Wyrok I C 846/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 846/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka Protokolant: Protokolant sądowy Karolina Ostasiuk po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa S. L. i Agencji (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko S. N. o ochronę dóbr osobistych orzeka: I. powództwo oddala; II. zasądza od powodów S. L. i Agencji (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na rzecz pozwanego S. N. kwotę po 377 zł (trzysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt. I C 846/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 24 lipca 2013 roku skierowanym przeciwko pozwanemu S. N. powodowie S. L. oraz Agencja (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. domagali się: 1) zobowiązania S. N. do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych S. L., poprzez odczytanie w trakcie emisji bezpośredniej lub w formie odtworzenia wcześniej nagranego na swój koszt bezpośrednio po emisji wywiadu z gościem programu (...) Radia (...) w radiu (...) oraz po wydaniu „(...)” w Programie I (...) w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia o następującej treści: „Wykonując wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, S. N. bardzo przeprasza Pana Redaktora S. L. za wypowiedź w programie (...) Radia (...), wyemitowaną w dniu 14 czerwca 2013 r., zawierającą nieprawdziwe i zniesławiające informacje i sugestie, iż Redaktor S. L. publikując w dniu 22 kwietnia 2013 roku na łamach tygodnika (...) artykuł „N. – złote dziecko T.” realizował „czarny PR” i działał „na zlecenie” oraz „w celu zastraszenia” Ministra S. N. „w czyimś interesie”, które to nieprawdziwe informacje i obraźliwe sugestie godzą w dobre imię i podważają wiarygodność zawodową S. L., a także narażają go na utratę zaufania niezbędnego dla wykonywania zawodu dziennikarza. S. N. składa wyrazy ubolewania z powodu bezprawnego naruszenia dóbr osobistych Redaktora S. L..” 2) --- STRONA 2 --- zobowiązania S. N. do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych Agencji (...) sp. z o.o., poprzez odczytanie w trakcie emisji bezpośredniej lub w formie odtworzenia wcześniej nagranego na swój koszt bezpośrednio po emisji wywiadu z gościem programu (...) Radia (...) w radiu (...) oraz po wydaniu „(...)” w Programie I (...) w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia o następującej treści: „Wykonując wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, S. N. składa wyrazy ubolewania z powodu bezprawnego naruszenia dóbr osobistych Agencji (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. – Wydawcy tygodnika (...) - przez wypowiedź w programie (...) Radia (...), wyemitowaną w dniu 14 czerwca 2013 r., zawierającą nieprawdziwe i zniesławiające informacje i sugestie, iż publikacja w dniu 22 kwietnia 2013 roku na łamach tygodnika (...) artykuł „N. – złote dziecko T.” stanowiła „czarny PR” oraz miała miejsce „w celu zastraszenia” Ministra S. N. „w czyimś interesie” oraz za wypowiedź w programie „(...)” Programu I (...) w dniu 23 czerwca 2013 r., zawierającą nieprawdziwe stwierdzenie, iż pieniądze Wydawcy tygodnika (...) są „brudne”, które to nieprawdziwe informacje i obraźliwe sugestie godzą w dobre imię i reputację Agencji (...) sp. z o.o. – Wydawcy tygodnika (...).”. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz każdego z powodów zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa adwokackiego, według wykazu. W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, iż w wywiadzie w (...) Radia (...) w dniu 14 czerwca 2013 r. została wyemitowana wypowiedź S. N., w którym zdaniem powodów zawarta została nieprawdziwa i zniesławiająca informacja i sugestia, iż publikacja w dniu 22 kwietnia 2013 roku na łamach tygodnika (...) artykułu „N. – złote dziecko T.” stanowiła „czarny PR na zlecenie” oraz miała miejsce „w celu zastraszenia” Ministra S. N. „w czyimś interesie”. Ponadto, zdaniem powodów w dniu 20 czerwca 2013 r. pozwany w wywiadzie dla Programu I (...) Radia (...) dnia”, w którym stwierdził m.in., iż nie chce „brudnych pieniędzy od tej gazety”, tym stwierdzeniem zasugerował, iż pieniądze (...) są brudne, pochodzą z przestępstwa. Ponadto, powodowie dodali, iż pozwany swoimi wypowiedziami naruszył dobra osobiste powoda S. L. takie jak: cześć, wiarygodność i autorytet zawodowy oraz naruszył dobra osobiste Agencji (...) sp. z o.o. w postaci prawa do ochrony dobrego imienia czasopisma, zaś działanie pozwanego miało w tym wypadku charakter bezprawny i było w pełni zawinione /pozew k. 4 – 11/. W odpowiedzi na pozew z dnia 2 października 2013 roku pozwany S. N. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, iż przytoczone w pozwie wypowiedzi zostały wyrwane z kontekstu i strona powodowa nadaje im znaczenia, jakiego w rzeczywistości nie miały. Ponadto zdaniem pozwanego po publikacji powodów, zmuszony był niejako tłumaczyć się z zarzutów postawionych przez gazetę i bronić swojego dobrego imienia, tym samym jego wypowiedzi nie naruszały dobrego imienia powodów. Pozwany wraz z odpowiedzią na pozew wniósł również pozew wzajemny, przyjęty do odrębnego rozpoznania pod sygn. akt. I C 266/14 /odpowiedź na pozew - k. 47-61/. W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie. Powodowie zmienili żądanie w zakresie zwrotu kosztów postępowania na zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych /protokół rozprawy k.424/ Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Na antenie radia (...) w programie (...) Radia (...) w dniu 14 czerwca 2013 r., został wyemitowany wywiad pozwanego S. N., w którym wypowiada się na temat opublikowanego w dniu 22 kwietnia 2013 r. na łamach tygodnika (...) artykułu pod tytułem „N. – złote dziecko T.”. W wypowiedzi tej S. N. użył stwierdzeń, iż artykuł tygodnika (...) stanowi „czarny PR na zlecenie” oraz, iż publikacja została zamieszczona „w celu zastraszenia” jego osoby „w czyimś interesie”. /dowód:k-25 nagranie na płycie CD programu (...) Radia (...) z dnia 14 czerwca 2013 r./ Na antenie Programu I-szego (...) w audycji „(...)” w dniu 20 czerwca 2013 r. pozwany S. N. udzielił wywiadu, w którym padły stwierdzenia, iż nie chce „brudnych pieniędzy od tej gazety” /dowód:k-25 nagranie na płycie CD programu „(...)” z dnia 20 czerwca 2013 r./ Powyższe tezy z przedmiotowych wywiadów zostały już tego samego dnia zrelacjonowane w innych mediach /dowód:k-26-31 wydruki ze stron internetowych/. --- STRONA 3 --- Wydawcą tygodnika (...) jest spółka Agencja (...) sp. z o.o. z siedzibą w W., zaś S. L. jest byłym redaktorem naczelnym tygodnika / okoliczności bezsporne/. Po wypowiedzi S. N. na antenie radia (...) oraz Programu I (...), S. L. czuł się pokrzywdzony, przedmiotowe wypowiedzi podważały jego wiarygodność zawodową, a tezy postawione przez pozwanego były najgorszymi jakich można było użyć w stosunku do dziennikarzy. Jego dobre imię, autorytet zawodowy zostały podważone/zeznania powoda k.-184-185,k-423-424/ Występujący w imieniu Agencji (...) sp. z o.o., M. L., prezes Zarządu jako osoba reprezentująca spółkę czuł się pokrzywdzony wypowiedziami S. N. godzącymi w dobre imię czasopisma (...), dla którego to medium reputacja jest ważnym elementem funkcjonowania tytułu jak i wydawnictwa. Skutkiem jest spadek sprzedaży wydawnictwa oraz zmniejszenie kontraktów reklamowych /dowód: zeznania M. L.-422-423/. S. N. w chwili udzielania wywiadu był osobą publiczną – politykiem partii (...), posłem na Sejm RP oraz Ministrem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Wypowiedzi pozwanego były odpowiedzią na publikacje na łamach wydawnictwa (...). W tygodniku (...) nr 17- (...) z dnia 22 kwietnia 2013r. opublikowany został artykuł pod tytułem „N. - złote dziecko T." autorstwa C. B., S. L. oraz M. M.. Artykuł był zapowiedziany na tytułowej stronie tygodnika ze zdjęciem S. N. oraz sformułowaniem: „UKŁADY (...) z biznesmenami zarabiającymi na państwie”. W publikacji tej wskazano, iż S. N. bywał w luksusowym klubie (...), założonym przez właścicieli spółki (...) i nie płacił za siebie; nie wpisał również tego do rejestru korzyści. Pozwany był w tym klubie na zaproszenie członka zarządu C. M. A. M.. Ponadto w publikacji podano, że w ostatnich latach spółka (...) SA zdobyła wiele lukratywnych kontraktów w państwowych spółkach i instytucjach rządowych, w czerwcu 2011 r. zdobyła wraz z dwiema innymi spółkami kontrakt z (...) na zarządzanie wszystkimi konferencjami w ramach polskiego przewodnictwa w Unii Europejskiej, zawarła w latach 2010 i 2011 dwie umowy z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, na jesieni 2011 r. przygotowała (...) wielką przedwyborczą kampanię partyjną „(...)", w 2012r. przygotowała kampanię przed turniejem Euro 2012 (...) like at home" na zlecenie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, do tego duże kontrakty z (...) Grupą (...) , R., P., T., (...) (podlegających Ministrowi Transportu), na łączne kwoty sięgające dziesiątków milionów złotych. W treści artykułu wskazano również, że S. N. w ostatnich latach nosił co najmniej sześć cennych, luksusowych różnych zegarków. / dowód: k-64-119 kopie stron tygodnika Wprost z dnia 22.04.2013 roku , wydruki ze strony internetowej wprost pl./. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z nagrań audycji radiowych, wydruków obrazujących publikacje internetowe, artykuły prasowe oraz przesłuchania powodów w charakterze strony. Wskazanym dowodom Sąd przydał walor wiarygodności. Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków R. W. i J. J. jako nieistotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, oraz o dopuszczenie dowodu z przesłuchania pozwanego S. N. z uwagi na jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawie w dniu 18 października 2016r. /protokół rozprawy k. 422,424/. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Podstawą powództwa powodowie S. L. oraz Agencja (...) Sp. z o.o. uczynili twierdzenie o bezprawnym naruszeniu przez pozwanego ich dóbr osobistych w postaci dobrego imienia, czci, wiarygodności, a także w przypadku powoda S. L., autorytetu zawodowego. Podstawę prawną żądania powodów stanowią przepisy kodeksu cywilnego regulujące problematykę ochrony dóbr osobistych. Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. --- STRONA 4 --- Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie przepisu art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Wynika to z ogólnej reguły rozkładu ciężaru dowodu wyrażonej w przepisie art. 6 k.c. zgodnie, z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wobec tak określonych obowiązków w zakresie dowodzenia, w pierwszej kolejności podlegało ustaleniu, czy faktycznie doszło do naruszenia dóbr osobistych S. L. oraz Agencji (...) Sp. z o.o. Przechodząc do analizy merytorycznej żądań powodów Sąd poddał ocenie roszczenie wywodzone z twierdzenia o bezprawnym naruszeniu przez pozwanego ich dóbr osobistych w postaci dobrego imienia, czci, wiarygodności i autorytetu zawodowego. Na wstępie godzi się wyjaśnić kilka pojęć. Na gruncie art. 23 k.c. nie ulega wątpliwości, że ustawodawca uznaje cześć za dobro osobiste, gdyż została ona wymieniona w tym przepisie. Cześć należy do tej grupy dóbr osobistych, których zakres nie jest ściśle określony. Brak precyzyjnego określenia wynika m. in. z natury tych dóbr, zmienności ich pojmowania przez społeczeństwo, a także z faktu posługiwania się dla ich określenia różnymi pojęciami nieostrymi, zaczerpniętymi z języka potocznego o bardzo rozciągliwej i chwiejnej treści. W ocenie Sądu w pojęciu czci mieści się: dobre imię jak i godność. Nie są to odrębne dobra osobiste (podobnie Jacek Wierciński w „Niemajątkowa ochrona czci”, Wydawnictwo Kodeks sp. z o.o., Warszawa 2002, str. 57-58). Cześć wewnętrzna nazywana godnością osobistą, to wyobrażenie jednostki o własnej wartości, które konkretyzuje się w poczuciu i przekonaniu o własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. To poczucie jest zmienne i daje się kształtować. Dlatego mogą być różne miary poczucia własnej wartości i naruszenia jego godności 9por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 roku, I CR 143/89, OSP 1990/9/330). Dobre imię jest określane mianem czci zewnętrznej, co obejmuje opinię, jaką o człowieku mają inne osoby. Naruszenie dobrego imienia może polegać na przypisaniu innej osobie cech lub właściwości, które mogą ją poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 1971 roku, II CR 455/71, OSNC 1972/4/77). Może ono występować w dwóch postaciach. Pierwsza to rozpowszechnianie wiadomości określonej treści, która stanowi zarzut pod adresem jednostki, druga wyrażanie ujemnej oceny jej działalności (A. Szpunar w: „Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową”, oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 1999, str. 101 i nast.). Niestosowna forma wypowiedzi pod adresem określonej osoby może stanowić samoistne źródło naruszenia dobra osobistego, w wypadku, gdy obraźliwa forma godząca w cześć, dobre imię lub autorytet krytykowanego stanowi przekroczenie granic potrzebnych do osiągnięcia społecznego celu krytyki. Przy ocenie czy doszło do naruszenia godności lub dobrego imienia należy mieć na uwadze nie tylko subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale także obiektywną reakcję w opinii społeczeństwa. Ustalenie znaczenia wypowiedzi, a w końcu przyjęcie, ze wypowiedź ma charakter zniesławiający musi się odwoływać do pojmowania przeciętnego odbiorcy – osoby zwykłej, rozsądnej, racjonalnie myślącej, o przeciętnej inteligencji, wykształceniu, wiedzy. Zastosowanie powinny mieć tu kryteria obiektywne, a nie subiektywne (A. Szpunar, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1989 r., sygn.. akt I CR 143/89, OSP 1990/9/330). Powinno się brać pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym m. in. kontekst sytuacyjny, grono odbiorców, do których wypowiedź była skierowana. Niedopuszczalna jest natomiast interpretacja wypowiedzi abstrahując od jej kontekstu (B. Michalski, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 7 września 1972 r., sygn. akt. I CR 374/72, OSP 1974/2/28). Mając na względzie powyższe rozważania, należało przyjąć, że wypowiedź S. N. w programie (...) Radia (...) oraz w programie „(...)” Programu I (...) miała charakter krytycznej opinii o działaniach powodów, polegających na publikacji artykułów na temat pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowych wypowiedziach pozwany na forum publicznym, tj. podczas transmisji radiowej użył określeń i postawił tezy naruszające dobra osobiste powodów. Używając zwrotów wskazujących, iż powodowie na łamach tygodnika (...) publikując artykuł „N. – złote dziecko T.” realizowali „czarny PR” i działali „na zlecenie” oraz „w celu zastraszenia”. Tego typu tezy niezależnie od kontekstu wywołują negatywny odbiór wśród osób, do których wywiad, czy wypowiedź są kierowane. Stwierdzenia te są jednoznaczne i wskazują na naruszenie dóbr osobistych powodów. --- STRONA 5 --- Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są zatem: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra, bezprawność zagrożenia lub naruszenia, przy czym to powód musi wykazać, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego dobra osobistego. O bezprawności działania godzącego w dobro osobiste nie można natomiast mówić, gdy zachowanie to mieści się w ramach porządku prawnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989 II CR 419/89 LEX nr 8996). Jak wynika z powyższego, aby skutecznie dochodzić ochrony dóbr osobistych, zagrożenie lub naruszenie tego dobra musi być bezprawne. Ciężar udowodnienia braku bezprawności, czyli ciężar wykazania, że zachodziła choćby jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania spoczywał na pozwanym. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; 2) wykonywanie prawa podmiotowego; 3) zgodę pokrzywdzonego; 4) działanie w celu ochrony społecznie uzasadnionego interesu. Mając na względzie sytuację w jakiej znalazł się S. N. po publikacji artykułu o tytule „N. – złote dziecko T.” oraz fali idących za tym przedruków i komentarzy, posiadających negatywny wydźwięk i uderzających bezpośrednio w osobę pozwanego, za usprawiedliwioną uznać należy podjętą przez pozwanego obronę dobrego imienia. Należy przyjąć, że pozwany działał wówczas w ciągłym stresie i osaczeniu, a więc użycie w udzielonym wywiadzie wskazanych powyżej określeń było usprawiedliwione. Trzeba bowiem mieć na względzie stan emocjonalny i sytuację w jakiej znalazł się pozwany. Zatem należało uznać, iż wypowiedzi S. N. nie były bezprawne, a co za tym idzie nie zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki do udzielenia ochrony prawnej dóbr osobistych powodów. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.