Wyrok I C 806/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 806/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin, dnia 22 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Koninie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Angelika Lewandowska Protokolant: sekr. sąd. Justyna Tomasik po rozpoznaniu w dniu 22-06-2016 r. w Koninie sprawy z powództwa T. N. przeciwko W. K. o ochronę dóbr osobistych 1. Nakazuje pozwanemu , aby zamieścił na swój koszt, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku, na pierwszej stronie (...) w formacie 10 cm x 10 cm oświadczenie o następującej treści: „Przepraszam, że pomówiłem Pana T. N. o wyłudzenie dotacji unijnych z (...). 2. Nakazuje pozwanemu zaprzestanie pomawiania powoda oraz rozpowszechniania nieprawdziwych informacji na temat powoda. 3. Upoważnia powoda do zamieszczenia oświadczenia jak w pkt. 1 wyroku na koszt pozwanego, jeżeli pozwany nie wykona swego obowiązku w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku. 4. Zasądza od pozwanego zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 2.000 zł ( dwa tysiące złotych ) na rzecz (...) Dla (...) w T.. 5. Oddala powództwo w pozostałym zakresie. 6. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. SSO Angelika Lewandowska Sygn. akt I C 806/14 UZASADNIENIE Powód T. N. w pozwie skierowanym przeciwko W. K. w sprawie ochrony naruszonych dóbr osobistych wniósł o nakazanie pozwanemu usunięcia skutków naruszenia poprzez zamieszczenie płatnego ogłoszenia w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku, na pierwszej stronie tygodnika Gazeta (...), w formacie 10 cm x 10 cm (100 cm 2 ) o następującej treści: „ Przepraszam, --- STRONA 2 --- że pomówiłem Pana T. N. o wyłudzenie dotacji unijnych z (...). Powód zawarł ponadto w pozwie żądanie: zasądzenia od pozwanego na rzecz (...) dla (...), (...) 10, (...)-(...) T. kwoty 10 000 zł tytułem przekazania w/w sumy na cel społeczny w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda; nakazanie pozwanemu zaprzestania pomawiania powoda oraz rozpowszechniania nieprawdziwych informacji na jego temat; upoważnienie powoda do opublikowania tekstu powyższych przeprosin na koszt pozwanego w tytule prasowym w wymienionym w pkt 1 pozwu w przypadku gdyby nie uczynił tego pozwany w zakreślonym z wyroku terminie a także zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu podniósł, iż w dniu 13 maja 2014 roku doszło do zdarzenia, w trakcie którego pozwany W. K. publicznie pomówił powoda o pobranie pieniędzy należnych sąsiadce W. J. z dopłat unijnych bezpośrednich. Powyżej opisane zachowanie pozwanego poniżające i upokarzające dla powoda naruszyło również jego godność i wizerunek. Powód wskazał, iż podstawę jego roszczeń stanowi art. 23 i 24 kodeksu cywilnego. Na rozprawie w dniu 08.12.2014 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, zarzucając, że nie naruszył dóbr osobistych powoda w sposób mu zarzucany. Na rozprawie w dniu powód podtrzymał żądanie z tą zmianą, iż domagał się aby przeproszenie go zostało dokonane nie jak pierwotnie żądał na łamach Gazety (...), lecz na łamach (...). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód T. N. jest nauczycielem w Zespole Szkół (...) w Z.. Na dzień 13.05.2014 r. był też radnym gminy Z. oraz przewodniczącym rady wspólnoty pastwiskowej. Powód i pozwany mieszkają w tej samej miejscowości – K.. W dniu 13.05.2014 r. w sali OSP w K. odbyło się zebranie wiejskie. Na zebraniu tym obecnych było ok. 30 osób, w tym powód i pozwany. Podczas zebrania pozwany zarzucił powodowi, że pobiera za W. J., należne jej, dopłaty unijne. Jeszcze przed tym zebraniem toczyło się postępowanie zainicjowane przez pozwanego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dotyczące nieprawidłowości przy pobieraniu dopłat unijnych m.in. przez powoda. Powód w związku z tym postępowaniem musiał stawiać się na Policję, aby wyjaśniać czy przywłaszczył sobie jakieś pieniądze wspólnoty gruntowej. Prowadzone postępowanie w sprawie nieprawidłowości przy pobieraniu dopłat unijnych zostało umorzone. Powód jest skonfliktowany z pozwanym, albowiem ten zarzuca mu jakoby dopuszczał się nieprawidłowości przy pobieraniu dopłat unijnych, wysłał pismo do dyrektora szkoły, w której uczy powód zarzucając, że powód przebywając na urlopie dla poratowania zdrowia bezprawnie pobiera dochody, ponieważ oszukał swojego lekarza rodzinnego. Nadto powód podejrzewa, że pozwany był autorem anonimów jakie wpływały do Starosty oraz dyrektora szkoły, w której uczy powód, a które dotyczyły powoda. Źródłem tego konfliktu jest to, że powód osobiście zaangażował się w wyjaśnienie sprawy związanej ze złożeniem wniosku o dopłaty unijne w czasie kiedy przewodniczącym wspólnoty gruntowej był syn pozwanego, który bez wiedzy pozostałych członków wspólnoty wydzierżawił pastwiska swojemu bratu co spowodowało, że okoliczni rolnicy nie mogli pobrać dopłat. Wniosek o wypłacenie dopłat złożony przez syna pozwanego został wycofany i rolnicy w konsekwencji otrzymali dopłaty. Sprawa rzekomego pobierania dopłat przez powoda za W. J. była szeroko komentowano w lokalnym środowisku. Byli tacy, którzy znali powoda i mówili, że jest to niemożliwe, ale byli też tacy którzy wierzyli pozwanemu i komentowali to słowami: „Skoro W. tak mówi, to tak było”. Powód wystąpił z prywatnym aktem oskarżenia skierowanym przeciwko W. K. oskarżając go o to, że w dniu 13.05.2014 r. został pomówiony przez W. K. twierdzeniem, że pobrał pieniądze należne sąsiadce W. J. z dopłat unijnych bezpośrednich, tj o takie postępowanie, które może poniżyć T. N. w opinii publicznej i narazić go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania jego zawodu, tj., o czyn określony w art. 212 § 1 kk. Wyrokiem z dnia 4 września 2015 roku Sąd Rejonowy w S. w sprawie II K (...) oskarżonego W. K. uznał za winnego tego, że w dniu 13 maja 2014 roku w godzinach wieczornych, na zebraniu wiejskim członków wspólnoty pastwiskowej, w sali OSP, w miejscowości K., gmina Z. pomówił T. N. o to, że pobrał jemu nienależne pieniądze należne W. J. z dopłat unijnych bezpośrednich, to jest o takie --- STRONA 3 --- postępowanie, które mogło poniżyć pokrzywdzonego w opinii publicznej i narazić go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu nauczyciela i prowadzenia działalności publicznej jako radnego i przewodniczącego rady wspólnoty pastwiskowej we wsi K. to jest przestępstwa z art. 212 § 1 kk i za to na podstawie artykuł 212 § 1 kk w związku z artykułem 33 § 1 i 3 kk wymierzył mu karę 80 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. W. K. od powyższego wyroku złożył apelację, po rozpoznaniu której Sąd Okręgowy w K.wydał w dniu 04.12.2015 r. w sprawie II Ka (...) wyrok utrzymujący w mocy zaskarżony wyrok oraz rozstrzygnął o kosztach procesu. Wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w S. w dniu 04.09.2015 r. w sprawie II K (...) jest zatem prawomocny. W lokalnej gazecie- (...) ukazały się dwa artykuły dotyczące sprawy karnej toczącej się z oskarżenia prywatnego T. N. przeciwko oskarżonemu W. K.. Jeden z artykułów zatytułowany został:., „Awantura o pastwisko”. O całej sprawie z prasy dowiedzieli się uczniowie powoda, jego współpracownicy, radni z Z. oraz koledzy z pracy. W toku niniejszej sprawy powód był wzywany do Agencji Nieruchomości Rolnych w sprawie złożenie wyjaśnień jakoby pobierał dopłaty za część pastwisk. Agencja prowadziła ustalenia w tej sprawie, albowiem otrzymała zawiadomienie o rzekomych nieprawidłowościach, które podpisane było imieniem i nazwiskiem pozwanego. Pozwany twierdzi, iż podpis pod tym zawiadomieniem nie został złożony przez niego. Policja pobierała na tę okoliczność od niego próbki pisma. Agencja nie stwierdziła, aby doszło ze strony powoda do pobrania dopłat za inną osobę. Pozwany do maja 2016 r. utrzymywał się z renty strukturalnej w wys. 1664 zł netto. Obecnie czeka na decyzje w sprawie przyznania mu emerytury. Mieszka z żoną i synem, któremu przekazał ok. 10 lat temu gospodarstwo rolne o pow. ok. 21 ha. Pomaga synowi w prowadzeniu tego gospodarstwa. Żona pozwanego ma emeryturę rolniczą. Powód jest z żoną współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej domem, w którym mieszka. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: - zeznań powoda T. N. (k. 66-67 nagranie 00:02:36-00:35:15), - zeznań pozwanego W. K. (k. 67-68 nagranie 00:36:16-01:13:37, k. 82v nagranie 00:08:18-00:02:16), - dokumentów: pismo KPP w S. z dnia 06.12.2013 r. (k.80), wezwanie w charakterze świadka (k.9), odpis wyroku z dnia 04.09.2015 r. (k.43) - dokumentów zgromadzonych w aktach Sądu Rejonowego w S. II K (...). Nie miały znaczenia dla poczynienia ustaleń faktycznych następujące dokumenty dołączone przez pozwanego: uchwała wspólnoty gruntowej wsi K. z dnia 13.04.2012 r. (k.56), ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych z dnia 29.06.1963 r. (k.57-59), Zeznania powoda T. N. Sąd uznał za wiarygodne, albowiem znalazły one potwierdzenie w dokumentach zawartych w aktach Sądu Rejonowego w S. II K (...), w tym wyrokach: z dnia 04.09.2015 r. i 04.12.2015 r. Zeznania pozwanego W. K. Sąd uznał za wiarygodne, w tej części w której korespondowały one z zeznaniami powoda. Sąd nie dał wiary zeznaniom pozwanego co do braku jego orientacji na temat swojej sytuacji finansowej, albowiem w tej części jego zeznania uznać należy za wymijające. Sąd oddalił wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z jego pisemnych wyjaśnień, albowiem sprzeciwiły się temu naczelne zasady postępowania cywilnego: zasada bezpośredniości i zasada ustności. Sąd oddalił również wniosek o przeprowadzenie dowodu z kserokopii dokumentów dołączonych do przez pozwanego do pisma z dnia 26.04.2016 r. a także dowód z zeszytu „Kolejność pasienia bydła, pastwisko nr 1”, albowiem dowody te zmierzały do wykazania, że powód dopuścił się nadużyć przy pobieraniu dopłat unijnych, czego Sąd nie mógł badać z uwagi na związanie wyrokiem karnym. A nadto podlegały one oddaleniu dlatego, że nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd zważył, co następuje: --- STRONA 4 --- Roszczenie powoda zasługuje co do zasady na uwzględnienie. Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W przypadku osoby fizycznej jej dobre imię, czy też cześć, honor, uczciwość, rzetelność osobista i zawodowa stanowią dobra osobiste podlegające ochronie na mocy w/w przepisu prawa. Powód wywodził swoje roszczenie z treści art. 24 § 1 kc, zgodnie z którym ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. Podstawą zaś żądania zasądzenia na rzecz (...) dla (...) w T. kwoty 10 000 zł jest przepis art. 448 kc - zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z art. 24 § 1 kc w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszym rzędzie ustalić, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie oceniać, czy działanie pozwanego było bezprawne, mając przy tym na względzie, że powołany przepis posługuje się konstrukcją domniemania bezprawności, a zatem ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na pozwanym. Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że powód wykazał, iż doszło od naruszenia jego dóbr osobistych. Powód w niniejszej sprawie domagał się przeproszenia go przez pozwanego za publiczne pomawianie go o pobranie dopłat unijnych należnych W. J.. Za czyn ten pozwany został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w S. jaki zapadł w dniu 04.09.2015 r. w sprawie II K (...). Zgodnie z art. 11 kpc ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Zatem wyrok skazujący W. K. za popełnienie przestępstwa z art. 212 § 1 kk jest wiążący w niniejszej sprawie. Wskazane związanie dotyczy, ustalonych w sentencji wyroku karnego, znamion przestępstwa, okoliczności jego popełnienia, w tym czasu i miejsca. Ponadto moc wiążąca wyroku karnego przejawia się w tym, że w sprawie cywilnej niedopuszczalne jest dokonywanie przez Sąd jakichkolwiek własnych ustaleń co do okoliczności, którymi Sąd jest związany w postępowaniu cywilnym. Tym samym okoliczność pomówienia powoda przez pozwanego w zakresie opisanym w treści prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa z art. 212§1 kk w przedmiotowej sprawie cywilnej jest uznana za ustaloną i nie podlegającą jakimkolwiek wątpliwością. Czyn z art. 212 § 1 kk to czyn godzący w tzw. cześć zewnętrzną, czyli dobre imię. Okoliczność, iż za czyn który jest przedmiotem niniejszej sprawy pozwany został skazany wyrokiem karnym przesądza także wprost o bezprawności działania pozwanego W. K., którego to ustalenia pozwany nie może skutecznie obalić. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia zatem wątpliwości, że pozwany W. K. dopuścił się naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci dobrego imienia poprzez swoje zachowanie wypełniające znamiona pomówienia. Ponosi on więc odpowiedzialność ustawową z tytułu czynu niedozwolonego wobec powoda. Podanie przez pozwanego fałszywych informacji o tym, że powód pobrał dopłaty unijne za W. J. naruszało jego dobre imię. Powyższe pomówienia wyrządziło powodowi istotną krzywdę, albowiem poddawało pod wątpliwość jego uczciwości i rzetelność i narażało go na utratę zaufania niezbędnego do pełnienia przez niego funkcji radnego a także przewodniczącego wspólnoty gruntowej. Przedstawiało go także w złym świetle jako nauczyciela, który co oczywiste powinien stanowić wzór dla swoich uczniów. To rodzi, co do zasady obowiązek pozwanego dopełnienia przez niego czynności potrzebnych do usunięcia skutków swojego działania. W ramach tych czynności powód zażądał zobowiązania pozwanego do zamieszczenia przeprosin na łamach (...), gdzie pojawił się dwukrotnie artykuł opisujący spór powoda z pozwanym. Sąd uwzględnił żądanie powoda uznając, że taka forma przeprosin, skoro zarzuty pozwanego, iż powód pobierał dopłaty za inną osobę jakie padły na zebraniu wspólnoty gruntowej odbiły się szerokim echem w środowisku lokalnym (jak sam w swoich zeznaniach wskazał pozwany: „we wsi po tym artykule to wrzało”), pozwoli na wyeliminowanie skutków tego naruszenia. Sąd miał na uwadze, że powód jest osobą znaną zarówno wśród mieszkańców K., bo w K. mieszka jak i Z., bo tam pełnił funkcję radnego oraz pracuje jako nauczyciel, a zatem zamieszczenie przeprosin w lokalnej gazecie, która opisywała niniejszą sprawę pozwoli na przywrócenie jego dobrego imienia. W związku z naruszeniem dobrego imienia powoda Sąd uznał również za zasadne żądanie nakazania pozwanemu zaniechania dalszych naruszeń. Żądanie zaniechania naruszenia sfery chronionej prawem osobistym obejmuje zaniechanie zagrożeń dobra osobistego (art. 24 § 1 kc ) oraz z zaniechania --- STRONA 5 --- dalszych naruszeń (art. 24 § 1 zd. 1 w zw. z art. 24 § 1 zd. 2 kc ), przy czym przesłanką tego roszczenia jest istnienie uzasadnionej obawy dalszych naruszeń. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie strona powodowa wykazała, że taka obawa dalszego naruszania przez pozwanego jego dóbr osobistych nadal istnieje. Wskazywała na to postawa pozwanego, który pomimo że został skazany wyrokiem karnym za pomówienie powoda i pomimo, że Sąd pouczał go, że ustalenia wyroku są wiążące również w niniejszej sprawie nadal formułował zarzuty o nieprawidłowościach jakich ma się dopuszczać powód przy pobieraniu dopłat oraz kwestionował skazujący go prawomocny wyrok. Najdobitniej świadczą o tym słowa pozwanego wypowiedziane podczas jego przesłuchania w charakterze strony: „ja uważam, że są dowody na to, że powód niesłusznie pobierał dopłaty unijne, a za to teraz domaga się przeprosin”. Te okoliczności powodują, iż pozwany nadal pozbawiony jest refleksji nad tym, że popełnił przestępstwo pomówienia powoda i powoduje konieczność ochrony przed takimi działaniami i nakazanie pozwanemu zaprzestania pomawiania powoda, o czym Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku. W kolejnym punkcie wyroku Sąd kierując się treścią art. 480 § 1 kc upoważnił powoda do zamieszczenia oświadczenia jak w pkt. 1 wyroku na koszt pozwanego, gdyby pozwany tego obowiązku nie wykonał w terminie 30 dni od uprawomocnienia wyroku. Sąd skorygował jedynie żądanie powoda w tym zakresie, iż wydłużył termin w jakim pozwany ma czas na samodzielną realizację wyroku z 14 dni do 30 dni uznając, iż termin 14 dniowy jest zbyt krótki. Sąd Okręgowy podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 maja 2013 r. I CSK 531/12 (nie publ.), w którym Sąd Najwyższy wskazując na bezwzględny, skuteczny erga omnes, charakter ochrony dóbr osobistych, uznał za możliwe zastosowanie do niej instytucji wykonania zastępczego przewidzianej w art. 480 kc i upoważnienie powoda - już na etapie merytorycznego rozstrzygnięcia o obowiązku złożenia przez pozwanego odpowiedniego oświadczenia o przeproszeniu-do wykonania zstępczego, co przyczyni się do szybkiego, a tym samym realnego zniweczenia skutków dokonanego naruszenia dóbr osobistych. Ten kierunek wykładni został również podzielony w kolejnym najnowszym orzeczeniu Sądu Najwyższego tj., w uchwale z dnia 17.02.2016 r. w sprawie III CZP 106/15. Na podst. art. 448 kc Sąd zasądził od pozwanego na wskazany przez powoda cel społeczny kwotę 2000 zł. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 kwietnia 2002r. (sygn. akt V CKN 1010/2000, LexPolonica nr 357658), przy określeniu „odpowiedniej” sumy zadośćuczynienia przyznawanego na podstawie art. 448 kc należy rozważyć wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności rodzaj naruszonego dobra i rozmiar doznanej krzywdy, intensywność naruszenia oraz stopień winy sprawcy, a także sytuację majątkowej zobowiązanego. W ocenie Sądu, całokształt okoliczności faktycznych sprawy przemawia za obowiązkiem zapłaty przez pozwanego świadczenia pieniężnego na cel społeczny. Świadczenie pieniężne może być zasądzone wtedy, gdy udzielenie pokrzywdzonemu satysfakcji moralnej i tym samym usunięcie skutków naruszenia dobra osobistego, nie może być osiągnięte za pomocą innych środków i okoliczność taka zaistniała na tle niniejszej sprawy. W ocenie Sądu postawa pozwanego, który pomimo skazania go wyrokiem karnym za pomówienie nadal nie widzi niczego niewłaściwego w swoim postępowaniu może zostać zweryfikowana wtedy gdy odczuje on finansowy skutek swoich zachowań. Sąd mając na uwadze sytuację materialną pozwanego uznał, iż kwota 2000 zł jaką zasądził od niego będzie stanowiła odpowiednią dolegliwość ekonomiczną. W pozostałym zakresie tj., co do zasądzenia na cel społeczny kwoty przewyższającej 2000 zł Sąd oddalił żądanie, uznając je za zbyt wygórowane. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc w zw. z art. 100 kpc i w zakresie roszczenia niemajątkowego obciążył tymi kosztami w całości pozwanego, albowiem powód wygrał sprawę w całości, natomiast w zakresie roszczenia majątkowego obciążył strony kosztami mając na uwadze wynik sprawy. Koszty poniesione przez powoda a związane z roszczeniem niemajątkowym stanowiły łącznie kwotę 977 zł na którą złożyła się opłata od pozwu uiszczona przez powoda w kwocie 600 zł, koszty zastępstwa procesowego w wys. 360 zł oraz opłata od pełnomocnictwa w wys. 17 zł. Koszty poniesione przez powoda a związane z roszczeniem majątkowym stanowiły łącznie 1700 zł (500 zł opłata od pozwu, 1200 zł koszty zastępstwa procesowego). Mając na uwadze, iż roszczenie majątkowe powoda zostało uwzględnione w 20% do zwrotu od pozwanego należy mu się kwota 340 zł stanowiąca 20% z 1700 zł. Z powyższego wynika, iż pozwany winien tytułem zwrotu kosztów zwrócić powodowi łącznie kwotę 1317 zł, którą Sąd zasadził w pkt. 6 wyroku. Angelika Lewandowska