Wyrok I C 875/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białyms

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 875/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Piotr Kozłowski Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Owerczuk po rozpoznaniu w dniu 21.12. 2012 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa T. S. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o zapłatę I. Oddala powództwo II. Zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.217 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód T. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Banku (...) S.A. w W. kwoty 55.380,32 EUR wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15.03.2012 roku. Wskazał, że w dniu 4.05.2011 roku zawarł z pozwanym umowę otwarcia konta w Funduszu P. (...), lokując kwotę 300.000 EUR. Została ona zamknięta dnia 10.08.2011 roku – zwrócono powodowi kwotę pomniejszoną o stratę w wysokości 55.380,32 EUR. Podał, że w wyniku uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli – zlecenia z dnia 4.05.2011 roku, odpadła podstawa świadczenia kwoty dochodzonej pozwem i stała się ona świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 kc. Pozwany Bank (...) SA w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podniósł, że uchylenie się powoda od skutków prawnych oświadczenia woli – zlecenia z dnia 4.05.2011 roku, jest nieskuteczne, albowiem nie działał on pod wpływem błędu istotnego, ani żadnego innego błędu. Ponadto wskazał, iż pozwany Bank był jedynie dystrybutorem jednostek uczestnictwa Funduszu (...)i nie uzyskał żadnej korzyści majątkowej względem powoda. Sąd ustalił co następuje: --- STRONA 2 --- T. S. od wielu lat był klientem Banku (...) S.A. w W. (okoliczność bezsporna), który przejął część oddziałów i klientów Banku (...) (fakt powszechnie znany). Dnia 24.05.2007 roku zakupił za kwotę 50.000 złotych jednostki rejestru w Funduszu (...). Zostały one umorzone w dniu 16.08.2007 roku -zwrócono powodowi kwotę 43.429,04 złotych (k. 102). W dniu 17.01.2011 roku strony niniejszego procesu zawarły umowę o przyjmowanie i przekazywanie zleceń dotyczących jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych ( dowód: odpis części umowy k. 23-24). W § 5 ustęp 1 umowy ustalono, że Bank nie odpowiada za wyniki osiągane przez fundusze oraz za ewentualne straty poniesione przez klienta w związku z inwestowaniem w jednostki uczestnictwa ( twierdzenie pozwanego w odpowiedzi na pozew, któremu powód nie zaprzeczył – art. 230 kpc). Tego też dnia powód wypełnił formularz podstawowy kwestionariusza adekwatności (k. 69). Na początku maja 2011 roku upływał termin lokaty pieniężnej założonej przez powoda. Jego osobisty doradca K. P. (1) skontaktowała się z powodem celem dalszego inwestowania środków finansowych. W dniu 4.05.2011 roku T. S. przybył do siedziby oddziału pozwanego Banku. Osobisty doradca K. P. (1) przedstawiła powodowi propozycję trzech możliwości zainwestowania pieniędzy: lokata pieniężna, (...)oraz (...). Zaproponowała, że najlepszym rozwiązaniem będzie zainwestowanie w Fundusz (...), albowiem z przedstawionych wykresów wynikało, iż osiągnie największy zysk. Po 10 minutowej rozmowie powód zdecydował się na zainwestowanie kwoty 300.000 EUR w Fundusz(...)(dowód: zeznania świadka K. P. (1)). Został wypełniony formularz zlecenia otwarcia konta w w/w Funduszu ( k. 21). Wbrew zapisowi się tam znajdującemu, powód nie otrzymał odpowiednich ogólnych Warunków, nie udostępniono mu Skrótu Prospektu informacyjnego oraz nie zapoznano z Prospektem Emisyjnym (dowód: nagranie k. 90, przesłuchanie powoda w charakterze strony). Po miesiącu od powyższej daty powód został powiadomiony, że zainwestowane środki przynoszą zysk w wysokości około 5.000 EUR (dowód: zeznania świadka K. P., nagranie k. 90). W drugiej połowie czerwca 2011 roku powód został powiadomiony przez K. P. (1), iż zakupiony produkt przynosi stratę około 3.000 EUR. Powód zaczął wówczas na bieżąco śledzić wartość Funduszu, która zmniejszała się ( dowód: przesłuchanie powoda w charakterze strony). W dniu 10.08.2011 roku powód zdecydował o zamknięciu swoich jednostek w w/w Funduszu. Została mu zwrócona kwota pomniejszona o stratę 55.380,32 EUR ( fakt bezsporny). W dniu 10.08.2011 roku powód wystosował do pozwanego pismo, w którym przedstawił swoje zarzuty do postępowania osobistego doradcy i działalności Banku ( k. 18-20). W odpowiedzi, pismem z dnia 18.10.2011 roku pozwany poinformował, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, nie stwierdza winy w zaistniałem sytuacji w postępowaniu obsługującego pracownika ( k. 17). Dnia 18.11.2011 roku powód złożył kolejną reklamację, informując iż jest w posiadaniu nagrania rozmowy z K. P. (1), która potwierdziła fakty nie udostępnienia prospektów informacyjnych oraz zapewniała o bezpieczeństwie produktu (k. 15-16). Pismem z dnia 24.11.2011 roku pozwany poinformował, że nie uwęglenia złożonej reklamacji( k. 14). Pismem z dnia 2.03.2012 roku pełnomocnik powoda, na mocy art. 88 § 1 kc uchylił się w imieniu T. S. od skutków prawnych oświadczenia woli – zlecenia jednostkowego numer (...) z dnia 4.05.2011 roku, dotyczącego otwarcia konta w Funduszu (...), jako złożonego pod wpływem istotnego błędu co do treści tej czynności prawnej. Jednocześnie wezwał do zapłaty kwoty 55.380,32 EUR w terminie do dnia 14.03.2012 roku (k. 11-12). W odpowiedzi pozwany pismem z dnia 19.03.2012 roku poinformował, że powód zlecając dokonanie czynności w dniu 4.05.2011 roku nie działał pod wpływem żadnego błędu. Strata zaś powoda w kwocie 55.380,32 EUR nie powstała z winy Banku (k. 9-10). Ocena materiału dowodowego: W pierwszej kolejności należy odnieść się do złożonego dowodu z nagrania audio, przedstawiającego rozmowę powoda z K. P. (1) oraz dyrektorem oddziału Banku B. S.. --- STRONA 3 --- Polski porządek prawny nie zabrania wykorzystania w postępowaniu sądowym dowodu z nagrania audio z osobami, które nie mają świadomości faktu rejestrowania takiej rozmowy. Jednakże do takiego dowodu należy podejść ze szczególną ostrożnością. Nie można, bowiem wykluczyć, że treść takich rozmów jest zmanipulowana, np. przez zadawanie określonych tendencyjnych pytań, bądź wytworzenia sytuacji konfliktowych, podczas których potajemnie nagrywany rozmówca stara się niejako „ załagodzić” zaistniały stan rzeczy. Złożony w sprawie niniejszej dowód z nagrania audio ( k. 90), wbrew stanowisku powoda, nie wykazuje, że świadek K. P. (1) przyznała się, iż wprowadziła T. S. w błąd. W ocenie Sądu nagranie dowodzi jedynie, iż podczas rejestrowanej rozmowy świadek K. P. przyznała, że niepotrzebnie zaproponowała powodowi zainwestowanie w przedmiotowy Fundusz, chociaż wówczas wykresy wskazywały, iż będzie to dobra inwestycja. W tym zakresie świadek poczuwała się do swojej winy – gdyby bowiem nie złożyła takiej oferty, powód nie poniósł by straty. Również wbrew stanowisku powoda, z faktu zaproponowania pomocy w napisaniu skargi, w tym na swoją osobę, nie można wyciągnąć wniosku, iż K. P. (1) w dniu 4.05.2011 roku wprowadziła powoda w błąd. W ocenie Sądu, w kontekście sytuacji całej nagranej rozmowy, była to chęć uspokojenia powoda i udzielenia mu doraźnej pomocy. W ocenie Sądu między zeznaniami świadka K. P. (1) składanymi na rozprawie, a treścią nagranej rozmowy nie ma rozbieżności, które mogłyby wpłynąć na negatywną ich oceną i podważyć wiarygodność. Należy zwrócić przy tym uwagę, iż po przeprowadzonym dowodzie z odsłuchania nagrania, żadna ze stron nie miała dodatkowych pytań do w/w świadka. Niezasadnym było stanowisko powoda dotyczące wniosku o pominięcie dowodu z wydruku bankowego złożonego przez pozwanego na rozprawie w dniu 21.12.2012 roku. Po pierwsze: dowodów ten został złożony w następstwie twierdzenia powoda, iż wcześniej nie lokował swoich środków w funduszach akcyjnych ( twierdzenie zaś takie powód zaprezentował dopiero na rozprawie) – art. 217 § 1 kpc. Po drugie: uwzględnienie dowodu nie spowodowało zwłoki w rozpoznaniu sprawy – art. 217 § 2 kpc. Powyższy dowód jednoznacznie wykazuje, że powód miał wcześniejsze doświadczenia w inwestowaniu w fundusze akcyjne. W roku 2007 również nie osiągnął zysku, tylko zanotował stratę. Jego więc twierdzenia, iż zawsze bezpiecznie lokował swoje środki finansowe jest nieprawdziwe i należy je traktować jako złożone na potrzeby niniejszej sprawy. Powyższego faktu nie zmienia oświadczenie powoda złożone w arkuszu adekwatności w sekcji 2, gdzie stwierdził, że w okresie ostatnich 5 lat nigdy nie inwestował w akcje. Należy bowiem zauważyć, iż w tej samej sekcji powód podał, że sporadycznie inwestował w fundusze inwestycyjne. Złożony przez pozwanego na rozprawie dowód z wydruku bankowego nie wykazuje, że powód inwestował w akcje, tylko właśnie w fundusze inwestycyjne. Fakt inwestowania przez powoda w instrumenty finansowe dowodzą również złożone formularze zleceń: k. 70, 72, 73. Przeprowadzony dowód z zeznań świadka B. S. potwierdził fakt składania reklamacji przez powoda i okoliczności temu towarzyszące. Poza tym nie wniósł nic istotnego do sprawy. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego w charakterze strony w zakresie, w którym twierdził, iż gdyby wiedział, że produkt nie jest bezpieczny, to nie inwestowałby w niego. W ocenie Sądu stanowisko takie nie znajduje potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym i jest przejawem stanowiska prezentowanego w sprawie. Do twierdzeń powoda należało podejść z dużą dozą ostrożności, albowiem składane przez niego dowody w postaci części umowy z 17.01.2011 roku ( k. 23-24) i części kwestionariusza adekwatności ( k.25), zawierają jedynie te fragmenty, które nie przedstawiają treści niekorzystnych dla twierdzeń pozwu. Sąd zważył co następuje: Podstawową kwestią wymagająca rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej było ustalenie, czy skuteczne było złożone przez powoda w dniu 2.03.2012 roku oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli – zlecenia --- STRONA 4 --- jednostkowego numer (...) z dnia 4.05.2011 roku, dotyczącego otwarcia konta w Funduszu (...), jako złożonego pod wpływem istotnego błędu co do treści tej czynności prawnej. Pozytywna odpowiedź dawałaby możliwość dalszego rozważania co do zasadność roszczenia. Negatywna zaś odpowiedź skutkuje oddaleniem powództwa. W ocenie Sądu postępowanie pracownika pozwanego Banku przy czynnościach z dnia 4.05.2011 roku było nieprawidłowe. Naruszyło postanowienia art. 19 DYREKTYWY 2004/39/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/ EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (Dz.U.UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r.). Wyżej wymieniona dyrektywa została implementowana do polskiego systemu prawnego poprzez wprowadzenie zmian do następujących ustaw: z dnia 27 maja 2004 roku o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 28 czerwca 2004 roku nr 146 poz. 1546 z późn. zm.), z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 roku nr 211 poz. 1384 z późn. zm.), z dnia 29 lipca 2005 roku o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2009 roku nr 185 poz. 1439 z późn. zm.) oraz rozporządzeniami wykonawczymi do wyżej wymienionych aktów prawnych. Nieprawidłowe działanie pracownika Banku polegało na tym, iż nie przedstawiono powodowi ogólnych Warunków, nie udostępniono mu Skrótu Prospektu Informacyjnego oraz nie zapoznano z Prospektem Emisyjnym. Nie poinformowano również o ryzyku związanym z tą konkretną inwestycją. Należy, więc uznać, że powód został niedoinformowany, co niewątpliwie jest formą wprowadzenia w błąd. Z drugiej zaś strony powód podpisał, iż otrzymał w/w dokumenty. Ponadto wcześniej lokował swoje środki finansowe w tego typu inwestycje i poniósł stratę. Nadto podpisując umowę z dnia 17.01.2011 roku posiadł wiedzę o możliwości strat, które może przynieść lokowanie środków finansowych w fundusze inwestycyjne. Należało, więc uznać, że dokonując transakcji w dniu 4.05.2011 roku obie strony procesu zachowały się niewłaściwie. W realiach niniejszej sprawy nie można jednak uznać, iż działanie Banku wprowadziło powoda w błąd, skutkujący możliwością skutecznego uchylenia się od jego skutków na podstawie art. 88 § 1 kc. Definicję instytucji błędu przedstawia art. 84 § 1 kc. Jednakże dla potrzeb sprawy niniejszej najistotniejszym jest przepis art. 84 §2 kc, zgodnie z którym „ można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny)”. W ocenie Sądu działanie powoda i wybór tej formy ulokowania pieniędzy, miało na celu zwiększenie zysku. Był to, więc błąd co do pobudki. Bezpieczeństwo produktu, na które powołuje się powód, jest również pobudką działania. Nie umniejsza powyższemu twierdzeniu okoliczność, że powód został namówiony na zakup jednostek Funduszu P. (...). Ten produkt miał być jednak najbardziej zyskowny, a przedstawione przez pracownika Banku wykresy miały świadczyć o jego bezpiecznej formule. Ostateczna decyzja należała jednak do powoda. W ocenie Sądu, gdyby powód nie chciał większego zysku nie zmieniałby formy lokaty swoich środków finansowych. Ponadto w działaniu powoda Sąd dostrzegł niedbalstwo w podejmowaniu decyzji. Niedbalstwem jest w sprawie niniejszej czas, w którym została podjęta decyzja z 4.05.2011 roku (około 10 minut) oraz niezapoznanie się z treścią podpisywanego formularza zlecenia otwarcia konta Funduszu P. (...). W kontekście całej sytuacji można stwierdzić, że jeśli powód chciałby otrzymać niezbędne informacje dotyczące kupowanego instrumentu finansowego mógł tego zażądać – nie miał jednak czasu, bo był zajęty pracą zawodową. Ufając swojemu osobistemu doradcy, oparł się na jego rekomendacji, która okazała się nietrafiona. Zdaniem Sądu niewłaściwe działanie pracownika pozwanego Banku nie uzasadnia przyjęcia, iż doprowadził do błędu istotnego w rozumieniu art. 84 kc, w sytuacji, gdy powód posiadał wcześniej negatywne doświadczenia z posiadania analogicznego produktu finansowego, jego postępowanie cechowało się niedbalstwem, a pobudką działania było osiągnięcie zwiększonego zysku. Dlatego też złożone przez powoda oświadczenie z dnia 2.03.2012 roku o uchyleniu --- STRONA 5 --- się od skutków prawnych oświadczenia woli jest prawnie nieskuteczne. Czyni to powództwo niezasadnym i jako takie, na podstawie wyżej wskazanych przepisów prawa, podlega ono oddaleniu. Ponadto pozwany słusznie zauważa, że był jedynie dystrybutorem jednostek uczestnictwa Funduszu (...). Jednostkami tymi zarządzał (...)SA w W., co wynika ze zlecenia z 4.05.2011 roku. Jak się wydaje wysokość swojej straty powód utożsamia ze wzbogaceniem pozwanego, co jest stanowiskiem nieuzasadnionym. Wskazana w pozwie podstawa prawna dochodzonego roszczenia (art. 410 § 2 kc i art. 405 kc) została nie udowodniona. Powód nie wykazał, że pozwany wzbogacił się jego kosztem. Nie wykazał też wysokości ewentualnego bezpodstawnego wzbogacenia. Ponadto należy uznać w dużej mierze za zasadne stanowisko pozwanego wyrażone w odpowiedzi na pozew, iż strata w wysokości dochodzonej niniejszym pozwem została zawiniona przez powoda. W ocenie Sądu, gdyby nawet uznać odpowiedzialność pozwanego ( co w sprawie niniejszej nie ma miejsca), to jej zakres ograniczałby się do wysokości straty do dnia, w którym niewłaściwe działanie pracownika Banku zostało naprawione. Był to dzień, w którym poinformowano powoda o stracie w wysokości 3.000 EUR. Dalsze decyzje podejmował powód, co doprowadziło do straty w wysokości 55.380,32 EUR. O kosztach procesu orzeczono w myśl art. 98 § 1 kpc , obciążając nimi stronę przegrywającą spór, a więc powoda. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego wynika z § 6 pkt.7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28.09.2002 roku z późniejszymi zmianami.