Wyrok I C 816/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 816/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Będzinie o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. --- STRONA 2 --- I C 816/11 UZASADNIENIE Powód T. M. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Będzinie domagał się zasądzenia tytułem zadośćuczynienia kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku i kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania powód podał, że w dniu 15 grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy w Będzinie w sprawie II K 1164/99, skazał go prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz na grzywnę. Ponieważ wyrok ten został wydany przez asesora Gwidona Jaworskiego, a nie przez niezawisłego sędziego, to w ocenie powoda naruszone zostały jego prawa gwarantowane w Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez co doszło do wyrządzenia powodowi szkody niematerialnej (pozew k. 2-3). W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenia powództwa w całości. W ocenie pozwanego wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł niezgodność z art. 45 ust. 1 Konstytucji przepisu powołującego asesorów do pełnienia czynności sędziowskich, nie może być podstawą roszczeń odszkodowawczych, gdyż zgodnie z tym wyrokiem czynności asesorów sądowych nie podlegają wzruszeniu, a Trybunał Konstytucyjny, uznając przepis za niezgodny z Konstytucją, wskazał, że traci on moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Natomiast w piśmiennictwie i orzecznictwie dominuje pogląd ograniczający skuteczność roszczeń odszkodowawczych do przypadków, w których Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność ze skutkiem wstecznym, a w/w wyrok TK działa tylko na przyszłość. Pozwany, w oparciu o art. 442 1 § 1 k.c., zgłosił także zarzut przedawnienia roszczenia z uwagi na upływ 3 letniego terminu do jego dochodzenia. Przy przyjęciu, że bieg przedawnienia rozpoczął się od dnia publikacji wyroku TK (5 listopad 2007 r.), to roszczenie powoda przedawniło się z dniem 5 listopada 2010 r. (odpowiedz na pozew k. 40 - 43). Sąd ustalił i zważył: Wyrokiem z dnia 15 grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy w Będzinie w sprawie o sygn. akt II K 1164/99, uznał powoda T. M. za winnego popełnienia czynu z art. 289 § 1 k.k. w zw. z art. --- STRONA 3 --- 64 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w ilości 75 stawek dziennych, ustalając wartość stawki na 20 zł. Wykonanie kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący lat 5 i na okres ten oddał powoda pod dozór kuratora sądowego. Wyrok wydany został w składzie trzyosobowym. Przewodniczącym składu orzekającego był Asesor Sądu Rejonowego w Będzinie Gwidon Jaworski, natomiast ławnikami byli Stanisław Mańka i Iwona Jagiełło. Wyrok uprawomocnił się w dniu 23 grudnia 1999 r. ( wyrok SR w Będzinie z dnia 15 grudnia 1999 r., k 152 akt II K 1164/99) Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Bezspornym jest, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Będzinie z dnia 15 grudnia 1999 r. powód został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz na karę grzywny. Przewodniczącym składu orzekającego był wówczas asesor sądowy Gwidon Jaworski. Zgodnie z art. 115 § 2 obowiązującej w chwili wydawania wyroku ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Minister Sprawiedliwości mógł powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w sądzie rejonowym na czas określony, nie przekraczający dwóch lat, za zgodą kolegium sądu okręgowego. Ustawa ta utraciła moc po wejściu w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 12 września 2001 r.). Nowa ustawa również przewidywała możliwość orzekania przez asesorów, bowiem zgodnie z jej art. 135 § 1 Minister Sprawiedliwości mógł, za zgodą kolegium sądu okręgowego, powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w sądzie rejonowym na czas określony, nie przekraczający czterech lat. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r. wydanym w sprawie SK 7/06 I: Art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 i Nr 154, poz. 1787, z 2002 r. Nr 153, poz. 1271, Nr 213, poz. 1802 i Nr 240, poz. 2052, z 2003 r. Nr 188, poz. 1838 i Nr 228, poz. 2256, z 2004 r. Nr 34, poz. 304, Nr 130, poz. 1376, Nr 185, poz. 1907 i Nr 273, poz. 2702 i 2703, z 2005 r. Nr 13, poz. 98, Nr 131, poz. 1102, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1410, 1413 i 1417, Nr 178, poz. 1479 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1044 i Nr 218, poz. 1592 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. --- STRONA 4 --- 162, Nr 73, poz. 484, Nr 99, poz. 664, Nr 112, poz. 766, Nr 136, poz. 959 i Nr 138, poz. 976) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II: 1. Przepis wymieniony w części I wyroku traci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Czynności asesorów sądowych, o których mowa w art. 135 § 1 ustawy powołanej w części I wyroku, nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji. Należy zatem zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność z Konstytucją art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Natomiast wyrok skazujący powoda został wydany przez asesora sądowego w grudniu 1999 r., czyli zanim weszła w życie w/w ustawa. W chwili wydawania w/w wyroku asesor sądowy Gwidon Jaworski nie pełnił więc czynności sędziowskich z mocy niezgodnego z Konstytucją art. 135 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, bowiem przepis ten jeszcze nie funkcjonował w systemie prawnym. W tym miejscu należy powołać orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2007 r. w sprawie II PZ 46/07, zgodnie z którym merytoryczne rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny problemu zgodności z Konstytucją zaskarżonej treści normatywnej jest zawsze orzeczeniem o zgodności z Konstytucją tego konkretnego przepisu, nie odnosi się natomiast i nie wywiera skutku w stosunku do innych przepisów, nawet zbieżnych lub tożsamych z normą objętą sentencją wyroku. Także sam Trybunał Konstytucyjny wyraził powołaną wyżej zasadę w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 2005 r. w sprawie P 11/05, wskazując, że „zgodnie z art. 69 ustawy o TK orzeczenia Trybunału mogą odnosić się do całego aktu normatywnego albo do poszczególnych jego przepisów. Oznacza to, że rozstrzygnięcie o konstytucyjności zakwestionowanej regulacji dotyczy bezpośrednio jednostki redakcyjnej, a więc przepisu lub przepisów, z których wyprowadzona została w drodze wykładni oceniana norma. Merytoryczne rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny problemu zgodności z Konstytucją zaskarżonej treści normatywnej, jest więc zawsze orzeczeniem o zgodności albo niezgodności z Konstytucją konkretnego, wskazanego we wniosku, pytaniu prawnym lub skardze konstytucyjnej, przepisu prawnego względnie całego aktu normatywnego. Nie odnosi się zatem i nie wywiera skutku w stosunku do innych przepisów prawnych zawartych w tym --- STRONA 5 --- samym lub innym akcie normatywnym, których normatywna treść jest zbliżona lub wręcz tożsama z tą, która była bezpośrednio przedmiotem oceny, wyrażonej w sentencji wyroku. Trybunał Konstytucyjny orzekając, zgodnie z art. 66 ustawy o TK, jest bowiem związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi.” Dlatego w ocenie Sądu zbędnym było rozważanie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, bowiem wchodzący w skład Sądu wydającego wyrok w dniu 15 grudnia 1999 r. asesor sądowy pełnił swoją funkcję na podstawie przepisów, których orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007r. nie dotyczyło. Tak jak wyżej wskazano Asesor Gwidon Jaworski nie działał na podstawie niekonstytucyjnego przepisu 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., lecz na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, a co do konstytucyjności tej podstawy działania asesorów Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się. Rozważanie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego zbędne było również z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie z przepisem art. 442 1 § 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zdarzeniem, z którym powód wiążę odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego było wydanie wyroku w dniu 15 grudnia 1999r. przez skład orzekający, któremu przewodniczył asesor sądowy. Pozew powód wniósł w dniu 10 listopada 2011r. (k. 7 akt), a zatem po upływie 10 letniego terminu przedawnienia. W przypadki szkód na osobie termin przedawnienia nie może się jednak skończyć wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 1 § 3 kc ). Nawet zatem gdyby przyjąć, że z chwilą publikacji wyroku TK tj. w dniu 5 listopada 2007 r. (Dz.U. 2007.204/1482) powód mógł dowiedzieć się o tym, że przepis art. 135§ 1 ustawy z 27 lipca 2001 r.- prawo o ustroju sądów powszechnych, na podstawie której orzekali asesorzy sądowi był niezgodny z Konstytucją i od tej daty liczyć trzyletni termin przedawnienia, to i tak roszczenie należałoby uznać za przedawnione z dniem 5 listopada 2010 r., czyli rok przed wniesieniem powództwa. --- STRONA 6 --- Ustawowym skutkiem przedawnienia jest powstanie po upływie terminu przedawnienia po stronie tego, przeciwko komu przysługuje roszczenie, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia. Skutkiem zaś skorzystania przez dłużnika z przysługującego mu uprawnienia i podniesienia w toku procesu zarzutu przedawnienia roszczenia jest niemożność zasądzenia przedawnionego roszczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, iż skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawno – materialne uzasadniające jego uwzględnienie, a ich badanie w takiej sytuacji staje się zbędne (uchwała SN z 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 114, wyrok SN z 11 sierpnia 2010 r. I CSK 653/09). Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz treść wyżej powołanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 102 kpc, bowiem powód jest osobą pozbawioną wolności, która nie ma możliwości zebrania środków na pokrycie kosztów postępowania.