Wyrok I C 872/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn.akt I C 872/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział ICywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Aneta Fiałkowska - Sobczyk Protokolant: Andżelika Kubiec po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa A. P. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn.aktIC 872/10 UZASADNIENIE Powód A. P. w pozwie z dnia 23 lipca 2010 r. wniósł o zasądzenie na od pozwanego Skarbu Państwa - (...) w W. kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za doznaną ze strony pozwanej krzywdę za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci prawa do respektowania i poszanowania życia osobistego i godności ludzkiej. W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż strona pozwana, umieszczając powoda w celi, której powierzchnia na jednego skazanego jest mniejsza niż 3 m 2 , naruszyła --- STRONA 2 --- prawo powoda do humanitarnego traktowania. W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie w celach mieszkalnych wskazanego w pozwie (... ) w W.. Nadto, powód zarzucił stronie pozwanej, iż nie zapewniła powodowi podstawowego sprzętu kwaterunkowego (taboretu, szafki itp.) oraz warunków sanitarnych, gwarantujących intymne załatwianie potrzeb fizjologicznych i utrzymania higieny osobistej, przez co naruszone zostało prawo powoda do poszanowania godności ludzkiej. W (... ) w W. nie było także świetlicy, ani żadnych zajęć sportowych. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa - (...) w W. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm prawnych. W uzasadnieniu pozwany podniósł, iż powód przebywał w (...) w W. od dnia 5 lutego 2004 r. do dnia 6 października 2004 r., kiedy został przewieziony do (...) w Ł.. Z informacji uzyskanych przez stronę pozwaną wynika także, iż w dniu 22 listopada 2004 r. powód został zwolniony z (...). W związku z faktem, iż roszczenie powoda obejmuje okres jego pobytu w pozwanym (...) w W., strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Z ostrożności procesowej strona pozwana jednoczenie wskazała, iż nie jest prawdą, aby w okresie przebywania powoda w (...) w W. warunki odbywania kary pozbawienia wolności - były niehumanitarne. Cele mieszkalne były należycie wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, każdy osadzony otrzymywał bieliznę do spania oraz środki czystości. W placówce znajduje się duża biblioteka, organizowane są zajęcia kulturalno - oświatowe dla osadzonych. (...) posiada dużą świetlicę, która pełni także rolę sali gimnastycznej. Na każdym spacerniku znajdują się boiska i siłownie. W każdej celi osadzeni mają dostęp do telewizji publicznej. W celach są umywalki, a toaleta odgrodzona jest --- STRONA 3 --- drzwiami. Osadzeni korzystają z cotygodniowej łaźni, a dla osób ubogich, (...) posiada darmowe środki czystości. Kantyna dla skazanych jest należycie zaopatrzona w artykuły żywnościowe i higieniczne. (...)zapewnia należyta opiekę medyczną oraz umożliwia kontakty z osobami bliskimi. Zdaniem strony pozwanej, działania podejmowane przez Dyrektora (...) w W., zmierzające do przeznaczania coraz to nowych pomieszczeń (... ) na cele mieszkalne nie były bezprawne i podejmowane były w oparciu o nadal obowiązujący art. 248 §1 k.k.w. Powołana regulacja prawna dopuszcza umieszczenie skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 . Obowiązkiem administracji (...) jest powiadomienie o takiej sytuacji Sędziego Penitencjarnego, której to powinności strona pozwana zadośćuczyniła. Pozwany (...) podniósł także, że przeludnienie cel mieszkalnych jest okresowe, gdyż liczba osadzonych w poszczególnych celach jest zmienna. Niezależnie od tego, przeludnienie (... ) nie zwalnia jego funkcjonariuszy z obowiązku przyjęcia do niego osoby skierowanej przez uprawnione do tego organy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. P. jest osobą kilkakrotnie karaną za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, jak również przeciwko mieniu. W związku z popełnieniem w/w przestępstw A. P. wielokrotnie odbywał karę pozbawienia wolności w (...). W okresie od dnia 5 lutego 2004 r. do dnia 6 października 2004 r. A. P. odbywał karę pozbawienia wolności w (...) w W.. W dniu 6 października 2004 r. A. P. został, na polecenie Sądu, przetransponowany do (...) w Ł.. Powód nie powrócił już do (...) w W.. (dowód: akta osobopoznawcze powoda A. P.); --- STRONA 4 --- Obecnie powód odbywa karę pozbawienia wolności w wymiarze 10 lat m.in. za przestępstwo z art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 148 §2 pkt 4 k.k. (usiłowanie zabójstwa z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych) i przebywa w (...) w P.. Koniec odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności datowany jest na dzień 25 lipca 2019 r. (dowód: akta osobopoznawcze A. P.). Sąd zważył, co następuje: Powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej łącznie kwoty 100 000 zł tytułem odszkodowania za utracone dochody oraz tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Powód podniósł, iż źródłem powstania po jego stronie szkody i krzywdy jest bezprawne, w jego ocenie, zachowanie ze strony administracji (...) w W., polegające na naruszeniu prawa powoda do zapewnienia w celi warunków bytowych nieurągających godności człowieka i zgodnych z obowiązującymi normami prawnymi. Podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił zatem przepis art. 417 k.c., oraz art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Jak wynika z twierdzeń powoda zawartych w pozwie, podstawę faktyczną jego roszczeń stanowią zdarzenia mające miejsce od dnia 5 lutego 2004 r. do dnia 6 października 2004 r. kiedy to powód był osadzony w (...) w W.. Główny zarzut powoda sprowadzał się do twierdzenia, iż strona pozwana naruszyła w stosunku do powoda obowiązujące normy powierzchniowe przypadające na jednego osadzonego w celi, jak również zasady prawidłowego zakwaterunkowania więźniów oraz zasady gwarantowania osadzonym dostępu do zajęć kulturalno - oświatowych i sportowych. --- STRONA 5 --- Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako "niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Na marginesie można w tym miejscu podkreślić, iż Kodeks cywilny przed nowelizacją z 2004 r. określał odpowiedzialność państwa i jednostek samorządu terytorialnego za zachowania funkcjonariuszy państwowych i samorządowych (za cudze czyny). Przepis art. 417 k.c. w obecnym brzmieniu przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej za jej własne działania i zaniechania. Przy określeniu zasady odpowiedzialności podstawowe znaczenie ma treść art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą odpowiedzialność za niezgodne z prawem działania organów władzy publicznej nie wymaga zawinienia sprawcy szkody. Tę regułę przejął przepis art. 417 k.c., który również uniezależnia od winy władz publicznych przypisanie im obowiązku naprawienia szkody. W piśmiennictwie, przypisanie odpowiedzialności za sam skutek bezprawnego zachowania, a więc niezależnie od oceny strony podmiotowej, określane jest mianem odpowiedzialności na zasadzie ryzyka albo odpowiedzialności na zasadzie bezprawności. Jeżeli niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej wyrządziło uszczerbek w dobrach osobistych, ale nie stanowi deliktu ujętego w przepisie art. 445 k.c. (np. naruszające godność, niehumanitarne warunki stworzone osobie pozbawionej wolności lub tymczasowo aresztowanej), nie jest konieczne ustalenie winy podmiotu, dla przypisania mu odpowiedzialności na podstawie art. 417 w zw. z art. 448 k.c. Przeciwne stanowisko, uwzględniające przesłankę winy, nie zapewnia minimalnego standardu ochrony określonego w art. --- STRONA 6 --- 77 ust. 1 Konstytucji RP, który wskazuje jedynie przesłankę bezprawności i nie różnicuje postaci szkody. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest zatem przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Należy jednak przede wszystkim stwierdzić, iż strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powoda objętego żądanie pozwu. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. W art. 442 1 § 1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art. 442 1 § 2 k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art. 442 1 § 3 k.c.). Z uwagi na podniesione w pozwie zarzuty naruszenia dóbr osobistych powoda, należy stwierdzić, iż w/w odstępstwa od reguły nie mają jednak zastosowania w niniejszej sprawie. --- STRONA 7 --- Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy -Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie powoda nie było jeszcze przedawnione, gdyż zgodnie z poprzednio obowiązującym przepisem art. 442 k.c. przedawnić się miało z dniem 6 października 2007 r. W sprawie ma zatem zastosowanie nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. Powód wniósł pozew w niniejszej sprawie w dniu 23 lipca 2010 r. (stempel na kopercie) i jak zostało podniesione, jego zarzuty dotyczą przebywania A. P. jako osadzonego w (...) w W. w okresie od dnia 5 lutego 2004 r. do dnia 6 października 2004 r. Stosując przepis art. 442 1 k.c. należy stwierdzić, iż roszczenie powoda o zadośćuczynienie z tytułu czynu niedozwolonego jakim miało być naruszenie dóbr osobistych powoda przez stronę pozwaną, przedawniło się wraz z upływem dnia 6 października 2007 r. Poczucie krzywdy powoda wywołanej naruszeniem norm prawnych przez wskazany w pozwie (... ) w W., mogło bowiem dotyczyć jedynie okresu faktycznego przebywania we wskazanej w pozwie placówce. Wraz z jej opuszczeniem rozpoczął bieg termin przedawnienia roszczenia powoda w stosunku --- STRONA 8 --- do wymienionej jednostki penitencjarnej. Termin ten, z uwagi na od początku istniejącą po stronie powoda A. P. wiedzę o sprawcy jego krzywdy, wynosi zdaniem Sądu 3 lata i zdaniem Sądu, zakończył swój bieg w październiku 2007 r. Słusznie zarzucił zatem pełnomocnik strony pozwanej, iż w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie (23 lipca 2010 r.) roszczenie powoda było przedawnione. Zarzut przedawnienia należy zatem uznać za skutecznie podniesiony. W tych okolicznościach uzasadnione stało się oddalenie zgłoszonego przez pełnomocnika strony pozwanej wniosku dowodowego o przesłuchanie świadka R. C. i pominięcie dowodu z przesłuchania stron. Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach procesu w punkcie II wyroku zapadło w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, uregulowaną w przepisie art. 98 k.p.c. Z uwagi na fakt, iż powód przegrał niniejszy proces, Sad zasadził od niego na rzecz strony pozwanej kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wysokość tych kosztów określona została na podstawie przepisu §6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.