Wyrok I C 907/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 907/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. o odszkodowanie i zadośćuczynienie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda P. C. kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 907/12 UZASADNIENIE W dniu 22 sierpnia 2012r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew P. C., w którym wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. kwoty 100.300 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Naruszenie dóbr osobistych miało polegać na bezprawnym działaniu funkcjonariuszy Zakładu Karnego w S., którzy dopuścili się zaboru i zniszczenia własności powoda. W uzasadnieniu pozwu powód sprecyzował, że kwota 100.000 zł powinna zostać zasądzona na rzecz domu dziecka w S., a kwota 300 zł na rzecz powoda. Dodatkowo powód wniósł o zobowiązanie pozwanego do dokonania pisemnych przeprosin powoda za nadużywanie władzy. Stwierdził, że pozwany dopuścił się zaboru i zniszczenia mienia powoda, czym naruszył jego dobra osobiste i spowodował szkodę majątkową. W dniu 5 listopada 2012r wpłynęła do Sądu Okręgowego w Siedlcach odpowiedź na pozew pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w S.. Pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew przyznano, że w dniu 8 kwietnia 2012r przeprowadzona została kontrola celi mieszkalnej nr (...), w której przebywał powód. Podczas kontroli ujawniono kilka skrawków papieru ściernego, do którego posiadania przyznał się powód. Przyjęto, że powód wszedł w posiadanie papieru ściernego nielegalnie i w dniu 11 kwietnia 2012r przedmiotowy papier ścierny został komisyjnie zniszczony. Powód wniósł skargi odpowiednio: do Dyrektora Zakładu Karnego w S., Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w W. oraz do Centralnego Zarządu Służby Więziennej. W trakcie prowadzonych postępowań nie dopatrzono się nieprawidłowości w działaniu funkcjonariuszy Zakładu Karnego w S.. Pozwany stwierdził, że powód wniósł również skargę do Sądu Okręgowego w Siedlcach w przedmiocie przeprowadzenia kontroli celi mieszkalnej. Sędzia penitencjarny uznał skargę za zasadną w tej części, iż papier ścierny nie powinien zostać zniszczony, lecz złożony do depozytu jako rzecz, której właściciela ustalono. Pozwany przyznał, że nieprawidłowość w działaniu pozwanego polegała na tym, że przedmiotowy papier ścierny został zniszczony. Pełnomocnik pozwanego podniósł, że mimo stwierdzonych nieprawidłowości nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda P. C.. Ponadto, --- STRONA 3 --- zniszczony papier ścierny nie stanowił przedmiotu znacznej wartości, tak aby powód mógł skutecznie domagać się odszkodowania. Pełnomocnik podniósł również, że zasądzenie zadośćuczynienia ma charakter fakultatywny i od oceny Sądu zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w takiej formie. Przyznanie takiej ochrony winno być poprzedzone oceną rozmiaru ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, ponieważ celem zadośćuczynienia jest złagodzenie doznanej krzywdy moralnej (k. 20-25). Będąc przesłuchanym w drodze pomocy prawnej w charakterze strony, powód P. C. wniósł ostatecznie o zasądzenie na jego rzecz kwoty 300 zł tytułem odszkodowania oraz kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia na wskazany w pozwie cel społeczny (k. 122). Na rozprawie w dniu 24 maja 2013r pełnomocnik pozwanego podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu (stanowisko pełnomocnika pozwanego zarejestrowane na rozprawie w dniu 24 maja 2013r – 00:01:50). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W kwietniu 2012r powód P. C. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S.. W dniu 8 kwietnia 2012r osadzony był w celi mieszkalnej nr (...) ( fakt niesporny). W dniu 8 kwietnia 2012r funkcjonariusz służby więziennej W. Z. dokonał kontroli celi mieszkalnej nr (...). Podczas kontroli ujawnił m.in. kilka kawałków papieru ściernego, do którego posiadania przyznał się powód P. C. ( dowód: protokół kontroli celi mieszkalnej nr (...) z dnia 8 kwietnia 2012r – k. 27). Powód nie posiadał zgodny Dyrektora Zakładu Karnego w S. na posiadanie papieru ściernego. Z czynności kontrolnych sporządzony został protokół, w którym kierownik jednostki organizacyjnej Służby Więziennej polecił dokonanie komisyjnego zniszczenia papieru ściernego. W dniu 11 kwietnia 2012r komisja w składzie sierż. K. M., sierż. M. H. i por. P. N. dokonała zniszczenia kawałków papieru ściernego należącego do powoda P. C.. Z czynności komisyjnego zniszczenia papieru ściernego sporządzony został protokół (dowód: protokół komisyjnego zniszczenia z dnia 11 kwietnia 2012r – k. 28, częściowe zeznania powoda P. C. – k. 121-122). --- STRONA 4 --- Powód P. C. złożył skargi na postępowanie funkcjonariuszy służby więziennej do Dyrektora Zakładu Karnego w S. oraz Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w W., ale zostały one uznane za niezasadne. W piśmie z dnia 13 lipca 2012r Centralny Zarząd Służby Więziennej poinformował powoda, że nieprawidłowym było działanie funkcjonariuszy służby więziennej polegające na komisyjnym zniszczeniu zakwestionowanego papieru ściernego (dowód: pisma z dnia 20 kwietnia 2012r – k. 30, 13 czerwca 2012r – k. 35 i 13 lipca 2012r – k. 36). Powód P. C. złożył również skargę do sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Siedlcach. Zarządzeniem z dnia 30 maja 2012r, wydanym w sprawie III Pen 111/12, sędzia penitencjarny uznał skargę powoda za zasadną z uwagi na fakt, iż decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w S. dotycząca zniszczenia mienia należącego do powoda oparta została na nieuprawnionych domniemaniach, co do jego pochodzenia. Sędzia penitencjarny stwierdził, że zważywszy na podany przez skazanego cel, do którego realizacji używał skrawków papieru ściernego, należało dojść do wniosków, iż był on uprawniony do ich posiadania w kontekście brzmienia art. 110a par. 1 kkw (dowód: notatka z wysłuchania skazanego z dnia 30 maja 2012r oraz zarządzenie sędziego penitencjarnego z tego samego dnia – k. 9 w aktach III Pen 111/12). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Analiza uzasadnienia pozwu oraz zeznań złożonych przez powoda P. C. przekonuje, że powód dochodził w niniejszej sprawie zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia. Uzasadniał swoje żądania tym, że pozwany dopuścił się naruszenia jego dóbr osobistych. Należało zatem przyjąć, że roszczenie zostało oparte o treść art. 23 kc, 24 kc i 448 kc. Zgodnie z art. 24 par. 1 kc "Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny”. Z kolei par. 2 powyższego przepisu stanowi, iż „jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych”. Z powyższego przepisu wynika --- STRONA 5 --- jednoznacznie, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest zatem przesłanką konieczną do udzielenia ochrony przewidzianej w powyższym przepisie. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają definicji dóbr osobistych, a treść art. 23 kc ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Oczywiście wyliczenie dóbr osobistych osób fizycznych nie jest wyczerpujące. Należy przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego można stwierdzić, że cześć, dobre imię i godność człowieka uznawane są za najważniejsze dobra osobiste. Stosownie do treści art. 6 kc "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne". Nie ulega zatem wątpliwości, że powód P. C. winien udowodnić, że pozwany Skarb Państwa dopuścił się wobec niego opisywanych w pozwie zachowań, i że takim działaniem naruszył jego dobra osobiste. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika ponad wszelką wątpliwość, że w dniu 8 kwietnia 2012r odbyła się kontrola celi mieszkalnej nr (...), w której osadzony był powód P. C.. W trakcie kontroli ujawniono m.in. kilka skrawków papieru ściernego, do posiadania których przyznał się właśnie powód. Nie było w sprawie sporne, że powód nie posiadał zgody Dyrektora Zakładu Karnego w S. na posiadanie w celi mieszkalnej takich właśnie przedmiotów. Wobec powyższego ujawniony papier ścierny został skonfiskowany przez funkcjonariusza służby więziennej W. Z., a w dniu 11 kwietnia 2012r został on komisyjnie zniszczony. Przed sędzią penitencjarnym toczyło się postępowanie ze skargi P. C. na administrację Zakładu Karnego w S.. Sprawa oznaczona była sygnaturą III Pen 111/12. Zarządzeniem z dnia 30 maja 2012r sędzia penitencjarny uznał sprawę za wyjaśnioną, a skargę powoda za zasadną z uwagi na fakt, iż decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w S. dotycząca zniszczenia mienia należącego do skazanego oparta została na nieuprawnionych domniemaniach, co do jego pochodzenia (k. 9 - w aktach sprawy III Pen 111/12). Nie ulega zatem wątpliwości, że działanie administracji Zakładu Karnego w S. polegające na kontroli celi mieszkalnej nr (...), zarekwirowanie kilku skrawków papieru ściernego, a --- STRONA 6 --- następnie ich komisyjne zniszczenie, poddane zostało kontroli pod względem zgodności z prawem w ramach procedury uregulowanej przepisami kodeksu karnego wykonawczego. Działanie polegające na komisyjnym zniszczeniu papieru ściernego, w świetle art. 24 par. 1 kc, musi zostać uznane za bezprawne. Z uwagi na fakt, że ustalony został właściciel przedmiotowego papieru ściernego – był nim powód P. C. – zgodnie z art. 116 par. 5 kkw powinien on zostać złożony do depozytu ZK w S.. Warunkiem ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc nie jest ustalenie, że działanie pozwanego było zawinione. W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011r (III CZP 25/11) podkreślono, że „(…) Obecnie można już mówić o ukształtowaniu się dominującego stanowiska, dającego się ująć w tezie, że winę zalicza się do przesłanek roszczeń przewidzianych w art. 448 kc. Stanowisko takie, zgodne z większością wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego, zdecydowanie przeważa również w doktrynie”. Jedynie w odniesieniu do Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy uznał, że wina nie jest przesłanką odpowiedzialności na podstawie art. 448 kc. W powyższym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że utrzymanie jako przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa także czynnika subiektywnego (winy) naruszałoby konstytucyjnie ukształtowaną zasadę odpowiedzialności państwa za działania w sferze imperium. Mimo poczynionych w sprawie ustaleń, w ocenie Sądu Okręgowego, nie było podstaw do udzielenia powodowi P. C. ochrony prawnej. Zdaniem Sądu, o tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu (zagrożeniu naruszenia) dobra osobistego, nie mogą decydować wyłącznie subiektywne odczucia osoby uważającej się za pokrzywdzoną. Twierdzenia powoda, jakoby działanie pozwanego Skarbu Państwa polegające na zarekwirowaniu, a następnie zniszczeniu kilku kawałków papieru ściernego, naruszyło jego godność osobistą, są nieuprawnione. Pojęcie „godności osobistej” można zdefiniować jako - własne, wewnętrzne przekonanie człowieka o jego etycznym i moralnym nieposzlakowaniu oraz oczekiwanie czci wobec siebie rozumianej jako pozytywne nastawienie innych osób wobec niego ze względu na społeczne i osobiste wartości, które reprezentuje. Oceniając, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności. W niniejszej sprawie nie można abstrahować od tego, że w dniu 8 kwietnia 2012r powód P. C. był osobą pozbawioną wolności i karę tą odbywał w Zakładzie Karnym w S.. Nie ulega wątpliwości, że taka osoba nie może korzystać z pełni praw obywatelskich i musi być poddana stosownym reżimom oraz obostrzeniom wynikających z funkcji, jaką pełni kara pozbawienia wolności. Zatem nie każde działanie --- STRONA 7 --- podjęte wobec osoby odbywającej taką karę może być uznane za naruszające jej dobra osobiste, o ile ma ono swoje umocowanie prawne. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje absolutnie żadnych podstaw do ustalenia, że przeprowadzona w dniu 8 kwietnia 2012r kontrola celi mieszkalnej(...), odbyła się z naruszeniem przepisów kodeksu karnego wykonawczego oraz wewnętrznych zarządzeń Dyrektora Zakładu Karnego w S.. Brak również podstaw do stwierdzenia, że kontrola celi mieszkalnej, w której przebywał powód, była formą celowego nękania bądź szykany jego osoby. Wprost przeciwnie, sama kontrola nie nosiła cech bezprawności i znajdowała umocowanie w obowiązującym porządku prawnym. Zatem wbrew temu, co twierdzi powód P. C., działania pozwanego nie doprowadziły do naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności osobistej. Na marginesie jedynie należy stwierdzić, że działanie funkcjonariuszy Skarbu Państwa naruszyło prawo własności powoda, ponieważ niezgodnie z prawem doprowadziło ono do zniszczenia kilku kawałków papieru ściernego należącego do powoda. Mogłoby to rodzić ewentualną odpowiedzialność Skarbu Państwa za czyn niedozwolony na podstawie art. 417 kc. Powód nie dochodził jednak w niniejszej sprawie odszkodowania za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, a ponadto nie wykazał wysokości szkody. Nie ulega wątpliwości, że udowodnienie wysokości szkody jest warunkiem niezbędnym do uwzględnienia powództwa o odszkodowanie. Strona powodowa nie może zatem poprzestać na stwierdzeniu, że zniszczone mienie miało „niewielką wartość finansową”. Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd nie znajdując podstaw do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 23 kc, 24 kc i 448 kc, ponieważ działanie pozwanego nie doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda, jako nieudowodnione powództwo P. C. oddalił. Wobec sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania (k. 6-7v), Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.