Postanowienie I C 768/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2012 roku Sąd Okręgowy w Bia

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 768/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Małgorzata Kudrycka-Jarosz Protokolant: Starszy protokolant Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa W. T. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (…) w B. o zapłatę I. Oddala powództwo; II. Umarza postępowanie w sprawie o ustalenie; III. Odstępuje od obciążenia powódki kosztami zastępstwa procesowego należnymi stronie pozwanej. Uzasadnienie: Powódka W. T. po ostatecznym sprecyzowaniu pozwu wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (…) w B. kwoty 240.000zł, cofając powództwo w zakresie pierwotnie sformułowanego w pozwie żądania ustalenia (k. 62, 75). Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (…) w B., wyrażając zgodę na cofnięcie pozwu w zakresie roszczenia o ustalenie, wniosła o umorzenie postępowania oraz oddalenie powództwa o zapłatę i obciążenie powódki kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 75-56). Sąd ustalił, co następuje: 1 ŠÊ@,‹'.'Ä1Ê,ÊŠí.1' 149” _řååąšš --- STRONA 2 --- Bezspornym w sprawie było, iż powódka zamieszkuje w lokalu nr (…) położonym w budynku nr (…) przy ul. (…) w B.. Zajęcie przez powódkę przedmiotowego lokalu zostało poprzedzone podpisaniem przez strony w dniu 25 stycznia 1984r. umowy w sprawie określenia kolejności przydziału mieszkania spółdzielczego a następnie uzyskaniem przydziału lokalu nr (…) o powierzchni 60,3m w dniu 28.09.1984r. Lokal wydano na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 17.06.1984r. (dowód: dokumenty- umowa w sprawie określenia kolejności przydziału mieszkania k. 7, przydział lokalu mieszkalnego k.8, protokół zdawczo - odbiorczy k.9). We wszystkich wskazanych dokumentach oprócz powódki, jako strona występowała pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (…) w B.. To do pozwanej spółdzielni powódka w 22 listopada 1978r.występowała z wnioskiem o przydział mieszkania i to w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku otrzymała przydział przedmiotowego mieszkania (dowód: k. 1-3 akt członkowskich powódki). W dniu 24 października 1989r. powódka wystąpiła do pozwanej spółdzielni z prośbą o możliwość przekształcenia posiadanego przez nią lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu na własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu. Początkowa zgoda na zamianę została następnie cofnięta przez zarząd spółdzielni, po ustaleniu, iż spółdzielnia nie jest właścicielką przedmiotowego lokalu. W piśmie do powódki z dnia 13.11.1989r. pozwana poinformowała, iż właścicielem lokalu jest Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych, zaś powódka może się domagać zamiany jej lokalu na inny lokal będący własnością spółdzielni. W odpowiedzi na stanowisko spółdzielni powódka składała kolejne wnioski o przekształcenie, za każdym razem spotykając się z odmową. Ostatecznie Rada Nadzorcza pozwanej spółdzielni utrzymała w mocy uchwałę zarządu spółdzielni z 21 marca 2001r. o niewyrażeniu zgody na przekształcenie. W dniu 2 października 2001 r. wobec konsekwentnej postawy spółdzielni powódka wyraziła zgodę na zamianę zajmowanego przez nią lokalu na lokal znajdujący się w zasobach spółdzielni, z zaznaczeniem, iż lokal ma odpowiadać potrzebom niepełnosprawnego syna powódki. Do zamiany jednak nie doszło z uwagi, iż proponowane przez pozwaną lokale nie spełniały wymogów powódki związanych z faktem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem 2 --- STRONA 3 --- (dowód: wniosek k. 29, informacja i decyzji zarządu spółdzielni k. 30, k. 44, 43 postanowienie Rady Nadzorczej Spółdzielni, k. 51 oświadczenie powódki o zainteresowaniu zamianą mieszkania -dokumenty z akt spółdzielczych powódki). Lokal nr (…) w budynku nr (…) położonym przy ul. (…) w B. został wzniesiony ze Środków Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych . Do 30 września 2002r. pozwana spółdzielnia administrowała wskazanym budynkiem przekazując go następnie Zarządowi Mienia Komunalnego (k. 25-26 odpowiedź na pozew). Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się niezasadne. Powódka pierwotnie domagała się ustalenia, iż pozwana spółdzielnia jest zobowiązana do wyrażenia zgody na przekształcenie będącego w jej posiadaniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu wstecznie cofając powództwo w tym zakresie i wnosząc o zasądzenie na rzecz powódki kwoty 240.000zł stanowiącej szacunkową wartość przedmiotowego lokalu przy ustaleniu ceny za 1 m 2 na poziomie ceny 4.ooo zł jako szkody jaką powódka musi ponieść w związku z koniecznością wyłożenia środków na zakup przedmiotowego lokalu (k. 62, 75-76). Pozwana nie zaprzeczała, iż dokonała na rzecz powódki przydziału lokalu, który nie znajdował się w jej zasobach, co zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa spółdzielczego art. 238 § 1 w związku z art. 213 § 1 ustawy z 1982 r. - Prawo spółdzielcze czyniło przydział nieważnym. Wskazywała jednak, iż próbowała zadośćuczynić zaistniałej sytuacji poprzez zamianę zajmowanego przez powódkę lokalu na lokal znajdujący się w zasobach spółdzielni, na co powódka nie wyraziła zgody oraz wskazanie powódce właściciela lokalu- w chwili obecnej Zarządu Mienia Komunalnego i wskazanie, iż powódka kwestię własności powinna wyjaśnić z nim. Nadto podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powódki wskazując, iż upłynął 10 letni termin do dochodzenia roszczenia (k.25, 75-76). Analizując stanowiska stron w niniejszej sprawie zgodzić się należy, ze stanowiskiem pozwanej o nieważności dokonanego przydziału. Zgodnie z przepisem art. 238 § 1 w związku z art. 213 § 1 ustawy z 1982 r. - Prawo spółdzielcze prawo do 3 --- STRONA 4 --- lokalu użytkowego może przysługiwać członkom spółdzielni w budynkach stanowiących jej własność. Czynność prawna polegająca na przydzieleniu zatem takiego prawa w budynku nie stanowiącym własności spółdzielni byłaby sprzeczna z ustawą i jako taka nieważna z mocy art. 58 § 1 k.c.(por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2001 r.I CKN 366/00, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004r. , V CK 676/03). Wobec jednoznacznego brzmienia powołanych przepisów nie można przyjmować, że sam fakt posiadania budynku przez pozwaną spółdzielnię upoważniał ją do ustanowienia lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego znajdującego się w budynku będącym przedmiotem posiadania. Zawarcie umowy i dokonanie przydziału było, zatem prawnie niemożliwe (art. 387 § 1 k.c.), gdyż stanowiło naruszenie zakazów prawnych o charakterze bezwzględnym. Wskazany przepis normujący niemożliwość świadczenia jest, zatem podstawą prawną roszczeń powódki. Artykuł 387 § 1 k.c. reguluje tzw. niemożliwość pierwotną świadczenia, a więc niemożliwość istniejącą w chwili zawarcia umowy (w okolicznościach niniejszej sprawy - umowy zawartej dnia 25 stycznia 1984r. w sprawie określenia kolejności przydziału i wydanego na jej podstawie w dniu 28 września 1984r. przydziału lokalu nr (…) położonego w budynku nr (…) położonym przy ul. (…) w B.). Jest to niemożliwość obiektywna, która polega na tym, że nie tylko konkretny dłużnik, ale również żadna inna osoba nie może spełnić świadczenia. W stanie faktycznym niniejszej sprawy w chwili zawarcia przez strony umowy pozwana spółdzielnia nie posiadała w swoich zasobach przedmiotowego lokalu, którego właścicielem był WUSW. Zatem konsekwencją pierwotnej i obiektywnej niemożliwości świadczenia jest nieważność umowy (art. 387 § 1 k.c.). Przed analizą przesłanek warunkujących zasadność roszczenia powódki rozstrzygnięcia wymagał jednak zgłoszony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia. Ustalenie przedawnienia w niniejszej sprawie jest powiązane z przychyleniem się do jednego z poglądów odnoszących się do charakteru roszczenia odszkodowawczego określonego w przepisie art. 387 § 2 k.c. Opowiadając się za ujęciem odszkodowania określonego przepisem art. 387 § 2 k.c. jako szczególnego rodzaju roszczenia o 4 --- STRONA 5 --- naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym oznacza zastosowanie art. 442 1 k.c. przy ustalaniu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, a zatem 10 letniego terminu od chwili dowiedzenia się powódki o zaistniałej szkodzie. W niniejszej sprawie powódka o szkodzie niewątpliwie dowiedziała się po otrzymaniu w dniu 13.11.1989r. odmownej odpowiedzi na jej wniosek przekształcenie prawa do lokalu. Termin ten upłynął zatem 13.11.1998r. W przypadku przyjęcia, iż przepis art. 387 § 2 k.c. stanowi samodzielną podstawę odpowiedzialności- za którym to stanowiskiem opowiada się Sąd w niniejszej sprawie jak i większość przedstawicieli doktryny (por. P. Machnikowski (w:) E. Gniewek, Komentarz , 2008, art. 387, nb 21; W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz , t. I, 2005, art. 387, nb 14; Cz. Żuławska (w:) G. Bieniek, Komentarz , t. I, 2009, s. 190). Istnieje konieczność stosowania ogólnych terminów przedawnienia (art. 118 k.c.). Zatem iw tym przypadku roszczenie powódki jest przedawnione. Okres 10 letni należy bowiem liczyć od chwili przydziału 28.09.1984r., a zatem roszczenie przedawniło się z dniem 28.09.1994r. Skuteczność zgłoszonego zarzutu przedawnienia przesądza zatem o niezasadności roszczenia powódki. Marginalnie jedynie można wskazać, abstrahując od ustalonego przedawnienia, iż niezasadność roszczenia powódki wynika również z niespełnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej określonych w przepisie art. 387 § 2 k.c. Wskazać bowiem należy, iż przepis art. 387 § 2 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą strony, która w chwili zawarcia umowy wiedziała o niemożliwości świadczenia, a drugiej strony z błędu nie wyprowadziła; obowiązana jest do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o niemożliwości świadczenia. Jest to przypadek odpowiedzialności z tytułu winy w kontraktowaniu ( culpa in contrahendo ). W niniejszej sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów zgromadzonych w aktach członkowskich powódki wskazywał, iż w chwili zawierania z powódką w dniu 25 stycznia 1984r. umowy w sprawie określenia kolejności przydziału i dokonanego w oparciu o nią w dniu 28 września 1984r. przydziału pozwana spółdzielnia nie była świadoma, iż faktycznie rozporządza lokalem, który nie 5 --- STRONA 6 --- stanowi jej własności. Wskazuje na to dokument z dnia 24.10.1989r. stanowiący wniosek powódki o przekształcenia, na którym odręcznie 26.10.1989r. wyrażono zgodę na przekształcenie, a następnie przekreślając ją nadpisano adnotację o cofnięciu decyzji dotyczącej przekształcenia, z uwagi na fakt, iż pozwana spółdzielnia nie jest właścicielem lokalu. (k. 29 akt członkowskich powódki). O procesie decyzyjnym spółdzielni powódka została poinformowana pismem z dnia 13,11,1989r. (k. 30 akt spółdzielczych powódki). Potwierdzają to dalsze dokumenty z akt członkowskich stanowiących korespondencję powódki i pozwanej spółdzielni, która powzięła wiadomość o rozporządzeniu nieswoim mieniem dopiero w chwili rozpoznawania wniosku powódki o przekształcenie, co potwierdza zwłaszcza dokument w postaci harmonogramu działań w sprawie budynków przy ul. m.in.. Jarzębinowej 8. Wynika z niego niezbicie, iż pozwana postanowiła podjąć kroki w celu dokładnego ponownego sprawdzenia, czy nie ma żadnych praw do budynku, chociażby poprzez jakikolwiek udział w kosztach jego wznoszenia (k. 83-84 akt członkowskich powódki). Sąd nie miał wątpliwości, co do wiarygodności wskazanych dokumentów, nadto, iż mocy dowodowej nie podważała żadna ze stron. Nadto roszczenie powódki nie mieści się w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w przepisie art. 387 § 2 k.c. Przepis ten określa zakres obowiązku odszkodowawczego, jako powinność naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o niemożliwości świadczenia, zatem wyłącznie uszczerbek wynikający z faktu, że przystąpił on do procesu kontraktowania. Oznacza, więc ograniczenie obowiązku odszkodowawczego do granic tzw. ujemnego interesu umownego, gdyż w świetle koncepcji związku przyczynowego adekwatnego, ograniczonego do normalnych następstw (art. 361 k.c.), takie rozwiązanie należy uznać za zgodne z ogólnymi regułami wyznaczającymi zakres obowiązku naprawienia szkody. Odszkodowanie ma pokryć wydatki poniesione przez to, że powódka zawierała umowę, a więc koszty prowadzonych negocjacji i zawarcia nieważnej umowy. Powódka zaś dochodzi odszkodowania za skutki zawarcia umowy – uzyskania przydziału w postaci zwrotu nakładów oraz kwoty niezbędnej do wykupu 6 --- STRONA 7 --- przedmiotowego lokalu, co nie mieści się w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej określonej przez przepis art. 387 § 2 k.c. W związku z powyższym w oparci o przepis art. 118 k.c. i art. 387 § 2 orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 102kpc uznając, iż w niniejszej sprawie zachodzi szczególny wypadek uzasadniający odstąpienie od obciążenia powódki kosztami procesu. Powódka znajduje się w szczególnej sytuacji osobistej- opiekuje się niepełnosprawnym synem, zaś wszelkie działania powódki w niniejszej sprawie były podyktowane chęcią zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych niepełnosprawnego dziecka. Pomimo woli zamiany mieszkania na inne będące w zasobach spółdzielni powódka nie mogła uzyskać mieszkania odpowiadającego potrzebom osoby niepełnosprawnej w zakresie, w jakim dostosowała obecnie zajmowany lokal. Pomimo niezasadności roszczenia powódka Sąd miał na uwadze, iż w wyniku błędnego działania spółdzielni (czego pozwana nie kwestionowała) powódka znajduje się w niepewnej sytuacji mieszkaniowej i zmuszona będzie do poczynienia nakładów finansowych na uregulowanie przedmiotowej kwestii. Marginalnie zauważać również należy, iż powódka znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, obniżanie jej kosztami odbiłoby się na standardu życia jej rodziny a zwłaszcza niepełnosprawnego syna. 7