Wyrok I C 873/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2010 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 873/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Rogalińska Protokolant: starszy protokolant Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa B. A. oraz małoletnich P. A. i D. A. przeciwko K. S. o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę I. Zasądza od pozwanego K. S. tytułem odszkodowania na rzecz powodów: a) B. A. kwotę 40 000 (czterdzieści tysięcy) złotych z 13 % w stosunku rocznym od dnia 27.07.2009 r. do dnia zapłaty; b) P. A. kwotę 60 000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych z 13 % w stosunku rocznym od dnia 27.07.2009 r. do dnia zapłaty; c) D. A. kwotę 60 000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych z 13 % w stosunku rocznym od dnia 27.07.2009 r. do dnia zapłaty płatnych do rąk B. A. jako ustawowej przedstawicielki małoletnich; II. Zasądza od pozwanego K. S. na rzecz powódki B. A. kwotę 60 000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych z 13 % w stosunku rocznym od dnia 27.07.2009 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia; III. Zasądza od pozwanego K. S. tytułem skapitalizowanej renty za okres od dnia 02.06.2008 r. do dnia 30.09.2010 r. na rzecz małoletnich powodów P. A. kwotę 6720 (sześć tysięcy siedemset dwadzieścia) złotych i na rzecz D. A. kwotę 4760 (cztery tysiące siedemset sześćdziesiąt) złotych wraz z 13 % w stosunku rocznym od dnia 01.10.2010 r. do dnia zapłaty, płatnych do rąk B. A. jako ustawowej przedstawicielki małoletnich; IV. Zasądza od pozwanego K. S. tytułem bieżącej renty na rzecz małoletnich powodów P. A. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych miesięcznie ` ›," "L vāzvź . ,.7'¿\|¿$›, _ fi2ą=,zşg§.=,«$ --- STRONA 2 --- i na rzecz D. A. kwotę 200 (dwieście) złotych miesięcznie, począwszy od dnia 01.10.2010 r., płatnej do dnia 10 – go każdego miesiąca do rak B. A. jako przedstawicielki ustawowej małoletnich, wraz z 13 % w stosunku rocznym w razie zwłoki w płatności; V. Oddala powództwo w pozostałym zakresie; VI. Zasądza od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Białymstoku) na rzecz radcy prawnego T. K. z Kancelarii Radcy Prawnego w B. ul. (…) 22 kwotę 7200 (siedem tysięcy dwieście) złotych w tym podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu na rzecz powodów; VII. Odstępuje od obciążania pozwanego kosztami sądowymi w sprawie i ustala, że ponosi je Skarb Państwa. UZASADNIENIE Powódka B. A.w imieniu własnym oraz działająca w imieniu małoletnich powodów P. A. i D. A. wnosiła o zasądzenie od pozwanego K.S. kwot po 200.000 zł na rzecz każdego z powodów tytułem odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej, wnosiła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz wnosiła w imieniu małoletnich powodów zasądzenia od pozwanego tytułem renty na rzecz P.A. kwoty 600 zł miesięcznie i na rzecz D. A. kwoty 500 zł miesięcznie. Wnosiła o zasądzenie wyżej wymienionych kwot wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02 czerwca 2008 r. do dnia zapłaty. Wnosiła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania (k. 2-5 i k. 159-160). Z treści pisma procesowego pozwanego z dnia 12 lipca 2010 r. wynika, że nie kwestionuje powództwa co do zasady, natomiast kwestie wysokości roszczenia z pozwu pozostawia do uznania sądu (k. 142-143). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie III K 182/08 pozwany K. S. został uznany winnym zabójstwa Z. A. popełnionego w dniu 02 czerwca 2008 r. oraz spowodowania uszkodzenia ciała powódki B. A. w dniu 02 czerwca 2008 r. W/w wyrokiem pozwany został skazany na karę łączną 8 lat pozbawienia wolności (dowód: akta sprawy III K 182/08). Zmarły Z. A. był mężem powódki B. A. i ojcem małoletnich powodów P. i D. rodzeństwa A.. W dacie zdarzenia Z. A. pracował w charakterze murarza z wynagrodzeniem około 2.000 zł miesięcznie. W wyniku śmierci Z.A. znacznie --- STRONA 3 --- pogorszyła się sytuacja życiowa powódki i małoletnich powodów. W dacie śmierci męża powódka pracowała jako kucharz z wynagrodzeniem miesięcznym około 1.000 zł. Po śmierci męża wynagrodzenie powódki nie wystarczało na utrzymanie rodziny, w związku z czym opieka społeczna przyznała jej dodatek w kwocie 480 zł miesięcznie. W dacie śmierci ojca małoletni powodowie byli w wieku P.10 lat, D.5 lat. Ponieważ Z. A. wykonywał pracę w charakterze murarza nie mając zawartej umowy o pracę, a także nie będąc ubezpieczonym, powodowie po jego śmierci nie otrzymali żadnego odszkodowania. W wyniku śmierci Z. A. powodowie utracili nie tylko wsparcie finansowe ze strony męża i ojca, ale jego śmierć spowodowała u nich poczucie osamotnienia, krzywdy i braku wsparcia. W wyniku zdarzenia, którego sprawcą był pozwany, a którego skutkiem była śmierć Z. A. powódka również doznała licznych obrażeń. Została ugodzona nożem w ramię, miała rany na brodzie i przegubie, założono jej szwy i ma blizny. W wyniku doznanych obrażeń przez dłuższy okres utrzymywały się obrzęki, opuchlizna i zasinienia. Rany goiły się długo. Powódka odczuwała ból, strach i miała nocne koszmary. W dalszym ciągu wymaga specjalistycznej pomocy psychologicznej, w związku z zaistniałą sytuacją. Małoletni powodowie wnosząc o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz tytułem renty stosownych kwot wskazują, iż zmarły ojciec należał do kręgu osób uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych na ich rzecz. Obecnie małoletni P. jest uczniem 4 klasy szkoły podstawowej, a D. uczniem zerówki. W ocenie powódki koszt utrzymania małoletnich powodów wynosi około 1.000 zł miesięcznie. Na koszty te składają się wydatki na wyżywienie, ubranie, zakup przyborów szkolnych, podręczników, środków czystości i zakup leków w czasie choroby. Żądane w pozwie kwoty rent w ocenie powodów są adekwatne do ich potrzeb. Stosownie do treści art. 446 § 3 kc Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. W przeciwieństwie do utraty środków utrzymania pogorszenie sytuacji życiowej. o którym mowa w powyższym przepisie ma sens o wiele szerszy. Śmierć bezpośrednio poszkodowanego może bowiem wywołać następstwa bardzo różnorodne, które przejawiają się w uszczerbku poniesionym przez inne podmioty. Można tu powołać przykładowo: uczucie osamotnienia, osłabienie energii życiowej, przyspieszenie choroby. W konsekwencji odszkodowanie z art. 446 § 3 kc obejmuje szkody majątkowe często nieuchwytne lub trudne do obliczenia, prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 26 października 1970 r. III PZP 22/70, OSNCP 1971 Nr 7 -8 poz. 120, zasada prawna). --- STRONA 4 --- Określając natomiast wysokość odszkodowania przyznanego najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej z powodu zdarzenia zawinionego przez inną osobę, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę różnicę między stanem w jakim znaleźli się członkowie rodziny zmarłego po jego śmierci, a ich przewidywanym stanem materialnym gdyby zmarły żył. Sąd nie uwzględnia natomiast cierpień i krzywdy moralnej bliskich zmarłego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2004 r. I CK 83/04, M.Prawn. 204/16/726). W przepisie tym chodzi bowiem o naprawienie szkód majątkowych. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że pogorszenie sytuacji życiowej powodów to nie tylko aktualny uszczerbek materialny lecz także utrata możliwości polepszenia warunków życiowych w przyszłości lub konieczność ograniczenia planów życiowych. Należy zauważyć, że przy ocenie wpływu wstrząsu psychicznego spowodowanego śmiercią osoby najbliższej na ogólną sytuację życiową pokrzywdzonego pod kątem przesłanki z art. 446 § 3 kc istotna jest okoliczność związku przyczynowego między śmiercią osoby najbliższej i spowodowanym tym wstrząsem, a pogorszeniem sytuacji życiowej. Pogorszenie sytuacji życiowej musi być obiektywnym i przyczynowo uzasadnionym wynikiem śmierci osoby najbliższej, a nie wynikać tylko z subiektywnych reakcji i ich życiowych konsekwencji. Zauważyć również należy, że w art. 446 § 3 kc mowa jest o „stosownym” odszkodowaniu. Niektórych strat nie da się przeliczyć na pieniądze, gdyż są one niematerialne. Przykładem takiej straty jest śmierć osoby najbliższej. Śmierć najbliższego członka rodziny (w niniejszym przypadku męża i ojca) to przede wszystkim strata duchowa i nie ma prostego przełożenia na pieniądze. Należy jednak pamiętać, iż celem odszkodowania przyznanego na powyższej podstawie jest rekompensata rzeczywistego znacznego pogorszenia sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego, nie może być ono natomiast źródłem wzbogacenia się tych osób (tak też Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 29 marca 1994 roku I ACr 758/93, Wokanda 1994/8 strona 52). Niewątpliwie w wyniku śmierci męża i ojca powodowie doznali wstrząsu psychicznego oraz pogorszyła się ich sytuacja materialna. Wynika to z przeprowadzonych w sprawie dowodów w postaci zeznań świadków oraz opinii biegłej psycholog. Nie ulega wątpliwości, że powódka utraciła wsparcie ze strony męża jako partnera i ojca ich dzieci zaś małoletni powodowie utracili ojca. Bezsporna jest okoliczność, że w dacie śmierci Z. A.osiągał dochody w kwocie około 2.000 zł miesięcznie pracując dorywczo jako pracownik budowlany (dowód: wyjaśnienia powódki k. 62-63 9i zeznania świadków B. A. k. 107-108 i J. F. k. 108-109). Niesporna jest również okoliczność, że w dacie śmierci męża powódka również pracowała zarobkowo uzyskując stały dochód około 1.000 zł miesięcznie (k. 19). Z przedłożonych dowodów wynika, że powódka od 18 czerwca 2010 r. jest osobą bezrobotną i od dnia 17 września --- STRONA 5 --- 2010 r. otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (k. 164). Otrzymuje również od lipca 2008 r. zasiłki z opieki społecznej (k. 20, k. 114, k. 146-150). W ocenie Sądu trudno jest jednak przewidzieć jak kształtowałaby się dalsza praca zawodowa męża powódki w szczególności podnoszona przez świadków okoliczność dotycząca planów rozpoczęcia przez niego działalności gospodarczej w zakresie budownictwa, którą zamierzał podjąć razem ze swoimi siostrami obecnie przebywającymi za granicą. Z opinii biegłej psycholog W. G. wynika, że stan psychiczny powodów pozostaje w związku z zabójstwem Z. A. i jest skutkiem przebytego traumatycznego zdarzenia. Rokowania na przyszłość co do stanu zdrowia powodów są zdaniem biegłej pomyślne, o ile powodowie skorzystają z pomocy psychologicznej nastawionej na zdobycie umiejętności radzenia sobie w sytuacji kryzysowej. W ocenie biegłej śmierć Z. A. nie wpłynęła jednak na rozwój zaburzeń psychicznych powodów (tj. zmiany osobowości, lęku, bezsenności, depresji). Przyczyniła się do wystąpienia zaburzeń adaptacyjnych, które wskutek oddziaływań terapeutycznych ulegną zanikowi (k. 122-132). W ocenie biegłej powodowie wymagają opieki psychologa ze względu na stwierdzone zaburzenia adaptacyjne oraz dysfunkcje intelektualne. W ocenie Sądu biegła nie stwierdza, by stan zdrowia powodów wymagał leczenia psychiatrycznego ani stosowania terapii sanatoryjnej, bądź dalszych form rehabilitacji w związku z przebytym zdarzeniem, lecz jedynie poddania się terapii psychologicznej, która może być świadczona powodom bezpłatnie. Jak wynika z zeznań powódki razem z dziećmi uczęszcza na terapię do Ośrodka (…) w B.. Biegła nie stwierdza również żadnych zaburzeń świadomości u powodów. Sąd w pełni podziela wnioski zawarte w opinii biegłej, która w sposób jasny, spójny i logiczny przedstawiła uzasadnienie opinii opierając je na wynikach badań powodów i wiedzy specjalistycznej biegłej. W ocenie Sądu opinia jest obiektywna, rzetelna i fachowa. Z przedłożonych dowodów nie wynika, by śmierć męża miała znaczący wpływ na wykonywanie przez powódkę jej obowiązków zawodowych. W większym stopniu wpłynęła na jej stan emocjonalny. Powódka nie wykazała jednak, by ten stan utrudniał jej pracę zawodową i ograniczał możliwości zarobkowe. Powódka stała się osobą bezrobotną od 18.06.2010 r. nie z powodu utraty zdolności wykonywania pracy, wskutek doznanego stresu, a w wyniku rozwiązania przez powódkę umowy o pracę w ramach porozumienia stron. Jako osoba bezrobotna będzie otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych (k. 164) oraz otrzymuje pomoc finansową w postaci zasiłków celowych i okresowych z opieki społecznej. W okresie od 01.07.2010 r. do 30.09.2010 r. z powodu bezrobocia powódka otrzymała zasiłek okresowy w kwocie 265,50 zł (k. 149). W ocenie Sądu kwotą rekompensującą pogorszenie sytuacji życiowej powódki po śmierci męża jest kwota 40.000 zł. Odpowiada ona kwocie około 1.500 zł miesięcznie, którą mąż powódki łożyłby na jej utrzymanie i dzieci gdyby żył przyjmując, że miesięcznie zarabiał około 2.000 zł na czteroosobową rodzinę. --- STRONA 6 --- Żądanie odszkodowania z tego tytułu, ponad kwotę 40.000 zł, w ocenie Sądu jest nieuzasadnione. Jeżeli chodzi o żądanie odszkodowania na rzecz małoletnich powodów w związku z pogorszeniem się ich sytuacji życiowej, to jest ono również zasadne co do zasady. Z opinii biegłej psycholog wynika, że u małoletniego P. stwierdzono zaburzenia adaptacyjne znaczne, bowiem małoletni w dniu śmierci ojca został skonfrontowany ze zdarzeniem, w którym poniósł śmierć ojciec oraz doznała obrażeń fizycznych matka i małoletni nie był przygotowany na zaistniałą sytuację. Aktualne funkcjonowanie małoletniego P. wskazuje na trudności adaptacyjne, które manifestują się zwiększoną drażliwością, napięciem nerwowym, obniżonym nastrojem i bezradnością. Wsparcie psychologiczne u małoletniego jest niezbędne w celu odreagowania traumy oraz pomoc w odbudowaniu poczucia bezpieczeństwa i własnej wartości. U małoletniego zaś D. biegła nie stwierdza zaburzeń adaptacyjnych spowodowanych śmiercią ojca, u małoletniego występują zaburzenia emocjonalne, sytuacyjne uwarunkowane zachowaniem członków rodziny. Zaburzenia te wymagają, zdaniem biegłej, pomocy psychologicznej nastawionej na wyciszeniu lęków i budowaniu poczucia bezpieczeństwa w relacjach rodzinnych i społecznych. Mając powyższe na uwadze, adekwatną kwotą odszkodowania z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej małoletnich powodów jest kwota 60.000 zł na rzecz każdego z nich. Należy bowiem wskazać, że małoletni utracili ojca w wieku 10 i 5 lat, w bardzo młodym wieku kiedy poczucie osamotnienia i braku troski ze strony ojca jest niewątpliwie bardzo dotkliwe. Będą dorastać bez ojca, kiedy bardzo będą potrzebowali jego pomocy i wsparcia. Poczucie krzywdy, jakie wywołała jego śmierć i pogorszenie ich sytuacji życiowej ma przełożenie nie tylko na wymiar materialny, ale także na stan emocjonalny dzieci. Należy zgodzić się biegłą, że o ile powodowie skorzystają z pomocy psychologicznej nastawionej na zdobycie umiejętności radzenia sobie w sytuacji kryzysowej, to rokowania na przyszłość są pomyślne. Z okoliczności sprawy i zebranych dowodów wynika, że mimo upływu 2 lat od tragicznego zdarzenia, małoletni mają wysoki poziom lęku, duże trudności w koncentracji uwagi, są nerwowi i drażliwi. W ocenie biegłej pomoc psychologiczna powodom powinna mieć charakter długotrwały (od 1 roku do 1.5 roku k. 129) . Z pisma (…) Poradni (…) w Białymstoku (k. 117) wynika, że małoletni korzystają z pomocy psychologów w związku z kryzysem psychologicznym wywołanym tragiczną śmiercią ojca. U powódki – matki również stwierdzono widoczne symptomy stresu pourazowego, co osłabia możliwości rodziny do radzenia sobie z problemami. Te okoliczności, w ocenie Sądu, przemawiają za przyznaniem małoletnim powodom odszkodowania w kwotach po 60.000 zł na każdego z nich. Żądanie odszkodowania na ich rzecz, w kwotach ponad 60.000 zł, jest niezasadne. --- STRONA 7 --- Zasadne co do zasady, jest żądanie zadośćuczynienia na rzecz powódki. Przepis art. 445 kc stanowi, że Sąd może poszkodowanemu przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Podczas zdarzenia w dniu 02 czerwca 2008 r. w G. gm. S., pozwany spowodował uszkodzenia ciała powódki, w ten sposób, iż zadając jej ciosy nożem spowodował rany kłute: na bocznej powierzchni lewego ramienia, w okolicy tylnego fałdu pachowego, w okolicy lewego uda oraz ranę ciętą przedramienia lewego, co skutkowało naruszeniem czynności kończyny górnej lewej (dowód: akta sprawy karnej III K 182/08). Z okoliczności sprawy wynika, że rany goiły się długo, przez dłuższy okres utrzymywały się obrzęki, opuchlizna i zasinienia. Powódka odczuwała ból, strach, miała koszmarne sny. Skutki doznanych obrażeń odczuwa do chwili obecnej. Powyższe ustalenia i zebrane dowody potwierdzają, że stan zdrowia powódki, doznane obrażenia pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z przedmiotowym zdarzeniem. Krzywda doznana przez powódkę jest niewątpliwa. Przy ustalaniu zadośćuczynienia z art. 445 kc, Sąd bierze pod uwagę takie czynności jak stopień, czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych oraz trwałość skutków zdarzenia, wiek poszkodowanego i prognozy na przyszłość. Szkoda osobowa to taka szkoda, której następstwem jest uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. W realiach konkretnej sprawy, kwotą adekwatną do rozmiaru szkody osobowej powódki, jest w ocenie Sądu, kwota 60.000 zł. Powódka była ofiarą pozwanego. Doznała obrażeń ciała wskutek działań zawinionych przez pozwanego oraz cierpień fizycznych i psychicznych. Intensywność tych cierpień w świetle dowodów sprawy była znaczna. Z opinii biegłej wynika, że stan psychiczny powódki pozostaje także w związku z zabójstwem jej męża, który również był ofiarą zdarzenia w dniu 02 czerwca 2008 r. Powódka w wyniku traumatycznych przeżyć oraz obrażeń somatycznych na jej osobie doświadczyła intensywnego strachu, bezradności i mimo 2-letniego okresu, jaki upłynął od zdarzenia, nadal występuje silna nerwowość, drażliwość, poczucie krzywdy, bezradności, silnego lęku oraz zaburzenia adaptacyjne znacznego stopnia. Aktualnie powódka uczęszcza na terapię psychologiczną w celu odreagowania traumy i ustąpienia zaburzeń adaptacyjnych. W opinii biegła wskazuje, że pomoc psychologiczna powinna mieć charakter długotrwały (ok. 1,5 roku). Z okoliczności sprawy wynika, że trwałym następstwem doznanych przez powódkę ran są blizny, chociaż leczenie w tym zakresie zakończyło się pomyślnie. Cierpienia fizyczne powódki potęgowały też cierpienia psychiczne spowodowane wstrząsem po śmierci najbliższej osoby – męża. Nie ulega wątpliwości, że przedłożone w sprawie dowody, dają podstawy do uznania, że skutki zdarzenia z dnia 02 czerwca 2008 r. są dla powódki znaczne. W literaturze prawniczej i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że zadośćuczynienie nie może być symboliczne i musi stanowić ekonomicznie --- STRONA 8 --- odczuwalną wartość, przy czym nie może być nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy. W ocenie Sądu, kwota 60.000 zł jest adekwatna do krzywdy powódki, zaś żądanie zadośćuczynienia w pozostałej części jest wygórowane. Za słuszne co do zasady należało uznać żądanie pozwu w zakresie rent na rzecz małoletnich powodów. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że zmarły pracował dorywczo, świadcząc prace budowlane. Jego miesięczny dochód z tytułu tych prac wynosił ok. 2.000 zł miesięcznie (dowód: wyjaśnienia powódki i zeznania świadków B. A. i J. F.). Powódka również pracowała zawodowo i osiągała dochód w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Dochody małżonków, jak zeznali świadkowie, pozwoliły żyć rodzinie na przeciętnym poziomie. Zmarły Z. A. wraz z powódką miał obowiązek utrzymania i wychowania dzieci do czasu ich finansowego usamodzielnienia się. Przy ustalaniu zasad wynikających z art. 446 § 2 kc, nie można pominąć art. 135 krio, który stanowi, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W chwili śmierci ojca małoletni P. miał 10 lat, a D. 5 lat. Obowiązek finansowy zmarłego Z. A. w utrzymaniu dzieci, w ocenie Sądu, był wyższy niż matki, która w części swój obowiązek alimentacyjny spełniała poprzez osobiste starania w wychowaniu i utrzymaniu małoletnich, chociaż również pracowała zawodowo. Sąd określił wkład finansowy ojca w utrzymanie małoletnich synów w wysokości 2/3, a matki w wysokości 1/3. Z zebranych dowodów wynika, że wprawdzie po śmierci Z. A., rodzina utraciła jego wkład finansowy, to jednakże powódka otrzymała pomoc finansową z opieki społecznej. Za okres od 02.06.2008 r. do 31.01.2010 r. powódka tytułem zasiłków z MOPS w S. otrzymała łącznie kwotę 9.060 zł (k. 114). W 2010 r. małoletni otrzymali zasiłki docelowe – dla P. w kwocie 200 zł i D. w kwocie 200 zł (k. 146 i 147). Ponieważ powódka w czerwcu 2010 r. rozwiązała umowę o pracę w trybie porozumienia stron, jako osoba bezrobotna w okresie od 01.07.2010 r. do 30.09.2010 r. otrzymała zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia, w kwocie 265,50 zł (k. 149), a od października będzie otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych z Powiatowego Urzędu Pracy w B. (k. 159). Powyższe kwoty, w ocenie Sądu, stanowiły dochód, który należało uwzględnić przy ustalaniu wysokości rent, na rzecz małoletnich powodów. W ocenie Sądu, średni koszt utrzymania małoletnich powodów w chwili śmierci ojca to kwota 600 zł miesięcznie na rzecz P. i kwota 470 zł na rzecz D.. P. w chwili śmierci ojca, był uczniem III klasy szkoły podstawowej, był dzieckiem zdrowym i nie uczęszczał na żadne zajęcia pozaszkolne płatne, zaś małoletni D. był w wieku przedszkolnym i również był dzieckiem zdrowym. Zważywszy na koszty wyżywienia, ubrania i pomoce szkolne małoletnich powodów, wskazane przez powódkę koszty utrzymania każdego z synów na --- STRONA 9 --- kwotę ok. 1.000 zł miesięcznie, mając na względzie wiek dzieci, ich stan zdrowia, w ocenie Sądu, są wygórowane. Rodzina żyła na przeciętnym poziomie, do dnia śmierci Z. A. i powódka, wbrew twierdzeniom, nie wykazała, by usprawiedliwione koszty utrzymania małoletnich powodów, wykraczały poza przeciętne koszty utrzymania 10-letniego i 5-letniego dziecka. Za podstawę wyliczenia renty skapitalizowanej na rzecz małoletniego Patrzyka, w okresie od 02.06.2008 r. do 30.09.2010 r., Sąd przyjął kwotę 240 zł miesięcznie, jako udział finansowy ojca, gdyby żył, w kosztach utrzymania małoletniego. Z wyliczenia matematycznego daje to: 7 miesięcy w 2008 r., 12 m-cy w 2009 r. i 9 m-cy w 2010 r. – łącznie 28 m-cy x 240 zł = 6.720 zł. W powołanym okresie, usprawiedliwione potrzeby małoletniego były pokrywane z zasiłków z opieki społecznej w kwocie 234 zł miesięcznie (k. 16) oraz wkładu finansowego powódki w kwocie 120 zł miesięcznie. Natomiast do wyliczenia renty skapitalizowanej na rzecz małoletniego powoda D.w w/w okresie Sąd przyjął, jako wkład finansowy ojca kwotę 170 zł miesięcznie, co z wyliczenia matematycznego daje kwotę 4.760 zł (28 m-cy x 170 zł). I również w przypadku małoletniego D., były wypłacone w tym okresie, po śmierci ojca zasiłki z opieki społecznej w kwocie 218 zł miesięcznie (k. 18). Także wkład finansowy powódki, w koszty utrzymania syna D. w kwocie ok. 85 zł miesięcznie w ocenie Sądu był adekwatny do jej możliwości zarobkowych w powołanym okresie. Mając na względzie, że obecnie małoletni P. jest uczniem V klasy szkoły podstawowej, a D. uczniem „zerówki”, oraz że obaj pozostają pod opieką alergologa, przyjmują okresowo leki wziewne, małoletni D. został skierowany na konsultację kardiologiczną (k. 164), należało uznać, że usprawiedliwione potrzeby małoletnich zwiększyły się – P. do kwoty 650 zł miesięcznie i D. do kwoty 500 zł miesięcznie. Również zmieniła się sytuacja finansowa powódki, która od października 2010 r. będzie utrzymywała się z zasiłku dla bezrobotnych (kwota 500 zł – 600 zł). Aktualnie powódka z dziećmi mieszka u teściowej, której nie płaci za mieszkanie oraz za media. W tej sytuacji, Sąd ustalił rentę bieżącą płatną od 01.X.2010 r. na rzecz małoletniego P. w kwocie 270 zł miesięcznie i na rzecz D. w kwocie 200 zł miesięcznie. W pozostałym zakresie koszty utrzymania małoletnich będą pokrywane z zasiłków z opieki społecznej (w kwocie 234 zł i 218 zł) oraz częściowego wkładu finansowego ze strony powódki. Podnieść należy, że małoletni powodowie korzystają z obiadów w szkole, za które opłaty uiszcza opieka społeczna. Wizyty lekarskie u alergologa i pomoc psychologiczna świadczona małoletnim jest bezpłatna. Także zajęcia zespołów wyrównawczych – matematycznego i przyrodniczego, na zajęcia których uczęszcza małoletni P. są bezpłatne (k. 167). W pozostałym zakresie żądania pozwu, w zakresie rent, na rzecz małoletnich powodów, podlegały oddaleniu, jako wygórowane. O odsetkach orzeczono zgodnie z art. 481 kc. --- STRONA 10 --- Od zasądzonych roszczeń w przedmiocie odszkodowań na rzecz powodów i zadośćuczynienia na rzecz powódki odsetki zasądzono od dnia 27.07.2009 r., tj. od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (k. 36), bowiem powodowie przed wytoczeniem powództwa, nie wzywali pozwanego do spełnienia tych świadczeń. O kosztach zastępstwa procesowego na rzecz pełnomocnika powodów, ustanowionego z urzędu, orzeczono na mocy § 15 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego, ustanowionego z urzędu z dnia 28.09.2002 r. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Odstąpiono od obciążenia pozwanego kosztami sądowymi w sprawie na mocy art. 102 kpc.