, a także groził pozbawieniem życia, a ponadto w dniu 10 lutego 2007 r. około godz. 20.00 w miejscu zamieszkania będąc po spożyciu alkoholu popchnął H. M. ręką w ramię powodując jej uszkodzenie na schodach wejściowych do domu w wyniku czego w/w doznała urazu stopy prawej co spowodowało naruszenie funkcjonowania narządów ciała na czas poniżej dni siedmiu; uznał oskarżonego W. M. za winnego popełnienia zarzucanego czyny (wyczerpującego wskazane w tym orzeczeniu przepisy Kodeksu karnego) i wymierzył karę 1 roku pozbawienia wolności, którą zawiesił warunkowo na okres próby lat 3, a przy tym zobowiązał do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu. Wniesiona przez oskarżonego apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2007 r. Sądu Okręgowego w Kaliszu. W stosunku do W. M., podejrzanego o to, że w okresie od połowy maja do końca czerwca 2007 r. w Ł. znęcał się nad żoną H. M. w ten sposób, że bez powodu wszczynał awantury w których przebiegu wyzywał ją słowami wulgarnymi i groził pozbawieniem życia; Komenda Powiatowa Policji w K. umorzyła postępowanie (brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia). Powódka odstąpiła w tej sprawia od podtrzymania w stosunku do pozwanego zarzutu (sformułowanego w dokonanym w dniu 29 czerwca 2007 r. zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa - znęcania psychicznego przez W. M. nad żoną), ponieważ wyprowadziła się z domu bo obawiała się, że pozwany może jej zrobić coś złego, a zwłaszcza pozbawić życia. (dowód: zeznania pozwanej H. M., k. 89-89v jak również dokumenty zawarte w aktach sprawy Sądu Rejonowego w Kępnie, oznaczone sygn. VI K 83/07, k. 110, 112-119, 135, 141-142 oraz sprawy prowadzonej przez Komendę Powiatową Policji w K., zarejestrowanej pod sygn. RSD 586/07 - Prokuraturę Rejonową w Kępnie, Ds 718/03, k. 37). Ustalenia stanu faktycznego zostały dokonane na podstawie powołanych powyżej dowodów. W całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie są wiarygodne zeznania powoda W. M., w tym co do nagannego zachowania się pozwanej polegającego zarówno na publicznym jak i w bezpośredniej rozmowie wypowiadaniu się źle o powodzie („alkoholik…, bandyta…, ma kochankę…”) oraz właściwego postępowania w odniesieniu do pozwanej - „nie groziłem pozwanej pozbawieniem życia…, nie ubliżałem, ani też nie dopuszczałem się w stosunku do niej do rękoczynów”. Wypowiedzi pozwanego pozostają w sprzeczności z zeznaniami nie tylko pozwanej, ale również świadków K. B. i K. M.. Ponadto powód został skazany prawomocnie za popełniony w stosunku do żony czyn (określony w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. Sądu Rejonowego w Kępnie), zakwalifikowanego jako --- STRONA 4 --- przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a wydany wyrok w sprawie karnej jest wiążący w postępowaniu cywilnym w zakresie określonym w art. 11 k.p.c. Zauważyć przy tym należy, że pozwany przesłuchiwany w sprawie nie powstrzymuje się od osądu pozwanej i twierdzi, że „pozwana jest osobą niezrównoważoną psychicznie”, co w istocie świadczy o braku szacunku w stosunku do żony. Dokonywane przez powoda wezwania z dnia 18 marca i 2 maja 2013 r., kierowane do pozwanej o zapłatę określonej w tych pismach kwoty pieniężnej tytułem „zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, wstyd jak i inne straty psychiczne, w tym znaczną utratę zdrowia” czy też „należnego odszkodowania oraz zadośćuczynienia za doznane wskutek karalnego pomówienia o alkoholizm oraz stosowanie przemocy fizycznej skutkujące wstydem, cierpieniem, krzywdą jak i innymi stratami psychicznymi, a przede wszystkim nieodwracalną utratę pozycji społecznej”, są bezprzedmiotowe w sprawie, ze względu na jej wynik (bezzasadność żądania, w świetle dokonanych ustaleń oraz regulacji ustawodawcy przewidzianej w art. 23 i 24 k.c.); k. 7-14. Załączona przez powoda jako materiał dowodowy korespondencja: list oznaczony datą 2 grudnia 1989 r., wysłany przez K. S. do pozwanej; k. 74-74v, list bez daty sporządzenia, przesłany przez K. M. do ojca (powoda); k. 77-78, nie wnoszą nic do sprawy, ponieważ stanowią o prywatnych relacjach między określonymi osobami, a treść tych listów nie świadczy o nagannym zachowaniu pozwanej - naruszeniu przez pozwaną dóbr osobistych powoda (przy czym pierwszy ze wskazanych listów, gdy chodzi o datę, wykracza poza ramy czasowe żądania powoda). Podobnie treść widokówki z datą 5 czerwca 2006 r., z podpisem „Tina”; k. 75, nie dotyczy zarzutu formułowanego przez powoda w stosunku do pozwanej. Luźna kartka, bez oznaczenia datą i osoby do której jest skierowana z napisem „Ty złodzieju”; k. 75, nie wnosi nic do sprawy, chociażby dlatego, że brak jest adresata (nie wiadomo też w jakim czasie została ona sporządzona, przez kogo i z jakim zdarzeniem się wiąże). Z dużą ostrożnością Sąd podszedł do przedłożonej przez powoda opinii z dnia 27 sierpnia 2008 r. „w przedmiocie uzależnienia od alkoholu”, a ściślej wyprowadzonych wniosków, że „aktualnie brak jest podstaw do rozpoznania u badanego p. W. M. uzależnienia spowodowanego używaniem alkoholu, a picie alkoholu przez badanego należy obecnie rozpatrywać w kategoriach szkodliwego używania alkoholu”, ponieważ wyprowadzone wnioski przez biegłych (z Wojewódzkiego Ośrodka (...) przy (...) Zespole (...) we W.); k. 79-80, dotyczą stanu zdrowia powoda w dniu 20 sierpnia 2008 r., tj. po wyprowadzeniu się pozwanej z domu, natomiast stan w jakim znajdował się powód w okresie czasu objętym żądaniem, podlegał ustaleniu na podstawie zeznań pozwanej i świadków wskazanych w ustaleniach stanu faktycznego oraz prawomocnego wyroku karnego (w którym Sąd Rejonowy m.in. zobowiązał W. M. do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu). Sąd zważył, co następuje. W myśl art. 23 k.c. przejawiające się w różnych sferach prawnych dobra człowieka, podlegają ochronie. Katalog tych dóbr jest otwarty, ciągle uzupełniany przez przepisy Konstytucji RP, umowy międzynarodowe, doktrynę i orzecznictwo (zwłaszcza Sądu Najwyższego). Wskazać tu można jako przykład: cześć, dobre imię (dobra sława), godność człowieka, które to pojęcia obejmują wszystkie dziedziny życia osobistego i społecznego. Nie ulega wątpliwości, że każde dobro osobiste człowieka wiąże w sobie dwa elementy, a mianowicie wartość chronioną i prawo żądania od innych osób jej poszanowania. W szczególności naruszenie czci może nastąpić przez pomówienie o ujemne postępowanie niezgodne z przyjętymi zasadami w społeczeństwie i porządkiem prawnym oraz zarzucenie cech ujemnych (nieprawdziwych właściwości), naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Inaczej ujmując naruszenie czci, dobrego imienia, dobrej sławy człowieka (wiarygodności i uczciwości), przejawia się zwłaszcza w znieważeniu, obrażeniu innej osoby, jak również pomówieniu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą ją poniżyć w oczach opinii publicznej bądź narazić na utratę zaufania w środowisku w którym funkcjonuje Przesłanką ochrony dóbr osobistych jest ich naruszenie, albo powstanie groźby naruszenia. Powszechnie przyjmuje się, że ocena czy doszło do zagrożenia lub naruszenia czci człowieka musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów --- STRONA 5 --- obiektywnych. Tym samym decydujące znaczenie w ocenie, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego mają kryteria obiektywne, a nie subiektywne odczucia osoby żądającej ochrony prawnej (p. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 września 2006 r., I CSK 118/06, OSNC 2007, nr 5, poz. 77, z dnia 4 lutego 2005 r., II CK 578/04, niepublikowany - LEX nr II CK 578/04, , z dnia 5 kwietnia 2002 r. II CKN 953/00, niepublikowany - LEX nr 55098 oraz z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01, niepublikowany - LEX nr 53107). Bezprawność jest obok naruszenia bądź zagrożenia naruszenia przesłanką skuteczności żądania ochrony dóbr osobistych. Chodzi tu o każde zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Odnosząc przeprowadzone rozważania do istoty zagadnienia poddanego rozstrzygnięciu i ustaleń dokonanych w sprawie stwierdzić należy, że roszczenie powoda nie znajduje tak podstawy faktycznej, jak i prawnej. Pozwana nie naruszyła dóbr osobistych powoda, a zwłaszcza: czci, dobrego imienia, dobrej sławy - wiarygodności i uczciwości. Wbrew twierdzeniom powoda, nic nie świadczy o tym, że pozwana ze swej strony dopuściła się „naruszenia dóbr osobistych oraz pomówienia i znieważenia”. Inaczej ujmując pozwana w swoim postępowaniu nie naruszyła w jakikolwiek sposób dóbr osobistych powoda zważywszy na przesłanki takiej odpowiedzialności przewidziane przez ustawodawcę w powołanym przepisie (p. także art. 24 k.c.). Pozwana nie tylko, że nie zachowywała się nagannie w stosunku do powoda, ale starała się trzymać z daleka od męża, kiedy odnosił się do niej agresywnie - zwłaszcza po spożyciu alkoholu. Zauważyć przy tym należy, że to powód naruszał w odnoszeniu się do pozwanej reguły właściwego zachowania powszechnie przyjęte w społeczeństwie, co w sprawie nie budzi wątpliwości. W szczególności powód (oskarżony) został prawomocnie skazany za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad swoją rodziną w tym żoną (pozwaną), a czyn popełniony przez oskarżonego stanowi przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Podkreślenia wymaga, że sąd w sprawie cywilnej jest związany ustaleniami dotyczącymi popełnienia przestępstwa wskazanymi w sentencji wyroku - art. 11 k.p.c. Tym samym sąd rozpoznając sprawę cywilną obowiązany jest przyjąć, że skazany popełnił przestępstwo przypisane mu w wyroku karnym. W szczególności związanie dotyczy ustalonych w sentencji wyroku znamion przestępstwa, jak również okoliczności jego popełnienia (osoba sprawcy, przedmiot przestępstwa, czyn przypisany oskarżonemu). Poza tym sąd w postępowaniu cywilnym związany jest ustaleniem co do osoby pokrzywdzonej, zawartym w sentencji prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa wydanego w postępowaniu karnym. Przekonanie powoda co do słuszności dochodzonego roszczenia stoi w sprzeczności z przeprowadzonymi w sprawie dowodami, uznanymi za wiarygodne (ustaleniami stanu faktycznego), przy czym powód nie przyjmuje żadnych argumentów i neguje wszystko, co odbiega od jego „własnych” racji (według powoda świadkowie i pozwana składający zeznania w sprawie fałszywie zeznają - wszystko to co mówią jest nieprawdą; protokół rozprawy z dnia 16 stycznia 2014 r. W tym stanie rzeczy, skoro żądanie powoda nie znajduje podstawy w art. 23 k.c., należało orzec jak w sentencji wyroku. SSO Wojciech Tomalak