Wyrok I C 939/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 939/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Rafał Wagner Protokolant: sekr. sądowy Agnieszka Skolimowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa S. M., R. M. i E. N. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zadośćuczynienie I. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki S. M. kwotę 119.000 (sto dziewiętnaście tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 kwietnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; II. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki R. M. kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; III. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki E. N. kwotę 45.000 (czterdzieści pięć tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; IV. w pozostałym zakresie powództwo oddala; V. ustala, że powódka S. M. ponosi koszty procesu w 37%, R. M. w 20%, E. N. w 20%, a pozwany (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. odpowiednio w 63%, 80% i 80%, pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku. Sygn. akt I C 939/15 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 11 sierpnia 2015 r. powódki S. M., R. M. i E. N. wniosły o zasądzenie od (...) S.A. w W.: --- STRONA 2 --- - na rzecz S. M. kwoty 189.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć syna wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia następującego po upływie 30 dni od zgłoszenia szkody pismem z dnia 20 marca 2015 r. do dnia zapłaty, - na rzecz R. M. kwoty 75.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć brata wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia następującego po upływie 30 dni od zgłoszenia szkody pismem z dnia 13 lutego 2015 r. do dnia zapłaty, - na rzecz E. N. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć brata wraz z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia następującego po upływie 30 dni od zgłoszenia szkody pismem z dnia 13 lutego 2015 r. do dnia zapłaty. Powódki żądały również zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości, opłat skarbowych i innych wydatków według załączonego spisu kosztów. W uzasadnieniu powódki wskazały, że w wyniku wypadku z dnia 25 stycznia 2004 r. zmarł A. M.. Sprawca zdarzenia posiadał ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. Pozwany ubezpieczyciel wypłacił na rzecz S. M. kwotę 11.000 zł i odmówił przyznania świadczeń na rzecz R. M. i E. N.. (pozew k. 4-10) W odpowiedzi na pozew (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że strona powodowa nie udowodniła faktów, na które się powołuje. Natomiast w kwestii odsetek, zdaniem pozwanego należą się one od dnia wyrokowania. (odpowiedź na pozew k. 67-68) Na rozprawie w dniu 05 grudnia 2016 r. pełnomocnicy stron podtrzymali dotychczasowe stanowiska w sprawie. (k. 278, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:49:12-01:01:36) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 25 stycznia 2004 r. na drodze krajowej nr (...), w pobliżu miejscowości M. kierujący samochodem marki Ł. S. o nr rej. (...), którym jechał pasażer A. M. z nieustalonych przyczyn zjechał na lewy pas jezdni doprowadzając do zderzenia czołowego z samochodem marki F. (...) o nr rej. (...). W wyniku tego zdarzenia A. M. zmarł na miejscu. (okoliczność bezsporna) Sprawcą zdarzenia był A. P., którego wyrokiem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 17 września 2004 r. w sprawie o sygn. akt III K 2877/04 uznano za winnego popełnienia przestępstwa z art. 177 § 2 k.k. (okoliczność bezsporna) Sprawca wypadku posiadał ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej u pozwanego. (okoliczność bezsporna) Pismami z dnia 13 lutego 2015 r. i 20 marca 2015 r. powódki zawiadomiły pozwanego o szkodzie żądając tytułem zadośćuczynienia dla S. M. kwoty 250.000 zł, a dla R. M. i E. N. kwot po 200.000 zł. (okoliczność bezsporna) Pozwany odmówił przyznania świadczenia na rzecz R. M. i E. N., natomiast S. M. przyznał zadośćuczynienie w kwocie 11.000 zł. (okoliczność bezsporna) A. M. w chwili śmierci miał 29 lat. Był kawalerem, nie miał dzieci. Dla S. M. był synem, a dla R. M. i E. N. bratem. A. M. przez całe życie mieszkał razem z matką. Był towarzyski, spotykał się z kolegami. Troszczył się o matkę, zawoził ją na cmentarz na grób męża, na zakupy. Pomagał jej w domu, sprzątał, robił zakupy, gotował. A. M. pracował w sklepie spożywczym, a później miał pracować w straży granicznej. (dowód: zeznania świadka Z. M. k. 98, nagranie rozprawy z 26.01.2016 r. 00:17:30-00:24:14, zeznania G. G. k. 99-100, nagranie rozprawy z 26.01.2016 r. 00:29:03-00:33:42, zeznania L. L. k. 273, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:09:27-00:10:40, zeznania S. M. k. 274, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 0:18:41-00:20:46, zeznania R. M. k. 275-276, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:28:27-00:31:26, 00:34:35-00:35:35) S. M. jest wdową. Obecnie ma 74 lata. Miała troje dzieci dwie córki i jednego syna. Powódka była bardzo blisko emocjonalnie związana z synem. Powódka dużo rozmawiała z synem. A. M. pomagał powódce. Powódka przez wiele lat przed śmiercią syna była pod stałą opieką psychiatry. Po śmierci syna powódka się załamała. Nie pozwoliła wyrzucić jego rzeczy. Codziennie wspomina syna. Po śmierci syna S. M. była kilkukrotnie hospitalizowana w szpitalu psychiatrycznym, dwukrotnie podejmowała próby samobójcze (w 2005 r. i lutym 2007 r.). Zaburzenia diagnozowane podczas hospitalizacji, a także próby samobójcze występowały na podłożu --- STRONA 3 --- organicznym. Stan zdrowia psychicznego powódki przed tragicznym wypadkiem z bardzo dużym prawdopodobieństwem był determinantą dla zwiększonej reakcji na silny stresor. Bardzo głęboka więź emocjonalna z synem oraz nagła jego śmierć były czynnikami zwiększającymi negatywne odczucia związane ze stratą. S. M. doznała ponadprzeciętnych psychicznych następstw śmierci syna. Śmierć syna nie wywołała u powódki choroby psychicznej, ale była czynnikiem, który okresowo pogarszał jej stan. (dowód: zeznania G. G. k. 99-100, nagranie rozprawy z 26.01.2016 r. 00:33:42-00:40:21, opinia sądowo-psychiatryczna k. 206-214, zeznania S. M. k. 274, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:18:00-00:24:00) R. M. w chwili śmierci brata miała 25 lat. Przez większość życia mieszkała razem z matką i bratem. W 2004 r. mieszkała w B. ze współlokatorką na stancji. Była bardzo związana z bratem. Powódka załatwiała sprawy związane z pogrzebem brata. Po wypadku R. M. musiała zmienić swoje życie. Zamieszkała ponownie z matką i przejęła nad nią opiekę. Musi pomagać matce umyć się, zrobić zakupy, pranie, ugotować. Zaprowadza ją również do lekarza. Powódka jest chora na schizofrenię paranoidalną, ale zachorowanie na tę chorobę psychiczną po 6 latach od śmierci brata nie ma z wypadkiem istotnego diagnostycznego związku. Śmierć brata wywołała u powódki skutki psychologiczne typowe dla żałoby po stracie osoby bliskiej, lecz o ponadprzeciętnym nasileniu. Powódka odczuwała ponadprzeciętny smutek, żal, a także złość. Dręczyły ją natarczywe wspomnienia. Nie mogła pogodzić się ze stratą. Występowała u niej rozpacz, niepokój, gniew, samotność, poczucie beznadziei, tęsknota. Obecnie odwiedza grób brata raz w miesiącu. (dowód: zeznania świadka Z. M. k. 98, nagranie rozprawy z 26.01.2016 r. 00:16:29-00:17:30, zeznania G. G. k. 101, nagranie rozprawy z 26.01.2016 r. 00:43:48-00:44:59, opinia sądowo-psychiatryczna k. 206-214, zeznania R. M. k. 275-276, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:26:01-00:35:35) E. N. w chwili śmierci brata miała 41 lat. W dzieciństwie opiekowała się młodszym bratem, zaprowadzała go do żłobka i przyprowadzała do domu. Po ukończeniu edukacji przeprowadziła się do W.. Po wyprowadzeniu się z domu nadal utrzymywała bliskie relacje z bratem. Powódka odwiedzała matkę i brata. Często do siebie dzwonili. A. M. był ojcem chrzestnym syna E. N.. Powódka odwiedza grób brata 4 razy w roku. Śmierć brata wywołała u niej skutki psychologiczne typowe dla żałoby po stracie osoby bliskiej o typowym nasileniu i okresie trwania w kontekście relacji dorosły brat – dorosła siostra. Brała leki uspokajające, nie mogła spać w nocy. Powódka mieszkała w znacznej odległości od domu rodzinnego i jej związek emocjonalny z bratem nie był aż tak silny. Powódka po śmierci brata odczuwała smutek, żal, niepokój oraz tęsknotę. Śmierć brata nie miała wpływu na stan zdrowia powódki. (dowód: opinia sądowo-psychiatryczna k. 206-214, zeznania E. N. k. 276-278, nagranie rozprawy z 05.12.2016 r. 00:36:50-00:47:30) Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie okoliczności niekwestionowanych przez żadną ze stron postępowania, zeznań świadków: Z. M., G. G., L. L., zeznań powódek: S. M., R. M., E. N. oraz opinii psychologiczno-psychiatrycznej. Sąd obdarzył walorem wiarygodności opinię psychologiczno-psychiatryczną sporządzoną przez biegłego psychologa oraz biegłego psychiatrę. Biegli posiadają odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe. Opinia jest jasna, rzeczowa, a biegli odpowiedzieli wyczerpująco na zadane pytania. Strony postępowania nie kwestionowały złożonej opinii. Za wiarygodne uznano zeznania świadków i powódek. Część zeznań świadków zawiera pewne drobne nieścisłości, jednak nie umniejsza to wartości dowodowej złożonych zeznań. Świadek Z. M. zeznał, że A. M. przygotowywał się do zawodu celnika. Natomiast z zeznań innych świadków i powódek wynika, że zmarły miał pracować w straży granicznej. Zeznania świadków oraz powódek są jasne, szczere oraz korespondują ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało częściowo na uwzględnienie W przedmiotowej sprawie powódki domagały się zasądzenia na rzecz S. M. kwoty 189.000 zł, na rzecz R. M. kwoty 75.000 zł, na rzecz E. N. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmiercią A. M.. Na wstępie należy wskazać, że pomiędzy stronami bezsporny był fakt istnienia po stronie pozwanego odpowiedzialności ubezpieczeniowej za skutki wypadku z dnia 25 stycznia 2004 roku, na skutek którego śmierć poniósł A. M.. Spór dotyczył natomiast zasadności żądania zapłaty i wysokości zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powódek w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie i więzi rodzinnych. --- STRONA 4 --- Przepis art. 446 § 4 k.c. nie może dotyczyć zdarzeń zaistniałych przed datą jego wejścia w życie, a więc nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Jednak nie przesądza to o braku zasadności roszczenia o zadośćuczynienie w związku ze śmiercią osoby bliskiej. Wstępną przesłanką przyznania zadośćuczynienia w związku ze śmiercią osoby najbliższej jest przypisanie sprawcy szkody odpowiedzialności deliktowej na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 i nast. k.c.). W rozpoznawanej sprawie podstawę taką stanowi art. 436 k.c. w związku z art. 435 k.c., natomiast podstawą odpowiedzialności cywilnej pozwanego za sprawcę szkody jest art. 822 k.c., a związane z tym okoliczności były poza sporem w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 822 k.c., przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz zostaje zawarta umowa ubezpieczenia. W obecnym stanie prawnym podstawę roszczenia powódek stanowić mógłby art. 446 § 4 k.c., zgodnie z którym Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przepis ten wprost daje podstawę do żądania od sprawcy szkody przez najbliższych członków rodziny zadośćuczynienia za krzywdę. Należało jednak mieć na względzie, że przepis został wprowadzony ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw i wszedł w życie 3 sierpnia 2008 r. Wobec faktu, że śmierć A. M. nastąpiła 25 stycznia 2004 r., przepis ten w niniejszej sprawie nie będzie miał zastosowania. Nieuzasadniony jest jednak pogląd, że osoby, które doznały krzywdy na skutek śmierci swoich bliskich wskutek zdarzeń, które nastąpiły przed wyżej wymienioną datą, nie mają możliwości dochodzenia zadośćuczynienia. Można bowiem zaobserwować ugruntowane stanowisko doktryny i judykatury, zgodnie z którym najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 roku, III CZP 76/10, LEX nr 604152). Zgodnie z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przykładowe dobra osobiste wymienione są w art. 23 k.c., jednak katalog ten jest otwarty i w orzecznictwie licznie wskazywane są inne dobra osobiste podlegające ochronie prawnej na podstawie tego przepisu. W uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały Sąd Najwyższy potwierdził pogląd orzecznictwa w zakresie uznania dobra osobistego w postaci więzi rodzinnych, jako podlegającego ochronie zgodnie z art. 23 i 24 k.c.. Przyznał także, że dopuszczalne jest dochodzenie zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Prawo do życia w rodzinie i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i art. 24 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2012 r., sygn. I CSK 314/11) Należy podkreślić, że wprowadzenie do kodeksu cywilnego art. 446 § 4 k.c. spowodowało jedynie zmianę w sposobie realizacji roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania, co w konsekwencji doprowadziło do wzmocnienia pozycji najbliższego członka rodziny. Nie ma aktualnie wątpliwości, że zmiana taka nie wyklucza możliwości przyznania członkowi rodziny zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 23 k.c. i art. 24 k.c., gdy śmierć osoby bliskiej nastąpiła na skutek deliktu przed 3 sierpnia 2008 roku. Przesłankami udzielenia ochrony dóbr osobistych przewidzianej w art. 24 k.c. są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra, bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Wszystkie powyższe przesłanki muszą zaistnieć łącznie, przy czym pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony, natomiast na pozwanym spoczywać będzie ciężar udowodnienia, że naruszenie nie było bezprawne. Przepisy art. 23 k.c. i art. 24 k.c. stanowią ogólne podstawy cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych, wskazując jednocześnie środki ochrony niemajątkowej oraz majątkowej tych dóbr. W zakresie instrumentów o charakterze majątkowym przepis art. 24 § 1 k.c. stanowi w ostatnim zdaniu, że zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny można żądać na zasadach przewidzianych w kodeksie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r. wydanym w sprawie I CSK 159/05 stwierdził, iż podstawową funkcją zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych (art. 448 k.c.) jest funkcja kompensacyjna. Zadośćuczynienie ma wynagrodzić doznaną krzywdę, przy czym powinno uwzględniać wszystkie aspekty tej krzywdy. Nie może mieć znaczenia tylko symbolicznego, ale nie będąc odszkodowaniem, ma mieć odczuwalną wartość majątkową. Przy ocenie, jaka suma jest odpowiednia --- STRONA 5 --- tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych, należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień nasilenia i czas trwania doznawania przez osobę, której dobro zostało naruszone, ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem (krzywda) (LEX nr 371773). Przyznane zadośćuczynienie nie może jednak prowadzić do nadmiernego wzbogacenia. Na rozmiar krzywdy w przypadku śmierci osoby najbliższej mają przede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego z zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego (wyrok Sądu Najwyższego z 03 czerwca 2011 r., sygn. III CSK 279/10). Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia każdy przypadek powinien przy tym być rozpatrywany indywidualnie i odrębnie przy stosowaniu wszystkich istotnych elementów dla danej sprawy, przy czym ocena ta powinna opierać się na kryteriach obiektywnych, a nie wyłącznie subiektywnych odczuciach pokrzywdzonego. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać zatem należało, że roszczenie powódek było usprawiedliwione, ale nie w takim zakresie w jakim tego żądano. Nie ulega wątpliwości, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca w przedmiotowej sprawie z pokrewieństwa podlega ochronie prawa. Należało mieć na względzie, że A. M. był synem S. M. oraz bratem R. M. i E. N.. A. M. w chwili śmierci nadal mieszkał ze swoją matką S. M. i opiekował się nią. S. M. była z nim bardzo związana emocjonalnie. W rodzinie były prawidłowe relacje. Nic nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek zaburzeń więzi rodzinnych czy problemów w tym zakresie. Dla S. M. był to jedyny syn. Powódka ma jeszcze córki, jednak w chwili śmierci zamieszkiwały one poza domem rodzinnym. S. M. liczyła przede wszystkim na pomoc i wsparcie ze strony syna. Przy czym w rodzinie nie zdecydowano, jak ta pomoc miałaby wyglądać po podjęciu pracy przez A. M. w straży granicznej, co wiązałoby się ze zmianą przez niego miejsca zamieszkania. Powódka jeszcze przed śmiercią syna leczyła się psychiatrycznie. Po śmierci syna podejmowała dwie próby samobójcze, jednak miały one podłoże organiczne. Nagła śmierć syna zwiększyła negatywne odczucia powódki. S. M. doznała ponadprzeciętnych psychicznych następstw śmierci syna. Śmierć ta nie wywołała u powódki choroby psychicznej, ale była czynnikiem, który okresowo pogarszał jej stan. Także R. M. była bardzo związana z bratem. Śmierć brata wywołała u niej skutki psychologiczne typowe dla żałoby po stracie osoby bliskiej, lecz o ponadprzeciętnym nasileniu. Powódka odczuwała ponadprzeciętny smutek, żal, a także złość. Dręczyły ją natarczywe wspomnienia. Nie mogła pogodzić się ze stratą. Po śmierci brata musiała zmienić swoje dotychczasowe życie – zamieszkała ponownie z matką i przejęła nad nią opiekę. Nieco mniejszy związek emocjonalny miała z bratem E. N., gdyż mieszkała w znacznej odległości od domu rodzinnego. Jednak często kontaktowała się z bratem, czasem odwiedzała matkę i brata. Członkowie rodziny byli zorientowani w swoich sprawach. Siostry wspierały brata w dążeniu do uzyskania pracy w straży granicznej. U E. N. śmierć brata wywołała skutki psychologiczne typowe dla żałoby po stracie bliskiej osoby. E. N. odczuwała smutek, żal, niepokój. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że w ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, doszło do naruszenia dóbr osobistych powódek w postaci ich więzi z A. M. (więzi rodzinne). Więzi te zostały zerwane przez śmierć ich syna i brata na skutek czynu niedozwolonego z dnia 25 stycznia 2004 roku, za którego skutki odpowiedzialność ponosi pozwany. Zerwanie więzi rodzinnej pomiędzy matką i synem oraz pomiędzy siostrami i bratem niewątpliwie wywołało u powódek poczucie krzywdy, bólu i cierpienia, które to uczucia będą im towarzyszyć w dalszym życiu. W takiej sytuacji spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c.. W ocenie Sądu utrata bliskiej osoby jest wyjątkowo przykrym wydarzeniem i powoduje ból oraz cierpienie u osoby, którą to bezpośrednio dotknęło. Śmierć A. M. zakłóciła funkcjonowanie rodziny, powódki nie mogły pogodzić się z jego nagłą stratą. S. M. nadal przeżywa śmierć syna i codziennie go wspomina. Śmierć A. M. była nagła i powódki nie miały możliwości pożegnania się z nim. --- STRONA 6 --- W chwili śmierci A. M. był młodą osobą - miał 29 lat. Zatem miał przed sobą jeszcze wiele lat życia. Mógł nadal stanowić dla matki oparcie oraz pomagać jej w sprawach życia codziennego. Jego śmierć spowodowała, że R. M. musiała przejąć na siebie opiekę nad matką. Oczywiście zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę nie jest w stanie usunąć doznanego uszczerbku niemajątkowego, bo z naturalnych przyczyn nie jest to możliwe, może jednak złagodzić ból po stracie osoby bliskiej w nagłym zdarzeniu. Uwzględniając wszystkie powyżej wskazane i rozważone okoliczności, z uwagi na zakres krzywd odniesionych przez powódki, Sąd uznał, że ich roszczenia z tytułu zadośćuczynienia zasługują w przeważającej części na uwzględnienie. Sąd uznał, że adekwatną kwotą zadośćuczynienia dla S. M. jest 130.000 zł. Z uwagi na wypłacenie przez pozwanego w postępowaniu likwidacyjnym kwoty 11.000 zł Sąd zasądził na jej rzecz kwotę 119.000 zł. Z uwagi na bliski związek emocjonalny między siostrą a bratem oraz ponadprzeciętne nasilenie smutku, żalu w trakcie trwania żałoby Sąd uznał, że kwota 60.000 zł będzie adekwatna dla krzywdy doznanej przez powódkę R. M.. Natomiast w odniesieniu do E. N., której związek emocjonalny z bratem był nieco mniejszy niż u R. M. i u której żałoba miała typowy przebieg Sąd zasądził na jej rzecz kwotę 45.000 zł. W ocenie Sądu zasądzone kwoty stanowią odpowiednie zadośćuczynienia pieniężne za krzywdy doznane przez powódki na skutek śmierci A. M.. Natomiast w pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone, gdyż żądane kwoty były zbyt wysokie. W ocenie Sądu zasądzone kwoty zadośćuczynienia stanowią dla powódek ekonomicznie odczuwalną wartość, a jednocześnie spełnią swą funkcję kompensacyjną. Są to kwoty znaczące, których uzyskanie przyczyni się do złagodzenia przeżywanego smutku i bólu po stracie bliskiej osoby. Kwoty te uwzględniają fakt, że powódki na skutek wypadku nagle utraciły bardzo bliską im osobę i nie mogły się z nią pożegnać. Przyznane powódkom kwoty tytułem zadośćuczynienia nie są nadmierne do doznanej przez powódki krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa. Naruszenie tak silnych więzi rodzinnych, których nie można już odbudować ani też zastąpić z uwagi na ich indywidualny i niepowtarzalny charakter, zasługiwało bez wątpienia na szczególną ochronę. Sąd uwzględnił również żądanie odsetkowe wyrażone w pozwie, gdyż znajduje ono podstawę w dyspozycji art. 481 § 1 k.c., wedle której wierzyciel może żądać odsetek za okres opóźnienia w spełnieniu przez dłużnika świadczenia pieniężnego, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z treścią art. 481 § 2 k.c. jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równiej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. W przypadku gdyby wyjaśnienie w terminie, o którym mowa w ust. 1, okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie, o którym mowa w ust. 1, zakład ubezpieczeń zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeń w całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania. Obowiązek zaspokojenia roszczeń o zadośćuczynienie staje się wymagalny z chwilą wezwania dłużnika do zapłaty. Zobowiązanie z tytułu zadośćuczynienia jest bowiem zobowiązaniem bezterminowym, a o przekształceniu w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel poprzez wezwanie dłużnika do jego wykonania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2010 roku, II CSK 434/09, LEX nr 602683). Odnośnie kwestii odsetek wskazać należy na stanowisko Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lutego 2011 r.: „Jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie z art. 455 in fine k.c., uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu już w tym terminie powinny się należeć od tego właśnie terminu. Stanowiska tego nie podważa pozostawienie przez ustawę zasądzenia zadośćuczynienia i określenia jego wysokości w pewnym zakresie uznaniu sądu. Przewidziana w art. 445 § 1 i art. 448 k.c. możliwości przyznania przez sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zakłada bowiem dowolności ocen sądu, a jest jedynie konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej rozmiarze. Mimo więc pewnej swobody sądu --- STRONA 7 --- przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny. Wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie należnego zadośćuczynienia, może się różnie kształtować w zależności od okoliczności sprawy.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt I CSK 243/10). Zobowiązany do zapłaty zadośćuczynienia zakład ubezpieczeń powinien zatem spełnić świadczenie na rzecz powódek w terminie 30 dni po otrzymaniu od nich stosownego pisma z wezwaniem do zapłaty konkretnej kwoty, a brak spełnienia tego świadczenia uzasadnia naliczenie odsetek. Pismo z wezwaniem do zapłaty kwoty 250.000 zł dla S. M. zostało doręczone pozwanemu w dniu 23 marca 2015 r. Zatem odsetki od kwoty 119.000 zł należą się od dnia 23 kwietnia 2015 r. Natomiast roszczenie o zapłatę kwot po 200.000 zł dla R. M. i E. N. wysłano pozwanemu pismem z dnia 13 lutego 2015 r. Wobec czego odsetki od kwot 60.000 zł i 45.000 zł należą się powódkom od 23 marca 2015 r. O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt V na podstawie art. 100 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.k., ustalając, że powódka S. M. ponosi koszty procesu w 37 %, R. M. w 20 %, E. N. w 20 %, a pozwany Zakład (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. odpowiednio w 63 %, 80 % i 80 %, pozostawiając szczegółowe rozliczenie kosztów referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.