Wyrok I C 818/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 818/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Halina Jagieła Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Karpowicz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2018 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa D.N. przeciwko Skarbowi Państwa: Zakładowi Karnemu w T., Zakładowi Karnemu (...) w S., Aresztowi Śledczemu w O. – zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda D.N. na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis I C 818/17 Uzasadnienie Pozwem z dnia 7 grudnia 2018 r. powód D.N. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w T., Zakładu Karnego (...) w S., Aresztu Śledczego w O. kwoty 150.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia orzekania do dnia zapłaty. W trakcie przesłuchania w charakterze strony powód sprecyzował roszczenie w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od Zakładu Karnego w T. 100.000 zł, od Aresztu Śledczego w O. 10.000 zł, od Zakładu Karnego (...) w S. 40.000 zł. Powód uzasadniał, że przebywał w trakcie odbywania kary w celach o powierzchni mniejszej niż 3m 2 , w złych warunkach bytowych w celach źle wyposażonych, bez możliwości częstych kąpieli, był źle traktowany przez funkcjonariuszy służby więziennej, nie miał zapewnionej należytej opieki medycznej, otwierano jego korespondencję. --- STRONA 2 --- Pozwany Skarb Państwa: Zakład Karny w T., Zakład Karny (...) w S., Areszt Śledczy w O., zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o oddalenie powództwa. Co do każdej z jednostek penitencjarnych uzasadniał, że nie zaistniały okoliczności, na które powoływał się powód. W trakcie pobytu w tych jednostkach powód miał zapewnione należyte warunki bytowania, nie przebywał w celach przeludnionych, warunki higieniczne były dobre. Nadto pozwany Skarb Państwa podniósł zarzut przedawnienia roszczeń majątkowych wywodzonych ze zdarzeń mających miejsce więcej niż trzy lata licząc wstecz od daty wniesienia pozwu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Zakładzie Karnym w T. od 16.10.2009 r. do 16.10.2012 r. Zajmował kolejno cele o numerach 618, 604, 622, 602, 425, 423. Wszystkie te cele miały zachowaną normę powierzchni na jednego skazanego, tj. co najmniej 3 m 2 . Cele posiadały stosowne kąciki sanitarne zabudowane, za wyjątkiem 20 cel w oddziale mieszkalnym VI izolacyjnych oraz zabezpieczających. Powód miał możliwość raz w tygodniu korzystać z ciepłej kąpieli. Miał zawsze w celi dostęp do bieżącej wody, a w okresie od października 2009 r. do kwietnia 2012 r. miał stały dostęp do ciepłej wody. W oddziale mieszkalnym VI szafka umiejscowiona w pobliżu wc przeznaczona jest na środki czystości. Z uwagi na wysoki poziom zdemoralizowania i zachowania agresywne powód przebywał okresowo na oddziale N. Decyzje w tej sprawie podejmowała Komisja Penitencjarna Zakładu Karnego w T. na wnioski kierownika działu ochrony i kierownika działu penitencjarnego. W trakcie pobytu w ZK w T. powód miał zapewnioną stosowną opiekę medyczną. Leczony był stosownie do zgłaszanych przez siebie dolegliwości. W związku z dolegliwym katarem był trzykrotnie konsultowany laryngologicznie, zapisywano mu stosowne leki. dowód: notatka służbowa C.H. z 20.2.2018 r. k. 47 notatka służbowa T.M. z 22.2.2018 r. k. 48 notatka służbowa A.J. z 26.2.2018 r. k. 49 wnioski w sprawie weryfikacji z 4.1.2010 r. k. 50, z 29.3.2010r.k.52, z 29.6.2010 r. k. 54, z 28.9.2010 r. k. 56 z 27.12.2010 r. k. 58, z 22.3.2011r., z 20.6.2011 r. k. 62, 19.9.2011 r. k. 64, z 19.12.2011 r. k. 66, z 20.3.2012 r. k. 68, decyzje komisji penitencjarnej z 5.1.2010 r. k. 51 z 28.9.2010 r. k. 57, z 28.6.2010 r. k. 55, z 28.9.2010 r. k. 57, z 28.12.2010 r., z 22.3.2011r., z 20.9.2011 r. k. 65, z 20.12.2011 r. k. 67, notatka kierownika ambulatorium i izby chorych k. 71 notatka dotycząca leczenia powoda sporządzona w dniu 8.5.2018r. k. 144 Powód przebywał z Zakładzie Karnym (...) w S. w okresie od 19.9.2014r. do 9.3.2017r., a nadto w okresie od 17.5.2017 r. do 11.12.2017r. W tym zakładzie osadzony był w celach nr 203, 336, 338, 339, 402, 409, 414, 415, 524, 613, 615. Cele, w których przebywał powód zawsze spełniały wymogi w zakresie powierzchni należnej jednemu skazanemu, tj. 3 m 2 na osobę. Wszystkie cele były wyposażone w kąciki sanitarne zabudowane, z tym że niektóre z nich zabudowano na pełną wysokość podczas przeprowadzania remontu w 2017r. W każdej celi był dostęp do bieżącej wody. Pozwany miał możliwość zachowania higieny, z prawa do kąpieli korzystał stosownie do obowiązujących przepisów. Cele były wyremontowane, miały dostęp do światła dziennego, nadto zainstalowane było oświetlenie --- STRONA 3 --- świetlówkowe. Cele wyposażone były w sprzęty zgodnie z warunkami określonymi w stosownych przepisach tyczących zakwaterowania więźniów. W razie pojawienia się insektów służby więzienne niezwłocznie wzywały odpowiednie służby zajmujące się unieszkodliwianiem i usuwaniem tego typu lokatorów. W okresach remontu dochodziło do usuwania gruzu, co tylko chwilowo powodowało zapylenie. dowód: notatka służbowa z dnia 23.2.2018 r. k. 72 plan kąpieli, wymiany sortów oraz pracy fryzjera k. 73 umowa zawarta między ZK (...) S. a firmą dezynsekcji, deratyzacji k. 74 Powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. w okresie od 9.3.2017 r. do 17.5.2017 r. Został zakwaterowany w celi nr 24, o powierzchni 6,65 m 2 , była to cela dwuosobowa. dowód: informacja o pobytach i orzeczeniach, k. 77 notatka służbowa A.K. z 21.2.2018 r. k. 85 notatka służbowa kierownika kwatermistrza z 21.2.2018 k. 86 Powód w dniu 12.2.2015 r. wniósł do Sądu Okręgowego w O. pozew o zapłatę kwoty 150.000 zł od pozwanego Skarbu Państwa – ZK w R., ZK w C., ZK w J., ZK w T., ZK w N., ZK w S. Pozew został zwrócony z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. dowód: kopia pozwu z dnia 12.2.2015 r. (wpływ) k. 115, informacja o zwrocie pozwu z pisma powoda k. 102 Powód w dniu 28.3.2017 r. skierował skargę do Ministra Sprawiedliwości w sprawie otwarcia (wg powoda) jego korespondencji. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało zasadności skargi. dowód: pismo OI Służby Więziennej w O. z 14.6.2017 r. k. 120 Kwalifikowanie, weryfikacja, o której mowa w art. 88a § 1 kkw leży w gestii powołanej w ZK Komisji Penitencjarnej. Komisja podejmuje decyzje na podstawie zachowania osadzonego. Bierze pod uwagę charakter popełnionego przestępstwa, stopień zdemoralizowania, analizuje stopień zagrożenia osadzonego dla bezpieczeństwa jednostki. Komisja każdorazowo przed ogłoszeniem decyzji wysłuchiwała osadzonego, w jego obecności ogłaszała decyzję, pouczała osadzonego o przysługującym prawie wniesienia odwołania. dowód: notatka służbowa T.M. k. 142 Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie w stosunku do Skarbu Państwa reprezentowanego w sprawie przez trzy jednostki penitencjarne. Zgodnie z treścią art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przez działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem rozumieć należy niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami, a ciężar wykazania tej niezgodności spoczywa na poszkodowanym. --- STRONA 4 --- Powód w swoim pozwie wskazywał, iż poniósł szkodę w wyniku warunków, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w dwóch zakładach karnych i areszcie śledczym, tj. przeludnienia cel oraz braku należytego ich wyposażenia, braku warunków do utrzymania higieny osobistej, pojawiania się insektów, braku należytej opieki medycznej, złego traktowania przez funkcjonariuszy służby więziennej, monitorowania jego czynności, braku podstaw do zakwalifikowania go jako stwarzającego poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa, bezpodstawnego otwarcia jego korespondencji. Wskazując na to powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 150.000 zł, a w tym 100.000 zł od Zakładu Karnego w T., 10.000 zł o Aresztu Śledczego w O., 40.000 zł od Zakładu Karnego (...) w S. Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych oraz przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. Zdaniem Sądu powód jednak w żaden sposób nie wykazał, by w trakcie pobytu w pozwanych jednostkach doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. Zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera wyliczenie zarzutów powoda w zakresie warunków stworzonych skazanym przez pozwanego. Powód pisze o cierpieniach, pisze o niehumanitarnym traktowaniu, nie zapewnieniu mu możliwości utrzymania higieny, braku sprzętu kwaterunkowego, odpowiednich warunków sanitarnych, odpowiedniego oświetlenia, światła dziennego, zajęć kulturalno-oświatowych. Nie pokusił się powód jednak o to, by napisać na czym polegały owe cierpienia. Powód nie tylko w pozwie ale i w trakcie procesu nie wyjaśnił w jakich okresach przebywał w przeludnionych celach. Nie przedstawił też decyzji o osadzeniu go w celi przeludnionej. Sąd wobec tego daje tutaj wiarę stronie przeciwnej, że pozwany we wszystkich trzech jednostkach był zakwaterowany w celach zgodnych z obowiązującymi normami, tj. nie mniej niż 3 m 2 na osobę. Przedstawiona dokumentacja i zeznania świadków wskazują, iż powód przez cały czas odbywania kary miał zapewnione należyte warunki co do wyposażenia cel i odpowiednie warunki sanitarne. Powód miał dostęp do bieżącej wody w celi, mógł też korzystać z kąpieli zgodnie z grafikami i z częstotliwością regulowaną stosownymi przepisami. Również powód miał zapewnioną opiekę medyczną, w ZK w T. trzykrotnie korzystał z konsultacji laryngologicznych. Niezależnie od tego, zdaniem Sądu, na uwzględnienie zasługuje zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia w części, w jakiej wynika ono ze zdarzeń z okresu do dnia 6.12.2014 r., podniesiony przez Skarb Państwa w odpowiedzi na pozew (upłynął 3 letni okres od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia - art. 442 1 § 1 k.c.). Wobec tego przedawnienie obejmuje cały okres pobytu powoda w ZK w T., a także część pobytu w ZK (...) w S. Nie ma w tym zakresie znaczenia fakt, czy powód miał czy nie miał wiedzy o fakcie przedawnienia. Również to, że powód wniósł pozew w 2015 r. przeciwko Sk.P. – wskazanym w pozwie zakładom karnym, nie zmienia faktu, że roszczenie jest w znacznym stopniu przedawnione. Pozew ten został bowiem zwrócony, co przyznał powód w swoim piśmie. Art.130 § 2 kpc --- STRONA 5 --- stanowi, że pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu. Sąd przeanalizował argumenty przedstawione przez stronę pozwaną i powoda i dalej, po przeanalizowaniu przeprowadzonych dowodów nie znajduje podstaw do uwzględnienia powództwa. Zarzuty powoda okazały się bezzasadne. W ocenie Sądu trudno uznać, aby przez czas przebywania w pozwanych jednostkach powód doznał cierpienia przekraczającego nieunikniony poziom związany z odbywaniem kary pozbawienia wolności i by pobyt w zakładach karnych prowadził do udręki i dolegliwości czy upokorzeń powoda. Zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia stałoby zdaniem Sądu w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. W tym kontekście zwrócić należy uwagę, iż wynikły na tym tle konflikt wartości w postaci ewentualnego naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przez osobami takimi jak pozwany. Nie został również naruszony przepis art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu (wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej). Łączy się z tym wynikający z art. 8 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust.4 i art. 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Zgodnie natomiast z art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Zatem, uciążliwość osadzenia w więzieniu nie może przekraczać cierpienia wynikającego z pozbawienia wolności. Należy wyraźnie stwierdzić, że powód nie doświadczał ze względu na warunki odbywania kary, takiego zwiększonego cierpienia, gdyż musi ono osiągnąć pewien minimalny poziom dolegliwości. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że ograniczenia, jakich doznawał powód w trakcie odbywania kary nie naruszały jego godności. Warunki w celach nie były niegodziwe. Zdaniem sądu panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo. Osadzony w zakładzie karnym musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami i dolegliwościami (tak SN w wyroku z dnia 02.10.2007 r., sygn. II CSK 269/07) Reasumując stwierdzić należy, iż dobra osobiste powoda nie zostały naruszone bezprawnym działaniem pozwanego w żaden sposób. A zatem z uwagi na powyższe okoliczności Sąd oddalił powództwo. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 98 k.p.c. odnośnie kosztów zastępstwa procesowego należnego stronie pozwanej. Z uwagi na brak dochodów powód zwolniony był z kosztów sądowych. Na oryginale właściwy podpis