Postanowienie I C 954/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 954/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący S.S.O. Izabella Dyka Protokolant Elżbieta Jugowska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (…) przeciwko (…) --- STRONA 2 --- o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. nakazuje pozwanej (…) złożenie w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku powodowi oraz (…) - (…) w (…), ulica (…) oświadczenia następującej treści: „(…) serdecznie przeprasza Pana (…) oraz wyraża ubolewanie z powodu swojego niestosownego zachowania polegającego na złożeniu w dniu 14 grudnia 2010 r. (…) w (…) przy ul. (…) dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia (…), którym to zachowaniem naruszyła cześć i dobre imię Pana (…)” oraz przedłożenie powodowi dowodu złożenia powyższego oświadczenia (…) w Krakowie, II. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 500 (pięćset) złotych, płatną w terminie czternastu dni od daty prawomocności orzeczenia, III. oddala powództwo w pozostałej części, IV. koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi. Sygn. akt I C 954/11 --- STRONA 3 --- Uzasadnienie wyroku z dnia 24 lipca 2012 r. Powód (…) domagał się nakazania pozwanej (…) złożenia w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku powodowi oraz (…), a także p. (…) oraz członkom tego Zarządu w osobach: (…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…),(…) i (…)oświadczenia o następującej treści: „(…)serdecznie przeprasza Pana (…) oraz wyraża ubolewanie z powodu swojego niestosownego zachowania polegającego na złożeniu w dniu 14 grudnia 2010 r. (…) w (…) przy ul. (…) dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia (…), którym to zachowaniem naruszyła cześć, dobra imię oraz sławę Pana (…), oraz jego prawo do ochrony życia prywatnego”. Nadto żądał zasądzenia od pozwanej, tytułem zadośćuczynienia pieniężnego, za doznaną krzywdę kwoty 15.000 zł, w terminie 14 dni od daty prawomocności orzeczenia oraz kosztów procesu. Na uzasadnienie żądania podał, że domaga się usunięcia skutków naruszenia jego dóbr osobistych, do których doszło wobec załączenia przez pozwaną do pisma przedłożonego (…) w (…) dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia psychicznego. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu, wskazując, że jej działanie nie było bezprawne, miało na celu ochronę uzasadnionego interesu, ponieważ miało zapobiec relegowaniu małoletniej (…) ze szkoły. --- STRONA 4 --- Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 14 grudnia 2010 r. pozwana złożyła w sekretariacie (…) w (…) przy ul. (…) wniosek o przyznanie córce stron stypendium na dalszą edukację w tej placówce, celem zapobieżenia wydaleniu małoletniej ze szkoły z powodu zaległości w opłacaniu czesnego. Załącznik do tego pisma stanowiła opinia psychiatryczna dotycząca stanu zdrowia powoda, sporządzona na potrzeby postępowania karnego w sprawie o przestępstwo z art. 207 § 1 i 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 31 § 2 k.k., w którym powód był podejrzanym, a które umorzono prawomocnym postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. wobec braku dostatecznych danych o realizacji znamion typu czynu zabronionego. Pismo pozwanej nie zawierało wzmianki o umorzeniu postępowania. (Dowód: pismo pozwanej skierowane do (…) w (…) , k. 13; akta 2 Ds. (…) - protokół przyjęcia zawiadomienia o przestępstwie, postanowienia, opinie) Między stronami toczy się sprawa o rozwiązanie ich małżeństwa przez rozwód, w trakcie której doszło do zabezpieczenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniej córki stron. Pozwana była przekonana, że powód opłaca czesne córki w (…). Około listopada 2010 r. dowiedziała się, że czesne nie było opłacane i powstała zaległość. Konsekwencją niepłacenia czesnego miało być usunięcie dziecka ze szkoły. Pozwana obawiała się, że córka zostanie relegowana i nie miałaby gdzie --- STRONA 5 --- składać egzaminu gimnazjalnego. Nie miałam z czego spłacić zaległości, które wynosiły 5.000 zł. Na początku grudnia 2010 r. pozwana przeprowadziła rozmowę z dyrektorem (…) – (…). Starała się zapobiec usunięciu córki ze szkoły i dlatego napisała przedmiotowe pismo z prośbą o stypendium. Pismo z opinią było w kopercie zaadresowanej do dyrektora (…). Pozwana dowiedziałam się od dyrektora, że powód nie poparł jej wniosku o stypendium. Powódka nie posiada żadnych oszczędności. Mieszka w domu rodziców. Ma drugą grupę inwalidzką (dowód: akta XI C (…) – pozew, odpowiedź na pozew, postanowienia Sądu I i II instancji w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, orzeczenie o niepełnosprawności, k. 35, zeznania pozwanej, k. 82-84) W odpowiedzi na pismo pozwanej powód wystosował do (…) pismo z dnia 27 grudnia 2010 r., w którym przedstawił tło konfliktu rodzinnego z pozwaną, swój sposób wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego i problemy, które powstały na gruncie tej złożonej sytuacji, w tym kwestię zaległości w opłacaniu czesnego. Wyjaśnił także, że opinia biegłych psychiatrów sądowych została sporządzona do celów postępowania karnego o sygn. akt 2Ds. (…)prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową (…). Postępowanie to zakończyło się wydaniem postanowieniem o umorzeniu śledztwa. (dowód: postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia 4 listopada 2010 r., k. 9-12 oraz pismo powoda z dnia 27 grudnia 2011 r., k. 14-16) --- STRONA 6 --- Wniosek o stypendium został poddany do rozpatrzenia na gremialnym posiedzeniu komisji stypendialnej, natomiast sporna opinia psychiatryczna pozostawiona została do osobistego i wyłącznego wglądu dyrektora (…) - (…). (dowód: zeznania świadka (…) , k. 84/2-86). Statut (…) w (…) obliguje dyrektora do usunięcia ucznia ze szkoły, jeżeli zalega z opłatą za 3 miesiące. Taka sytuacja nastąpiła odnośnie córki stron. (…) była w trzeciej klasie, przed egzaminem maturalnym. Dyrektorowi (…) zależało na ukończeniu szkoły przez córkę stron. Był zmartwiony sytuacją. Miał na względzie przede wszystkim dobro dziecka. Skontaktował się z rodzicami uczennicy. Otrzymał od pozwanej wniosek z mnóstwem załączników. Jeden z nich był opinią psychiatryczną i uznał, że ujawnienie jej komukolwiek będzie stanowiło naruszenie danych osobowych. Opinii nie czytał, nie przekazywał jej komukolwiek. Schował ją do szuflady w jego gabinecie. Nie doszło do żadnego rozpowszechnienia tej opinii. Nie ujawnił treści tej opinii nikomu. Nie zapoznali się z nią członkowie ... Nikt nie miał do niej dostępu. Za pośrednictwem komisariatu policji przekazał przedmiotową opinię biegłych do akt sprawy karnej, Stosunek (…) do powoda nie zmienił się po otrzymaniu wniosku i spornej opinii. Ryzykował on utratę pracy, zatrzymując córkę stron w szkole po 3 miesiącach niepłacenia czesnego. Miał na celu interes dziecka. Nie interesowały go stosunki rodziców uczennicy. Dyrektor (…) rozmawiał o całej sytuacji z obiema stronami. W stosunku do powoda (…) zawsze zachowywał się kulturalnie, grzecznie, na poziomie, uprzejmie. --- STRONA 7 --- Ani Dyrektor ani pracownicy (…) nigdy nie zachowywali się wobec powoda w sposób nieuprzejmy, arogancki, przykry, bez szacunku. (dowód: zeznania świadka (…) , k. 84/2-86, pisma dyrektora szkoły (…) w (…) z dnia 12.01.2011 r. i z dnia 22.02.2011 r., k. 31, korespondencja mailowa oraz nagranie rozmowy telefonicznej, k. 88-90) W stosunku do powoda prowadzona jest egzekucja komornicza wszczęta w związku z zabezpieczeniem roszczeń alimentacyjnych Powód nie pracuje. Jest z wykształcenia mgr inż. informatyki, obecnie poszukuje pracy, utrzymuje się jedynie z kredytu w kwocie 9.000 zł Powód był przeciwny przyznaniu córce stypendium. (dowód: zeznania powoda, k. 63/2-66) Pozwana jest z wykształcenia ekonomistką, jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 1.900 zł, dodatkowo do rąk pozwanej płatne są alimenty na rzecz małoletniej córki w kwocie 1.000 zł. Alimenty ustalone na rzecz syna w związku z osiągnięciem przez niego pełnoletniości przestały być płatne do rąk matki. (dowód: zeznania pozwanej, k. 82-84) Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów, zeznań świadka (…) i przesłuchania stron. Przedłożone dowody z dokumentów Sąd uznał za wiarygodne, nie były kwestionowane przez strony. Dokumenty urzędowe korzystały, zgodnie z art. 244 § 1 k.p.c., z domniemania --- STRONA 8 --- prawdziwości oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone. Sąd dał w całości wiarę zeznaniom świadka (…). Świadek jest osobą o wysokim poziomie moralnym, obcą dla stron, nie zainteresowaną wynikiem rozstrzygnięcia. Pełni funkcję dyrektora, a zarazem jest nauczycielem i pedagogiem. Zeznania świadka są kategoryczne, stanowcze i zgodne z doświadczeniem życiowym oraz logiką postępowania człowieka rozsądnego, racjonalnego i mądrego. Doświadczenie i wyczucie sytuacji przez świadka spowodowało, że przedmiotowa opinia nie została ujawniona, przekazana czy okazana komukolwiek. Została złożona w szufladzie, a takie postępowanie nie mogło doprowadzić do udostępnienia tego dokumentu osobom zatrudnionym w placówce prowadzonej przez świadka. W kontekście zeznań świadka, jego postawy i rozwagi nie ma podstaw i dowodów, że z przedmiotową opinią zapoznały się inne osoby, poza (…) w (…). Krąg odbiorców tej informacji był więc ściśle zawężony i nie obejmował pracowników księgowości, sekretariatu, ani członków zarządu szkoły czy komisji stypendialnej. Nie ma absolutnie żadnych podstaw do wyciągnięcia wniosku, że z wypowiedzi dyrektora w trakcie rozmowy telefonicznej z powodem wynika, iż pismo pozwanej wraz ze sporną opinią przekazał innym podmiotom. Analiza wypowiedzi w trakcie tej rozmowy telefonicznej prowadzi do wniosku, że każdy z rozmówców kładł nacisk na inne zagadnienia, dyrektor - na kwestię zadłużenia i relegację córki stron, powód zaś na sprawę wycieczki i czy „cała dokumentacja” została przekazana. Gdyby powód zapytał się dyrektora wprost, czy przekazał sporną opinię innym osobom, to otrzymałby stanowczą i jednoznaczną odpowiedź „nie”. Powód kluczył wokół tego tematu i nie zadał --- STRONA 9 --- jasnego pytania. Z telefonicznej wypowiedzi (…) w żadnym momencie nie wynika, by przekazał pismo pozwanej wraz z opinią psychiatryczną. (…) zajmował się sprawą córki stron i zależało mu na ukończeniu przez niej szkoły, był ponad konfliktem stron. Sens jego wypowiedzi został wypaczony przez powoda na potrzeby tego procesu. Ani ta rozmowa ani treść korespondencji mailowej nie dają najmniejszych powodów do odbioru ich jako niegrzeczne, poniżające czy nieuprzejme wobec powoda. Z tych względów Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda, że doszło do rozpowszechnienia przedmiotowej opinii, a w jego następstwie postrzegania powoda jako osoby niegodnej szacunku czy pospolitego przestępcę. Z powodów jak wyżej, Sąd pominął dowód z przesłuchania dalszych zawnioskowanych przez powoda świadków. W zakresie, w jakim stanowiły podstawę ustaleń Sąd dał wiarę zeznaniom stron. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie ale jedynie w części. Zgodnie z art. 23 i art. 24 § 1 k.c. dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać --- STRONA 10 --- zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszej kolejności należało ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a następnie w przypadku pozytywnej odpowiedzi, ustalić, czy działanie pozwanej było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało naruszone zgodnie z ogólną regułą rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) ciąży na osobie, która poszukuje ochrony prawnej. W przypadku stwierdzenia naruszenia dobra osobistego osobę, która dobro osobiste naruszyła obciąża obowiązek wykazania, że nie miało ono charakteru działania bezprawnego, a to wobec ustawowego domniemania bezprawności (art. 24 § 1 k.c. zd. pierwsze in fine ). Cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym. Ujawnienie opinii sądowo- psychiatrycznej dotycząca stanu zdrowia powoda, wskazanie że doszło do opracowana tej opinii na zlecenie prokuratury w związku z toczącym się postępowaniem karnym przeciwko powodowi może wywołać nieuzasadnioną reakcję o niewłaściwym, nieprawidłowym zachowaniu powoda wobec rodziny, zachowaniu rodzącym odpowiedzialność karną. Pozwana nie podała, że doszło do umorzenia postępowania karnego, nie ujawniła etapu postępowania. Swoim zachowaniem pozwana naruszyła dobra osobiste powoda. Decydujące znaczenie ma fakt, że przedmiotowa opinia sądowo-psychiatryczna dotycząca stanu zdrowia powoda --- STRONA 11 --- została opracowana na zlecenie prokuratury w związku z toczącym się postępowaniem karnym, a cel, w jakim użyła jej pozwana, z całą pewnością nie był zamierzony przez zleceniodawcę i wykraczał poza przewidziane przez niego spektrum. Nie ulega wątpliwości, że informacje o stanie zdrowia psychicznego pozostają pod ochroną prawa cywilnego i ujawnianie ich osobom postronnym bez uzasadnionego powodu oraz bez zgody zainteresowanego, stanowi bezprawne naruszenie sfery osobistej. Bezprawność na gruncie prawa cywilnego jest pojmowana szeroko: jako ujemna, obiektywna ocena czynu od jego strony przedmiotowej, jakkolwiek kwestia bezprawności naruszenia dóbr osobistych musi w poważnym stopniu zależeć od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy. W odpowiedzi na pozew pozwana powoływała się na wyłączenie bezprawności, jakie stanowi ochrona interesu małoletniej córki. Sąd Okręgowy nie podziela tego zapatrywania. Zgodnie z poglądem dominującym w piśmiennictwie o wyłączeniu bezprawności z uwagi na tę przyczynę można mówić wówczas, gdy działanie stanowi właściwy środek do ochrony tego interesu (zob. A. Szpunar, Ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1979, s. 162) . Trudno się zgodzić, że udowadnianie zaburzeń psychicznych powoda miało wieść w prostej linii do wyjaśnienia jego słabej kondycji finansowej, uzasadniającej przyznanie córce stron stypendium, skoro stan zdrowia nie ma przełożenia na możliwości płatnicze powoda, a jego sytuacja ekonomiczna miała inne źródła. Niezasadne jest natomiast twierdzenie powoda, że sama treść opinii miała charakter poniżający. Z samej natury dokumentacji sądowo-psychiatrycznej, o ile jest ona opracowana --- STRONA 12 --- w sposób rzetelny, wynika, że nie może ona zawierać takich treści, nie ma na celu szykanowania czy ujmowania godności, a ogranicza się jedynie do obiektywnej i fachowej oceny rzeczywistości opartej na kompleksowych badaniach. Należy również nadmienić, że przedmiot kontroli sądowej może stanowić wyłącznie konkretnie wskazany przez powoda zarzut, sąd dokonuje bowiem oceny wyłącznie w stosunku do inkryminowanych przez powoda zarzutów. Dla oceny, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, miarodajny nie może być wyłącznie stan uczuć powoda oraz miara jego indywidualnej wrażliwości. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie do podtrzymania jest twierdzenie powoda, jakoby po zapoznaniu się ze sporną opinią … poniechał kontaktu z nim i nie informował go o problemach wychowawczych córki, tym bardziej, że takich problemów nie było, a wszystkie komplikacje w ukończeniu gimnazjum, jakie napotkała córka stron, miały swe źródło w nieopłaconym czesnym, o czym dobitnie świadczy pismo z 22 lutego 2011 r. oraz rozmowa telefoniczna, którą zaoferował sam powód (jednakże wyciąga z niej bezpodstawne i niesłuszne wnioski). Zdaniem Sądu powód nie przedstawił wystarczających dowodów na lekceważenie jego osoby w środowisku pracowników szkoły. Fakt, że informacje o wynikach córki były przekazywane pozwanej, dowodzi jedynie tego, że matka miała - w perspektywie wszystkich lat edukacji dzieci stron w tej placówce - lepszy kontakt ze szkołą, wyrażała żywsze zainteresowanie tematem i bynajmniej nie wiąże się to negatywnym postrzeganiem przez to środowisko powoda,. Reasumując, bezprawny był w przedmiotowej sprawie sam fakt umieszczenia przez pozwaną załącznika w postaci opinii --- STRONA 13 --- psychiatrycznej w piśmie skierowanym do (…), ponieważ dokument ten miał swoiste przeznaczenie, a ponadto charakter informacji w nim zawartych przemawia za tym, by nie udostępniać go osobom postronnym bez uzasadnienia. Osobie, której dobra osobiste naruszono przysługuje prawo do uzyskania przeprosin w szczególności w takiej formule w jakiej doszło do naruszenia, skoro zastosowany środek ma stanowić ekwiwalent wyrządzonej krzywdy w tym znaczeniu, że niejako niweluje jej skutki. Odpowiednią formą przeprosin za naruszenie dóbr osobistych powoda będzie przesłanie tego oświadczenia powodowi i (…). Pozwoli to na dotarcie informacji do jedynej osoby która miała z tą opinią styczność. Żądanie zadośćuczynienia pieniężnego okazało się zasadne co do kwoty 500 zł. Przesłanką zadośćuczynienia pieniężnego obok bezprawności zachowania prowadzącego do naruszenia dobra osobistego jest jego zawiniony charakter. Nie można przypisać pozwanej intencyjność działania. Pozwana kierowała się dobrem córki i podejmowała działania zmierzające do nie usunięcia jej ze szkoły. Celem tych działań nie było postawienie powoda w złym świetle ale uzyskanie stypendium dla córki ze wskazaniem na złożoną i trudną sytuację rodzinną uczennicy. Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim zasięg i zakres rozpowszechnienia opinii. Dotarła ona tylko do dyrektor szkoły, który nawet jej nie czytał. Zasadzona kwota 500 zł odpowiada wadze wyrządzonej powodowi krzywdy oraz spełnia funkcje kompensacyjną i prewencyjną. Niestosowne zachowanie pozwanej nie przyniosło powodowi trwałego uszczerbku w dobrach niemajątkowych, nie --- STRONA 14 --- doprowadziło do utraty szacunku, nie wywołało u niego cierpień moralnych identyfikowalnych na podstawie obiektywnych ocen - pozostało ono bez istotnego wpływu na relacje … z powodem. Kryterium kompensacji krzywdy stanowi podstawową dyrektywę tak przy ustalaniu zasadności zasądzenia zadośćuczynienia, jak i przy określeniu jego wysokości. Dyrektywa ta nakazuje uwzględniać doniosłość naruszenia ze względu na treść ujawnionych informacji, zasięg ich rozpowszechnienia, intensywność negatywnych przeżyć pokrzywdzonego, pełnione przez niego role społeczne i sposób, w jaki ujawnione informacje mogą rzutować na możliwość pełnienia tych ról, rodzaj i trwałość skutków tego ujawnienia, np. w postaci utraty autorytetu w rodzinie lub społeczności miejscowej. W przedmiotowej sprawie krąg osób, do których dotarły informacje ze sfery życia prywatnego powoda, ogranicza się do Dyrektora szkoły, incydent ten nie pociągnął za sobą żadnych ważkich reperkusji, a negatywne nastawienie, jakie imputuje pracownikom placówki powód, absolutnie nie miało miejsca. Zasądzenie żądanej kwoty, w istocie sprowadzałoby się niemal do pozbawienia pozwanej środków do życia, szczególnie przy uwzględnieniu wysokości dochodów i posiadanej przez nią drugiej kategorii niepełnosprawności. Przedłożone w materiale dowodowym zdjęcia, które, jak twierdzi powód, dowodzą świetnej kondycji pozwanej i pozwalają dobrze rokować na jej przyszłe możliwości zarobkowe, nie świadczą o niczym innym, jak tylko o przełamywaniu przez pozwaną stereotypu osoby niepełnosprawnej. Sam fakt, że osoba niepełnosprawna jest aktywna i udziela się społecznie, nie może stanowić podstawy do wyciągnięcia wniosków o jej rzeczywistej --- STRONA 15 --- kondycji psycho-fizycznej i potencjale, jaki ma na rynku pracy, szczególnie w polskich realiach. Z przytoczonych względów, na mocy art. 23, 24 i 448 k.c. Sąd orzekł, jak w pkt I-III sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 100 k.p.c.