Wyrok I C 828/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2011 roku Sąd Okręgowy w Białymstok

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 828/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2011 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Małgorzata Korol Protokolant Edyta Kornacka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011 roku w Białymstoku sprawy z powództwa M. G. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w O., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w B., Dyrektorowi Zakładu Karnego w K., Dyrektorowi Zakładu Karnego w S., Dyrektorowi Aresztu Śledczego W. – M. w W., Dyrektorowi Zakładu Karnego w S., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w B., Dyrektorowi Aresztu Śledczego W. – B. w W., Dyrektorowi Zakładu Karnego w T., Dyrektorowi Zakładu Karnego w N., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w R., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K., Dyrektorowi Zakładu Karnego w K. i Dyrektorowi Zakładu Karnego w B. o zapłatę 400.000 zł I. Oddala powództwo o zapłatę 334.577,84 zł; II. Umarza postępowania w pozostałym zakresie; III. Odstępuje od obciążania powoda nie uiszczonymi przez niego kosztami procesu. UZASADNIENIE M. G. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa 400.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem zadośćuczynienia za niehumanitarne i poniżające traktowanie podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w O., Areszcie Śledczym w B., Zakładzie Karnym w K., Zakładzie Karnym w S., Areszcie Śledczym W. – M. w W., Zakładzie Karnym w S., Areszcie Śledczym w B., Areszcie Śledczym W. – B. w W., Zakładzie Karnym w T., Zakładzie Karnym w N., Areszcie Śledczym w R., Areszcie Śledczym w K., Zakładzie Karnym w K. i Zakładzie Karnym w B.. Uzasadniając szczegółowo pozew wskazał na następujące uchybienia w działaniu jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa. Po pierwsze, pozwane jednostki nie zapewniły mu odpowiedniej powierzchni cel mieszkalnych i przebywał on w przeludnionych pomieszczeniach. Po drugie, w jednostkach Skarbu Państwa posiłki były wydawane w ten sposób, że pojemniki z żywnością stawiano na podłodze na korytarzu i przechodzący osadzeni nachylają się nad tymi pojemnikami. Z ubrań do środka sypały się włosy, łupież oraz unosił się i opadał kurz wzniecony przez przechodzących. --- STRONA 2 --- Po trzecie, cele mieszkalne nie miały zapewnionej odpowiedniej wentylacji i dostępu świeżego powietrza. Po czwarte, w jednostkach pozwanego nie było zapewnionych oddzielnych pomieszczeń dla osób palących, przez co powód był zmuszany do wdychania dymu papierosowego, co spowodowało u niego powrót do palenia. Po piąte, jednostki penitencjarne, w których przebywał, nie zapewniły mu odpowiedniej ilości środków higieny oraz możliwości korzystania z prysznica. Po szóste, za wyjątkiem Aresztu Śledczego w R., jednostki pozwanego nie udostępniały mu oddzielnego pomieszczenia na pranie i suszenie bielizny. Po siódme, Areszt Śledczy w B. w dniu 16 kwietnia 2010 roku nie zapewnił mu normy żywieniowej podając na obiad jedynie flaki. Po ósme, w Areszcie Śledczym w B. w okresie od 18 marca 2010 roku do 26 marca 2010 roku w celi 132 nie zapewniono mu odpowiedniej intymności albowiem kącik sanitarny był oddzielony jedynie zawieszanym prześcieradłem. Zdaniem powoda wyżej wskazane uchybienia w funkcjonowaniu jednostek pozwanego spowodowały naruszenie jego dóbr osobistych, w szczególności godności i uzasadniają przyznanie mu zadośćuczynienia. W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2010 roku (k. 60) M. G. cofnął zarzuty związane z warunkami bytowymi w Areszcie Śledczym w B.. W kolejnym swoim piśmie z dnia 4 stycznia 2011 roku (k. 222-225) powód wycofał zarzuty stawiane w pkt 4 (niezapewnienie oddzielnych pomieszczeń dla palących), pkt 5 (niezapewnienie odpowiedniej ilości środków higieny i ograniczenie w dostępie do prysznica), pkt 7 (niezapewnienie normy żywieniowej) oraz w pkt 1 (niezapewnienie norm powierzchniowych) w zakresie jego pobytu w Areszcie Śledczym w T., Areszcie Śledczym w R. oraz Areszcie Śledczym w B. (cela 301) w okresie od 26 marca 2010 roku do 20 maja 2010 roku. Uściślił także, że zarzut nieodpowiedniej formy podawania posiłków dotyczy jego pobytu w Zakładzie Karnym w B.. W związku z ograniczeniem zarzutów kierowanych do jednostek organizacyjnych pozwanego obniżył żądaną kwotę zadośćuczynienia do 334.577,84 zł. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W swojej obronie podniósł zarzut częściowego przedawnienia roszczeń powoda. Wyjaśnił, że M. G. wiąże swoje roszczenia z okresem od dnia 2 sierpnia 1997 roku. Termin przedawnienia roszczeń powoda jest trzyletni i liczy się od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Zdaniem pozwanego powód wiedzę o szkodach i osobie obowiązanej do jej naprawienia posiadł na bieżąco, a zatem roszczenia sprzed okresu trzech lat od dnia wytoczenia powództwa są już przedawnione. Pozwany stwierdził także, że powód nie wykazał aby doszło do opisanych przez niego zdarzeń i naruszenia jego dóbr osobistych. Prokuratoria Generalna wyjaśniła, że osadzenie pozwanego w celach, gdzie powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , miało każdorazowo oparcie w przepisach obowiązującego prawa. Także inne warunki bytowe osadzonego odpowiadały ustanowionym w przepisach prawa standardom. Pozwany wreszcie wskazał, że przyznaniu M. G. zadośćuczynienia sprzeciwia się to, że jednostkom organizacyjnym Skarbu Państwa nie sposób przypisać winy. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wyraziła zgodę na częściowe cofnięcie pozwu przez powoda (k. 297). --- STRONA 3 --- Sąd ustalił, co następuje: M. G. w jednostkach pozwanego odbywa orzeczone wobec niego kary pozbawienia wolności, których koniec przypada na 20 sierpnia 2013 roku. Przebywał on albo przebywa, z niewielkimi jedynie przerwami, kolejno, w okresie objętym żądaniem pozwu, początkowo w Areszcie Śledczym w O. do 14 sierpnia 1998 roku, następnie do 16 września 1998 roku w Areszcie Śledczym w B., a później kolejno do 31 października 2000 roku w Areszcie Śledczym w O., do 16 marca 2001 roku w Zakładzie Karnym w K., do 24 października 2002 roku w Areszcie Śledczym w O., do 11 grudnia 2002 roku w Areszcie Śledczym W. – M. w W., do 19 lutego 2003 roku w Areszcie Śledczym w O., do 23 kwietnia 2003 roku w Zakładzie Karnym w S., do 27 maja 2003 roku w Areszcie Śledczym W. – M. w W., do 30 marca 2005 roku w Areszcie Śledczym w O., do 11 lipca 2005 w Zakładzie Karnym w S., do 3 lipca 2006 roku w Areszcie Śledczym w O., do 18 lipca 2006 roku w Areszcie Śledczym w B., do 1 sierpnia 2006 roku w Areszcie Śledczym W. – B. w W., do 3 sierpnia 2006 roku w Zakładzie Karnym w T., do 19 września 2006 roku w Zakładzie Karnym w N., do 17 października 2006 roku w Areszcie Śledczym w O., do 2 listopada 2006 roku w Areszcie Śledczym w R., do 28 listopada 2006 roku w Areszcie Śledczym w K., do 26 maja 2008 roku w Zakładzie Karnym w N., do 28 stycznia 2009 w Zakładzie Karnym w S., do 2 września 2009 roku w Zakładzie Karnym w K., do 18 marca 2010 roku w Zakładzie Karnym w B. i obecnie w Areszcie Śledczym w B. dowód: akta osobowe M. G., okoliczności bezsporne. W okresie od dnia 20 maja 2007 roku do 26 maja 2008 roku M. G. był osadzony w Zakładzie Karnym w N., w związku z odbywaniem nauki w zasadniczej szkole zawodowej. W tym czasie w tej jednostce penitencjarnej przebywało więcej osadzonych niż miejsc (współczynnik zaludnienia wahał się w granicach 106-118%). Dyrektor Zakładu Karnego w N. wydawał zarządzenia w sprawie umieszczenia osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O przeludnieniu informowany był też co miesiąc sąd penitencjarny dowód: akta osobowe, wykaz pomieszczeń, k. 142-144, zarządzenia, k. 145-147, pisma informujące, k. 148-164. W Zakładzie Karnym w S. powód przebywał w okresie od 27 maja 2008 roku do 28 stycznia 2009 roku w celach dwu i wieloosobowych. W tym czasie w jednostce odbywały się kontrole sanitarne, które nie stwierdziły nieprawidłowości podobnie jak przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego wizytacja. W jednostce panowało przeludnienie, o czym informowany był sąd penitencjarny dowód: wyjaśnienia, k. 166-167, notatki urzędowe, k. 168-169, protokoły, k. 170-179, pisma, k. 180-181, sprawozdanie, k. 182-193. Z Zakładu Karnego w S.M. G.został przetransportowany do Zakładu Karnego w K., gdzie przebywał do 2 września 2009 roku. W jednostce tej powód był wielokrotnie nagradzany i miał pozytywną opinię przełożonych. W czasie pobytu powoda w zakładzie przeprowadzono okresową kontrolę przewodów kominowych, która nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Powód był zakwaterowany w celi oddziału (...) nr (...)o powierzchni 33.10 m 2 i 11 miejscach zakwaterowania. W okresie w tym w celi jedynie w dniu 20 marca oraz w okresie 22 czerwca do 20 sierpnia przebywało więcej osób niż to wynika z pojemności celi bo dwanaście. W pozostałym okresie zachowane były normy metrażowe. Powód do administracji zakładu karnego nie zgłaszał skarg odnośnie osadzenia i warunków bytowych dowód: protokół, k. 195, informacja, k. 215-220, akta osobowe. W okresie od 2 września 2009 roku do 18 marca 2010 roku M. G.odbywał karę w Zakładzie Karnym w B.. Osadzony był w celi (...) o powierzchni 33,88 m 2 przeznaczonej dla 11 osadzonych. W okresach od 4 do 11 września 2009 roku, 31 października do 10 listopada 2009 roku oraz w dniu 26 listopada 2010 roku w celi tej przebywało 12 osób. Poza tymi okresami norma powierzchniowa nie była przekroczona. W zakładzie były przeprowadzane kontrole sanitarne zarówno w czasie pobytu skazanego jak i potem, które nie stwierdziły żadnych nieprawidłowości --- STRONA 4 --- dowód: informacje, k. 230-236, protokoły kontroli, k. 246-263. Do Aresztu Śledczego w B. powód przybył 18 marca 2010 roku. W dniach od 24 marca 2010 roku do 6 kwietnia 2010 roku był osadzony w celi, gdzie zagęszczenie było wyższe niż 3 m 2 na osadzonego, z tym że Dyrektor Aresztu Śledczego w B. wydał decyzję o umieszczeniu go w takiej celi na określony w decyzji czas dowód: decyzja, k. 124, akta osobowe. W Zakładzie Karnym w B. nie ma oddzielnego pomieszczenia przeznaczonego na pralnię i na suszarnię. Osadzeni piorą bieliznę w plastikowych miskach i rozwieszają ją w izbach mieszkalnych. Na oddział, w którym przebywał powód posiłki były przynoszone w dużych termosach. Był okres, że były one stawiane na podłodze. Przy wydawaniu posiłków do termosów tych podchodzili skazani, którym nakładano jedzenie na talerze dowód: zeznania świadków W. H., k. 293, A. B., k. 314-315 i W. I., k. 315. Sąd zważył, co następuje: W części w jakiej powód cofnął pozew postępowanie należało umorzyć. W pozostałym zakresie powództwo okazało się bezzasadne i w konsekwencji tego zostało oddalone. Ostatecznie powód ograniczył swoje żądanie do kwoty 334.577,84 zł. Związane to było z tym, że wycofał niektóre zarzuty kierowane przeciwko pozwanemu. Wyjaśnił przede wszystkim, że nie ma żadnych zastrzeżeń co do warunków swojego pobytu w Areszcie Śledczym w B.. Ostatecznie stwierdził też, że wycofuje swoje zastrzeżenia co do niezapewnienia oddzielnych pomieszczeń dla osób palących, niezapewnienia korzystania z prysznica oraz odpowiedniej ilości środków higieny, a także niezachowania normy żywieniowej. Poza tym M. G. wycofał zarzuty co do przeludnienia w Areszcie Śledczym w T., Areszcie Śledczym w R., a także w okresie od 26 marca 2010 roku do dnia 20 maja 2010 roku w Areszcie Śledczym w B. (pobyt w celi 301). Ograniczenie to jest równoznaczne z cofnięciem pozwu w pozostałym zakresie. Pozwany Skarb Państwa wyraził zgodę na cofnięcie pozwu. Okoliczności sprawy nie wskazują, by częściowa rezygnacja powoda z dochodzenia swoich roszczeń była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzała do obejścia prawa (art. 203 § 4 kpc). Cofnięcie pozwu należało zatem uznać za dopuszczalne i w tej części postępowanie umorzyć (art. 355 § 1 kpc). W pozostałym zakresie sprawa podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa podniósł zarzut przedawnienia roszczeń związanych z działalnością pozwanych jednostek w okresie wcześniejszym niż 3 lata wstecz przed wniesieniem pozwu, które nastąpiło w dniu 20 maja 2010 roku. Dochodzone pozwem roszczenia wynikają z czynu niedozwolonego i stosownie do art. 442 1 § 1 kc przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przepis ten został dodany do kodeksu cywilnego ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz. U. nr 80, poz. 538) z dniem 10 sierpnia 2007 roku. W myśl art. 2 ustawy do roszczeń powstałych przed jej wejściem w życie i według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, zastosowanie znajdzie art. 442 1 § 1 kc. Co do pozostałych roszczeń termin przedawnienia określał art. 442 § 1 kc. On także przewidywał trzyletni termin liczony od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. M. G. doznał szkody niemajątkowej (krzywdy) związanej z naruszeniem, na skutek działań funkcjonariuszy pozwanego, jego dóbr osobistych, w szczególności godności. Krzywda powstawała równocześnie z podejmowaniem przez funkcjonariuszy pozwanego określonych działań. Działania te musiały bowiem wywoływać negatywne uczucia w sferze jego przeżyć psychicznych. Zgodzić się zatem należy z pozwanym, że w okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę zarzuty kierowane przeciwko Skarbowi Państwa, M. G. o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia dowiadywał się na bieżąco i od tego czasu należy liczyć trzyletni termin przedawnienia dochodzonych pozwem roszczeń o jej naprawienie. --- STRONA 5 --- Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 kc). Czynnością taką jest niewątpliwie wniesienie pozwu o zapłatę zadośćuczynienia i czynność ta w okolicznościach sprawy przerwała bieg przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie. Stało się to jednak dopiero z chwilą złożenia pozwu w administracji zakładu karnego, które z mocy art. 165 kpc jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu, a zatem w dniu 20 maja 2010 roku. Skoro powód nie rozszerzył następnie żądania pozwu termin ten wyznacza także moment końcowy stanu faktycznego, na podstawie którego powód dochodzi zadośćuczynienia. Wniesienie pozwu w dniu 20 maja 2010 roku przerwało bieg przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie co do zdarzeń, które nastąpiły od dnia 20 maja 2007 roku. Co do roszczeń związanych ze zdarzeniami wcześniejszymi pozwany podniósł zarzut przedawnienia. Zarzut taki ma ten skutek, że pozwany mógł się uchylić od zaspokojenia nawet usprawiedliwionego roszczenia powoda (art. 117 § 2 kc). W zakresie w jakim M. G. nie cofnął pozwu niemożliwe było, z uwagi na podniesienie tego zarzutu przez pozwanego, uwzględnienie jego żądania zapłaty zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych w trakcie pobytu w jednostkach pozwanego przed 20 maja 2007 roku, a zatem w Areszcie Śledczym w O., Zakładzie Karnym w K., Areszcie Śledczym W. – M. w W., Zakładzie Karnym w S., Areszcie Śledczym W. – B. w W., Zakładzie Karnym w T., Areszcie Śledczym w R. i Areszcie Śledczym w K.. Niemożliwe było także uwzględnienie żądania powoda w zakresie, w jakim dotyczyło osadzenia go w Zakładzie Karnym w N., Zakładzie Karnym w S., Zakładzie Karnym w K., Zakładzie Karnym w B. i Areszcie Śledczym w B. przed 20 maja 2007 roku. Skuteczne odniesienie zarzutu przedawnienia sprawiło także, że zbędne okazało się rozważania czy w okresie przed 20 maja 2007 roku doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych M. G. uzasadniającego przyznanie mu zadośćuczynienia. W efekcie podniesienia zarzutu przedawnienia rozstrzygnięcia wymagało zatem już tylko to czy żądanie powoda zasługiwało na uwzględnienie w odniesieniu do osadzenia go poczynając od dnia 20 maja 2007 roku w Zakładzie Karnym w N., Zakładzie Karnym w S., Zakładzie Karnym w K., Zakładzie Karnym w B. i Areszcie Śledczym w B. w zakresie ostatecznie podnoszonych przez niego zarzutów. M. G. pozwem dochodził zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych. Dobra osobiste, których przykładowy katalog wymienia art. 23 kc, pozostają pod ochronę prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten czyje dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że było ono bezprawne, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. Stanowi o tym art. 24 § 1 kc. Z przepisu tego wynika także, że bezprawność działania objęta jest domniemaniem prawnym, a zatem osoba, której dobra osobiste zostały naruszone jest obowiązana wykazać jedynie to, że do takiego naruszenia doszło, natomiast pozwanego obciąża obowiązek wykazania, że jego działanie nie było bezprawne. Zasady przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę, do których odsyła art. 24 kc, określa z kolei art. 448 kc, który ma zastosowanie także do odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych. Zgodnie z tym przepisem w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Podstawą przyznania zadośćuczynienia jest również bezprawność działania naruszyciela. Podkreślić jednak trzeba także, że Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku wyrządzenia krzywdy naruszeniem dobra osobistego. Na fakultatywny charakter zadośćuczynienia za krzywdę wskazuje użycie w przepisie wyrażenia „sąd może”. Nie oznacza to jednak dowolności organu stosującego prawo co do możliwości korzystania z udzielonej mu kompetencji (por. wyrok SN z 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 101 i wyrok SN z 17 stycznia 2001 r., II KKN 351/99, Prok. i Pr. 2006, nr 6, s. 11). Przy ocenie celowości przyznania kompensaty za krzywdę doznaną wskutek naruszenia dóbr osobistych decydować powinny między innymi stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra, poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 XII 2007r., I ACa 499/07, OSAW 2009/2/128). Oceny tej należy dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. --- STRONA 6 --- Przy uwzględnieniu tego, że M. G. częściowo ograniczył powództwo w związku z ograniczeniem zarzutów stawianych pozwanemu rozważyć w sprawie należało czy istnieją przesłanki do przyznania zadośćuczynienia w związku z takimi działaniami pozwanego jak niezapewnienie odpowiedniej powierzchni cel mieszkalnych, nieodpowiedni sposób podawania posiłków w Zakładzie Karnym w B., niezapewnienie odpowiedniej wentylacji cel mieszkalnych, nieudostępnienie oddzielnych pomieszczeń na pranie i suszenie bielizny oraz nieodpowiednie oddzielenie kącika sanitarnego w Areszcie Śledczym w B.. Zarzut co do niezapewnienia norm metrażowych podczas ostatniego pobytu w Areszcie Śledczym w B. powód ograniczył do okresu od 18 do 25 marca 2010 roku. Wziąć pod uwagę trzeba także, że w związku z podniesieniem przez pozwanego zarzutu przedawnienia ocenie podlega jedynie pobyt pozwanego w Zakładzie Karnym w N., Zakładzie Karnym w S., Zakładzie Karnym w K., Zakładzie Karnym w B. oraz Areszcie Śledczym w B.. Analizując twierdzenia powoda o naruszenie jego dóbr osobistych stwierdzić należy, że w grę mogą wchodzić naruszenia takich dóbr osobistych jak godność, prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności, prawo do prywatności i intymności. Same twierdzenia jednak to zbyt mało, by uwzględnić jego roszczenie. Powód nie wykazał, aby doszło do bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych i że przyznanie mu zadośćuczynienia jest celowe w okolicznościach sprawy. Jeżeli chodzi o sposób podawania posiłków w Zakładzie Karnym w B. (stawianie termosów na podłodze) to nie narusza on jakichkolwiek przepisów prawa, a zatem działanie pozwanego nie jest bezprawne. Podkreślić trzeba, że przeprowadzone kontrole sanitarne nie stwierdziły żadnych nieprawidłowości w zakresie procedur postępowania z żywnością. Działanie takie nie narusza także żadnego z dóbr osobistych powoda. Należy mieć bowiem na uwadze, że przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie (tak S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego Księgi pierwszej Część ogólna, Warszawa 2009, s. 108-109). Trudno uznać, obiektywnie rzecz oceniając, że podawanie posiłków z dużych termosów ustawionych na podłodze godzi w godność M. G. rozumianą jako poczucie własnej wartości i szacunek do samego siebie. Nie jest to w żadnym razie działanie, które wskazuje na brak szacunku dla skazanych i trudno przyjąć, by jego celem było ich poniżanie. Prezentowana przez powoda własna, subiektywna ocena tego stanu rzeczy, nie może prowadzić do uznania, że w ten sposób doszło do naruszenia jego godności. Powód nie zdołał także wykazać, by ten sposób serwowania posiłków miał wpływ na jego zdrowie. W tym zakresie także prezentuje jedynie własną ocenę. Podkreślić zaś trzeba także, że informacyjne wyjaśnienia strony nie stanowią dowodu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego i nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych Sądu, chyba że zostały przyznane przez drugą stronę. Nie ma zatem konieczności oceny ich wiarygodności. Nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek umieszczenia go w celi mieszkalnej Aresztu Śledczego w B., w której kącik sanitarny nie miał drzwi, a jedynie materiałową zasłonę. Należy zwrócić uwagę, że okoliczność ta nie wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów. Zeznania świadków H. W. (1) i J. Z., którzy także przebywali w tej jednostce penitencjarnej, dotyczą zupełnie innego okresu. Zeznania tychże świadków nie są zresztą w ogóle przydatne do ustalenia stanu faktycznego sprawy skoro przebywali oni z powodem w jednej celi, w okresie, który nie był objęty pozwem. Pozwany jednak nie zaprzeczył takiemu przegrodzeniu kącika sanitarnego, uznać należało zatem okoliczność tą za przyznaną. Nie dowodzi ona jednak naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego powoda. Zasłonięcie takie zapewniało powodowi intymność odpowiednią do jego sytuacji (osadzenie z zakładzie karnym). Oczywiste jest przy tym, że konieczność załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych w sytuacji, gdy w celi przebywają zupełnie obce osoby, powoduje, że nie jest możliwe zachowanie tej miary intymności, co w warunkach wolnościowych. Ograniczenie to nie wynika jednak z użycia do osłonięcia kącika sanitarnego materiałowej zasłony, ale z istoty kary pozbawienia wolności i konieczności zapewnienia skazanym kącika sanitarnego w każdej celi mieszkalnej. To trzeba mieć na względzie oceniając czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. W ocenie Sądu użycie materiałowej przysłony jest odpowiednie by zapewnić prawo do intymności w warunkach więziennych. Zwrócić należy zresztą uwagę, że nie ma przepisów, które regulowałby sposób zabudowania kącika sanitarnego poza ogólnym stwierdzeniem w art. 102 pkt 1 kkw, że skazany ma prawo do odpowiednich ze względu na zachowanie zdrowia warunków bytowych --- STRONA 7 --- i pomieszczeń. Taka konstrukcja kącika sanitarnego z całą pewnością mieści się w wymaganiach określonych tym przepisem. W żadnej z jednostek pozwanego nie było oddzielnych pomieszczeń do prania lub suszenia bielizny. Obowiązek ich zapewnienia skazanym nie wynika jednak z żadnej regulacji prawnej, zaniechań tych zatem nie sposób uznać za bezprawne. Stwierdzić też trzeba, że nie naruszają one żadnego dobra osobistego powoda, w szczególności prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Pranie i suszenie bielizny w celach mieszkalnych może być oczywiście uciążliwe. Z całą jednak pewnością nie w takim stopniu, by naruszało to godność skazanych. Uciążliwość ich w znacznej mierze zależy zresztą od sposoby wykonywania tych czynności przez współosadzonych. Konieczne jest w tej mierze przestrzeganie pewnych norm współżycia społecznego, co jednak nie zależy od działań administracji zakładu karnego, ale od postawy współwięźniów. Powód nie wykazał, aby cele mieszkalne nie miały zapewnionej dostatecznego dopływu powietrza (art. 110 § 2 kkw) i w związku z tym doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, chociażby by związany z tym był jakikolwiek uszczerbek w jego zdrowia. Zeznania świadków, współwięźniów, dotyczą albo okresu nieobjętego pozwem (H. W. (2), J. Z.) albo okresu, w którym świadek nie był osadzony razem z powodem (W. H.). Spostrzeżenia tych osób nie mogą zresztą stanowić o niezapewnieniu odpowiedniej wentylacji są bowiem jedynie indywidualnymi odczuciami świadków. Warto zaś wskazać, że jednostki penitencjarne przechodzą okresowe kontrole wentylacji, które nie wykryły żadnych nieprawidłowości. Do rozważenia pozostał zatem ostatni z zarzutów powoda – przeludnienia w celach mieszkalnych jednostek pozwanego. Z mocy art. 102 pkt 1 kkw skazany ma prawo do odpowiednich ze względu na zachowanie zdrowia warunków bytowych i pomieszczeń. W myśl art. 110 § 1 i 2 kkw skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m2. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Zgodnie z art. 110 § 2 b dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. Zgodnie z § 2c okres ten może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego nie może przekroczyć 28 dni. Ograniczenia przewidziane w art. 110 § 2 b zostały wprowadzone do kodeksu karnego wykonawczego z dniem 6 grudnia 2009 roku. Wcześniej podobną regulację przewidywał art. 248 kkw, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 V 2008r. w sprawie I SK 25/07 (Dz. U. nr 97, poz. 620) został uznany z niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji. Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu do dnia 6 grudnia 2009 roku. Przewidywał on, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Nie budzi wątpliwości, że powód okresowo przebywał w jednostkach pozwanego w celach, w których powierzchnia na jednego skazanego była niższa niż 3 m 2 . Co do Zakładu Karnego w N. i Zakładu Karnego w S. pozwany nie dostarczył szczegółowych danych co do osadzenia M. G.. Z przedłożonych dokumentów wynika jednak, że w okresie osadzenia --- STRONA 8 --- powoda w jednostkach tych panowało przeludnienie. Na zasadzie domniemania faktycznego należało zatem przyjąć, że także powód okresowo przebywał w przeludnionych celach. Także podczas pobytu w Zakładzie Karnym w K. i B. przebywał on w przeludnionych celach, przy czym z dokumentów przedstawionych przez pozwanego wynika, że w Zakładzie Karnym w K. przez okres około 2 miesięcy, a w Zakładzie Karnym w B. przez 20 dni. Z kolei jeżeli chodzi o zarzut przeludnienia w Areszcie Śledczym w B. to obejmuje on 8 dni. Powód nie przedstawił na to jednak żadnych dowodów. Z decyzji Dyrektora tej placówki wynika, że umieścił on M. G. w celi mieszkalnej niezapewniającej normy 3 m 2 na skazanego na okres 14 dni od 24 marca 2010 roku. Oznacza to, że należy przyjąć, iż powód był osadzony na podstawie tej decyzji w warunkach przeludnienia w okresie objętym pozwem przez 2 dni. W ocenie Sądu działań jednostek pozwanego polegających na umieszczeniu powoda w celach mieszkalnych, gdzie powierzchnia na jednego skazanego jest niższa niż 3 m 2 , w okolicznościach sprawy, nie sposób uznać za naruszające dobra osobiste powoda. Badać należy bowiem także inne okoliczności towarzyszące temu osadzeniu i całościowo oceniać ich wpływ na prawo do godnego obywania kary pozbawienia wolności. O naruszeniu dóbr osobistych nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie tego, czyje dobra zostały naruszone. W Areszcie Śledczym w B. w okresie objętym sporem powód w warunkach przeludnienia osadzony był jedynie przez okres dwóch dni. Także w Zakładach Karnych w B. i w K. osadzenie powoda w warunkach przeludnionych cel w stosunku co całkowitego okresu przebywania w tych jednostkach nie było nadmierne. Zarówno w tych jednostkach jak i Zakładzie Karnym w N. przekroczenie norm powierzchniowych było niewielkie. W przypadku Zakładu Karnego w N. wskazuje na to analiza zarządzeń (k.145-147). Powód nie przedstawił żadnych skarg na warunki bytowe panujące w zakładach karnych. Zarówno analiza akt osobowych M. G. jak i przedłożonych notatek urzędowych wskazuje, że w jednostkach penitencjarnych były organizowane w szerokim zakresie zajęcia kulturalno – oświatowe (powód okolicznościom tym nie zaprzeczył), które w pewien sposób zmniejszyły dolegliwości związane z osadzeniem M. G. okresowo w przeludnionych celach. Należy wreszcie zauważyć, że pobyt M. G. w Zakładzie Karnym w N. był związany z nauką w szkole zawodowej, a przeniesiony on tam został w związku z własnym wnioskiem. Ocena całokształtu wyżej wskazanych okoliczności nie pozwala stwierdzić, że na skutek umieszczenia powoda okresowo w przeludnionych celach doszło do naruszenia jakichkolwiek jego dóbr osobistych i związana z tym była krzywda. W ocenie Sądu działania podejmowane przez pozwane jednostki nie były także bezprawne. Osadzenie powoda w przeludnionej celi Aresztu Śledczego w B. odbyło się na podstawie decyzji Dyrektora tej jednostki z dnia 24 marca 2010 roku. Ma ona oparcie w art. 110 kkw (zostały zachowane wszystkie przewidziane w przepisie tym wymogi). Powód decyzji tej nie skarżył w postępowaniu skargowym. Sąd Okręgowy nie kwestionuje tego, że powód decyzji tej nie otrzymał. Z adnotacji uczynionej na decyzji, wynika jednak, że stało się tak dlatego, że odmówił jej przyjęcia. Nie ma to wpływu na jej ważność. M. G. nie wykazał, aby decyzja ta została sfałszowana, jak twierdzi. Zdziwienie może zresztą budzić kwestionowanie tej decyzji, skoro powód ostatecznie wycofał się z zarzutu niezachowania norm metrażowych w okresie nią objętym za wyjątkiem dwóch dni. Z kolei osadzenie powoda w pozostałych jednostkach pozwanego miało miejsce w czasie obowiązywania art. 248 § 1 kkw i zachowanie warunków w przepisie tym przewidzianych także wyłączało uznanie, że zachowania pozwanego miały charakter bezprawny (por. wyrok SN z 2 X 2007r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008/3/75). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spełnione zostały obowiązujące w tamtym okresie warunki osadzenia skazanego w celach, w których powierzchnia na więżnia jest mniejsza niż 3 m 2 . Gdyby nawet przyjąć, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek umieszczenia go w przeludnionych celach, to zdaniem Sądu Okręgowego, także nie było podstaw do przyznania mu zadośćuczynienia. Przebywanie powoda w przeludnionych celach jednostek penitencjarnych nie miało charakteru ciągłego. Powód przebywał także w warunkach zachowania obowiązujących norm metrażowych. Przekroczenie norm metrażowych nie było rażące. W okresie objętym żądaniem przebywał on także w celach, których normy te były wyższe niż minimalne. --- STRONA 9 --- Jednostki pozwanego w ramach posiadanych możliwości starały się zminimalizować skutki przeludnienia i umożliwiały powodowi udział w różnego rodzaju zajęciach kulturalno – oświatowych. Zakład Karny w K. umożliwiał mu także udział w wycieczkach krajoznawczych. W Zakładzie Karnym w N. powód ukończył szkołę zawodową. Uczestniczył on także w różnego rodzaju kursach organizowanych przez pozwanego. W trakcie pobytu w przeludnionych celach mieszkalnych powód nie składał skarg na warunki bytowe. Działania pozwanego nie były nacechowane złą wolą, ale wynikały z niedofinansowania więziennictwa, podobnie jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa. Efekt tego niedofinansowania dotyka także osób nie naruszających porządku prawnego w zakresie służby zdrowia, szkolnictwa i opieki społecznej. Przeludnienie w równym stopniu dotykało także innych skazanych odbywających karę pozbawienia wolności. Osadzanie powoda w przeludnionych celach nie było więc wyrazem jego indywidualnej dyskryminacji. W tych złożonych okolicznościach sprawy przyznanie M. G. zadośćuczynienia kłóciłoby się ze społecznym poczuciem sprawiedliwości. Usprawiedliwione jest zatem skorzystanie z prawa uznania sędziowskiego, które przewiduje art. 448 kc i nie zasądzania zadośćuczynienia pomimo naruszenia dóbr osobistych. M. G. sprawę przegrał, a zatem stosownie do art. 98 § 1 kpc zobowiązany był do zwrotu pozwanemu kosztów niezbędnych do celowej obrony (kosztów procesu). W okolicznościach sprawy zastosowanie zasady odpowiedzialności za wynik sprawy nie byłoby jednak rozwiązaniem słusznym. Powód odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności. Nie posiada żadnego majątku. W jednostce penitencjarnej nie pracuje, chociaż jak wynika z akt osobowych składał wnioski o zatrudnienie. Trzeba też mieć na względzie, że przebywał on okresowo w celach przeludnionych, dlatego też mógł być subiektywnie przekonany o słuszności swoich roszczeń. Zachodzi zatem szczególnie uzasadniony wypadek nieobciążania powoda kosztami procesu, o jakim mowa w art. 102 kpc.