Postanowienie I C 944/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białyms

--- STRONA 1 --- Sygn. akt : I C 944/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jarosław Pawlik Protokolant: Bożena Suchocka po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa Z. B. przeciwko E. B. o zapłatę Powództwo oddala. UZASADNIENIE Powód Z. B. wniósł o zasądzenie od pozwanej E. B. kwoty 171.133 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, iż domaga się połowy wartości nieruchomości położonej w K. przy ul. (...) wraz z posadowionym na niej budynkiem mieszkalnym, a stanowiącym własność pozwanej, albowiem zakup tej nieruchomości i budowa domu zostały w większości sfinansowane z jego dochodów (k. 2 – 4). Pozwana E. B. wniosła o oddalenie powództwa (k. 29). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Strony zawarły związek małżeński w dniu 28 grudnia 1998 roku. Przed ślubem od co najmniej 1986 roku powód Z. B. pozostawał z pozwaną E. B. w stosunku konkubinatu. W tym okresie strony wyjechały wspólnie do W., gdzie powód i pozwana pracowali zarobkowo. W dniu 20 maja 1991 roku pozwana urodziła syna D. B. (k. 11). W dniu 13 grudnia 1993 roku E. K. (obecnie B.) zawarła z T. D. i M. D. umowę kupna nieruchomości położonej we wsi K., oznaczonej numerem geodezyjnym (...)o powierzchni 1071 m 2 . W momencie zawarcia przedmiotowej umowy E. K. była stanu wolnego i nabyła wskazaną nieruchomość z majątku osobistego. Cenę nabycia tej nieruchomości ustalono na kwotę 48.195.000 starych złotych (k. 30 – 32 akt SR w/m w sprawie II Ns(...)). Następnie na tej nieruchomości pobudowany został dom mieszkalny, przy czym jego budowa zakończyła się przed zawarciem związku małżeńskiego przez strony. --- STRONA 2 --- Wyrokiem z dnia 12 maja 2008 roku w sprawie I C (...)Sąd Okręgowy w Białymstoku rozwiązał przez rozwód związek małżeński Z. B. i E. B. (k. 29 akt SO w/m w sprawie I C (...)). Z kolei postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 24 listopada 2009 roku w sprawie II Ns (...), zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 25 lutego 2010 roku dokonano podziału majątku wspólnego Z. B. i E. B. (k. 200 – 201, 232 – 233 akt SR w/m w sprawie II Ns (...)). Umową z dnia 10 września 2010 roku E. B. darowała swojemu synowi D. B. działkę zabudowaną domem murowanym o powierzchni użytkowej 125 m 2 , oznaczoną numerem geodezyjnym (...) o powierzchni 0.1071 ha, położona w K. (k. 35 – 36). Kwestia rozliczeń majątkowych po ustaniu trwałego związku faktycznego nie została uregulowana w ustawie, wobec czego zarówno doktryna, jak i orzecznictwo poszukują ich podstawy prawnej. Nie budzi wątpliwości, iż do wzajemnych rozliczeń konkubentów wykluczyć należy możliwość stosowania przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej, albowiem oznaczałoby to zrównanie w pewnym zakresie małżeństwa oraz związku nieformalnego, do czego brak podstawy prawnej (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 roku, w sprawie III CZP 79/85, OSNCP 1987, nr 1, poz. 2). Jednocześnie Sąd Najwyższy dopuszcza możliwość stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1986 roku, w sprawie III CZP 79/85, OSNCP 1987/1/2), czy też przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1974 roku, w sprawie III CRN 132/74, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 roku, w sprawie IV CSK 27/09, LEX nr 515447). Wybór jednego ze wskazanych uregulowań może być uzależniony od okoliczności konkretnej sprawy, a także od przedmiotu rozliczeń. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem nauki i judykatury przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować wtedy, gdy brak innej podstawy prawnej, na jakiej możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej, naruszonej bez prawnego uzasadnienia, jak również wtedy, gdy inne środki połączone są z większymi trudnościami (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1995 roku, w sprawie III CZP 46/95, OSNC 1995/7-8/114). W szczególności przepisy te mają zastosowanie, gdy brak umownej lub deliktowej podstawy uwzględnienia roszczenia o zwrot nakładów i nie ma też możliwości dokonania rozliczeń na podstawie art. 224-230 k.c. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być mowy o istnieniu między stronami jakiegokolwiek stosunku umownego, na istnienie takiego stosunku powód zresztą się nie powoływał. Nie znajdą też zastosowania przepisy o zniesieniu współwłasności, czy też przepisy art. 224 – 230 k.c. Wobec tego Sąd Okręgowy uznał, iż dla oceny stosunków majątkowych Z. B. i E. B. właściwe będą przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Uwzględnienie roszczenia z art. 405 k.c. zależy nie tylko od wykazania faktu wzbogacenia jednego podmiotu, zubożenia drugiego podmiotu, związku pomiędzy wzbogaceniem a zubożeniem i braku podstawy prawnej dla wzbogacenia ale też wartości wzbogacenia. Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia mierzone jest przy tym zawsze wartością mniejszą, co oznacza, że zubożony nie może żądać więcej, niż wynosi jego uszczerbek albo korzyść uzyskana przez wzbogaconego. W orzecznictwie wskazano, że wartość bezpodstawnego wzbogacenia jest ograniczona dwiema wielkościami, a mianowicie wartością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego. W wypadku nierówności tych wartości niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2000 roku, w sprawie V CKN 32/00, LEX nr 52429; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2002 roku, w sprawie IV CKN 892/2000, LEX nr 54380; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1974 roku, II CR 542/74, OSPiKA 1976, z. 6, poz. 115). Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że Z. B. i E. B. przed zawarciem związku małżeńskiego prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Strony mieszkały bowiem razem we W.. Urodził im się syn i planowali wziąć ślub. --- STRONA 3 --- Spór sprowadzał się do tego, czy powód partycypował finansowo w zakupie nieruchomości położonej w K. i w budowie domu mieszkalnego. Świadkowie J. K. (k. 30 – 31) – siostra powoda i R. K. (k. 31 – 32) – szwagier powoda wskazali, iż powód finansował w całości tak budowę domu jak i zakup działki. Z kolei świadkowie świadek K. B. (k. 47) – matka pozwanej zeznała, że działka w K. została zakupiona z środków pozwanej, zaś budowę domu finansowała pozwana i jej rodzice, pieniądze na budowę domu przekazywał też dziadek pozwanej. Z kolei świadek T. B. (k. 47 – 48) – ojciec pozwanej wskazał, że pozwana kupiła działkę, ona też finansowała budowę domu. W kosztach budowy domu partycypowali też rodzice pozwanej i jej dziadek. Zaprzeczył temu, aby powód pomagał przy budowie domu. Zeznania te należy ocenić przez pryzmat relacji łączących świadków ze stronami procesu. Oczywistym jest bowiem, iż każdy z tych świadków chciał wzmocnić stanowisko strony, z którą jest związany. Relacje świadków J. K. i R. K. w części, w której wskazywały na fakt sfinansowania w całości tak zakupu nieruchomości w K. jak i budowy domu pozostają nawet w sprzeczności ze stanowiskiem powoda, który podniósł, iż pieniądze na zakup działki i budowę domu pochodziły w większości z jego dochodów (k. 3). Nie sposób zatem uznać, iż zeznania ich, we wskazanym zakresie, polegają na prawdzie. Przymiotem wiarygodności nie można też obdarzyć zeznań K. B. i T. B., ale i zeznań pozwanej (k. 74 – 75) w części, w której zaprzeczyli, aby powód partycypował w kosztach zakupu nieruchomości w K. i budowy domu mieszkalnego. Należy bowiem mieć na względzie to, iż Z. B. i E. B. mieszkali razem we W., prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, mieli syna i zamierzali wziąć ślub. Świadek R. K., który mieszkał razem ze stronami we W., zeznał, że stosunki między Z. B. i E. B. były dobre, wzajemnie pomagali sobie przy budowie. Powód osiągał wysokie dochody, zaś pozwana zajmowała się dzieckiem, prowadzeniem domu, ale też pracowała dorywczo. Rozmawiali o budowie domu i planowali wspólną przyszłość (k. 31 - 32). Również świadek J. K. wskazała, że strony rozmawiały o budowie domu i choć formalnie to pozwana była właścicielką działki to powód przekazywał pozwanej pieniądze. Z kolei świadek P. D. zeznał, że powód przyjeżdżał na budowę i świadek razem z powodem wylewał posadzkę w domu (k. 73). Na to, że powód przyjeżdżał na nieruchomość zwróciła uwagę także świadek A. D. (k. 73). W świetle powyższego nie sposób zanegować tego, że Z. B. partycypował finansowo w zakupie nieruchomości położonej w K. i w budowie domu mieszkalnego na tej działce. Sam fakt partycypowania przez powoda w kosztach zakupu nieruchomości położonej w K. i w budowie domu mieszkalnego nie uzasadnia jednak uwzględnienia dochodzonego przez niego roszczenia. Powód, wbrew dyspozycji art. 6 k.c., nie wykazał bowiem jakie kwoty przeznaczył na tę inwestycję, a tym samym nie wykazał wartości bezpodstawnego wzbogacenia po stronie pozwanej. Zeznania świadka R. K. (k. 31 – 32), iż powód osiągał znaczne dochody, czy też dołączone przez powoda dokumenty (k. 61 – 71), wskazujące na wysokość osiąganego przez powoda wynagrodzenia w żadnym wypadku nie potwierdzają tego, w jakiej części powód partycypował w zakupie nieruchomości położonej w K., czy też budowie domu mieszkalnego. W świetle tych dowodów nie sposób uznać, iż powód przekazywał pozwanej całe otrzymywane przez siebie wynagrodzenie na zakup przedmiotowej nieruchomości i budowę domu. Sąd nie był też w stanie stwierdzić, jaka część otrzymywanego przez powoda wynagrodzenia była przeznaczana na tę inwestycję. Należy także zwrócić uwagę, że powód w sprawie był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika będącego adwokatem, toteż sąd zwolniony był od pouczeń dotyczących konieczności składania wniosków dowodowych na poparcie swoich twierdzeń. Nie można oprzeć roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości, która została dopuszczona w sprawie o podział majątku wspólnego i żądać z tego tytułu automatycznie połowy tej kwoty. Bezwzględnie należało wykazać kwotę zubożenia po stronie powodowej i kwotę przysporzenia po stronie pozwanej poza spełnieniem oczywiście innych warunków. Nadto w myśl art. 407 k.c. jeżeli ten kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, rozporządził na rzecz osoby trzeciej bezpłatnie, obowiązek korzyści przechodzi na osobę trzecią. W toku tego postępowania nieruchomość została darowana przez pozwaną synowi stron (k-35,36). --- STRONA 4 --- Z tych względów powództwo należało oddalić na podstawie art. 405 k.c. i następnych.