Postanowienie I C 870/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 870/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Jolanta Polko Protokolant: st. sekr. sądowy Katarzyna Stachura po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. w Katowicach sprawy z powództwa O... Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w ... przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w ... o zapłatę 1/ oddala powództwo; 2/ zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w Warszawie kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 870/12 UZASADNIENIE Powódka „O…” spółka z o.o. w ... domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w ... kwoty 149.500,00zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w ... pod sygn. akt I C 336/04 domagała się zasądzenia od PPHU ... spółki z o.o. w ... kwoty 1.950.000zł z odsetkami tytułem odszkodowania za towar i środki trwałe będące własnością powódki, a zagarnięte przez spółkę .... Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 29 grudnia 2010r. w sprawie I C 336/04 Sąd Okręgowy wyłączył jako oddzielną sprawę żądanie zapłaty kwoty 72.169,32zł wraz z odsetkami od dnia 1 kwietnia 2004r. tytułem zwrotu nadpłaconego czynszu i przekazał ją do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w .... Na kwotę dochodzoną niniejszym postępowaniem składa się należności główna 72.169,32zł oraz odsetki naliczone od dnia 1 kwietnia 2004r. Po przekazaniu roszczenia do Sądu Rejonowego w ... powódka została ponownie wezwana do uiszczenia opłaty od pozwu, pomimo tego, że uprzednio była już zwolniona od kosztów sądowych. Powódka powołała się na postanowienie Sądu Rejonowego w ... odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że takim postępowaniem została pozbawiona dostępu do sądu, co stanowi rażące naruszenie prawa. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa zwrotu kosztów procesu, w tym na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany zakwestionował powództwo co do zasady oraz wysokości, zarzucając brak wykazania przesłanek odpowiedzialności pozwanego. Pozwany przyznał, że roszczenie powódki przeciwko spółce ... i K.B. o zapłatę kwoty 72.169,32zł zostało wyłączone przez Sąd Okręgowy w ... do odrębnego rozpoznania i przekazane według właściwości do Sądu Rejonowego w ..., gdzie zarejestrowano je pod sygn. akt I C 439/11. Po rozpoznaniu wniosku powódki o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Rejonowy w ... postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2011r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zażalenie powódki wniesione od tego postanowienia zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w ... postanowieniem z dnia 25 listopada 2011r. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2012r. pozew został zwrócony z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych, a zarządzenie to jest prawomocne. Zdaniem pozwanej nie zaistniały przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie art. 417¹ § 2 k.c., a orzeczenie pozwanego z dnia 6 sierpnia 2011r. nie jest niezgodne z prawem, podobnie jak postanowienie Sądu Okręgowego w ... z dnia 25 listopada 2011r. Pozwany zakwestionował także istnienie oraz wysokość opisywanej w pozwie szkody, zarzucając, iż zwrot pozwu nie skutkuje utratą wierzytelności powódki i nie zamyka jej drogi do ponownego wniesienia powództwa, a ponadto nie została wykazana sama wierzytelność wobec spółki ... i jej wysokość. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 3 --- Przed Sądem Okręgowym w ... toczyła pod sygn. akt I C 336/04 się sprawa z powództwa „O...” Spółki z o.o. w ... o zasądzenie od pozwanych PPHU „...” Spółki z o.o. w ... i K.B. solidarnie kwoty 1.950.000 zł z ustawowymi odsetkami od wytoczenia powództwa. W tym postępowaniu powódka wskazywała, że w dniu 30 grudnia 2002 roku zawarła z K. B. umowę poręczenia, z mocy której pozwany gwarantował spłatę wszelkich zobowiązań, które zaciągnął jako prokurent – pełnomocnik powodowej spółki. Nadto powodowa spółka wynajmowała od spółki ... lokal użytkowy mieszczący się w Centrum Handlowym „…” przy ul. … w ..., w którym prowadziła działalność handlową. Umowa zawarta była na 10 lat, to jest do 2013 roku, a w dniu 31 marca 2004 roku pozwana spółka bezpodstawnie wypowiedziała umowę najmu lokalu bez zachowania terminu wypowiedzenia, pozbawiając od 01 kwietnia 2004r. powódkę możliwości prowadzenia działalności handlowej oraz dostępu do pozostawionego majątku. Zarzuciła, że zgromadzony towar zagarnięty został przez pozwanych, a pozwani wyrządzili spółce szkodę w postaci utraty jej majątku, szacowaną na kwotę 1.950.000 zł, na którą składa się utrata środków trwałych oraz utrata korzyści jakie przynosiła działalność handlowa sklepu za okres ostatnich miesięcy. Na rozprawie w dniu 29 grudnia 2010r. powódka rozszerzyła żądanie pozwu domagając się solidarnie zapłaty przez pozwanych kwoty 72.169,32zł z tytułu nadpłaty czynszu dokonanej na rzecz pozwanych, a postawieniem wydanym na rozprawie roszczenie to wyłączono jako oddzielną sprawę, które następnie zostało przekazane według właściwości rzeczowej do Sądu Rejonowego w ... i zarejestrowane pod sygn. akt I C 439/11 ( okoliczności bezsporne ). Sąd Rejonowy w ... postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2011r. wydanym w sprawie I C 439/11 oddalił wnioski powódki o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że powódka poprzez niezastosowanie się do wezwania Sądu dotyczącego przedstawienia dokumentów finansowych, nie przedłożyła dowodów na poparcie swoich twierdzeń podanych we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, co uniemożliwiło weryfikację zasadności jej wniosku i skutkowało oddaleniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. (dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w ... z dnia 06.08.2011r. – k. 44-46 akt sprawy Sądu Rejonowego w ... sygn. akt I C 493/11) Na skutek zażalenia złożonego przez powódkę na postanowienie z dnia 6 sierpnia 2011r. Sąd Okręgowy w ... oddalił zażalenie postanowieniem z dnie 25 listopada 2011r. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony z tej przyczyny, że powódka nie uczyniła zadość wezwaniu sądu zobowiązującemu do wykazania, że nie posiada dostatecznych środków na ich uiszczenie i zaniechała przedstawienia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową spółki. Sąd Okręgowy w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez powódkę wybiórcze dokumenty nie pozwalają na weryfikację zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, szczególnie, że to na powódce spoczywał ciężar przedstawienia argumentów na rzecz uwzględnienia tego wniosku. Odnosząc się do wniosku o udzielenie pomocy prawnej przez ustanowienie adwokata z urzędu Sąd wskazał, iż w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności przemawiających za ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. (dowód: postanowienie Sądu Okręgowego w ... z dnia 25.11.2011r., sygn. akt III Cz 1159/11 – k. 59-61 akt sprawy Sądu Rejonowego w ... sygn. akt I C 493/11) --- STRONA 4 --- Zarządzeniem z dnia 18 maja 2012r. pozew w sprawie o sygn. I C 439/11 został zwrócony na podstawie art. 130 § 2 zd. 1 k.p.c., na skutek tego, że powódka nie uzupełniła w zakreślonym terminie braków formalnych pozwu, to jest nie wskazała adresu zamieszkania pozwanego K.B. oraz nie uiściła opłaty od pozwu w kwocie 3.609,00zł. (dowód: zarządzenie z dnia 18.05.2012r. – k. 96-97 akt sprawy Sądu Rejonowego w ... sygn. akt I C 493/11). D. O. złożył skargę na sposób prowadzenia postępowania w sprawie I C 117/11 Sądu Rejonowego w ..., która podlegała zbadaniu przez sędziego Wizytatora ds. cywilnych Sądu Okręgowego w .... W opinii Wizytatora nie doszło do jakiegokolwiek naruszenia przepisów prawa, w tym kwalifikowanego jako oczywiste czy rażące. Kolegium Sądu Okręgowego w ... podjęło natomiast uchwałę w dniu 30 listopada 2012r. stwierdzającą brak podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów Sądu Rejonowego w .... (dowód: pismo zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowych w ... – k. 47) Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych i szczegółowo opisanych dowodów z dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony. Sąd zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie, nie był zasadniczo kwestią sporną. Spór dotyczył kwestii prawnych, a mianowicie tego czy powódka została pobawiona dostępu do sądu i czy doszło do rażącego naruszenia prawa przez wydanie orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniające domaganie się odszkodowania. Zgodnie z art. 417 k.c. podstawową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest niezgodnie z prawem wykonywanie władzy publicznej. Jeżeli zdarzeniem wywołującym szkodę jest taka czynność konwencjonalna jak wydanie aktu normatywnego, orzeczenia sądowego czy decyzji administracyjnej przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa reguluje art. 417 1 k.c. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu: jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to wyłącznie do sytuacji, gdy szkoda została wyrządzoną prawomocnym orzeczeniem, w stosunku do którego przysługuje skarga w trybie art. 424 1 k.p.c. Natomiast dochodzenie odszkodowania za szkodę wyrządzoną prawomocnym orzeczeniem, od którego skarga nie przysługuje, możliwe jest bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi. W tym przypadku niezgodność orzeczenia z prawem może być stwierdzona w ramach postępowania toczącego się w sprawie o odszkodowanie. Prawomocne orzeczenia, od których skarga nie przysługuje, to w szczególności orzeczenia niemerytoryczne, w tym postanowienia wydawane w procesie, zarówno kończące, jak i niekończące postępowania w sprawie, w szczególności rozstrzygające kwestii wpadkowe. Do tego typu orzeczeń należy zaliczyć postanowienia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. W takiej sytuacji zgodnie z art. 424 1b k.p.c. dochodzenie odszkodowania jest możliwe w sytuacji, gdy strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. --- STRONA 5 --- Orzeczenie, które w ocenie powódki było wadliwe i pozbawiło ją dostępu do sądu podlegało kontroli instancyjnej przez Sąd Okręgowy w .... Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na art. 417 k.c. i art. 417 1 k.c., powstaje jeśli spełnione są łącznie trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. W pierwszej kolejności ustalenia wymaga działanie (zaniechanie), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, a następnie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju. Dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 2012r., II CK 648/11, Lex nr 121614 i w wyroku z dnia 18 kwietnia 2001 r. I PKN 361/00, OSNP 2003/3/62). Podstawą roszczenia powódki było wydanie przez Sąd Rejonowy w ... orzeczenia sądowego w postaci postanowienia o oddaleniu wniosku powódki o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, które na skutek zaskarżenia zażaleniem zostało utrzymane w mocy. Aby można było ocenić działanie Sądu Rejonowego w ... jako niezgodne z prawem, jego postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku powódki o zwolnienie od kosztów sądowych, winno być merytorycznie błędne z punktu widzenia podstaw do jego wydania, a takiej tezy postawić nie można w oparciu o postanowienie Sądu Okręgowego w ... z dnia 25 listopada 2011r., które oddaliło zażalenie powódki wniesione na postanowienie Sądu Rejonowego w .... Sąd Odwoławczy poddał ocenie prawidłowość rozpoznania wniosku powódki i słuszność zaskarżonego postanowienia. Sąd Okręgowy rozpoznający zażalenie w pełni podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, uznając zarzuty podnoszone przez skarżącą za niezasadne. Tym samym nie można przyjąć by wydanie postanowienia z dnia 6 sierpnia 2011r. oddalającego wniosek powódki o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiło niezgodne z prawem działanie władzy sądowniczej. Powódka wydaniem tego orzeczenia nie została pozbawiona dostępu do Sądu, a zarządzenie o zwrocie pozwu wydane w dniu 18 maja 2012r. nie zamyka jej drogi do ewentualnego ponownego złożenia powództwa o zapłatę przeciwko swoim dłużnikom i w tym kolejnym postępowaniu zgłoszenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należycie umotywowanego i udokumentowanego. Ponadto powódka w niniejszym postępowaniu nie wykazała konkretnie, jakich uchybień miałby się dopuścić Sąd Rejonowy w ... przy rozpoznaniu jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Za uwzględnieniem tego wniosku z pewnością nie może przemawiać podnoszony argument o zwalnianiu powódki od kosztów sądowych w innych postępowaniach sądowych, bowiem w każdym przypadku wniosek taki jest rozpoznawany indywidualnie. Ponadto powódka nie wykazała także w niniejszym postępowaniu szkody, nie przedstawiając na poparcie swoich twierdzeń żadnych dowodów, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w ... dochodziła zapłaty nadpłaconego czynszu w kwocie 72.169,32zł wraz z należnymi odsetkami, nie wykazując jednak, by taka wierzytelność wobec pozwanych podmiotów w sprawie I C 439/11 Sądu Rejonowego w ... rzeczywiście istniała w podanej wysokości. Stąd w ocenie Sądu powódka nie udowodniła, że poniosła szkodę, a nadto postanowienia Sądu Rejonowego w ... nie można ocenić, jako orzeczenia noszącego znamiona działania bezprawnego sądu. --- STRONA 6 --- Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd przyjął, iż nie zachodziły przesłanki zarówno z art. 417 k.c. jak i 417 1 k.c. dlatego powództwo jako bezpodstawne zostało oddalone. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 98 k.p.c. oraz art. 11 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.).