Postanowienie I C 829/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 829/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący : p.o. Sędziego Sądu Okręgowego Paweł Barański Protokolant : sekr. sądowy Katarzyna Barszczak vel Bartczak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa C. J. p rzeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu nr 2 w (…) zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o ochronę dóbr osobistych i zapłatę kwoty 50.000 zł 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego; 3. przyznaje adw. E. P. kwotę 2.952 zł (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote) tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz nakazuje wypłacić powyższą kwotę ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (…) . Sygn. akt I C 829/09. UZASADNIENIE W pozwie z dnia 7 lipca 2009 r. powód C. J. wniósł o: zobowiązanie pozwanego – Skarbu Państwa – Ministra Sprawiedliwości do usunięcia przez niego spowodowanej sytuacji, --- STRONA 2 --- zobowiązanie pozwanego, że w przyszłości nie będzie naruszał dóbr osobistych powoda, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 50.000 zł, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu powód podał, iż przebywał w Zakładzie Karnym nr 2 w (…) od dn. 26.03.2009 r. do dn. 2.06.2009 r. na oddziale rehabilitacji. Pozwany naruszył dobra osobiste powoda poprzez osadzenie go w celi na oddziale szpitalnym z osobami palącymi papierosy. (pozew –k.2-3) Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. pozew został zwrócony. (zarządzenie –k.11) Dnia 4 września 2009 r. powód ponownie wniósł pozew, zgłaszając żądania tej samej treści co poprzednio. Powód podał dodatkowo, że w celi wraz z nim przebywała osoba chora na żółtaczkę typu C. (pozew –k.14-15) Zarządzeniem z dnia 7 września 2009 r. sprawa została wpisana pod nowy numer. (zarządzenie –k.19) Postanowieniem z dnia 9 września 2009 r. Sąd zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niego adwokata z urzędu. (postanowienie –k.20) W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa wniósł o ustalenie jako właściwego reprezentanta Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego nr 2 w (…) , o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. (odpowiedź na pozew –k.32-35) Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2009 r. Sąd dokonał określenia prawidłowej reprezentacji Skarbu Państwa poprzez ustalenie, że jednostką organizacyjną Skarbu Państwa właściwą do występowania w niniejszej sprawie jest Zakład Karny nr 2 w Łodzi oraz ustalił zastępstwo procesowe Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. (postanowienie –k.43) Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Pozwany podniósł, iż w oddziale rehabilitacji ZOZ Zakładu Karnego nr 2 w Łodzi obowiązuje zakaz palenia, o czym wszyscy osadzeni są informowani. Odnośnie kwestii związanej z przebywaniem powoda w jednej celi z osobą zakażoną wirusowym zapaleniem wątroby typu C pozwany wskazał, że osadzeni chorzy na tą chorobę nie wymagają izolacji i mogą przebywać z osobami zdrowymi. Pozwany podniósł także, iż powód nie zgłaszał skarg związanych z paleniem tytoniu przez współosadzonych ani skarg związanych z osadzeniem wraz z osobą chorą na WZW typu C. (pismo procesowe –k.49-52, 88-89) Pismem z dnia 25 lutego 2010 r. pełnomocnik powoda wniósł dodatkowo o zobowiązanie pozwanego do przeproszenia powoda za niedopełnienie obowiązku zapewnienia powodowi leczenia w celi wolnej od dymu tytoniowego – przez skierowanie do powoda listu z przeprosinami. (pismo procesowe –k.79-80) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód C. J. przebywał na Oddziale Rehabilitacji Leczniczej Zakładu Opieki Zdrowotnej – Szpitala Zakładu Karnego nr 2 w (…) w okresie od dnia 26 marca 2009 r. do dnia 2 czerwca 2009 r. Powód został przyjęty z powodu zespołu bólowego szyjno – barkowego obustronnego i dyskopatii C5-C6. Oddział rehabilitacji składa się z 3 cel: dwu, trzy i czteroosobowej, w każdej z nich są inne udogodnienia dla osób niepełnosprawnych. Przeniesienie osadzonego pomiędzy celami jest możliwe tylko na podstawie decyzji lekarza. Po przyjęciu powód został osadzony w celi dwuosobowej nr 101. Następnego dnia zgłosił psychiatrze, że pół nocy nie spał bo przerażała go mała cela. Od dnia 1 kwietnia 2009 r. do końca pobytu powód przebywał w celi nr 103 - czteroosobowej. W dniu 2 czerwca 2009 r., po zakończonym leczeniu został przetransportowany do Aresztu Śledczego w (…) --- STRONA 3 --- (informacja o pobytach i orzeczeniach –k.36, notatka służbowa –k.53, notatka służbowa – k.187, zeznania świadka D. Z. –k.209, dokumentacja medyczna –k.78,83) Powód był poddawany rehabilitacji, wychodził z celi raz dziennie na zajęcia rehabilitacyjne które trwały godzinę, codziennie był też na spacerze przez godzinę. Wraz z powodem w celi czteroosobowej przebywali: R. Ch.– G. od 17 kwietnia 2009 r. do 2 czerwca 2009 r., P. P. od 30 kwietnia 2009 r. do 2 czerwca 2009 r. oraz J. B.. Współwięźniowie powoda: R. Ch. – G. i P. P. codziennie palili w celi papierosy, palono również na spacerach. Podczas ćwiczeń rehabilitacyjnych na sali nie palono tytoniu. P. P. wypalał 15- 20 papierosów dziennie, R. Ch. – G. palił więcej niż 20 papierosów dziennie, a oprócz tego palił fajkę. Powód zwracał uwagę współosadzonym, prosząc aby nie palili, oni mówili, że będą palić gdyż są nałogowymi palaczami. Powód od sześciu lat nie pali. J. B. jest niepalący, był zarażony wirusem WZW typu C. W celi była jedna toaleta, każdy z osadzonych miał swój kubek. (zeznania powoda C. J. –k.68-70,211-212, zeznania świadka P.P. –k.115-115 odwrót, zeznania świadka J. B. –k.181-182) Na terenie szpitala Zakładu karnego nr 2 obowiązywał w czasie pobytu powoda i obowiązuje nadal zakaz palenia tytoniu. Osadzeni są informowani o zakazie palenia na terenie szpitala przed przyjęciem do szpitala, a także w czasie pobytu w szpitalu. Z uwagi na obowiązujący zakaz palenia, w szpitalu nie ma odrębnych cel dla palących i niepalących. (zeznania świadka D.Z –k.208-209, notatka służbowa –k.54) Podczas pobytu w szpitalu nie izoluje się chorych zakażonych wirusem zapalenia wątroby. Żółtaczka zakaźna typu C nie jest chorobą kwarantannową, nie wymaga więc izolacji osoby chorej. Osadzeni chorzy na tą chorobę, w fazie ostrej choroby są hospitalizowani, jeżeli wyrażą na to zgodę, jeżeli nie – są leczeni w warunkach poza szpitalnych. W fazie przewlekłej chorzy są leczeni ambulatoryjnie i hospitalizowani w razie zaostrzeń choroby lub wdrażania specjalistycznych metod leczenia. W razie hospitalizacji nie ma obowiązku umieszczania chorych na tą chorobę w innych celach niż osadzonych hospitalizowanych z powodu innych chorób. Wirus żółtaczki zakaźnej typu C znajduje się w ślinie, nasieniu oraz w krwi. Szanse zarażenia się WZW typu C od osoby osadzonej w tej samej celi są bliskie zeru, jeżeli nie utrzymuje się z tą osobą kontaktów seksualnych i nie używa tych samych szczoteczek do zębów i maszynek do golenia. (zeznania świadka Cz. K. – k.208, notatka służbowa –k.54) Powód nie zgłaszał wychowawcy – D. Z. skarg związanych z paleniem papierosów w celi, w której przebywał. (zeznania świadka D. Z. –k.208-209) Uwagi tego typu powód zgłaszał oddziałowemu, pielęgniarce i lekarzowi. Powód źle reaguje na długi pobyt w zadymionym pomieszczeniu. Boli go gardło, ma kłopoty ze snem. (zeznania powoda C. J. –k.211-212) C. J.przebywając w ZK nr 2 w Łodzi w okresie od 26 marca do 2 czerwca 2009 r. nie złożył żadnej udokumentowanej skargi czy prośby. Po opuszczeniu przez powoda ZK nr 2 w (…) nie wpłynęły do w/w jednostki skargi ani prośby powoda. (informacja inspektora Działu Kadrowo – Organizacyjnego Zakładu Karnego nr 2 w (…) –k.56, zeznania powoda – k.68,211-212) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów. Oddalony został wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka R. Ch. – G.. Okoliczności, na które miał zeznawać świadek były przedmiotem zeznań świadków P. i B., a także zeznań powoda. Zeznania uprzednio przesłuchanych w sprawie świadków dotyczyły także intensywności i częstotliwości palenia papierosów przez R. Ch. – G.. Wobec powyższego Sąd uznał przesłuchanie świadka za bezcelowe, dodatkowo biorąc pod uwagę trudności wiążące się z doprowadzeniem świadka na rozprawę, wynikające z faktu iż porusza się on na wózku inwalidzkim. --- STRONA 4 --- Sąd zważył co następuje: Przepis art. 23 KC stanowi, że dobra osobiste osób fizycznych, przykładowo w nim wymienione, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Katalog dóbr osobistych, ujętych w art. 23 KC, ma charakter otwarty. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika twierdził, iż naruszone zostało jego dobro osobiste w postaci prawa do pobytu w pomieszczeniu wolnym od dymu tytoniowego. Podstawę faktyczną powództwa stanowiło również umieszczenie powoda w celi z osobą chorą na żółtaczkę typu C, w tym przypadku powód nie sprecyzował jednak jakie jego dobro osobiste zostało naruszone. Przesłanki ochrony dóbr osobistych zostały sprecyzowane w przepisie art. 24 § 1 KC. Należy przy tym zauważyć, iż w przepisie tym uregulowana została problematyka ochrony dóbr osobistych człowieka za pomocą środków niemajątkowych, a więc niezwiązanych z bezpośrednimi świadczeniami majątkowymi na rzecz pokrzywdzonego lub osób trzecich. Przepis ten bowiem oprócz przesłanek ochrony wskazuje środki, które przysługują pokrzywdzonemu w przypadku zagrożenia lub naruszenia jego dóbr osobistych. Według powołanego przepisu ochrona dóbr osobistych uzależniona jest od spełnienia dwóch przesłanek: zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych oraz bezprawnego charakteru działania wywołującego wskazany wyżej skutek. W razie spełnienia powyższych przesłanek, pokrzywdzony naruszeniem dóbr osobistych może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny, na zasadach przewidzianych w kodeksie. Zgodnie z art. 448 KC w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy w zaistniałym stanie faktycznym doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, jeżeli tak – jakich i kto był jego sprawcą. Jeżeli chodzi o pierwszy z zarzutów powoda – umieszczenie go w celi, w której pozostali osadzeni palili tytoń, należy stwierdzić co następuje. Powód twierdził, iż takie zachowanie naruszyło jego dobro osobiste, jakim jest prawo do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Prawo niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego zostało skonkretyzowane w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r., nr 10 poz. 55 ze zm.). Realizacji tego prawa miał służyć m.in., ustanowiony w art. 5 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy zakaz palenia wyrobów tytoniowych na terenie zakładów opieki zdrowotnej. Z przepisów tych wynika więc jednoznacznie, że osoby osadzone w jednej celi z powodem, paląc na terenie zakładu opieki zdrowotnej, naruszyły ustawowy zakaz, a zatem to one, a nie pozwany, są sprawcami naruszenia dobra osobistego powoda i to ich zachowanie, a nie pozwanego, należy uznać za bezprawne. Dlatego też żądania powoda kierowane do Zakładu Karnego nr 2 były niesłuszne i podlegały oddaleniu. Podstawową różnicą pomiędzy niniejszą sprawą, a innymi sprawami w których powodami są osoby osadzone w zakładach karnych, jest to, że powód w spornym okresie przebywał w szpitalu więziennym. W szpitalu takim, będącym jednocześnie zakładem opieki zdrowotnej nie ma podziału na cele przeznaczone dla osadzonych palących i niepalących – tak jak jest w „zwykłych” zakładach karnych. Administracja pozwanego Zakładu Karnego nie miała możliwości przeniesienia powoda do celi dla osób niepalących, bo takich cel na oddziale rehabilitacji po prostu nie było. Inaczej to ujmując – były same cele dla niepalących, ponieważ palenie było zakazane. W takiej sytuacji nieistotne jest czy powód zgłaszał ustne wnioski (bezsporne jest, że nie zgłaszał pisemnych) o przeniesienie go do celi dla niepalących. Z obiektywnych przyczyn, wskazanych powyżej, nie było takiej możliwości. --- STRONA 5 --- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podlegających Ministrowi Sprawiedliwości (Dz. U. nr 140 poz. 658 z późn. zm.), wydane na podstawie art. 5 ust. 3 w/w ustawy, nakazujące umieszczanie osadzonych niepalących w wydzielonych celach nie miało bowiem zastosowania do działających na terenie zakładów karnych zakładów opieki zdrowotnej. W nich bowiem obowiązywał i obowiązuje (z uwzględnieniem zmian wprowadzonych do ustawy) bezwzględny zakaz palenia, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt. 1 w/w ustawy. Należy dodać, iż powód nie zgłaszał administracji zakładu karnego ani wychowawcy skarg związanych z paleniem tytoniu przez współosadzonych, wbrew obowiązującemu zakazowi. Jak przyznaje sam powód, tego typu skargi zgłaszał tylko personelowi medycznemu. Administracja pozwanego zakładu karnego nie miała zatem podstaw do podjęcia ewentualnych działań zmierzających do zapobieżenia naruszaniu zakazu palenia przez towarzyszy powoda. Jeżeli chodzi o drugi z zarzutów sformułowanych przez powoda – umieszczenie go w jednej celi z osobą chorą na WZW typu C, ocenę sytuacji utrudnia brak wyraźnego sformułowania, jakie zdaniem powoda, jego dobro osobiste zostało w ten sposób naruszone. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, iż brak jest podstaw do wykreowania samodzielnego dobra w postaci „wolności od lęku” o stan zdrowia, czy „poczucia bezpieczeństwa” zdrowotnego. Dobrem prawnie chronionym jest zdrowie, co wynika wprost z treści art. 23 KC. Działanie godzące w bezpieczeństwo zdrowotne, powodujące obawę o stan zdrowia, jest działaniem zagrażającym zdrowiu. Naruszenie bezpieczeństwa zdrowotnego, pociągające za sobą lęk o stan zdrowia, w istocie stanowi więc zagrożenie dobra osobistego – zdrowia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2007 r. (II CSK 42/07, LEX nr 393861). Zatem, należało rozważyć, czy wskutek umieszczenia powoda w jednej celi z osobą zakażoną wirusem WZW typu C doszło do naruszenia lub zagrożenia jego dobra osobistego w postaci zdrowia. W realiach niniejszej sprawy zastanawiać można się jedynie nad stworzeniem zagrożenia dla zdrowia powoda. W sprawie brak jakichkolwiek dowodów na okoliczność, że samo zdarzenie umieszczenia powoda w jednej celi z osobą zakażoną wirusem WZW typu C doprowadziło do zachorowania powoda na zapalenie wątroby typu C, a zatem nie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci zdrowia. Należy dodać, iż brak naruszenia dobra osobistego wyklucza zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia pieniężnego, przysługuje ono bowiem tylko w razie naruszenia (a nie zagrożenia) dobra osobistego (art. 448 w zw. z art. 24 § 1 zd. 3 KC). Zdaniem Sądu umieszczenie powoda w jednej celi z osobą zakażoną wirusem WZW typu C nie stwarzało zagrożenia dla zdrowia powoda. Jak wynika z zeznań świadka – ordynatora Oddziału Chorób Wewnętrznych Zakładu Karnego nr 2 w (…) , przy zachowaniu zasad higieny i odpowiednich środków ostrożności, szanse zarażenia się wirusem WZW typu C od współosadzonego są bliskie zeru. Nawet jednak gdyby przyjąć pogląd przeciwny – że sytuacja taka stwarzała zagrożenie dla zdrowia powoda, należy zauważyć, że działanie pozwanego nie było bezprawne. Za bezprawne uznaje się zachowanie sprzeczne z normami prawa bądź zasadami współżycia społecznego. Art. 34 ustawy z dnia 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. nr 234 poz. 1570) wskazuje choroby, w przypadku których konieczna jest hospitalizacja i izolacja osób chorych lub podejrzanych o zachorowanie. Przepis ten nie wymienia wirusowego zapalenia wątroby typu C. Zatem, pozwany nie miał prawnego obowiązku umieszczania chorych na WZW typu C w oddzielnych celach od osób przebywających w więziennym szpitalu z innych przyczyn. Wobec powyższego powództwo podlegało oddaleniu w całości. --- STRONA 6 --- Na podstawie art. 102 KPC Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. Decyzja taka uzasadniona jest trudną sytuacją materialną powoda. Wobec tego, iż powód dochodził również roszczenia majątkowego, Sąd przyznał koszty pomocy prawnej należne pełnomocnikowi z urzędu powoda w wysokości wynikającej z wartości przedmiotu sporu, z tym że zostały one powiększone o podatek VAT. Wobec tego, iż powód był zwolniony od kosztów sądowych w całości i przegrał sprawę, koszty wynagrodzenia jego pełnomocnika z urzędu należało wypłacić ze Skarbu Państwa.