Postanowienie I C 785/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 785/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia Sądu Okręgowego Paweł Barański Protokolant : staż. Monika Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa J. G. i M. G. przeciwko S. P. Z.O.Z.Sz. W. im. J. P. II w B. oraz P. (…) S. A. w W. O. w Ł. o zadośćuczynienie 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powodów obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych. Sygn. akt I C 785/11 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 7 czerwca 2011 r. powodowie J. G. i M. G.wnieśli o zasądzenie od pozwanych P. (…) SA O.w Ł.i Sz. W. im. J. P. II w B. solidarnie na swoją rzecz kwot po 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci więzi rodzinnej oraz prawa do istnienia rodziny i prawa do macierzyństwa (ojcostwa) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Powodowie wnieśli ponadto o ustalenie odpowiedzialności pozwanych za skutki zdarzenia z dnia 1 lutego 2006 r. oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powodowie podali, że w dniu 1 lutego 2006 r. w Sz.W. im. J. P. II w B.na O.G. – P. odebrano poród J. G.. Skutkiem niedołożenia należytej staranności w opiece nad pacjentką doszło do wewnątrzmacicznej zamartwicy płodu i porodu martwego dziecka. Jako podstawę prawną odpowiedzialności pozwanego powodowie wskazali art. 415 KC, podnosząc iż do porodu martwego dziecka nie doszłoby gdyby nie ewidentne niedbalstwo lekarza nadzorującego poród – S. B. oraz położnej K. G.. (pozew –k.3-10) --- STRONA 2 --- Postanowieniem z dnia 7 lipca 2011 r. Sąd zwolnił powodów od kosztów sądowych ponad kwotę 2.500 zł. (postanowienie –k.73) W odpowiedzi na pozew pozwany Sz. W. im. J. P.II w B. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powodów, wskazując iż już w dniu 3 lutego 2006 r. powodowie mieli wiedzę o szkodzie i osobie, która ich zdaniem jest obowiązana do naprawienia szkody. Zatem termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 3 lutego 2006 r. i upłynął w dniu 3 lutego 2009 r. (odpowiedź na pozew –k.80-83) W odpowiedzi na pozew pozwany P.(…) S. A. nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa przez pełnomocnika będącego radcą prawnym i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwany zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia objętego pozwem, wskazując iż powodowie dowiedzieli się o szkodzie jak i osobie odpowiedzialnej w dniu 1 lutego 2006 r., z zatem roszczenia dochodzone pozwem uległy przedawnieniu z dniem 1 lutego 2009 r., a tym samym przed dniem wniesienia pozwu. Pozwane P(…) zakwestionowało również istnienie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem personelu szpitala a szkodą w postaci urodzenia przez powódkę martwego dziecka. (odpowiedź na pozew –k.92-93) W piśmie procesowym z dnia 7 listopada 2011 r. pełnomocnik powodów wskazał, że podniesiony zarzut przedawnienia jest bezpodstawny. Podniósł, że czyn, który spowodował szkodę wypełnia przesłanki przestępstw z art. 155 KK, art. 160 KK, art. 162 KK, a zatem termin przedawnienia wynosi 10 lat i nie upłynął w dniu wniesienia pozwu. Podniósł ponadto, że fakt, iż w niniejszej sprawie nie doszło do skazania jakiejkolwiek osoby prawomocnym wyrokiem karnym nie wyłącza możliwości dowodzenia przez sądem zaistnienia przestępstwa i nie wyklucza uznania, że zastosowanie znajduje 10-letni termin przedawnienia, wynikający z faktu, iż szkoda była wynikiem przestępstwa. (pismo procesowe –k.116-118) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódka J. G. zaszła w ciążę w kwietniu 2005 r., była to jej pierwsza ciąża. Przebieg ciąży nie był powikłany, poza nadmiernym przyrostem masy ciała – 28 kg. Do szpitala w B. powódka zgłosiła się w dniu 30.01.2006 r., o godz. 14.52, w ukończonym 41 tygodniu ciąży i została przyjęta do Oddziału Patologii Ciąży. Przy przyjęciu stan ogólny ciężarnej był dobry, badania laboratoryjne w granicach normy. Dobrostan płodu potwierdzony KTG. W dniu 1.02.2006 r. podczas rutynowo wykonywanej amnioskopii (godz. 9.45) stwierdzono zielone wody płodowe i przekazano powódkę do Sali porodowej celem indukcji porodu. Po podaniu wlewu kroplowego z oxytocyną wyzwoliła się czynność skurczowa macicy. Wykonany zapis KTG od godz. 10.10 do 10.30 nie wskazywał na zagrożenie płodu (czynność serca płodu w granicach 150/min/, prawidłowa oscylacja). W powtórnie wykonanym zapisie KTG o godz. 13.00 wystąpiły późne deceleracje (zwolnienie czynności serca płodu do 80/min.), świadczące o zagrożeniu płodu i były wskazaniem do natychmiastowego zakończeniu porodu (cięcie cesarskie). Brak zgodności pomiędzy kardiotokogramem a partogramem, w którym przez cały okres trwania porodu odnotowana była prawidłowa czynność serca płodu (130-140/min.) nasuwa przypuszczenie, że nieprawidłowa czynność serca płodu mogła pojawić się wcześniej. Nie podjęcie natychmiastowej interwencji przy patologicznym zapisie KTG skutkowało wewnątrzmacicznym obumarciem płodu. Powódka ze względu na: nadmierny przyrost masy ciała w ciąży (28 kg), ciążę przeterminowaną, zielone wody płodowe i brak samoistnej czynności skurczowej macicy (poród indukowany) wymagała szczególnie wnikliwego monitorowania porodu, kwalifikowała się bowiem do grupy rodzących o podwyższonym ryzyku. Prawidłowa reakcja na patologiczny zapis KTG – natychmiastowe rozwiązanie cięciem cesarskim – dawało szansę na urodzenie żywego dziecka. Dokumentacja medyczna --- STRONA 3 --- powódki była prowadzona przez pozwany Szpital niestarannie i mało czytelnie. (opinia biegłego z zakresu położnictwa i ginekologii –k.136, dokumentacja medyczna z przebiegu porodu J. G. –k.91) Dziecko J. i M.G. urodziło się martwe w dniu 1 lutego 2006 r. (wynik badania autopsyjnego –k.56, karta informacyjna –k.60) Są trzy główne grupy przyczyn wewnątrzmacicznego obumarcia płodu: niedotlenienie, zakażenie okołoporodowe oraz wady rozwojowe. Zdecydowana większość przypadków zgonu płodu w okresie okołoporodowym spowodowana jest niedotlenieniem. W czasie porodu powinna być przeprowadzona bardzo dokładna diagnostyka zagrożenia płodu. Dzieli się ona na trzy grupy postępowań. Pierwsza z nich to diagnostyka etiologiczna, która powinna być przeprowadzona przed rozpoczęciem porodu. Polega ona na zebraniu dokładnego wywiadu na temat elementów, które mogą mieć wpływ na przebieg porodu i stan płodu: immunizacja w zakresie Rh, niewydolność łożyska, przeterminowanie ciąży, ogólne ciężkie schorzenia matki, zakażenia okołoporodowe. Drugą grupą diagnostyki jest diagnostyka biofizyczna. W jej zakres wchodzą takie elementy jak amnioskopia, badanie KTG, testy czynnościowe np. oksytocynowe. Trzecią grupę stanowi diagnostyka biochemiczna, która jest głównie wykonywana w ośrodkach o wyższej referencyjności. Jest to badanie równowagi kwasowo – zasadowej. Ta diagnostyka najbardziej wiarygodnie oddaje stan płodu. Jest to badanie, którego nie wykonuje się rutynowo, tylko w szczególnych przypadkach. Dwa pierwsze elementy powyższej diagnostyki zostały w zasadzie wykonane w przypadku powódki. Została zrobiona amnioskopia, test oksytocynowy i monitorowanie KTG w trakcie porodu. Zapis KTG wykonano dwukrotnie. Po raz pierwszy o godz. 10.10 na początku porodu. Wskazywał on na dobrostan płodu. Drugi zapis KTG wykonany o godzinie 13.00 był już patologiczny. Występowały w nim deceleracje czyli zwolnienie czynności serca płodu w czasie skurczu. Było to wskazanie do natychmiastowego zakończenia porodu. Powódka, jako pacjentka rodząca wymagała ciągłego monitorowania. Personel Szpitala, mimo nieprawidłowego zapisu w KTG kontynuował poród drogami natury, podczas gdy należało go rozwiązać cesarskim cięciem. Zielone wody płodowe świadczą o przebytym epizodzie niedotlenienia lub przewlekłym niedotlenieniu płodu i wymagają poszerzonej diagnostyki, która w przypadku powódki została wykonana, ponieważ powódka została przewieziona na salę porodową i podłączono zapis KTG. Zapis ten był prawidłowy, więc można było prowadzić poród siłami natury, do czasu, aż wystąpiła patologia w zapisie KTG. Nie można wykluczyć, że w przypadku prawidłowej reakcji personelu medycznego i przeprowadzeniu cesarskiego cięcia dziecko urodziłoby się z poważną wadą lub martwe. Biorąc pod uwagę zapisy KTG było większe prawdopodobieństwo, że przy zastosowaniu cesarskiego cięcia dziecko urodziłoby się żywe. W przypadku krótkiego niedotlenienia jego skutki są zwykle niezbyt nasilone i w większości przypadków odwracalne. Im dłużej trwa proces niedotlenienia, tym większe jest prawdopodobieństwo obumarcia dziecka. Nie da się tego określić czasowo, tzn. nie można stwierdzić, po jakim czasie niedotlenienia dziecko obumiera. Określenie procentowych szans urodzenia się dziecka żywego przy prawidłowej reakcji na patologiczny zapis KTG jest niemożliwe. Pierwszy zapis KTG zakończono o godz. 10.30. Teoretycznie zaraz po zakończeniu tego zapisu mogły wystąpić czynniki, które spowodowałyby narastanie niedotlenienia płodu. W niniejszym przypadku okres niedotlenienia był wystarczająco długi, żeby mógł doprowadzić do ciężkiego niedotlenienia. Wiąże się to z następującymi czynnikami: ciąża była przeterminowana, a więc mogła występować przynajmniej częściowa niewydolność łożyska, co wpływa na wymianę gazową. Niekorzystny wpływ miał także przyrost masy ciała pacjentki rodzącej. Występowanie zielonych wód płodowych może też świadczyć o tym, że niedotlenienie rozpoczynało się już w trakcie pierwszego zapisu KTG, ale było jeszcze na tyle niewielkie, że zapis nie wykazał nieprawidłowości. Gdyby zapis KTG był prowadzony w sposób ciągły to nieprawidłowości --- STRONA 4 --- byłyby wychwycone wcześniej. Patologia w zapisie KTG była wskazaniem do wykonania badania biochemicznego. Dalsze postępowanie byłoby zależne od wyniku takiego badania. Jeżeli nie ma możliwości wykonania badania biochemicznego trzeba rozwiązać poród przez cesarskie cięcie. W 2006 r. nie było obowiązku prowadzenia ciągłego zapisu KTG, ale było to zalecane w przypadku porodów indukowanych lub obciążonych ryzykiem z innych powodów. (ustna uzupełniająca opinia biegłego z zakresu położnictwa i ginekologii –k.160-162) W dniu 3 lutego 2006 r. M. G. złożył do Prokuratury Rejonowej w B. doniesienie o popełnieniu nieprawidłowości przy narodzinach córki w dniu 1 lutego 2006 r. Powód wskazał, że zostały popełnione poważne błędy w końcowej fazie porodu w Szpitalu w B., w wyniku czego noworodek zmarł. (pismo –k.55) Prokuratura Rejonowa w B. nie wszczęła postępowania karnego. (okoliczność bezsporna) W dniu 3 lutego 2006 r. M. G. złożył pisemne zawiadomienie o popełnieniu nieprawidłowości przy narodzinach córki w dniu 1 lutego 2006 r. do dyrekcji Szpitala w B., wskazując że zostały popełnione poważne błędy w końcowej fazie porodu w Szpitalu w B., w wyniku czego noworodek urodził się martwy. (pismo –k.62) Orzeczeniem z dnia 18 czerwca 2008 r. Okręgowy Sąd Lekarski w Ł. uznał lekarza S. B. winnym popełnienia przewinienia zawodowego i naruszenie art. 4 ustawy o zawodzie lekarza i art. 8 kel poprzez niedołożenie należytej staranności w opiece nad J.G.podczas porodu, jaki pacjentka odbyła w dniu 1 lutego 2006 r. w oddziale położniczo – ginekologicznym szpitala w B., co polegało na braku prawidłowego nadzoru lekarskiego nad tym porodem, a w szczególności przyjęcia przez lekarza wobec rodzącej postawy wyczekującej, pomimo wynikającego z KTG zagrożenia życia dziecka, czego konsekwencją było urodzenie przez J. G. martwego dziecka i za to wymierzył mu karę nagany. (orzeczenie – k.63) Orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. Naczelny Sąd Lekarski uchylił powyższe orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. (orzeczenie – k.109) Postępowanie dyscyplinarne przeciwko S. B. przed Okręgowym Sądem Lekarskim toczy się w dalszym ciągu. (pismo –k.129) Orzeczeniem z dnia 15 września 2008 r. Okręgowy Sąd Pielęgniarek i Położnych w Ł.wymierzył położnej K. G. karę upomnienia za to, że w dniu 1 lutego 2006 r. w czasie dyżuru dziennego opiekując się rodzącą J. G. nie zauważyła nieprawidłowości w zapisie KTG z godziny 13.00 i nie przedstawiła tego zapisu do oceny lekarzowi prowadzącemu poród, dokonywała zapisów w dokumentacji medycznej pacjentki J. G.niezgodnie z faktycznymi wskazaniami aparatury medycznej, a ponadto w trakcie powodu nie sprawowała należytej opieki nad pacjentką, co mogło być jedną z przyczyn wewnątrzmacicznej zamartwicy płodu, czym naruszyła przepisy dotyczące wykonywania zawodu zawarte w art. 5 ust. 1 i 2 pkt. 4 oraz art. 18 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej i zasady etyki zawodowej określone w pkt. I ust. 1 lit. a Części Szczegółowej Kodeksu Etyki Zawodowej Pielęgniarki i Położnej RP. (orzeczenie –k.67-68) J.G.nie korzystała z pomocy psychologa ani psychiatry po przedmiotowym zdarzeniu. M. G. po przedmiotowym zdarzeniu przez 4-5 miesięcy był na zwolnieniu lekarskim, aby opiekować się żoną. Powód również nie korzystał z pomocy psychologa ani psychiatry. Obecnie powodowie mają dziecko urodzone w 2010 r. (zeznania powódki J. G. –k.163, zeznania powoda M. G. –k.163) W dniu 20 grudnia 2010 r. powodowie skierowali do Sz.W. im. J.P. II w B. przesądowe wezwanie do zapłaty kwot po 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej oraz prawa do istnienia rodziny i prawa do macierzyństwa (ojcostwa) oraz kwot po 50.000 zł tytułem odszkodowania za pogorszenie --- STRONA 5 --- sytuacji życiowej w związku ze śmiercią osoby bliskiej. (przesądowe wezwanie do zapłaty – k.48-53, dowód nadania –k.54) W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty Sz. W. im. J. P. II w B. poinformował, że w okresie powstania szkody posiadał ubezpieczenie OC i w związku z tym sprawa została skierowana do ubezpieczyciela – (…) SA. (pismo –k.47) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, opinii biegłego, która nie była kwestionowana przez żadną ze stron oraz zeznań powodów. Sąd zważył co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia. Powodowie opierali swoje roszczenia na naruszeniu ich dóbr osobistych spowodowanym śmiercią osoby bliskiej – dziecka powodów, które urodziło się martwe podczas porodu w dniu 1 lutego 2006 r. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. 2007 r., nr 80 poz. 538), która uchyliła art. 442 KC i wprowadziła art. 442 1 KC, do roszczeń powstałych przed wejściem w życie w/w ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepis art. 442 1 KC. Przepis ten stanowi, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (§ 1). Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (§ 2). Zdanie pierwsze art. 442 1 § 1 KC wskazuje, że początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wyznacza uzyskanie wiedzy o dwóch faktach: szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie właściwą chwilą dla określenia początku trzyletniego biegu przedawnienia czyli momentem „dowiedzenia się o szkodzie” jest moment, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody, inaczej rzecz ujmując, gdy ma świadomość doznanej szkody (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 18.09.2002 r., III CKN 597/2000 oraz w wyroku z 20.01.2005 r., II CK 358/2004). Nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie powodowie uzyskali wiedzę o szkodzie już w dniu jej powstania tj. dnia 1 lutego 2006 r. Jednocześnie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego powodowie najpóźniej w dniu 3 lutego 2006 r. mieli wiedzę o osobie obowiązanej do naprawienia szkody. W pismach z tej daty skierowanych do Prokuratury Rejonowej w B. oraz do pozwanego Szpitala powód pisał „moim zdaniem zostały popełnione poważne błędy w końcowej fazie porodu w szpitalu w Bełchatowie”. Wynika z tego niezbicie, że najpóźniej w dniu 3 lutego 2006 r. powodowie mieli wiedzę o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin przedawnienia, obliczony zgodnie z art. 112 KC, upłynął zatem w dniu 3 lutego 2009 r. Sąd nie kwestionuje prawa powodów do dochodzenia, na podstawie art. 448 KC w związku z art. 24 KC, zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych takich jak więź rodzinna, prawo do istnienia rodziny i prawo do macierzyństwa i ojcostwa w związku z urodzeniem się martwego dziecka powodów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że postępowanie personelu medycznego pozwanego Szpitala podczas porodu powódki było nieprawidłowe i uzasadniało odpowiedzialność pozwanego za powstałą szkodę. Jednakże, zgodnie z art. 117 § 2 KC, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się --- STRONA 6 --- korzystania z zarzutu przedawnienia. W niniejszej sprawie pozwani nie zrzekli się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zatem, wobec upływu terminu przedawnienia i skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia przez pozwanych, powództwo podlegało oddaleniu. Należy dodać, że powodowie nie wskazali żadnych okoliczności, które wyjaśniałyby dlaczego czekali z wniesieniem powództwa ponad pięć lat od chwili zaistnienia szkody. Należy również stwierdzić, że nie było podstaw do przyjęcia 20-letniego terminu przedawnienia wynikającego z art. 442 1 § 2 KC. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że czyn, który spowodował przedmiotową szkodę wypełnia przesłanki przestępstwa. Można by ewentualnie rozważać tu przestępstwo z art. 155 KK (nieumyślne spowodowanie śmierci). Słuszny jest pogląd powodów, zgodnie z którym fakt, iż w niniejszej sprawie nie doszło do skazania jakiejkolwiek osoby prawomocnym wyrokiem karnym nie wyłącza możliwości dowodzenia przez sądem zaistnienia przestępstwa. Rzecz jednak w tym, że okoliczność zaistnienia przestępstwa nie została w niniejszej sprawie dowiedziona. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywał na powodach, reprezentowanych przez zawodowego pełnomocnika, którzy wywodzili skutki prawne w postaci możliwości dochodzenia swoich roszczeń z dłuższego terminu przedawnienia. Wydana w sprawie opinia biegłego lekarza położnika – ginekologa, wystarczająca dla przyjęcia odpowiedzialności cywilnej pozwanego Szpitala, nie przesądza o tym, że w sprawie zostały wypełnione przesłanki przestępstwa z art. 155 KK. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność karną osoby, która nieumyślnie powoduje śmierć człowieka. Z opinii biegłego wynika, że prawidłowa reakcja na patologiczny zapis KTG – natychmiastowe rozwiązanie ciąży cięciem cesarskim – jedynie dawała szansę na urodzenie żywego dziecka. Jak stwierdził biegły w opinii ustnej, nie można wykluczyć, że w przypadku prawidłowej reakcji personelu medycznego i przeprowadzenia cesarskiego cięcia dziecko urodziłoby się z poważną wadą lub martwe, przy czym niemożliwe jest określenie procentowych szans urodzenia się dziecka żywego przy prawidłowej reakcji na patologiczny zapis KTG. Zatem, opinia biegłego, a także pozostały zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na przyjęcie, iż zostały wypełnione przesłanki czynu z art. 155 KK. Nie ma więc podstaw do przyjęcia 20- letniego terminu przedawnienia. Na podstawie art. 102 KPC Sąd nie obciążył powodów obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych.