Wyrok I C 816/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 816/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Będzinie o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. I C 816/11 UZASADNIENIE Powód T. M. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Będzinie domagał się zasądzenia tytułem zadośćuczynienia kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku i kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania powód podał, że w dniu 15 grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy w Będzinie w sprawie II K 1164/99, skazał go prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz na grzywnę. Ponieważ wyrok ten został wydany przez asesora G. J., a nie przez niezawisłego sędziego, to w ocenie powoda naruszone zostały jego prawa gwarantowane w Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez co doszło do wyrządzenia powodowi szkody niematerialnej (pozew k. 2-3). W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenia powództwa w całości. W ocenie pozwanego wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł niezgodność z art. 45 ust. 1 Konstytucji przepisu powołującego asesorów do pełnienia czynności sędziowskich, nie może być podstawą roszczeń odszkodowawczych, --- STRONA 2 --- gdyż zgodnie z tym wyrokiem czynności asesorów sądowych nie podlegają wzruszeniu, a Trybunał Konstytucyjny, uznając przepis za niezgodny z Konstytucją, wskazał, że traci on moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Natomiast w piśmiennictwie i orzecznictwie dominuje pogląd ograniczający skuteczność roszczeń odszkodowawczych do przypadków, w których Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność ze skutkiem wstecznym, a w/w wyrok TK działa tylko na przyszłość. Pozwany, w oparciu o art. 442 1 § 1 k.c., zgłosił także zarzut przedawnienia roszczenia z uwagi na upływ 3 letniego terminu do jego dochodzenia. Przy przyjęciu, że bieg przedawnienia rozpoczął się od dnia publikacji wyroku TK (5 listopad 2007 r.), to roszczenie powoda przedawniło się z dniem 5 listopada 2010 r. (odpowiedz na pozew k. 40 - 43). Sąd ustalił i zważył: Wyrokiem z dnia 15 grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy w Będzinie w sprawie o sygn. akt II K 1164/99, uznał powoda T. M. za winnego popełnienia czynu z art. 289 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w ilości 75 stawek dziennych, ustalając wartość stawki na 20 zł. Wykonanie kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący lat 5 i na okres ten oddał powoda pod dozór kuratora sądowego. Wyrok wydany został w składzie trzyosobowym. Przewodniczącym składu orzekającego był Asesor Sądu Rejonowego w Będzinie G. J., natomiast ławnikami byli S. M. i I. J.. Wyrok uprawomocnił się w dniu 23 grudnia 1999 r. ( wyrok SR w Będzinie z dnia 15 grudnia 1999 r., k 152 akt II K 1164/99) Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Bezspornym jest, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Będzinie z dnia 15 grudnia 1999 r. powód został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz na karę grzywny. Przewodniczącym składu orzekającego był wówczas asesor sądowy G. J.. Zgodnie z art. 115 § 2 obowiązującej w chwili wydawania wyroku ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Minister Sprawiedliwości mógł powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w sądzie rejonowym na czas określony, nie przekraczający dwóch lat, za zgodą kolegium sądu okręgowego. Ustawa ta utraciła moc po wejściu w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 12 września 2001 r.). Nowa ustawa również przewidywała możliwość orzekania przez asesorów, bowiem zgodnie z jej art. 135 § 1 Minister Sprawiedliwości mógł, za zgodą kolegium sądu okręgowego, powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w sądzie rejonowym na czas określony, nie przekraczający czterech lat. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r. wydanym w sprawie SK 7/06 I: Art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 i Nr 154, poz. 1787, z 2002 r. Nr 153, poz. 1271, Nr 213, poz. 1802 i Nr 240, poz. 2052, z 2003 r. Nr 188, poz. 1838 i Nr 228, poz. 2256, z 2004 r. Nr 34, poz. 304, Nr 130, poz. 1376, Nr 185, poz. 1907 i Nr 273, poz. 2702 i 2703, z 2005 r. Nr 13, poz. 98, Nr 131, poz. 1102, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1410, 1413 i 1417, Nr 178, poz. 1479 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1044 i Nr 218, poz. 1592 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162, Nr 73, poz. 484, Nr 99, poz. 664, Nr 112, poz. 766, Nr 136, poz. 959 i Nr 138, poz. 976) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II: --- STRONA 3 --- 1. Przepis wymieniony w części I wyroku traci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Czynności asesorów sądowych, o których mowa w art. 135 § 1 ustawy powołanej w części I wyroku, nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji. Należy zatem zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność z Konstytucją art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Natomiast wyrok skazujący powoda został wydany przez asesora sądowego w grudniu 1999 r., czyli zanim weszła w życie w/w ustawa. W chwili wydawania w/w wyroku asesor sądowy G. J. nie pełnił więc czynności sędziowskich z mocy niezgodnego z Konstytucją art. 135 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, bowiem przepis ten jeszcze nie funkcjonował w systemie prawnym. W tym miejscu należy powołać orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2007 r. w sprawie II PZ 46/07, zgodnie z którym merytoryczne rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny problemu zgodności z Konstytucją zaskarżonej treści normatywnej jest zawsze orzeczeniem o zgodności z Konstytucją tego konkretnego przepisu, nie odnosi się natomiast i nie wywiera skutku w stosunku do innych przepisów, nawet zbieżnych lub tożsamych z normą objętą sentencją wyroku. Także sam Trybunał Konstytucyjny wyraził powołaną wyżej zasadę w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 2005 r. w sprawie P 11/05, wskazując, że „zgodnie z art. 69 ustawy o TK orzeczenia Trybunału mogą odnosić się do całego aktu normatywnego albo do poszczególnych jego przepisów. Oznacza to, że rozstrzygnięcie o konstytucyjności zakwestionowanej regulacji dotyczy bezpośrednio jednostki redakcyjnej, a więc przepisu lub przepisów, z których wyprowadzona została w drodze wykładni oceniana norma. Merytoryczne rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny problemu zgodności z Konstytucją zaskarżonej treści normatywnej, jest więc zawsze orzeczeniem o zgodności albo niezgodności z Konstytucją konkretnego, wskazanego we wniosku, pytaniu prawnym lub skardze konstytucyjnej, przepisu prawnego względnie całego aktu normatywnego. Nie odnosi się zatem i nie wywiera skutku w stosunku do innych przepisów prawnych zawartych w tym samym lub innym akcie normatywnym, których normatywna treść jest zbliżona lub wręcz tożsama z tą, która była bezpośrednio przedmiotem oceny, wyrażonej w sentencji wyroku. Trybunał Konstytucyjny orzekając, zgodnie z art. 66 ustawy o TK, jest bowiem związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi.” Dlatego w ocenie Sądu zbędnym było rozważanie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, bowiem wchodzący w skład Sądu wydającego wyrok w dniu 15 grudnia 1999 r. asesor sądowy pełnił swoją funkcję na podstawie przepisów, których orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007r. nie dotyczyło. Tak jak wyżej wskazano Asesor G. J. nie działał na podstawie niekonstytucyjnego przepisu 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., lecz na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, a co do konstytucyjności tej podstawy działania asesorów Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się. Rozważanie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego zbędne było również z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie z przepisem art. 442 1 § 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zdarzeniem, z którym powód wiążę odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego było wydanie wyroku w dniu 15 grudnia 1999r. przez skład orzekający, któremu przewodniczył asesor sądowy. Pozew powód wniósł w dniu 10 listopada 2011r. (k. 7 akt), a zatem po upływie 10 letniego terminu przedawnienia. --- STRONA 4 --- W przypadki szkód na osobie termin przedawnienia nie może się jednak skończyć wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 1 § 3 kc ). Nawet zatem gdyby przyjąć, że z chwilą publikacji wyroku TK tj. w dniu 5 listopada 2007 r. (Dz.U. 2007.204 (...)) powód mógł dowiedzieć się o tym, że przepis art. 135§ 1 ustawy z 27 lipca 2001 r.- prawo o ustroju sądów powszechnych, na podstawie której orzekali asesorzy sądowi był niezgodny z Konstytucją i od tej daty liczyć trzyletni termin przedawnienia, to i tak roszczenie należałoby uznać za przedawnione z dniem 5 listopada 2010 r., czyli rok przed wniesieniem powództwa. Ustawowym skutkiem przedawnienia jest powstanie po upływie terminu przedawnienia po stronie tego, przeciwko komu przysługuje roszczenie, uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia. Skutkiem zaś skorzystania przez dłużnika z przysługującego mu uprawnienia i podniesienia w toku procesu zarzutu przedawnienia roszczenia jest niemożność zasądzenia przedawnionego roszczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, iż skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawno – materialne uzasadniające jego uwzględnienie, a ich badanie w takiej sytuacji staje się zbędne (uchwała SN z 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 114, wyrok SN z 11 sierpnia 2010 r. I CSK 653/09). Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz treść wyżej powołanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 102 kpc, bowiem powód jest osobą pozbawioną wolności, która nie ma możliwości zebrania środków na pokrycie kosztów postępowania. Zarządzenie : 1. odnotować, 2. odpis wyroku z uzasadnieniem i z pouczeniem doręczyć powodowi, 3. kal. 21 dni.